Adhikarana atha sarpaviShapratiShedho nAma dvAtriMsho~adhyAyaH, pratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతః సర్పవిషప్రతిషేధం నామాధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హస్ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातः सर्पविषप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति हस् स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
ఉక్తక్రమేణ సర్పాణాం విషహేతూపచారేణ చికిత్సాం ప్రదర్శయితుమధ్యాయ ఆరభ్యతే|| 1||
Adhikarana viShacikitsAyAH shIghrArambhakatvam (2) · Śloka 2
మాత్రాశతం విషం స్థిత్వా దంశే దష్టస్య దేహినః| దేహం ప్రక్రమతే ధాతూన్ రుధిరాదీన్ ప్రదూషయత్| ఏతస్మిన్నంతరే కర్మ దంశస్యోత్కర్త్తనాదికం| కుర్యాచ్ఛీఘ్రం యథా దేహే విషవల్లీ న రోహతి||2||
मात्राशतं विषं स्थित्वा दंशे दष्टस्य देहिनः| देहं प्रक्रमते धातून् रुधिरादीन् प्रदूषयत्| एतस्मिन्नन्तरे कर्म दंशस्योत्कर्त्तनादिकम्| कुर्याच्छीघ्रं यथा देहे विषवल्ली न रोहति||२||
🔊 Audio coming soon
శీఘ్రం చికిత్సాకరణే హేతురుచ్యతే-మాత్రాశతమిత్యాది| దష్టస్య దేహనో విషం దంశే మాత్రాశతం స్థిత్వా రుధిరాదీన్ ధాతూన్ ప్రదూషయద్దేహే ప్రక్రమేత| ఏతస్మిన్ మాత్రాశతాఖ్యేఽంతరేఽవసరే దంశస్యోత్కర్త్తనప్రక్షాలనాలేపనబంధనాదికం కర్మ శీఘ్రం కుర్యాద్యథా దేహే విషవల్లీ న రోహతి| వల్లిర్హి రూఢా సత్యసంశయం సఫలా సుదూరవిస్తారా భవతి|| 2||
Adhikarana daShTamAtre karttavyaM kRutyam (3) · Śloka 3
దష్టమాత్రో దశేదాశు తమేవ పవనాశినం| లోష్ఠం మహీం వా దశనైశ్ఛిత్వా వాను ససంభ్రమం| నిష్ఠీవేన సమాలింపేద్దంశం కర్ణమలేన వా| దంశస్యోపరి బధ్నీయాదరిష్టాం చతురంగులే| క్షౌమాదిభిర్వేణికయా సిద్ధైర్మంత్రైశ్చ మంత్రవిత్||3||
दष्टमात्रो दशेदाशु तमेव पवनाशिनम्| लोष्ठं महीं वा दशनैश्छित्वा वानु ससम्भ्रमम्| निष्ठीवेन समालिम्पेद्दंशं कर्णमलेन वा| दंशस्योपरि बध्नीयादरिष्टां चतुरङ्गुले| क्षौमादिभिर्वेणिकया सिद्धैर्मन्त्रैश्च मन्त्रवित्||३||
🔊 Audio coming soon
దష్టమాత్రస్తు పురుషో హీనకాలమేవ పవనాశినం యేన సర్పేణాసౌ దష్టస్తం దంతైర్దశేత్| తదప్రాప్తౌ తు లోష్ఠం దశేత్ భూమిం వా| వ్యాఖ్యాసమం| అరిష్టేతి మంత్రసూత్రవేణికాయా నామ| (దంశాద్విషం యావన్న క్రామతి శరీరం తావదిత్యర్థః| ఇతి జేజ్జటః)|| 3||
Adhikarana bandhasvarUpam (4) · Śloka 4
బంధో దేశానుసారేణ నాతిగాఢశ్లథో హితః| దంశపూతిత్వశోఫాదీన్ కురుతే హ్యతిపీడితః| అశక్తః శిథిలో రోద్ధుం విషం దేశాంతరం వ్రజన్||4||
बन्धो देशानुसारेण नातिगाढश्लथो हितः| दंशपूतित्वशोफादीन् कुरुते ह्यतिपीडितः| अशक्तः शिथिलो रोद्धुं विषं देशान्तरं व्रजन्||४||
🔊 Audio coming soon
బంధశ్చ దేహదేశానుసారేణ హితో యో నాతిగాఢశ్లథః| దేశానుసారగ్రహణం వినా అశక్తో భవతి|| 4||
Adhikarana bandhaguNaH (5) · Śloka 5
అంబువత్ సేతుబంధేన బంధేన స్తభ్యతే విషం| న వహంతి సిరాశ్చాస్య విషం బంధాభిపీడితాః||5||
अम्बुवत् सेतुबन्धेन बन्धेन स्तभ्यते विषम्| न वहन्ति सिराश्चास्य विषं बन्धाभिपीडिताः||५||
🔊 Audio coming soon
బంధేన చ విషం తథా స్తభ్యతే యథా సేతుబంధేన సలిలం| అస్య చ దష్టస్య బంధేనాభిపీడితాః సత్యః సిరా విషం న వహంతి|| 5||
Adhikarana daMshasyoddharaNaM tatphala~jca (6) · Śloka 6
నిష్పీడ్య చోద్ధరేద్దంశం మర్మసంధ్యగతం తథా| న జాయతే విషావేగో బీజనాశాదివాంకురః| మర్మగే ప్రాప్నుయాన్మృత్యుం సంధిస్థే వికలాంగతాం||6||
निष्पीड्य चोद्धरेद्दंशं मर्मसन्ध्यगतं तथा| न जायते विषावेगो बीजनाशादिवाङ्कुरः| मर्मगे प्राप्नुयान्मृत्युं सन्धिस्थे विकलाङ्गताम्||६||
🔊 Audio coming soon
ఏవంచ బంధయిత్వా సర్వతః పారిమాండల్యేన దంశం నిష్పీడ్య శస్త్రేణ దంశముద్ధరేత్| తచ్చోద్ధరేద్యన్మర్మణి సంధౌ వా న గతం| తథా దంశోద్ధరణేన ప్రథమ ఏవ విషవేగో న జాయతే యథా బీజనాశాదంకురః| మర్మగే దంశ ఉద్ధృతే ఆతురో మృత్యుం ప్రాప్నుయాత్| సంధిస్థే తూద్ధృతే వికలాంగతాం ప్రాప్నుయాత్| (యత్ర ప్రదేశే బంధో న యుజ్యతే తత్ర ఛింద్యాదితి జేజ్జటః)|| 6||
Adhikarana daMshadahanaM tatphala~jca (7) · Śloka 7
దంశం మండలినాం ముక్త్వా పిత్తలత్వాదథాపరం| ప్రతప్తైర్హేమలోహాద్యైర్ద్దహేదాశూల్ముకేన వా| కరోతి భస్మసాత్సద్యో వహ్నిః కిన్నామ న క్షణాత్||7||
दंशं मण्डलिनां मुक्त्वा पित्तलत्वादथापरम्| प्रतप्तैर्हेमलोहाद्यैर्द्दहेदाशूल्मुकेन वा| करोति भस्मसात्सद्यो वह्निः किन्नाम न क्षणात्||७||
🔊 Audio coming soon
అథవోత్కర్త్తనస్య చిరసాధ్యత్వాద్దంశం ప్రతప్తేర్హేమాదిభిర్ద్దహేదుల్ముకేన వా జ్వలత్కాష్ఠేన దహేత్| కిం సర్వం దంశం దహేన్నేత్యాహ| అపి తు మండలినాం సంబంధితం దంశం ముక్త్వా వర్జయిత్వా| తద్వర్జనే హేతుః పిత్తలత్వం| పిత్తం హ్యగ్నినా విరుద్ధ్యతే| అథాపరం శేషం దహేత్| కరోతీత్యాదినా అగ్నినా దంశదాహస్యాతిశయప్రదర్శనం|| 7||
Adhikarana daMshasyAcUShaNam (8) · Śloka 8
ఆచూషేత్ పూర్ణవక్త్రో వా మృద్భస్మాగదగోమయైః| ప్రచ్ఛాయాంతరరిష్టాయాం మాంసలం తు విశేషతః||8||
आचूषेत् पूर्णवक्त्रो वा मृद्भस्मागदगोमयैः| प्रच्छायान्तररिष्टायां मांसलं तु विशेषतः||८||
🔊 Audio coming soon
అథవా దంశం నోద్ధరేన్నాపి దహేదపి తు మృదాదిభి పూర్ణముఖః సన్ వైద్య ఆచూషేత్| కథమిత్యాహ-అరిష్టాయా అంతర్బంధస్యాంతరతో దంశభాగే ప్రచ్ఛాయ శస్త్రేణ ప్రచ్ఛానం కృత్వా| మాంసలం తు దంశం విశేషేణ ప్రచ్ఛాయాచూషేత్|| 8||
Adhikarana agadalepaH (9) · Śloka 9
అంగం సహైవ దంశేన లేపయేదగదైర్ముహుః| చందనోశీరయుక్తేన సలిలేన చ సేచయేత్||9||
अङ्गं सहैव दंशेन लेपयेदगदैर्मुहुः| चन्दनोशीरयुक्तेन सलिलेन च सेचयेत्||९||
🔊 Audio coming soon
సర్వం చాంగం సహైవ దంశేన ముహురగదైరాలేపయేత్| చందనాదియుక్తేన జలేన సేచయేచ్చ|| 9||
Adhikarana sirAvedhaH tasya visheShatA (10) · Śloka 10
విషే ప్రవిసృతే విధ్యేత్సిరాం సా పరమా క్రియా| రక్తే నిహ్రియమాణే హి కృత్స్నం నిహ్రియతే విషం| దుష్టే హి వ్యాప్నుయాదంగం ధ్రువం మృత్యుర్భవత్యతః| సిరావ్యధోదితైరస్రమప్రవృత్తం ప్రవర్త్తయేత్| స్తంభయేదతివృత్తం చ తైరేవ ప్రాణరక్షయా||10||
विषे प्रविसृते विध्येत्सिरां सा परमा क्रिया| रक्ते निह्रियमाणे हि कृत्स्नं निह्रियते विषम्| दुष्टे हि व्याप्नुयादङ्गं ध्रुवं मृत्युर्भवत्यतः| सिराव्यधोदितैरस्रमप्रवृत्तं प्रवर्त्तयेत्| स्तम्भयेदतिवृत्तं च तैरेव प्राणरक्षया||१०||
🔊 Audio coming soon
అరక్షయా దేశాంతరం ప్రవిసృతే విషే సిరాం విధ్యేత్ సా పరమా క్రియా| సిరావేధక్రియోత్కృష్టా చికిత్సేత్యర్థః| రక్త ఇత్యాది| యస్మాద్ దుష్టే రక్తే నిహ్రియమాణే కృత్స్నం సర్వం విషం నిహ్రియతే| రక్తే దుష్టే విషమంగం వ్యాప్నుయాదతో ధ్రువమవశ్యం మృత్యుర్భవతి| విషదుష్టస్య రక్తస్యానిర్హరణే విషస్య దేహవ్యాప్త్యా మృత్యుర్భవతీత్యర్థః| సిరావ్యధోదితైరిత్యాది సుబోధం| (సిరేత్యాది| అప్రవృత్తం రక్తం సిరావ్యధోదితైస్తగరాదిభిః)|| 10||
Adhikarana raktasya saviShanirviShatvaparIkShaNam (11) · Śloka 11
దుర్గంధం సవిషం రక్తమగ్నౌ చటచటాయతే| యథాదోషం విశుద్ధం చ పూర్వవల్లక్షయేదసృక్||11||
दुर्गन्धं सविषं रक्तमग्नौ चटचटायते| यथादोषं विशुद्धं च पूर्ववल्लक्षयेदसृक्||११||
🔊 Audio coming soon
రక్తస్య సవిషనిర్విషత్వవిశేషమాహ-దుర్గంధమిత్యాది| పూర్వవదితి సిరావ్యధోక్తేన ప్రకారేణ| (విషసహితం రక్తం దుర్గంధయుక్తం భవతి అగ్నౌ నిషిక్తం చటచటాయతే చటచటాశబ్దం కురుతే| యథాదోషమితి త్రిదోషజుష్టం విశుద్ధం తైరజుష్టం చ రక్తం పూర్వవత్ సిరావ్యధవిధ్యుక్తలక్షణేన లక్షయేజ్జానీయాత్)|| 11||
Adhikarana shRu~ggajalaukasoH prayogaH (12) · Śloka 12
సిరాస్వదృశ్యమానాసు యోజ్యాః శృంగజలౌకసః||12||
सिरास्वदृश्यमानासु योज्याः शृङ्गजलौकसः||१२||
🔊 Audio coming soon
సిరాస్వదృశ్యమానాసు శోఫాదినా అనుపలభ్యమానాసు|| 12||
Adhikarana shoNitastambhanam (13) · Śloka 13
శోణితం స్రుతశేషం చ ప్రవిలీనం విషోష్మణా| లేపసేకైః సుబహుశః స్తంభయేద్ భృశశీతలైః||13||
शोणितं स्रुतशेषं च प्रविलीनं विषोष्मणा| लेपसेकैः सुबहुशः स्तम्भयेद् भृशशीतलैः||१३||
🔊 Audio coming soon
శోణితమితి| స్తంభయేత్ సౌమ్యత్వమాపాదయేత్| స్రుతశేషం ప్రస్థాత్ పరమనిర్హరణీయత్వాత్ స్రుతావశిష్టం విషోష్మణా ప్రవిలీన శోణితం సుబహుశః పౌనః పున్యేన ప్రయుక్తైర్భృశశీతలైరత్యంతశీతలైర్లేపసేకైః స్తంభయేత్)|| 13||
Adhikarana askannaraktadoShAH (14) · Śloka 14
అస్కన్నే విషవేగాద్ధి మూర్చ్ఛాయమదహృద్ద్రవాః| భవంతి తాన్ జయేచ్ఛీతైర్వీజేచ్చారోమహర్షతః||14||
अस्कन्ने विषवेगाद्धि मूर्च्छायमदहृद्द्रवाः| भवन्ति तान् जयेच्छीतैर्वीजेच्चारोमहर्षतः||१४||
🔊 Audio coming soon
అస్కన్న ఇత్యాది| అస్కన్నే ప్రవిలీనరూపే| (అస్కన్నే అస్త్యానేస్రే రక్తే విషవేగాన్మూర్చ్ఛాయాదయో భవంతి యస్మాత్తస్మాత్తాన్ శీతైర్లేపాదిభిర్జయేత్| ఆరోమహర్షతః యావద్రోమాంచోత్పత్తిస్తావద్వీజేత్ వీజనం చ కుర్యాత్)|| 14||
Adhikarana hRudayAvaraNam (15) · Śloka 15
విషం కర్షతి తీక్ష్ణత్వాద్ హృదయం తస్య గుప్తయే| పిబేద్ ఘృతం ఘృతక్షౌద్రమగదం వా ఘృతాప్లుతం| మజ్జానం గోమయరసం భస్మాంభః కృష్ణమృజ్జలం| ఐకధ్యం పంచగవ్యం వా దధి గైరికవారి వా| ఖాదేద్వా కోవిదారార్కశిరీషకటభీచ్ఛదాన్| ఛాగమేషవరాహాసృక్శిశుస్థవిరయోషితః| పిబేయుర్గర్భిణీ శీతమధురాన్ పయసాగదాన్| తథా మూర్చ్ఛాదయో న స్యుర్విషం చాశ్వేతినానిలం||15||
विषं कर्षति तीक्ष्णत्वाद् हृदयं तस्य गुप्तये| पिबेद् घृतं घृतक्षौद्रमगदं वा घृताप्लुतम्| मज्जानं गोमयरसं भस्माम्भः कृष्णमृज्जलम्| ऐकध्यं पञ्चगव्यं वा दधि गैरिकवारि वा| खादेद्वा कोविदारार्कशिरीषकटभीच्छदान्| छागमेषवराहासृक्शिशुस्थविरयोषितः| पिबेयुर्गर्भिणी शीतमधुरान् पयसागदान्| तथा मूर्च्छादयो न स्युर्विषं चाश्वेतिनानिलम्||१५||
🔊 Audio coming soon
విషమితి| కర్షతి హినస్తి| తస్యేతి హృదయస్య గుప్తయే రక్షార్థం| (విషం తీక్ష్ణత్వాద్ధృదయం కర్షతి విలిఖతి తస్య హృదయస్య గుప్తయే రక్షార్థం ఘృతం వా ఘృతయుక్తం మధు వా ఘృతాలోడితమగదం విషఘ్నౌషధం వా పిబేత్| (మజ్జానమిత్యాది| మజ్జాదికమథ వైకధ్యమేకతః కృత్వా పంచగవ్యం దధ్యాది వా పిబేత్ అథవా కోవిదారాదిచ్ఛదాన్ ఖాదేత్| కోవిదారః కాంచనారః| శిశుస్థవిరయోషితో యథాక్రమం ఛాగాద్యసృక్ పిబేయుః| గర్భిణీ తు పయసా శీతాదిగుణానగదాన్ పిబేత్| తథేత్యాది సుబోధం)|| 15||
Adhikarana vamanam (16) · Śloka 16
హృదయావరణేనాస్య శ్లేష్మా హృద్యుపచీయతే| ప్రవృత్తగౌరవోత్క్లేశహృల్లాసం వామయేత్తతః| ద్రవైః కాంజికకౌలత్థతైలమద్యాదివర్జితైః| వమనైర్విషహృద్భిశ్చ నైవం వ్యాప్నోతి తద్వపుః||16||
हृदयावरणेनास्य श्लेष्मा हृद्युपचीयते| प्रवृत्तगौरवोत्क्लेशहृल्लासं वामयेत्ततः| द्रवैः काञ्जिककौलत्थतैलमद्यादिवर्जितैः| वमनैर्विषहृद्भिश्च नैवं व्याप्नोति तद्वपुः||१६||
🔊 Audio coming soon
హృదయావరణేనేత్యాది సుబోధం| తత ఇత్యుపచితే శ్లేష్మణి| (హృదయావరణేన ఘృతాదిపానాద్ధృదయాచ్ఛాదనేనాస్య విషార్త్తస్య హృదయే శ్లేష్మా విషస్య రక్తదూషణానంతరం కఫదూషకత్వాత్తేన దూషితః కఫ ఉపచీయతే ఆచ్ఛాదితహృయతత్వాద్దేహోచ్ఛేదాసమర్థతయా కేవలం వృద్ధిమేవ ప్రాప్నోతి| తతః సవిషస్య శ్లేష్మణ ఉపచయాద్ధేతోరుద్భూతగౌరవాదికం నరం కాంజికాదివర్జితైర్ద్రవైః కాంజికాదీనాం తీక్ష్ణాదిగుణతయా విషసామ్యాద్వర్జితైరన్యైర్ద్రవైర్విషహరైర్వమనద్రవ్యైశ్చ వామయేత్| ఏవం కృతే సతి తద్విషం వపుః శరీరే న వ్యాప్నోతి సంధివిశ్లేషసంజ్ఞానాశాదివిషోపద్రవం న గచ్ఛతీత్యర్థః)|| 16||
Adhikarana sarpaviShasAmAnyacikitsopasaMhAraH (17) · Śloka 17
భుజంగదోషప్రకృతిస్థానవేగవిశేషతః| సుసూక్ష్మం సమ్యగాలోచ్య విశిష్టాం చాచరేత్క్రియాం||17||
भुजङ्गदोषप्रकृतिस्थानवेगविशेषतः| सुसूक्ष्मं सम्यगालोच्य विशिष्टां चाचरेत्क्रियाम्||१७||
🔊 Audio coming soon
సర్పవిషాణాం సామాన్యక్రియాముపసంహరన్నాహ-భుజంగేతి| భుజంగానాం సర్పాణాం దోషాదివిశేషాన్ సుసూక్ష్మం సమ్యగాలోచ్య సూక్ష్మయా బుద్ధ్యా పునః పునర్విచార్య జ్ఞాత్వా విశిష్టాం దోషప్రకృత్యాదిసాధారణీం క్రియాం చికిత్సాం చాచరేత్| చః సముచ్యతే| దోషో వాతాదిః| ప్రకృతిర్విషప్రకృతిః| స్థానం దంశస్థానం| వేగో విషవేగః|| 17||
Adhikarana darvIkaraviShacikitsA (18) · Śloka 18
సిందువారకమూలాని రసేన స్వేన పేషయేత్| మధుయుక్తోఽయమగదః పానం దర్వీకృతాం విషే| సిందువారకమూలాని శ్వేతా చ గిరికర్ణికా| పానం దర్వీకరైర్దష్టే నస్యం మధు సపాకలం| కృష్ణసర్పేణ దష్టస్య లింపేద్దంశం హృతేఽసృజి| చారటీనాకులీభ్యాం వా తీక్ష్ణమూలవిషేణ వా| పానం చ క్షౌద్రమంజిష్ఠాగృహధూమయుతం ఘృతం||18||
सिन्दुवारकमूलानि रसेन स्वेन पेषयेत्| मधुयुक्तोऽयमगदः पानं दर्वीकृतां विषे| सिन्दुवारकमूलानि श्वेता च गिरिकर्णिका| पानं दर्वीकरैर्दष्टे नस्यं मधु सपाकलम्| कृष्णसर्पेण दष्टस्य लिम्पेद्दंशं हृतेऽसृजि| चारटीनाकुलीभ्यां वा तीक्ष्णमूलविषेण वा| पानं च क्षौद्रमञ्जिष्ठागृहधूमयुतं घृतम्||१८||
🔊 Audio coming soon
దర్వీకరాదీనాం ప్రత్యేకం చికిత్సామాహ-సిందువారకస్య మూలాని స్వేన రసేన సిందువారకరసేన పేషయేత్| మధునా యుక్తోఽయమగదో దర్వీకృతాం దర్వీకరసర్పాణాం విషే పానం హితం| సిందువారకో నిర్గుండీ| శ్వేతా శ్వేతవచా| మధు మాక్షికం| పాకలం కుష్ఠం| (దర్వీకరసర్పైః దష్టే సతి సిందువారకమూలాదికం పానం హితం| అనుక్తద్రవత్వాజ్జలాలోడితం| కుష్ఠసహితం మాక్షికం నస్యంచ). చారటీ పద్మచారిణీ| నాకులీ సర్పసుగంధా| తీక్ష్ణమూలవిషేణ వా తీక్ష్ణం యన్మూలవిషం వత్సనాభాది తేనేత్యర్థః| (కృష్ణసర్పో దర్వీకరవిశేషస్తేన దష్టస్య దంశం దంశవ్రణం అసృజి రక్తే జలూకాదినా హృతేఽపనీతే చారటీనాకులీభ్యాం వాథవ తీక్ష్ణమూలవిషేణ వా లింపేత్| చారటీ గుంజా| నాకులీ చవికా రాస్నా వా| తీక్ష్ణమూలవిషం వజ్రనాకాది)| క్షౌద్రాద్యన్వితం ఘృతం పానం చ పానవిషయే హితమిత్యర్థః|| 18||
Adhikarana taNDulIyAdyagadaH (19) · Śloka 19
తండులీయకకాశ్మర్యకిణిహీగిరికర్ణికాః| మాతులుంగీ సితా శేలుః పాననస్యాంజనే హితః| అగదః ఫణినాం ఘోరే విషే రాజీమతామపి||19||
तण्डुलीयककाश्मर्यकिणिहीगिरिकर्णिकाः| मातुलुङ्गी सिता शेलुः पाननस्याञ्जने हितः| अगदः फणिनां घोरे विषे राजीमतामपि||१९||
🔊 Audio coming soon
తండులీయక ఇతి| కిణిహీ కటభీ| గిరికర్ణికా గిరికదంబః| సితా శ్వేతవచా| శేలుః శ్లేష్మాతకః| (తండులీయకాదిభిః కృతోఽగదః ఫణినాం దర్వీకరాణాం రాజీమతామపి ఘోరే విషే పానాదౌ హితః| అగదో గులికాద్యన్యతమో యోగవిశేషః)||19||
Adhikarana maNDaliviShacikitsA (20) · Śloka 20
సమాః సుగంధామృద్వీకాశ్వేతాఖ్యాగజకర్ణికాః| అర్ద్ధాశం సౌరసం పత్రం కపిత్థం బిల్వదాడిమం| సక్షౌద్రో మండలివిషే విశేషాదగదో హితః| పంచవల్కవరాయష్టీ నాగపుష్పైలవాలుకం| జీవకర్షభకౌ శీతం సితా పద్మకముత్పలం| సక్షౌద్రో హిమవాన్నామ హంతి మండలినాం విషం| లేపాచ్ఛ్వయథువీసర్పవిస్ఫోటజ్వరదాహహా| కాశ్మర్యం వటశృంగాణి జీవకర్షభకౌ సితాం| మంజిష్ఠాం మధుకం చేతి దష్టో మండలినా పిబేత్||20||
समाः सुगन्धामृद्वीकाश्वेताख्यागजकर्णिकाः| अर्द्धाशं सौरसं पत्रं कपित्थं बिल्वदाडिमम्| सक्षौद्रो मण्डलिविषे विशेषादगदो हितः| पञ्चवल्कवरायष्टी नागपुष्पैलवालुकम्| जीवकर्षभकौ शीतं सिता पद्मकमुत्पलम्| सक्षौद्रो हिमवान्नाम हन्ति मण्डलिनां विषम्| लेपाच्छ्वयथुवीसर्पविस्फोटज्वरदाहहा| काश्मर्यं वटशृङ्गाणि जीवकर्षभकौ सिताम्| मञ्जिष्ठां मधुकं चेति दष्टो मण्डलिना पिबेत्||२०||
🔊 Audio coming soon
సమా ఇతి| సుగంధా గంధనాకులీ| శ్వేతాఖ్యా శ్వేతవచా| గజకర్ణిక కుమారీ సల్లకీ వా| సుగంధాదికం పరస్పరం సమం| అర్ద్ధంశేన సురసపత్రచతుష్టయమితి యావత్| సురసస్తులసీ| (సుగంధాదయః సమాః సమాంశాః| సౌరసపత్రాదికమర్ద్ధాశం సుగంధాదిభ్యోఽర్ద్ధప్రమాణం| పాలికేషు సుగంధాదిషు సురసపత్రాదికమర్ధపలప్రమాణమిత్యర్థః| ఏభిః కృతః క్షౌద్రసహితోఽగదో విశేషేణ మండలివిషే హితః)| పంచవల్క ఇతి| పంచవల్కం సల్లకీ ఝిర్ఝీణీజంబూధవశాల్మలీనాం త్వచః| శీతం చందనం| సితా శ్వేతవచా కటభీ వా| (పంచవల్కాదికో మాక్షికసహితో హిమవానితి| ప్రసిద్ధోఽయమగదో మండలినాం విషం హంతి| లేపాచ్ఛోఫాదిహా చ భవతి| పంచవల్కోఽత్ర సల్లక్యాదయః| సల్లకీఝిర్ఝిణీజంబూధవశాల్మలికాత్వచః| పంచవల్కలసంజ్ఞోఽయం మునిభిః పరికీర్తితః)| వటశ్రృంగాణి వటాంకురాణి| సితా శ్వేతవచా| (మండలినా దష్టో నరః కాశ్మర్యాదిమధుకాంతమిత్యుక్తమగదం అనుక్తద్రవత్వాజ్జలే సమాలోడ్య పిబేత్)|| 20||
Adhikarana gonasaviShacikitsA (21) · Śloka 21
వంశత్వగ్బీజకటుకా పాటలీబీజనాగరం| శిరీషబీజాతివిషే మూలం గావేధుకం వచాం| పిష్టో గోవారిణాష్టాంగో హంతి గోనసజం విషం||21||
वंशत्वग्बीजकटुका पाटलीबीजनागरम्| शिरीषबीजातिविषे मूलं गावेधुकं वचाम्| पिष्टो गोवारिणाष्टाङ्गो हन्ति गोनसजं विषम्||२१||
🔊 Audio coming soon
వంశత్వగ్బీజ ఇతి| త్వగ్బీజే వంశస్య| కటుకా తిక్తాలావునీ| గోవారిణా గోమూత్రేణ| గోనసా ఘర్మతప్తానాం గవాం నాసికోద్భవాః| (వంశత్వగాదిర్గోవారిణా గోమూత్రేణ పిష్టోఽష్టాంగోఽష్టద్రవ్యకృతత్వాదష్టాంగాఖ్యోఽయమగదో గోనసజం విషం హంతి| వంశత్వక్కటుకబీజమితి చ పాఠః)|| 21||
Adhikarana rAjilaviShacikitsA (22) · Śloka 22
కటుకాతివిషాకుష్ఠగృహధూమహరేణుకాః| సక్షౌద్రవ్యోషతగరా ఘ్నంతి రాజీమతాం విషం||22||
कटुकातिविषाकुष्ठगृहधूमहरेणुकाः| सक्षौद्रव्योषतगरा घ्नन्ति राजीमतां विषम्||२२||
🔊 Audio coming soon
కటుకేతి| కటుకా లంబా| (క్షౌద్రాద్యుపేతాః కటుకాదయః పానాదినా రాజీమతాం విషం ఘ్నంతి| కటుకా కటుకరోహిణీ)|| 22||
Adhikarana kANDacitrAviShacikitsA (23) · Śloka 23
నిఖనేత్కాండచిత్రాయా దంశం యామద్వయం భువి| ఉద్ధృత్య ప్రచ్ఛితం సర్పిర్ద్ధాన్యమృద్భ్యాం ప్రలేపయేత్| పిబేత్ పురాణం చ ఘృతం వరాచూర్ణావచూర్ణితం| జీర్ణే విరక్తే భుంజీత యవాన్నం సూపసంస్కృతం||23||
निखनेत्काण्डचित्राया दंशं यामद्वयं भुवि| उद्धृत्य प्रच्छितं सर्पिर्द्धान्यमृद्भ्यां प्रलेपयेत्| पिबेत् पुराणं च घृतं वराचूर्णावचूर्णितम्| जीर्णे विरक्ते भुञ्जीत यवान्नं सूपसंस्कृतम्||२३||
🔊 Audio coming soon
నిఖనేదితి| కాండచిత్రాయాః సర్పవిశేషస్య దంశం దంష్ట్రావ్రణం| (కాండచిత్రా రాజిలవిశేషః తస్య దంశం దంష్ట్రాప్రదేశం భువి భువం ఖనిత్వా తత్ర నఖనేత్| నిక్షిప్య మృదా పూరయిత్వా యామద్వయం ప్రతిపాల్య పశ్చాదుద్ధృత్య ప్రచ్ఛితం సూత్రోదితవిధానేన ప్రచ్ఛానం కృత్వా సర్పిర్ధాన్యమృద్భియాం ప్రలేపయేత్| ధాన్యమృత్ ధాన్యమూలమృత్తికా| తతో వరాచూర్ణావచూర్ణితం త్రిఫలాచూర్ణయుక్తం పురాణం ఘృతం పిబేచ్చ| ఘృతే జీర్ణే విరిక్తః కృతవిరేచనః సూపసంస్కృతం సూపోపేతం యవాన్నం భుంజీత| సూపస్తక్రాందిభిః సిద్ధ ఉపదంశవిశేషః| సర్పిర్ధాన్యమృద్భిః ప్రలేపయేత్| 'యవాన్నం యూషసంస్కృతం' ఇత్ పాఠభేదః)|| 23||
Adhikarana vyantaradaShTacikitsA (24) · Śloka 24
కరవీరార్కకుసుమమూలలాంగలికాకణాః| కల్కయేదారనాలేన పాఠామరిచసంయుతాః| ఏష వ్యంతరదష్టానామగదః సార్వకార్మికః||24||
करवीरार्ककुसुममूललाङ्गलिकाकणाः| कल्कयेदारनालेन पाठामरिचसंयुताः| एष व्यन्तरदष्टानामगदः सार्वकार्मिकः||२४||
🔊 Audio coming soon
కరవీరార్కయోః కుసుమం మూలం చ లాంగలికాదిచారనాలేన కాంజికేన కల్కయేత్ పేషయేత్| ఏషోఽగద ఔషధయోగో వ్యంతరసర్పదష్టానాం సార్వకార్మికః సర్వకర్మోపయోగీ పాననస్యాంజనాలేపాదౌ హిత ఇత్యర్థః||24||
Adhikarana shirIShapuShpAdiyogaH (25) · Śloka 25
శిరీషపుష్పస్వరసే సప్తాహం మరిచం సితం| భావితం సర్పదష్టానాం పాననస్యాంజనే హితం||25||
शिरीषपुष्पस्वरसे सप्ताहं मरिचं सितम्| भावितं सर्पदष्टानां पाननस्याञ्जने हितम्||२५||
🔊 Audio coming soon
సితం మరిచం శిగ్రుబీజం| మరిచావాంతరజాతిర్వా| (శిరీషకుసుమరసే సప్తాహం సప్తవాసరాన్ భావితం పేషితం సితం మరిచం శిగ్రుబీజం సర్పదష్టానాం సర్వేషాం పానాదౌ హితం)|| 25||
Adhikarana vakrakuShThAdipAnam (26) · Śloka 26
ద్విపలం వక్రకుష్ఠాభ్యాం ఘృతక్షౌద్రం చతుష్పలం| అపి తక్షకదష్టానాం పానమేతత్సుఖప్రదం||26||
द्विपलं वक्रकुष्ठाभ्यां घृतक्षौद्रं चतुष्पलम्| अपि तक्षकदष्टानां पानमेतत्सुखप्रदम्||२६||
🔊 Audio coming soon
వక్రకుష్ఠే మిశ్రీభూతే ద్విపలం| తథైవ ఘృతక్షౌద్రం చతుష్పలం| తగరకుష్ఠయోరేకైకం పలం చూర్ణయిత్వా ప్రత్యేకం ద్విపలప్రమితయోర్ఘృతక్షౌద్రయోః సమాలోడ్య పీతం తక్షకదష్టానామపి సుఖకరం| అత్రాపిశబ్దేన తక్షకవిషస్య దుర్నివార్యత్వమస్యాగదస్య ప్రభావాధిక్యం చ ద్యోత్యతే|| 26||
Adhikarana gRuhadhUmAdipAnam (27) · Śloka 27
గృహధూమం హరిద్రే ద్వే సమూలం తండులీయకం| అపి వాసుకినా దష్టః పిబేన్మధుఘృతాప్లుతం||27||
गृहधूमं हरिद्रे द्वे समूलं तण्डुलीयकम्| अपि वासुकिना दष्टः पिबेन्मधुघृताप्लुतम्||२७||
🔊 Audio coming soon
వాసుకినా దష్టోఽపి గృహధూమాదికం మధుఘృతాప్లుతం పిబేత్|| 27||
Adhikarana rasAdigate viShe pAnam (28) · Śloka 28
రక్తం మాంసంచ గోధాయాః శుష్కం చూర్ణీకృతం హితం| విషే రసగతే పానం కపిత్థరససంయుతం| శేలుమూలత్వగగ్రాణి బాదరోదుంబరాణి చ| కటభ్యాశ్చ పిబేద్రక్తగతే మాంసగతే పునః| సక్షౌద్రం ఖాదిరారిష్టం కౌటజం మూలమంభసా| సర్వేష్వపి బలాయుగ్మం మధుకం మదనం నతం||28||
रक्तं मांसञ्च गोधायाः शुष्कं चूर्णीकृतं हितम्| विषे रसगते पानं कपित्थरससंयुतम्| शेलुमूलत्वगग्राणि बादरोदुम्बराणि च| कटभ्याश्च पिबेद्रक्तगते मांसगते पुनः| सक्षौद्रं खादिरारिष्टं कौटजं मूलमम्भसा| सर्वेष्वपि बलायुग्मं मधुकं मदनं नतम्||२८||
🔊 Audio coming soon
విషే రసగతే సతి గోధాయా రక్తం మాంసం చ శుష్కం చూర్ణీకృతం కపిత్థరససంయుతం పానం హితం| రక్తగతే సతి శేలుమూలాదీని కపిత్థరససంయుతాని పిబేత్| మాంసగతే ఖదిరాదిమూలం సక్షౌద్రం క్షౌద్రసహితమంభసా పిబేత్| సర్వేషు రసాదిధాతుత్రయగతేష్వపి బలాయుగ్మాదికమంభసా పిబేత్| మదనం మదనఫలం|| 28||
Adhikarana shirogataviShe cikitsA (29) · Śloka 29
శిరోగతే విషే మూలం నస్యకర్మణి యోజయేత్| బంధుజీవస్య భాంగర్యాశ్చ సురసస్యాసితస్య చ| అథవా పిల్లీహింగువృశ్చికాలీమనశిశలాః| శిరీషబీజాపామార్గలవణం చేతనాకరం| కల్కశ్చూర్ణోఽథవా కృష్ణక్షవకాతివిషోషణాత్||29||
शिरोगते विषे मूलं नस्यकर्मणि योजयेत्| बन्धुजीवस्य भाङ्गर्याश्च सुरसस्यासितस्य च| अथवा पिल्लीहिङ्गुवृश्चिकालीमनशिशलाः| शिरीषबीजापामार्गलवणं चेतनाकरम्| कल्कश्चूर्णोऽथवा कृष्णक्षवकातिविषोषणात्||२९||
🔊 Audio coming soon
శిరోగతే విషే బంధుజీవాదిమూలం పృథఙ్నస్యకర్మణి యోజయేత్| అథవా పిప్పల్యాది మనశ్శిలాంతం| శిరీషాదికం చేతనాకరం భవతి| కృష్ణాదీనాం కల్కశ్చూర్ణో వా|| 29||
Adhikarana akShigataviShacikitsA (30) · Śloka 30
పిప్పలీమరిచక్షారవచాసైంధవశిగ్రుకాః| పిష్టా రోహితపిత్తేన ఘ్నంత్యక్షిగతమంజనాత్| చందనం మధుకం మాంసీ పిప్పలీమరిచోత్పలం| సైంధవం చాంజనం శ్రేష్ఠం గవాం పిత్తేన కల్కితం||30||
पिप्पलीमरिचक्षारवचासैन्धवशिग्रुकाः| पिष्टा रोहितपित्तेन घ्नन्त्यक्षिगतमञ्जनात्| चन्दनं मधुकं मांसी पिप्पलीमरिचोत्पलम्| सैन्धवं चाञ्जनं श्रेष्ठं गवां पित्तेन कल्कितम्||३०||
🔊 Audio coming soon
రోహితపిత్తేన పిష్టాః పిప్పల్యాదయోఽంజనాదక్షిగతం విషం ఘ్నంతి| రోహితో మత్స్యవిశేషః| గోపిత్తేన పిష్టం చందనాదికం శ్రేష్ఠమంజనం||30||
Adhikarana bhojavaitaraNaproktama~jjanam (31) · Śloka 31
నక్తమాలఫలం వ్యోషం బిల్వమూలం నిశాద్వయం| పుష్పం చ సౌరసం పిష్టమంజనం బస్తవారిణా| భోజవైతరణోద్దిష్టం విషసుప్తప్రబోధనం||31||
नक्तमालफलं व्योषं बिल्वमूलं निशाद्वयम्| पुष्पं च सौरसं पिष्टमञ्जनं बस्तवारिणा| भोजवैतरणोद्दिष्टं विषसुप्तप्रबोधनम्||३१||
🔊 Audio coming soon
బస్తవారిణాఽజామూత్రేణ పిష్టం నక్తమాలఫలాదికం భోజవైతరణేనోద్దిష్టం కల్పితమంజనం విషసుప్తానాం ప్రబోధనం|| 31||
Adhikarana gAruDA~jjanam (32) · Śloka 32
వారిగుంజాఫలోశీరం నేత్రయోర్విషదుష్టయోః| అంజనం వారిణా పిష్టం గారుడం గరుడోపమం||32||
वारिगुञ्जाफलोशीरं नेत्रयोर्विषदुष्टयोः| अञ्जनं वारिणा पिष्टं गारुडं गरुडोपमम्||३२||
🔊 Audio coming soon
వారిణా పిష్టం వారిగుంజాఫలాదికం విషదుష్టయోర్నేత్రయోర్గారుడం నామాంజనం గరుడోపమం చ|| 32||
Adhikarana cUrNA~jjanam (33) · Śloka 33
సముద్రఫేనం మరిచం కణాసౌవీరకాంజనం| చూర్ణాంజనం ససింధూత్థం విషోపహతచక్షుషాం||33||
समुद्रफेनं मरिचं कणासौवीरकाञ्जनम्| चूर्णाञ्जनं ससिन्धूत्थं विषोपहतचक्षुषाम्||३३||
🔊 Audio coming soon
సింధూత్థసహితం సముద్రఫేనాదికం విషోపహతచక్షుషాం చూర్ణాంజనం హితమితి శేషః|| 33||
Adhikarana AmAshayagataviShacikitsA (34) · Śloka 34
కపిత్థమాంసం ససితాక్షౌద్రం కంఠగతే విషే| లిహ్యాదామాశయగతే తాభ్యాం చూర్ణపలం నతాత్||34||
कपित्थमांसं ससिताक्षौद्रं कण्ठगते विषे| लिह्यादामाशयगते ताभ्यां चूर्णपलं नतात्||३४||
🔊 Audio coming soon
విషే కంఠగతే సతి ససితాక్షౌద్రం కపిత్థమాంసం లిహ్యాత్| ఆమాశయగతే సతి తాభ్యాం సితాక్షౌద్రాభ్యాం సహ నతాద్వక్రాత్ చూర్ణపలం లిహ్యాత్| లిహ్యాదిత్యుభయత్రాపి సంబధ్యతే|| 34||
Adhikarana pakvAshayagataviShacikitsA (35) · Śloka 35
విషే పక్వాశయగతే మంజిష్ఠా రజనీద్వయం| పిప్పలీం చ సమం పిష్ట్వా గవ్యపిత్తేన పాయయేత్||35||
विषे पक्वाशयगते मञ्जिष्ठा रजनीद्वयम्| पिप्पलीं च समं पिष्ट्वा गव्यपित्तेन पाययेत्||३५||
🔊 Audio coming soon
పక్వాశయగతే విషే మంజిష్ఠాదిపిప్పల్యంతం సమం సమాంశం గవ్యపిత్తేన్ పిష్ట్వా పాయయేత్|| 35||
Adhikarana kaNThagataviShacikitsA (36) · Śloka 36
పిప్పలీనాగరక్షారం నవనీతేన మూర్చ్ఛితం| ప్రవృద్ధే కంఠగే దద్యాచ్ఛ్లేష్మణి ప్రతిసారణం||36||
पिप्पलीनागरक्षारं नवनीतेन मूर्च्छितम्| प्रवृद्धे कण्ठगे दद्याच्छ्लेष्मणि प्रतिसारणम्||३६||
🔊 Audio coming soon
విషవతః కంఠగతే శ్లేష్మణి ప్రవృద్ధే ప్రవృద్ధే పిప్పల్యాది నవనీతమిశ్రం ప్రతిసారణం దద్యాత్|| 36||
Adhikarana viShasa~gkrAmaNam (37) · Śloka 37
జయేత్సంక్రామణైరాశు విషం శిరసి సంశ్రితం| దద్యాదధస్తాద్దష్టస్య మూర్ధ్ని కాకపదే కృతే| కాకదక్షశిఖిచ్ఛాగగవ్యమాహిషకౌక్కుటం| బిల్వప్రమాణం మాంసాస్రమూర్ధ్వదష్టస్య పాదయోః| విషం సంక్రమతే తత్ర నిహన్యాచ్ఛీఘ్రమన్యథా||37||
जयेत्सङ्क्रामणैराशु विषं शिरसि संश्रितम्| दद्यादधस्ताद्दष्टस्य मूर्ध्नि काकपदे कृते| काकदक्षशिखिच्छागगव्यमाहिषकौक्कुटम्| बिल्वप्रमाणं मांसास्रमूर्ध्वदष्टस्य पादयोः| विषं सङ्क्रमते तत्र निहन्याच्छीघ्रमन्यथा||३७||
🔊 Audio coming soon
శిరఃస్థితం విషం సంక్రామణైరాశు శీఘ్రం జయేత్| అధః కాయే దష్టస్య మూర్ధ్ని కాకపదం కాకపదాకృతి ఛేదం కృత్వా తత్ర కాకాద్యన్యతమం బిల్వప్రమాణం పలమాత్రం మాంసాస్రం దద్యాత్ క్షిపేత్| తత్ర మాంసాసృజి విషం సంక్రమత ఇతి శరీరే చ లాఘవం యాతి| అన్యథా శరీర ఏవ తిష్ఠన్ శీఘ్రం హన్యాత్| ఏవమూర్ధ్వకాయే దష్టస్య పాదయోరపి|| 37||
Adhikarana tIkShNanasyA~jjanottaraM kRutyam (38) · Śloka 38
తీక్ష్ణనస్యాంజనాంతే చ భూరిమాత్రం పిబేద్ ఘృతం| విషం హి నేత్రం రూక్షస్య తీక్ష్ణైర్హంతి సమీరితం| వామయేత తతశ్చైనం విషశేషోపశాంతయే| శ్లేష్మలం శ్లేష్మలైర్దష్టం నాభేరూర్ధ్వం విశేషతః||38||
तीक्ष्णनस्याञ्जनान्ते च भूरिमात्रं पिबेद् घृतम्| विषं हि नेत्रं रूक्षस्य तीक्ष्णैर्हन्ति समीरितम्| वामयेत ततश्चैनं विषशेषोपशान्तये| श्लेष्मलं श्लेष्मलैर्दष्टं नाभेरूर्ध्वं विशेषतः||३८||
🔊 Audio coming soon
అత్ర చ విషే తీక్ష్ణయోర్నస్యాంజనయోః ప్రయోగాంతే భూరిమాత్రం బహుమాత్రం ఘృతం పిబేత్| యస్మాన్నేత్రస్థితం విషం రూక్షస్య సతస్తీక్ష్ణైరంజనైః సమీరితం నేత్రం హంతి| తతోఽనంతరమేనం విశేషోపశాంతయే వామయేత్| శ్లేష్మలం పురుషం శ్లేష్మలైః శూర్ద్రైర్ద్రష్టం విషోపశాంత్యర్థం వామయేత్| నాభేశ్చోర్ధ్వం దష్టం విశేషతో వామయేత్|| 38||
Adhikarana vamanam (39) · Śloka 39
ధామార్గవః శక్రయవాః సర్షపా మదనం మధు| సైంధవం వమనం కోష్ణం విషే శ్లేష్మాశయాశ్రితే| సురసం సర్పవేతాలీమీశ్వరాం గౌరసర్షపం| పటోలనింబపత్రం చ పిబేత్ సక్షౌద్రసైంధవం| శుకాహ్వాజాలినీదంతీమదనేక్ష్వాకుకౌటజం| కాలా లాంగలికా తిక్తా వమనం తండులాంబునా||39||
धामार्गवः शक्रयवाः सर्षपा मदनं मधु| सैन्धवं वमनं कोष्णं विषे श्लेष्माशयाश्रिते| सुरसं सर्पवेतालीमीश्वरां गौरसर्षपम्| पटोलनिम्बपत्रं च पिबेत् सक्षौद्रसैन्धवम्| शुकाह्वाजालिनीदन्तीमदनेक्ष्वाकुकौटजम्| काला लाङ्गलिका तिक्ता वमनं तण्डुलाम्बुना||३९||
🔊 Audio coming soon
తదేవ్ వమనమాహ| సురసాదికం ధామార్గవాది వమనం సుబోధం| సక్షౌద్రసైంధవం వమనం పిబేత్| సర్పవేతాలీ మంజార్యాఖ్యా సురసాదికం మహావేతాలీ చ| శుకాహ్వాదిభిస్తండులాంబునా వమనం| ఇతి శ్లేష్మణి||39||
Adhikarana paittike virecanam (40) · Śloka 40
పైత్తికం పైత్తికైర్దష్టమధో నాభేర్విశేషతః| విషే పిత్తాశయగతే పాయయేత విరేచనం| సనీలీఫలదాం దంతీం పయసా మస్తునాఽథవా| శ్లక్ష్ణచూర్ణీకృతం కుంభం క్వాథేన త్రైఫలేన వా| క్షీరేణ వా త్రివృచ్ఛ్యామాసురసానీలినీరజః| పిండీతకఫలం వ్యోషం త్రివృద్వేల్లం హరీతకీ| విరేచనం కఫప్రాయే లవణం మూత్రసంప్లుతం| ఘృతాప్లుతం సలవణం మారుతే నీలినీఫలం| శయానః శయనే ఛిద్రే విరేచ్యో విషపీడితః| ముహురుత్తిష్ఠతో హ్యస్య విషం దూషయతేఽనిలం| పిబేద్వాంతో విరిక్తో వా యవాగూం విషనాశినీం||40||
पैत्तिकं पैत्तिकैर्दष्टमधो नाभेर्विशेषतः| विषे पित्ताशयगते पाययेत विरेचनम्| सनीलीफलदां दन्तीं पयसा मस्तुनाऽथवा| श्लक्ष्णचूर्णीकृतं कुम्भं क्वाथेन त्रैफलेन वा| क्षीरेण वा त्रिवृच्छ्यामासुरसानीलिनीरजः| पिण्डीतकफलं व्योषं त्रिवृद्वेल्लं हरीतकी| विरेचनं कफप्राये लवणं मूत्रसम्प्लुतम्| घृताप्लुतं सलवणं मारुते नीलिनीफलम्| शयानः शयने छिद्रे विरेच्यो विषपीडितः| मुहुरुत्तिष्ठतो ह्यस्य विषं दूषयतेऽनिलम्| पिबेद्वान्तो विरिक्तो वा यवागूं विषनाशिनीम्||४०||
🔊 Audio coming soon
పైత్తికం పురుషం పైత్తికైర్దష్టం విరేచనం పాయయేత్| అధో నాభేర్దష్టం పిత్తాశయగతే చ విషే విశేషేణ పాయయేత చ నీలినీఫలైర్యుక్తాం దంతీం పయసా క్షీరేణాథవా మస్తునా| అథవా త్రిఫలాక్వాథేన ద్రవంతీచూర్ణం| అథవా త్రివృతాదీనాం రజశ్చూర్ణం క్షీరేణ| పిండీతకఫలాదికం లవణాంతం మూత్రసంప్లుతం శ్లేష్మప్రాయే పిత్తే విరేచనం పాయయేత్| పిండీతకఫలం మదనఫలం| మారుతేఽధికే నీలినీఫలం ఘృతాప్లుతం విరేచనం| విషపీడితః సర్వః శయనే ఛిద్రే సచ్ఛిద్రే శయానో విరేచ్యః| ఛిద్రం శయ్యాయాం గుదప్రదేశే కార్యం| యతో విరేచనార్థం ముహురుత్తిష్ఠతో విషం కర్తృ అనిలం దూషయతే| సుబోధం| విషనాశినీ యవాగూః పుర్వోక్తా|| 40||
Adhikarana vAtAshayagataviShacikitsA (41) · Śloka 41
విషే వాతాశయగతే సర్పిషః పానమిష్యతే| ఆద్యపశ్చిమయోర్యచ్చ ప్రోక్తం విషనిషేధయోః||41||
विषे वाताशयगते सर्पिषः पानमिष्यते| आद्यपश्चिमयोर्यच्च प्रोक्तं विषनिषेधयोः||४१||
🔊 Audio coming soon
వాతాశయగతే వ్యాఖ్యాసమం| ఆద్యపశ్చిమౌ విషనిషేధౌ స్థావరవిషప్రథమసప్తమవేగౌ|| 41||
Adhikarana darvIkaraviShavegeShu cikitsA (42) · Śloka 42
అథ దర్వీకృతాం వేగే పూర్వే విస్రావ్య శోణితం| అగదం మధుసర్పిర్భ్యాం సంయుక్తం త్వరితం పిబేత్| ద్వితీయే వమనం కృత్వా తద్వదేవాగదం పిబేత్| విషాపహే ప్రయుంజీత తృతీయేఽంజననావనే| పిబేచ్చతుర్థే పూర్వోక్తాం యవాగూం వమనే కృతే| షష్ఠపంచమయోః శీతైర్దిగ్ధసిక్తమభీక్ష్ణశః| పాయయేద్వమనం తీక్ష్ణం యవాగూం చ యథోదితాం| అగదం సప్తమే తీక్ష్ణం యుంజ్యాదంజననస్యయోః| కృత్వావగాఢం శస్త్రేణ ముర్ధ్ని కాకపదం తతః| మాంసం సరుధిరం తస్య చర్మ వా తత్ర నిక్షిపేత్||42||
अथ दर्वीकृतां वेगे पूर्वे विस्राव्य शोणितम्| अगदं मधुसर्पिर्भ्यां संयुक्तं त्वरितं पिबेत्| द्वितीये वमनं कृत्वा तद्वदेवागदं पिबेत्| विषापहे प्रयुञ्जीत तृतीयेऽञ्जननावने| पिबेच्चतुर्थे पूर्वोक्तां यवागूं वमने कृते| षष्ठपञ्चमयोः शीतैर्दिग्धसिक्तमभीक्ष्णशः| पाययेद्वमनं तीक्ष्णं यवागूं च यथोदिताम्| अगदं सप्तमे तीक्ष्णं युञ्ज्यादञ्जननस्ययोः| कृत्वावगाढं शस्त्रेण मुर्ध्नि काकपदं ततः| मांसं सरुधिरं तस्य चर्म वा तत्र निक्षिपेत्||४२||
🔊 Audio coming soon
అథేత్యాదినా వేగక్రమేణోచ్యతే| వ్యాఖ్యాసమం| అవగాఢమంతః-ప్రవిష్టం| (అథ వేగలక్షణదర్శనానాంతరం దర్వీకరసర్పాణాం ప్రథమే వేగే జలూకాదినా రక్తమపనీయ మధుఘృతోపేతం విషఘ్నమౌషధం శీఘ్రం పిబేత్| ద్వితీయే వేగే కృతవమనః సన్ సర్పిర్మధూపేతమేవాగదం పిబేత్| తృతీయే వేగే తండులీయకాది విషహరద్రవ్యైరంజననావనే యుంజ్యాత్| చతుర్థే వేగే వమనానంతరం పూర్వోక్తాం కోశాతకేత్యాదినా కృతాం యవాగూం పిబేత్| షష్ఠపంచమవేగయోః శీతైశ్చందనోశీరాదిశీతద్రవ్యైర్దిగ్ధం పునః పునః ప్రలిప్తం దూర్వాగోజిహ్వాదిస్వరసశీతోదకాదిభిస్తద్వదేవ సిక్తం చ తీక్ష్ణం తీక్ష్ణద్రవ్యకృతం వమనౌషధం తండులీయకకోశాతక్యాదిభిః సిద్ధాం యవాగూం చ పాయయేత్| సప్తమే వేగే అంజననస్యయోస్తీక్ష్ణమగదం యుంజ్యాత్| మూర్ధ్ని శస్త్రేణావగాఢం కాకపదం కృత్వ కాకపదాకృత్యాఽవగాఢం ఛిత్వాఽనంతరం తస్య దష్టస్య తత్ర కాకపదే సరక్తం మాంసం చర్మ వా నిక్షిపేత్| నిక్షిప్య విషం తస్మిన్ సంక్రామయేదిత్యర్థః)|| 42||
Adhikarana maNDalivegacikitsA (43) · Śloka 43
తృతీయే వామితః పేయాం వేగే మండలినాం పిబేత్| అతీక్ష్ణమగదం షష్ఠే గణం వా పద్మకాదికం||43||
तृतीये वामितः पेयां वेगे मण्डलिनां पिबेत्| अतीक्ष्णमगदं षष्ठे गणं वा पद्मकादिकम्||४३||
🔊 Audio coming soon
తృతీయాత్ షష్ఠాచ్చ శేషేషు మండలినాం సామర్థ్యాత్ పూర్వవత్| (మండలిసర్పాణాం తృతీయే వేగే కృతవమనః సన్ విషఘ్నీం పేయాం పిబేత్| షష్ఠే వేగే అతీక్ష్ణం మృదుద్రవ్యకృతమగదమౌషధయోగం శోధనాదిగణోక్తం పద్మకాదిగణం వా పిబేత్)|| 43||
Adhikarana rAjilavegacikitsA (44) · Śloka 44
ఆద్యేఽవగాఢం ప్రచ్ఛాయ వేగే దష్టస్య రాజిలైః| అలాబునా హరేద్రక్తం పుర్వవచ్చాగదం పిబేత్| షష్ఠే వేగేఽంజనం తీక్ష్ణమవపీడం చ యోజయేత్| అనుక్తేషు చ వేగేషు క్రియాం దర్వీకరోదితాం||44||
आद्येऽवगाढं प्रच्छाय वेगे दष्टस्य राजिलैः| अलाबुना हरेद्रक्तं पुर्ववच्चागदं पिबेत्| षष्ठे वेगेऽञ्जनं तीक्ष्णमवपीडं च योजयेत्| अनुक्तेषु च वेगेषु क्रियां दर्वीकरोदिताम्||४४||
🔊 Audio coming soon
అవగాఢం ఘనం| రాజీమతాం శేషేషు వేగేషు పూర్వవత్ దర్వీకరవత్| ఏతదేవోచ్యతే అనుక్తేష్విత్యాదినా| (ఆద్య ఇతి| రాజిలసర్పైర్దష్టస్య ఆద్యే ప్రథమే వేగే అవగాఢం సమ్యగ్రక్తాపనయనార్థమామాంసమిత్యర్థః| ప్రచ్ఛాయ ప్రచ్ఛానం కృత్వా అలాబునా రక్తం హరేత్| పూర్వవత్ మధుసర్పిః సంయుక్తం విషఘ్నమౌషధం పిబేచ్చ| షష్ఠే వేగే తీక్ష్ణతమమతిశయేన తీక్ష్ణమంజనమవపీడననస్యం చ యోజయేత్| అత్రానుక్తేషు మండలినాం ప్రథమ-ద్వితీయ-చతుర్థ-పంచమ-సప్తమవేగేషు| రాజీమతాం ద్వితీయ-తృతీయ-చతుర్థ-పంచమ-సప్తమవేగేషు చ దర్వీకరవేగోక్తచికిత్సామేవ యోజయేత్)|| 44||
Adhikarana garbhiNyAdau sirAvyadhaniShedhaH (45) · Śloka 45
గర్భిణీబాలవృద్ధేషు మృదు విధ్యేత్ సిరాంచ న||45||
गर्भिणीबालवृद्धेषु मृदु विध्येत् सिराञ्च न||४५||
🔊 Audio coming soon
గర్భిణ్యాదిషు సర్వం మృదు శస్యతే| సిరాః చ న విధ్యేత్| (గర్భిణ్యాదిషు మృద్వతీక్ష్ణమంజనాదికం యుంజ్యాత్ సిరావేధం తు న కుర్యాత్)||45||
Adhikarana vajrAkhyaM cUrNam (46) · Śloka 46
త్వఙ్మనోహ్వా నిశే వక్రం రసః శార్దూలజో నఖః| తమాలః కేసరం శీతం పీతం తండులవారిణా| హంతి సర్వవిషాణ్యేతద్వజ్రం వజ్రమివాసురాన్||46||
त्वङ्मनोह्वा निशे वक्रं रसः शार्दूलजो नखः| तमालः केसरं शीतं पीतं तण्डुलवारिणा| हन्ति सर्वविषाण्येतद्वज्रं वज्रमिवासुरान्||४६||
🔊 Audio coming soon
సర్వవిషాణాం సామాన్యచికిత్సామాహ-త్వగాదిచూర్ణం నామ్నా వజ్రం| సుబోధం| వక్రం తగరం| శీతం చందనం| (త్వగాదిశీతాంతమౌషధం పిష్టం తండులవారిణ్యాలోడ్య పీతం వజ్రసంజ్ఞితమేతదౌషధం సర్వసర్పవిషాణి నాశయతి| శక్రేణ ప్రేరితం కులిశమసురానివ)||46||
Adhikarana tArkShyo agadaH (47) · Śloka 47
ప్రపౌండరీకం కటుకా దేవదారుసువర్చికా| కాలానుసారీ స్థౌణేయశైలేయధనపద్మకం| కుటన్నటైలాపున్నాగనతకుష్ఠప్రియంగుకం| లోధ్రగుగ్గులుతాలీసపిప్పలీస్వర్ణగైరికం| సిందువారః సితః శుంఠీ ధ్యామకం లవణోత్తమం| శ్లక్ష్ణచూర్ణీకృతం శృంగే నిదధ్యాన్మాక్షికద్రుతం| తార్క్ష్యస్తార్క్ష్యోపమః పాననావనాభ్యంజనాంజనైః| అగదస్తక్షకస్యాపి విషవేగం నివర్త్తయేత్||47||
प्रपौण्डरीकं कटुका देवदारुसुवर्चिका| कालानुसारी स्थौणेयशैलेयधनपद्मकम्| कुटन्नटैलापुन्नागनतकुष्ठप्रियङ्गुकम्| लोध्रगुग्गुलुतालीसपिप्पलीस्वर्णगैरिकम्| सिन्दुवारः सितः शुण्ठी ध्यामकं लवणोत्तमम्| श्लक्ष्णचूर्णीकृतं शृङ्गे निदध्यान्माक्षिकद्रुतम्| तार्क्ष्यस्तार्क्ष्योपमः पाननावनाभ्यञ्जनाञ्जनैः| अगदस्तक्षकस्यापि विषवेगं निवर्त्तयेत्||४७||
🔊 Audio coming soon
ప్రపౌండరీకాదిభిస్తార్క్ష్యనామాగదః సుబోధః| శృంగం గోః| (ప్రపౌండరీకమిత్యాది| కాలానుసారీ కాలానుసారి వా| కుటన్నటః స్యోనాకః| సితః సిందువారః శ్వేతనిర్గుండీ| ధ్యామకం కత్తృణం| ఇతి సుశృతటీకా)|| 47||
Adhikarana lodhrAdyagadaH (48) · Śloka 48
లోధ్రం శిరీషపుష్పాణి సమంగా హింగు రేణుకాః| కణోషణైలా నేపాలీ వచా యష్టీ మధూత్పలం| సిందువారకమందారమూలం బీజం కరంజజం| జ్యోతిష్మతీ నతం కుష్ఠం శ్వేతా చ గిరికర్ణికా| చూర్ణితః కన్యయా క్షౌద్రగోపిత్తాభ్యాం చ వర్త్తితః| అగదో హంతి సర్పాఖుకణభం చ సృగాలజం| బిడాలకాండచిత్రోత్థం విషం భూతగ్రహం జ్వరం| అపస్మారగ్రహోన్మాదగుల్మాజీర్ణం విషూచికాం||48||
लोध्रं शिरीषपुष्पाणि समङ्गा हिङ्गु रेणुकाः| कणोषणैला नेपाली वचा यष्टी मधूत्पलम्| सिन्दुवारकमन्दारमूलं बीजं करञ्जजम्| ज्योतिष्मती नतं कुष्ठं श्वेता च गिरिकर्णिका| चूर्णितः कन्यया क्षौद्रगोपित्ताभ्यां च वर्त्तितः| अगदो हन्ति सर्पाखुकणभं च सृगालजम्| बिडालकाण्डचित्रोत्थं विषं भूतग्रहं ज्वरम्| अपस्मारग्रहोन्मादगुल्माजीर्णं विषूचिकाम्||४८||
🔊 Audio coming soon
లోధ్రాదిః సుబోధః| సమంగా మంజిష్ఠా| రేణుకా హరేణుః| నేపాలీ మనశ్శిలా| యష్టీమధుర్మధుయష్టీ| మందారః పారిభద్రః|| 48||
Adhikarana bilvamUlAdyagadaH (49) · Śloka 49
బిల్వస్య మూలం సురసస్య పుష్పం ఫలం కరంజస్య నతం సురాహ్వం| ఫలత్రయం వ్యోషనిశాద్వయం చ బస్తస్య మూత్రేణ సుసూక్ష్మపిష్టం| భుజంగలూతోందురువృశ్చికాద్యై ర్విషూచికాజీర్ణగరజ్వరైశ్చ| ఆర్త్తాన్నరాన్ భూతవిధర్షితాంశ్చ స్వస్థీకరోత్యంజనపాననస్యైః||49||
बिल्वस्य मूलं सुरसस्य पुष्पं फलं करञ्जस्य नतं सुराह्वम्| फलत्रयं व्योषनिशाद्वयं च बस्तस्य मूत्रेण सुसूक्ष्मपिष्टम्| भुजङ्गलूतोन्दुरुवृश्चिकाद्यै र्विषूचिकाजीर्णगरज्वरैश्च| आर्त्तान्नरान् भूतविधर्षितांश्च स्वस्थीकरोत्यञ्जनपाननस्यैः||४९||
🔊 Audio coming soon
బస్తస్యావేర్మూత్రేణ సుసూక్ష్మమతిశ్లక్ష్ణం పిష్టం బిల్వమూలాదికమంజనాదిభిర్భుజంగాద్యైర్విషూచికాద్యైశ్చార్త్తాన్ భూతవిధర్షితాంశ్చ నరాన్ స్వస్థీకరోతి| సురసపుష్పం సురసమంజరీ|| 49||
Adhikarana mahAgadaH (50) · Śloka 50
త్రివృద్విశల్యా మధుకం నిశే లవణపంచకం| మంజిష్ఠా త్ర్యూషణం తద్వత్ కల్కయేత్ స మహాగదః||50||
त्रिवृद्विशल्या मधुकं निशे लवणपञ्चकम्| मञ्जिष्ठा त्र्यूषणं तद्वत् कल्कयेत् स महागदः||५०||
🔊 Audio coming soon
త్రివృదాదికో మహాగదః సుబోధః| విశల్యా గర్భపాతనీ| తద్వత్ కల్కయేదిత్యనేన పేషణాది సర్వం పుర్వవద్ బోద్ధవ్యం|| 50||
Adhikarana ArShabhaH agadaH (51) · Śloka 51
మాంసీహరేణుత్రిఫలామురుంగీ మధుయష్టికా| మంజిష్ఠా పద్మకాశోకకుష్ఠతాలీసచందనం| సుగంధికైలా కిణిహీ త్వక్పటోలీ మృగాదినీ| భారంగీం విడంగం పాలిందీ పాఠా క్రోష్టుకమేఖలా| పుష్పమారుష్కరం పత్రం సౌరసం క్రముకం పురం| పిత్తం నకులమార్జారగోధాశల్యకసూకరాత్| పృషతాచ్చిత్రపత్రాచ్చ గోశృంగే పుర్వవత్ స్థితః| యత్ర గేహే న తత్రాహికీటాదిభ్యో భయోద్భవః| ఏతేన భేరీపటహాః పతాకాశ్చ ప్రలేపితాః| ఆర్షభేణ విషం ఘ్నంతి స్పర్శశ్రవణదర్శనైః||51||
मांसीहरेणुत्रिफलामुरुङ्गी मधुयष्टिका| मञ्जिष्ठा पद्मकाशोककुष्ठतालीसचन्दनम्| सुगन्धिकैला किणिही त्वक्पटोली मृगादिनी| भार्ङ्गीं विडङ्गं पालिन्दी पाठा क्रोष्टुकमेखला| पुष्पमारुष्करं पत्रं सौरसं क्रमुकं पुरम्| पित्तं नकुलमार्जारगोधाशल्यकसूकरात्| पृषताच्चित्रपत्राच्च गोशृङ्गे पुर्ववत् स्थितः| यत्र गेहे न तत्राहिकीटादिभ्यो भयोद्भवः| एतेन भेरीपटहाः पताकाश्च प्रलेपिताः| आर्षभेण विषं घ्नन्ति स्पर्शश्रवणदर्शनैः||५१||
🔊 Audio coming soon
మాంస్యాదిభిరార్షభనామాగదః సుబోధః| నకులాది చిత్రపత్రాంతైః సహ పిత్తమితి సంబధ్యతే| పూర్వవదితి ప్రపౌండరీకాద్యగదవత్| ఏతేనార్షభనామ్నాఽగదేన ప్రలేపితా భేర్యాదయః స్పర్శాదిభిర్విషం ఘ్నంతి| (మురుంగీ సౌభాంజనకః| సుగంధికా సర్పగంధికా| కిణిహీ కటభీ| మృగాదినీ ఇంద్రవారుణీ| పాలిందీ త్రివృత్| క్రోష్టుకమేఖలా పృశ్నిపర్ణీ| క్రముకం పూగఫలం| పురం గుగ్గులుః| పృషతో హరిణః| చిత్రపత్రో మయూరః| ఇతి సుశ్రుతటీకాయాం|| 51||
Adhikarana viShasheShabhayam (52) · Śloka 52
ప్రలేపాద్యైశ్చ నిశ్శేషం దంశాదప్యుద్ధరేద్విషం| భూయో వేగాయ జాయేత శేషం దూషీవిషాయ వా||52||
प्रलेपाद्यैश्च निश्शेषं दंशादप्युद्धरेद्विषम्| भूयो वेगाय जायेत शेषं दूषीविषाय वा||५२||
🔊 Audio coming soon
సర్వం విషం ప్రలేపాద్యైర్దంశాదపి నిశ్శేషం హరేద్యతః నిశ్శేషం విషం భూయో వేగాయ దూషీవిషాయ వా జాయతే| (ప్రలేపః ఆలేపః| ఆదిశబ్దేన సేకరక్తమోక్షణాదిపరిగ్రహః)|| 52||
Adhikarana viShApAye doShacikitsA (53) · Śloka 53
విషాపాయేఽనిలం క్రుద్ధం స్నేహాదిభిరుపాచరేత్| తైలమద్యకులత్థామ్లవర్జ్యైః పవననాశనైః| పిత్తం పిత్తజ్వరహరైః కషాయస్నేహబస్తిభిః| సమాక్షికేణ వర్గేణ కఫమారగ్వధాదినా||53||
विषापायेऽनिलं क्रुद्धं स्नेहादिभिरुपाचरेत्| तैलमद्यकुलत्थाम्लवर्ज्यैः पवननाशनैः| पित्तं पित्तज्वरहरैः कषायस्नेहबस्तिभिः| समाक्षिकेण वर्गेण कफमारग्वधादिना||५३||
🔊 Audio coming soon
విషాపాయేఽపి తత్కారణకుపితదోషప్రశమనోపాయమాహ-విషాపాయే విషాపగమే వమనాదిభిః క్రుద్ధమనిలం తైలాదివర్జ్యైః పవననాశనైః స్నేహాదిభిరుపాచరేత్| తైలాదీనాం పవనాపహరత్వేఽపి ప్రతిషేధః| విషాపాయే పిత్తం క్రుద్ధం పిత్తజ్వరహరైః కషాయాదిభిర్జయేత్| (కషాయః షడంగాదిః స్నేహస్తిక్తకాదిః)| విషాపాయ ఏవ కఫం క్రుద్ధం సమాక్షికేణారగ్వధాదినా వర్గేణ కషాయాద్యుపయుక్తేన జయేత్|| 53||
Adhikarana sarpA~ggAbhihatasha~gkAviShayoshcikitsA (54) · Śloka 54
సితా వైగంధికో ద్రాక్షా పయస్యా మధుకం మధు| పానం సమంత్రపూతాంబుప్రోక్షణం సాంత్వహర్షణం| సర్పాంగాభిహతే యుంజ్యాత్తథా శంకావిషార్దితే||54||
सिता वैगन्धिको द्राक्षा पयस्या मधुकं मधु| पानं समन्त्रपूताम्बुप्रोक्षणं सान्त्वहर्षणम्| सर्पाङ्गाभिहते युञ्ज्यात्तथा शङ्काविषार्दिते||५४||
🔊 Audio coming soon
సర్పాంగాభిహతశంకావిషయోశ్చికిత్సామాహ-సితాదికం పానం సమంత్రపూతాంబుప్రోక్షణాదికం చ సర్పాంగాభిహతాక్ష్యే శంకావిషపీడితే చ యుంజ్యాత్| (వైగంధికస్త్రిజాతకశ్చతుర్జాతకో వా మంత్రపూతేన జలేన ప్రోక్షణం సాంత్వనాదికం చ ఇతి జేజ్జటః)|| 54||
Adhikarana rakShAprayojanam (55) · Śloka 55
పూతనాప్రేతకూష్మాండపిశాచాద్యా నరద్విషః| హన్యురౌషధవీర్యాణి రక్షాకర్మణ్యవారితాః| తస్మాద్రక్షాం ప్రయుంజీత రక్షోగణనివారిణీం||55||
पूतनाप्रेतकूष्माण्डपिशाचाद्या नरद्विषः| हन्युरौषधवीर्याणि रक्षाकर्मण्यवारिताः| तस्माद्रक्षां प्रयुञ्जीत रक्षोगणनिवारिणीम्||५५||
🔊 Audio coming soon
సర్వత్ర వక్ష్యమాణాం రక్షాం రక్షసాం గణానాం చ నివారిణీం ప్రయుంజీత| విషాదిరక్షాకర్మణి పూతనాదయో నరద్విషో మనుష్యశత్రవః అవతారితాః సంతః ఔషధవీర్యాణి హన్యుః అతో హేతోః రక్షోగణనివారిణీం రక్షాం ప్రయుంజీత|| 55||
Adhikarana rakShAvidhAnam (56) · Śloka 56
గోమయేన సుసమ్మృష్టే ధూపాగరుసుధూపితే| గంధమాల్యోపహారాద్యైర్గృహే పూజితదైవతే| సూత్రకారాన్సమభ్యర్చ్య శంకరాస్తికకాశ్యపాన్| సంతర్ప్య హవ్యకవ్యాభ్యాం సమిద్ధాననలద్విజాన్| ప్రాఙ్ముఖాయోపవిష్టాయ విషార్త్తాయ చికిత్సకః| ఉత్తరాభిముఖో యుంజ్యాద్విద్యాం మంత్రాణి భేషజం| సమప్రమాణైర్హరితైర్దర్భైః ప్రాగభిమంత్రితైః| అచ్ఛిన్నాగ్రైః సమూలైశ్చ కుర్యాత్తస్యాపమార్జనం| బ్రాహ్మాద్యైరగదైరేనం నిత్యమేవానులేపయేత్| సంజీవనాదీన్ పానాదౌ దంశలేపే చ యోజయేత్| పూర్ణకుంభం సకుసుమం సర్షపాన్ ఛాగలం పయః| శస్త్రం దూర్వాం మధు ఘృతం కుర్యాద్దష్టస్య మూర్ద్ధతః| ఏవం శామ్యతి సప్తాహాద్విషమాత్మవతః సతః||56||
गोमयेन सुसम्मृष्टे धूपागरुसुधूपिते| गन्धमाल्योपहाराद्यैर्गृहे पूजितदैवते| सूत्रकारान्समभ्यर्च्य शङ्करास्तिककाश्यपान्| सन्तर्प्य हव्यकव्याभ्यां समिद्धाननलद्विजान्| प्राङ्मुखायोपविष्टाय विषार्त्ताय चिकित्सकः| उत्तराभिमुखो युञ्ज्याद्विद्यां मन्त्राणि भेषजम्| समप्रमाणैर्हरितैर्दर्भैः प्रागभिमन्त्रितैः| अच्छिन्नाग्रैः समूलैश्च कुर्यात्तस्यापमार्जनम्| ब्राह्माद्यैरगदैरेनं नित्यमेवानुलेपयेत्| सञ्जीवनादीन् पानादौ दंशलेपे च योजयेत्| पूर्णकुम्भं सकुसुमं सर्षपान् छागलं पयः| शस्त्रं दूर्वां मधु घृतं कुर्याद्दष्टस्य मूर्द्धतः| एवं शाम्यति सप्ताहाद्विषमात्मवतः सतः||५६||
🔊 Audio coming soon
గోమయేనేత్యాదినా పూతనాదీనాం రక్షా సుబోధా| గంధాద్యైశ్చందనాదిభిః| పూజితా దేవతా యస్మిన్ గృహే తత్తథోక్తం| సూత్రకారానితి శంకరాదివిశేషణం| దేవదేయం హవ్యం| పితృదేయం కవ్యం| బ్రాహ్మసంజీవనాదయోఽగదా విషప్రతిషేధోక్తాః| దష్టస్య మూర్ద్ధతః శయ్యాశిరోభాగే పూర్ణకుంభాదికం కుర్యాత్| ఆత్మవాన్ సత్త్వవాన్|| 56||
Adhikarana viShaghnaM dhAraNam (57) · Śloka 57
కర్కేతనం మరకతం వజ్రం వారణమౌక్తికం| వైడూర్యం గర్దభమణిం పిచుకాం విషముష్టికాం| హిమవద్గిరిసంభూతాం సోమరాజీం పునర్నవాం| తథా ద్రోణం మహాద్రోణం మానసీం సర్పజం మణిం| విషాణి విషశాంత్యర్థం వీర్యవంతి చ ధారయేత్||57||
कर्केतनं मरकतं वज्रं वारणमौक्तिकम्| वैडूर्यं गर्दभमणिं पिचुकां विषमुष्टिकाम्| हिमवद्गिरिसम्भूतां सोमराजीं पुनर्नवाम्| तथा द्रोणं महाद्रोणं मानसीं सर्पजं मणिम्| विषाणि विषशान्त्यर्थं वीर्यवन्ति च धारयेत्||५७||
🔊 Audio coming soon
(ఇదానీం యేషాం చ ధారణాత్ ప్రభావోపహతం విషం విషత్వం జహాతి తాన్యభిదధాతి| కర్కేతనమిత్యాది ఇతి జేజ్జటః|) కర్కేతనాదీని కేచిన్మణయః| కానిచిదౌషధాని| వీర్యవంతి విషాణీత్యేతత్సర్వం విషశాంత్యర్థం ధారయేత్| ('కర్కేతనం పద్మరాగవిశేషా ఇతి జేజ్జటః|) కర్కేతన మాణిక్యం| వారణస్య మస్తకోద్భూతమౌక్తికం వారణమౌక్తికం| గర్దభమణిః ధూమవర్ణరత్నవిశేషః| పిచుకా రత్నపుష్పేతి కాచిదౌషధిః| విషమూషికా తన్నామధేయా పరమౌషధిః| విషమూషికేతి పాఠః| హిమవద్గిరిసంభూతా శ్వేతవచా| హిమవద్గిరిసంభూతా సోమరాజీతి కేచిత్| ద్రోణం వైకుంఠం| మహాద్రోణం శ్వేతవైకుంఠం| మానసీ మండూకపర్ణీ| బ్రహ్మీతి కేచిత్| సర్పఫణోద్భూతో మణిః సర్పజమణిః|| 57||
Adhikarana chatryAdidhAraNam (58-42) · Śloka 42
ఛత్రీ ఝర్ఝరపాణిశ్చ చరేద్రాత్రౌ విశేషతః| తచ్ఛాయాశబ్దవిత్రస్తాః ప్రణశ్యంతి భుజంగమాః||58|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతా వష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాముత్తరతంత్రే సర్పవిష ప్రతిషేధో నామ ద్విచత్వారింశోఽధ్యాయః||42||
छत्री झर्झरपाणिश्च चरेद्रात्रौ विशेषतः| तच्छायाशब्दवित्रस्ताः प्रणश्यन्ति भुजङ्गमाः||५८|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृता वष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे सर्पविष प्रतिषेधो नाम द्विचत्वारिंशोऽध्यायः||४२||
🔊 Audio coming soon
ఛత్రీ ఝర్ఝరపాణిశ్చ నిత్యం చరేత్| రాత్రౌ తు విశేషతః| ఝర్ఝరం ఝణఝణాయమానం లోహమయం కటకాకారం| తయోశ్ఛత్రఝర్ఝరయోర్యథాసంఖ్యేన ఛాయాశబ్దాభ్యాం త్రస్తా భుజంగమా నశ్యంత్యదర్శనం యాంతి| (సర్వదా ప్రమాదపూర్వం సంచరణం నిషిధ్యత ఇతి జేజ్జటః|) ఛత్రవాన్ ఝర్ఝరహస్తశ్చ సదా సంచరేత్ నిశి విశేషాత్| ఛత్రమాతపం| ఝర్ఝరపాణిః సశబ్దహస్తః| ప్రణశంత్యదర్శనం యాంతి| ణశ్ అదర్శన ఇతి ధాతుః|| 58|| ఇతి శ్రీమన్మహామహోపాధ్యాయేందువిరచితాయా మష్టాంగసంగ్రహవ్యాఖ్యాయాం శశిలేఖాయా ముత్తరతంత్రే ద్విచత్వారింశోఽధ్యాయః