Adhikarana atha timirapratiShedho nAma ShoDasho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతస్తిమిరప్రతిషేధం నామాధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातस्तिमिरप्रतिषेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
తిమిరస్య కాచాదిహేతుత్వేన ప్రాధాన్యాత్ పృథక్ ప్రథమం చికిత్సాం ప్రదర్శయితుమధ్యాయ ఆరభ్యతే ||1||
Adhikarana timirANAM ghorarUpatvam (2) · Śloka 2
తిమిరం కాచతాం యాతి కాచోఽప్యాంధ్యముపేక్షయా| నేత్రరోగేష్వతో ఘోరం తిమిరం సాధయేద్రుతం||2||
तिमिरं काचतां याति काचोऽप्यान्ध्यमुपेक्षया| नेत्ररोगेष्वतो घोरं तिमिरं साधयेद्रुतम्||२||
🔊 Audio coming soon
సర్వేషు నేత్రరోగేషు యతో ఘోరం తిమిరమతస్తం ద్రుతం శీఘ్రం సాధయేత్| ఘోరత్వే హేతుస్తిమిరమిథ్యాదికం|| 2||
Adhikarana jIvantyAdighRutam (3) · Śloka 3
తులాం పచేత జీవంత్యా ద్రోణేఽపాం పాదశేషితే| తత్క్వాథే ద్విగుణక్షీరం ఘ్రుతప్రస్థం విపాచయేత్| ప్రపౌండరీకకాకోలీపిప్పలీలోధ్రసైంధవైః| శతాహ్వామధుకద్రాక్షాసితాదారుఫలత్రయైః| కార్షికైర్నిశి తత్పీతం తిమిరాపహరం పరం||3||
तुलां पचेत जीवन्त्या द्रोणेऽपां पादशेषिते| तत्क्वाथे द्विगुणक्षीरं घ्रुतप्रस्थं विपाचयेत्| प्रपौण्डरीककाकोलीपिप्पलीलोध्रसैन्धवैः| शताह्वामधुकद्राक्षासितादारुफलत्रयैः| कार्षिकैर्निशि तत्पीतं तिमिरापहरं परम्||३||
🔊 Audio coming soon
జీవంత్యాద్యం ఘృతం వ్యాఖ్యాసమం| (తిమిరాదీనాం లేఖనాంజనాదిసాధ్యత్వాల్లేఖనస్య దృగ్బలహానికరత్వాత్పూర్వం దృగ్వలాధానకారణం ఘృతపానం ప్రస్తౌతి )| జీవంత్యాస్తులాం పలశతమపాం ద్రోణే చతుష్షష్టికుడవప్రమితేఽంభసి పచేత శ్రపయేత్| పాదశేషితే షోడశకుడవావశిష్టే తత్క్వాథే జీవంతీకషాయే ద్విగుణక్షీరమష్టకుడవప్రమితపయఃసంయుతం ఘృతప్రస్థం కార్షికైః కర్షప్రమాణైః ప్రపౌండరీకాదిభిర్విపాచయేత్ సాధయేత్| తద్ ఘృతం నిశి స్వప్నకాలే పీతం సేవితం పరమతిశయేన తిమిరాపహరం తిమిరఘ్నం|| 3||
Adhikarana drAkShAdighRutam (4) · Śloka 4
ద్రాక్షాచందనమంజిష్ఠకాకోలీద్వయజీవకైః| సితాశతావరీమేదాపుండ్రాహ్వమధుకోత్పలైః| పచ్చేజ్జీర్ణఘృతప్రస్థం సమక్షీరం పిచూన్మితైః| హంతి తచ్ఛుక్లతిమిరరక్తరాజీశిరోరుజః||4||
द्राक्षाचन्दनमञ्जिष्ठकाकोलीद्वयजीवकैः| सिताशतावरीमेदापुण्ड्राह्वमधुकोत्पलैः| पच्चेज्जीर्णघृतप्रस्थं समक्षीरं पिचून्मितैः| हन्ति तच्छुक्लतिमिररक्तराजीशिरोरुजः||४||
🔊 Audio coming soon
ద్రాక్షాద్యం ఘృతం సుబోధం| ( సమక్షీరం ఘృతతుల్యేన క్షీరేణ యుక్తం జీర్ణఘృతస్య పురాణఘృతస్య ప్రస్థం కుడవచతుష్టయం పిచూన్మితైః కర్షప్రమాణైః కల్కితైర్ద్రాక్షాదిభిః పచేత్| పక్వం తద్ ఘృతం కాచాదీన్ హంతి| రక్తరాజీ సిరోత్పాతః| యస్య వ్యాధేర్యద్విశేషలక్షణం తదేవ తస్య వ్యాధేః సంజ్ఞాంతరత్వేన పరిణమతి| ధూమదర్శనేన వినా ధూమరస్యాభావాద్ధూమరో ధూమదర్శీత్యుచ్యతే| ధన్వంతరిణా తు ధూమరచికిత్సాయాముక్తం-'ఘృతం పిబేద్ధూమదర్శీ నరస్తు కుర్యాద్విధిం పిత్తహరం చ సర్వం|' ఇతి| తథా రక్తరాజ్యా వినా సిరోత్పాతస్యాసంభవాద్రక్తరాజీత్యుచ్యతే సిరోత్పాతః| శంఖవద్ధవలత్వాచ్ఛంఖశుక్లం| పాకాత్యయహేతుత్వాత్ పాకాత్యయశుక్లం| ఇత్యేవమాదయః సంజ్ఞావిశేషా బహవో దృశ్యంతే )|| 4||
Adhikarana paTolAdighRutam (5) · Śloka 5
పటోలనింబకటుకాదార్వీసేవ్యవరావృషం| సధన్వయాసత్రాయంతీపర్పటం పాలికం పృథక్| ప్రస్థమామలకానాం చ క్వాథయేదర్మణేఽంభసః| తదాఢకేఽర్ధపలికైః పిష్టైః ప్రస్థం ఘృతాత్పచేత్| ముస్తభూనింబయష్ట్యాహ్వకుటజోదీవ్యచందనైః| సవ్యోషచవ్యైస్తత్సర్పిర్ఘ్రాణకర్ణాక్షిరోగజిత్| విద్రధిజ్వరదుష్టారుర్విసర్పాపచికుష్ఠనుత్| విశేషాచ్ఛుక్లతిమిరనక్తాంధ్యోష్ణామ్లదాహహృత్||5||
पटोलनिम्बकटुकादार्वीसेव्यवरावृषम्| सधन्वयासत्रायन्तीपर्पटं पालिकं पृथक्| प्रस्थमामलकानां च क्वाथयेदर्मणेऽम्भसः| तदाढकेऽर्धपलिकैः पिष्टैः प्रस्थं घृतात्पचेत्| मुस्तभूनिम्बयष्ट्याह्वकुटजोदीव्यचन्दनैः| सव्योषचव्यैस्तत्सर्पिर्घ्राणकर्णाक्षिरोगजित्| विद्रधिज्वरदुष्टारुर्विसर्पापचिकुष्ठनुत्| विशेषाच्छुक्लतिमिरनक्तान्ध्योष्णाम्लदाहहृत्||५||
🔊 Audio coming soon
పటోలాద్యే ఘృతే సామాన్యపరిభాషణం స్మర్తవ్యం| దుష్టారూంషి పర్వణ్యుదీర్ణమూలాః పిటికాః| అపచిర్గండమాలా| నక్తాంధ్యం దోషాంధ్యం| ఉష్ణశబ్దేనోష్ణవిదగ్ధోచ్యతే| అమ్లశబ్దేనామ్లవిదగ్ధా| సకలనేత్రావయజ ఊష్మా దాహః| ( పృథక్ పాలికం ప్రత్యేకం పలప్రమాణం ధన్వయాసాదిసహితం పటోలాదికమామలకానాం ప్రస్థం చాంభస సర్మణే జలద్రోణే క్వాథయేద్విపాచయేత్| తదాఢకే షోడశకుడవావశిష్టే తస్మిన్ క్వాథే పిష్టైః కృతపేషణైరర్ధపలికైరర్ధపలప్రమాణైర్వ్యోషచవ్యసహితైర్ముస్తాదిభిః కల్కైః సహ ఘృతప్రస్థం పచేత్| పక్వం తత్సర్పిః సేవ్యమానం ఘ్రాణాదిరోగజిద్భవతి| ఘ్రాణాదీనాం రోగశబ్దేన ప్రత్యేకం సంబంధః| దుష్టారుర్దుష్టవ్రణః| ఆమలకస్యోభయత్రోక్తేరుభయత్రాప్యుక్తప్రమాణం గ్రాహ్యం )|| 5||
Adhikarana traiphalaM ghRutam (6) · Śloka 6
త్రిఫలాఽష్టపలం క్వాథ్యం పాదశేషం జలాఢకే| తేన తుల్యపయస్కేన త్రిఫలాపలకల్కవాన్| అర్ధప్రస్థే ఘృతాత్సిద్ధః సితయా మాక్షికేణ వా| యుక్తం పిబేత్తత్తిమిరి తద్యుక్తం వా వరారసం||6||
त्रिफलाऽष्टपलं क्वाथ्यं पादशेषं जलाढके| तेन तुल्यपयस्केन त्रिफलापलकल्कवान्| अर्धप्रस्थे घृतात्सिद्धः सितया माक्षिकेण वा| युक्तं पिबेत्तत्तिमिरि तद्युक्तं वा वरारसम्||६||
🔊 Audio coming soon
త్రిఫలాష్టపలమిత్యాదినా త్రైఫలం ఘృతం సుబోధం| తదితి ఘృతం| వరారసస్త్రిఫలాకషాయః| త్రిఫలాయాః ప్రత్యేకం వింశతికాణాధికమర్ధాధికపలద్వయం| జలాఢకే షోడశకుడవప్రమితే జలే పాదశేషం ప్రస్థావశేషం క్వాథ్యం| తుల్యక్షీరేణ తేన క్వాథేన పలప్రమాణత్రిఫలాకల్కయుక్తో ఘృతాదర్ధప్రస్థః సిద్ధః కృతపాకసంస్కారః కార్య ఇతి శేషః| తిమిరీ తిమిరరోగయుక్తః పురుషః| సితామాక్షికాన్యతరోపేతం తద్ ఘృతం తద్యుక్తం తేన ఘృతేన యుక్తం వరారసం త్రిఫలాకషాయం వా పిబేత్|| 6||
Adhikarana mahAtraiPalaM GRutam (7) · Śloka 7
యష్టీమధుద్వికాకోలీవ్యాఘ్రీకృష్ణామృతోత్పలైః| పాలికైః ససితాద్రాక్షైర్ఘృతప్రస్థం పచేత్ సమైః| అజాక్షీరవరావాసామార్కవస్వరసైః పృథక్| మహాత్రైఫలమిత్యేతత పరం దృష్టివికారజిత్||7||
यष्टीमधुद्विकाकोलीव्याघ्रीकृष्णामृतोत्पलैः| पालिकैः ससिताद्राक्षैर्घृतप्रस्थं पचेत् समैः| अजाक्षीरवरावासामार्कवस्वरसैः पृथक्| महात्रैफलमित्येतत परं दृष्टिविकारजित्||७||
🔊 Audio coming soon
యష్టీమధ్విత్యాదినా మహాత్రైఫలం ఘృతం| అత్రాఽజాక్షీరాదీనాం పంచావధ్యధోత్భవత్వాన్మిశ్రాణామస్నేహసమత్వే ప్రాప్తే పృథక్సమైరిత్యుక్తం| ( పాలికైః పలప్రమాణైః ససితాద్రాక్షైః సితాద్రాక్షోపేతైర్యష్టీమధ్వాదిభిః కల్కైః| యష్టీమధుర్యష్టిమధుకం| పృథక్ ప్రత్యేకం సమైస్తుల్యైః ప్రస్థోన్మితైరిత్యర్థః| అజాక్షీరేణ వరావాసామార్కవాణాం పృథక్ స్వరసైశ్చ ఘృతప్రస్థం ప్రస్థోన్మితం ఘృతం పచేత్| మహాత్రైఫలమితి ప్రసిద్ధమేతదేవం పక్వం ఘృతం పరమతిశయేన దృష్టివికారజిత్ దృష్ట్యాఽఽశ్రయాంస్తిమిరాదివికారాన్ జయతి )|| 7||
Adhikarana triPalAprayogaH (8) · Śloka 8
త్రైఫలేనాథ హవిషా లిహానస్త్రిఫలాం నిశి| యష్టీమధుకసంయుక్తాం మధునా చ పరిప్లుతాం| మాసమేకం హితాహారః పిబన్నామల్కోదకం| సౌపర్ణం లభతే చక్షురిత్యాహ భగవాన్ నిమిః||8||
त्रैफलेनाथ हविषा लिहानस्त्रिफलां निशि| यष्टीमधुकसंयुक्तां मधुना च परिप्लुताम्| मासमेकं हिताहारः पिबन्नामल्कोदकम्| सौपर्णं लभते चक्षुरित्याह भगवान् निमिः||८||
🔊 Audio coming soon
త్రైఫలేన ఘృతేన త్రిఫలాయా లేహః సుబోధః|సౌపర్ణం చక్షుర్వైనతేయసంబంధి| ( అథ ఘృతపానాదనంతరం| అథ శబ్దత్తిమిరే ఘృతపానానంతరమేవాన్యత్ సర్వం కర్మ కర్తవ్యమితి చ సూచితం| మాసామాగ్రహణాయైకం మాసమిత్యుక్తం| హితాహారః పథ్యాశీ| ఆమలకోదకమామలకసిద్ధముదకం పానీయార్థే పిబన్ యష్టీమధుకసంయుక్తాం యష్ట్యాహ్వోపేతాం మధునా మాక్షికేణ పరిప్లుతాం సిక్తాం| చశబ్దః సముచ్చయే| త్రిఫలాం త్రైఫలేన త్రిఫలాసిద్ధేన హవిషా ఘృతేన సహ నిశి రాత్రౌ లిహానః సౌపర్ణం సుపర్ణసంబంధి| సుపర్ణో గరుడః| చక్షుర్నేత్రం లభత ఇత్యేవం భగవానైశ్వర్యాదిషడగుణపరిపూర్ణో నిమిర్నామ మహర్షిరాహ| అత్ర సౌపర్ణమితి ముఖ్యార్థబాధాత్సుపర్ణస్య చక్షురివ చక్షుర్లభత ఇత్యర్థః )||8||
Adhikarana triPalAsambaddhaprayogAntarANi (9) · Śloka 9
గవ్యం ఘృతం లోహరజోభాజనే బాదరే స్థితం| త్రిఫలాచూర్ణసహితం పీతం తిమిరనాశనం| పురాణం చ సితాభీరుయష్టీమధుకచూర్ణవత్| నిషిక్తమగ్నివర్ణైర్వా జీర్ణం సర్పిరయోగుడైః| హేమరూప్యాయసైశ్చూర్ణైర్యుక్తాం వా త్రిఫలాం పృథక్| ఘృతక్షౌద్రాన్వితామద్యాత్కేవలాం వా విచూర్ణితాం| తాప్యాయస్త్రిఫలాచూర్ణం మధుజీర్ణఘృతద్రుతం| లోహపాత్రే స్థితం మాంసం మాషరాశౌ చ భక్షయేత్| సక్తూన్ వాద్యాత్ససర్పిష్కాం త్రిఫలాచూర్ణసంయుతాన్| భుంజీత వా సుసిద్ధేన సూపేనామలకైః సహ| ప్రాతర్భక్తస్య వా పూర్వమద్యాత్పథ్యాం పృథక్పృథక్| మృద్వీకాశర్కరాక్షౌద్రైః సతతం తిమిరాతురః||9||
गव्यं घृतं लोहरजोभाजने बादरे स्थितम्| त्रिफलाचूर्णसहितं पीतं तिमिरनाशनम्| पुराणं च सिताभीरुयष्टीमधुकचूर्णवत्| निषिक्तमग्निवर्णैर्वा जीर्णं सर्पिरयोगुडैः| हेमरूप्यायसैश्चूर्णैर्युक्तां वा त्रिफलां पृथक्| घृतक्षौद्रान्वितामद्यात्केवलां वा विचूर्णिताम्| ताप्यायस्त्रिफलाचूर्णं मधुजीर्णघृतद्रुतम्| लोहपात्रे स्थितं मांसं माषराशौ च भक्षयेत्| सक्तून् वाद्यात्ससर्पिष्कां त्रिफलाचूर्णसंयुतान्| भुञ्जीत वा सुसिद्धेन सूपेनामलकैः सह| प्रातर्भक्तस्य वा पूर्वमद्यात्पथ्यां पृथक्पृथक्| मृद्वीकाशर्कराक्षौद्रैः सततं तिमिरातुरः||९||
🔊 Audio coming soon
బదరకాష్ఠమయే పాత్రే శస్త్రచూర్ణయుతం గవ్యం ఘృతమాసంస్కారస్థితమనుద్య త్రిఫలాచూర్ణేన యుక్తం పీతం తిమిరస్య నాశనం భవతి| పురాణం ఘృతం చ సితాదియుక్తం పీతం తిమిరనాశనం| అభీరుః శతావరీ| అథవా జీర్ణం సర్పిః పురాణం ఘృతమయోగుడైః శస్త్రపిండైస్తప్తత్వాదగ్నివణైర్నిషిక్తమాప్లుతం పీతం| పృథగ్ హేమాదియుక్తాం త్రిఫలాం ఘృతక్షౌద్రాన్వితామద్యా| కేవలామేవ వా త్రిఫలాం| కేవలశబ్దేన హేమాదిసంయోగప్రతిషేధకేనానుగామినోర్ఘృతక్షౌద్రయోః ప్రయోగే ప్రాప్తే విచూర్ణితామిత్యుచ్యతే| కేచిత్ ఘృతక్షౌద్రమిచ్ఛంతి| తాప్యాదిచూర్ణం మధుజీర్ణఘృతాభ్యాం ద్రుతమాలోడితం మాసం లౌహపాత్రే మాషరాశౌ స్థితం భక్షయేత్| సక్తూనిత్యాది అథవా యవసక్తూన్ సర్పిషా త్రిఫలాచూర్ణేన చ సంయుతానద్యాత్| వ్యాఖ్యాసమం| పథ్యాం హరీతకీం మృద్వీకయా వా శర్కరయా వా క్షౌద్రేణ వేతి పృథగ్ వికల్పార్థం|| 9||
Adhikarana timiraghnaM nAvanam (10) · Śloka 10
క్వాథోసనాత్ భృంగరసస్తైలం కాలతిలోద్భవం| లోహపాత్రే తదేకత్ర సాధితం నావనం హితం||10||
क्वाथोसनात् भृङ्गरसस्तैलं कालतिलोद्भवम्| लोहपात्रे तदेकत्र साधितं नावनं हितम्||१०||
🔊 Audio coming soon
అసనక్వాథాదికం లోహపాత్రే సాధితం నావనం| అసనం బీజకం| భృంగో మార్కవః|| 10||
Adhikarana timiraghnaM cUrNA~jjanam (11) · Śloka 11
స్రోతోజాంశాంశ్చతుష్షష్టిం హేమాయోరుప్యతామ్రకైః| యుక్తాన్ ప్రత్యేకమేకాంశైరంధమూషోదరస్థితాన్| ధ్మాపయిత్వా సమావృత్తం తతస్తచ్చ నిషేచయేత్| రసస్కంధకషాయేణ సప్తకృత్వః పృథక్పృథక్| వైడూర్యముక్తాశంఖానాం త్రిభిర్భాగైర్యుతం తతః| చూర్ణాంజనం ప్రయుంజీత తత్సర్వం తిమిరాపహం||11||
स्रोतोजांशांश्चतुष्षष्टिं हेमायोरुप्यताम्रकैः| युक्तान् प्रत्येकमेकांशैरन्धमूषोदरस्थितान्| ध्मापयित्वा समावृत्तं ततस्तच्च निषेचयेत्| रसस्कन्धकषायेण सप्तकृत्वः पृथक्पृथक्| वैडूर्यमुक्ताशङ्खानां त्रिभिर्भागैर्युतं ततः| चूर्णाञ्जनं प्रयुञ्जीत तत्सर्वं तिमिरापहम्||११||
🔊 Audio coming soon
స్రోతోఽంజనస్య చతుష్షష్టిర్భాగాః| హేమాదీనాం ప్రత్యేకమేకేన భాగేన యుక్తాః| తేన హేమాదీనాం చతుర్ణాం మిశ్రీభూతానాం షోడశగుణమేకం స్రోతోఽంజనం| తథావిధం స్రోతోఽంజనమంధమూషికాయా ఉదరే స్థితమగ్నౌ ధ్మాపయిత్వా సమావృత్తం శిలాయాం చూర్ణితం మధురాదిరసస్కంధకషాయేణ ప్రత్యేకం సప్తవారాన్ భావితమను చ వైడూర్యాదీనాం త్రిభిర్భాగైరేకభాగోపమైర్యుక్తం చూర్ణాంజనం ప్రయోజ్యం| మూషా మృన్మయీ సువర్ణాదిద్రుతత్వాపాదనేఽధికరణం| తస్యా అంధత్వం పిధానేనాంతర్ధూమదాహాశ్చ|| 11||
Adhikarana aparaM cUrNA~jjanam (12) · Śloka 12
నిర్దగ్ధం బదరాంగారైస్తుత్థం చేత్థం నిశోచితం| క్రమాదజాపయః సర్పిః క్షౌద్రస్తస్మాత్ పలద్వయం| కార్షికైస్తాప్యమరిచస్రోతోజకటుకానతైః| యుక్తం పలేన యష్ట్యాశ్చ మూషాంతర్ధ్మాతచూర్ణితం| హంతి కాచార్మనక్తాంధ్యరక్తరాజీః సుశీలితః| చూర్ణో విశేషాత్తిమిరం భాస్కరో భాస్కరో యథా||12||
निर्दग्धं बदराङ्गारैस्तुत्थं चेत्थं निशोचितम्| क्रमादजापयः सर्पिः क्षौद्रस्तस्मात् पलद्वयम्| कार्षिकैस्ताप्यमरिचस्रोतोजकटुकानतैः| युक्तं पलेन यष्ट्याश्च मूषान्तर्ध्मातचूर्णितम्| हन्ति काचार्मनक्तान्ध्यरक्तराजीः सुशीलितः| चूर्णो विशेषात्तिमिरं भास्करो भास्करो यथा||१२||
🔊 Audio coming soon
బదరాంగారైర్నిర్దగ్ధం తుత్థమిత్థం పృథక్ సప్తకృత్వః క్రమేణాజాపయః ప్రభృతిభిర్నిషేచితం కృత్వా తస్మాత్ తుత్థాత్ పలద్వయం తాప్యాదిభిః కార్షికైః పలేన చ మధుయష్ట్యా యుక్తం మూషాంతర్ధ్మాతం పశ్చాదవచూర్ణితం భాస్కరచూర్ణోఽయం సుశీలితః కాచాదీన్ హంతి విశేషాత్తిమిరం| యథా భాస్కర ఆదిత్యస్తిమిరం|| 12||
Adhikarana sukhAvatI varttiH (13) · Śloka 13
మనోహ్వాసైంధవవ్యోషశంఖనాభీరసాంజనం| కతకం చందనం ఫేనో విడంగాని సితోపలా| కుక్కుటాండకపాలంచ జలపిష్టా సుఖావతీ| హంత్యేషా మధునా ఘృష్టా కాచతైమిర్యశుక్లకాన్||13||
मनोह्वासैन्धवव्योषशङ्खनाभीरसाञ्जनम्| कतकं चन्दनं फेनो विडङ्गानि सितोपला| कुक्कुटाण्डकपालञ्च जलपिष्टा सुखावती| हन्त्येषा मधुना घृष्टा काचतैमिर्यशुक्लकान्||१३||
🔊 Audio coming soon
మనోహ్వాదిభిః సుఖావతీనామ్నా వర్తిర్మధునా ఘృష్టా కాచాదీన్ హంతి||13||
Adhikarana dRuShTipradA varttiH (14) · Śloka 14
త్రిఫలాకుక్కుటాండత్వక్కాసీసమయసో రజః| నీలోత్పలం విడంగాని ఫేనం చ సరితాం పతేః| ఆజేన పయసా పిష్ట్వా లేపయేత్తామ్రభాజనం| సప్తరాత్రే గతే భూయః పిష్టం క్షీరేణ వర్త్తయేత్| ఏషా దృష్టిప్రదా వర్త్తిరపి స్యాద్భిన్నచక్షుషః||14||
त्रिफलाकुक्कुटाण्डत्वक्कासीसमयसो रजः| नीलोत्पलं विडङ्गानि फेनं च सरितां पतेः| आजेन पयसा पिष्ट्वा लेपयेत्ताम्रभाजनम्| सप्तरात्रे गते भूयः पिष्टं क्षीरेण वर्त्तयेत्| एषा दृष्टिप्रदा वर्त्तिरपि स्याद्भिन्नचक्षुषः||१४||
🔊 Audio coming soon
త్రిఫలాదినాఽజాక్షీరపిష్టేన తామ్రభాజనం లేపయేత్| తతః సప్తరాత్రే గతే తామ్రభాజనాద్ గృహీత్వా పునశ్చ క్షీరేణాఽనేన పిష్ట్వా వర్త్తయేత్ వర్త్తిభావమాపాదయేత్| ఏషా వర్త్తిర్యది చక్షుర్భిన్నం తథాఽప్యవశ్యం దృష్టిం దదాతి||14||
Adhikarana rAgavati timire~a~jjanadvayam (15) · Śloka 15
అంజనం కృష్ణసర్పాస్యే నిహితం కుశవేష్టితే| తతస్తతః సముద్ధృత్య మాసాత్సంచూర్ణయేత్ సహ| సుమనః క్షారకైః శుష్కైరర్ధాంశైః సైంధవేన చ| ప్రయోజయేద్రాగవతి తిమిరే తద్వరాంజనం| పయసా త్రయమేతచ్చ చూర్ణయిత్వా సుభావితం||15||
अञ्जनं कृष्णसर्पास्ये निहितं कुशवेष्टिते| ततस्ततः समुद्धृत्य मासात्सञ्चूर्णयेत् सह| सुमनः क्षारकैः शुष्कैरर्धांशैः सैन्धवेन च| प्रयोजयेद्रागवति तिमिरे तद्वराञ्जनम्| पयसा त्रयमेतच्च चूर्णयित्वा सुभावितम्||१५||
🔊 Audio coming soon
కుశైర్వేష్టితే కృష్ణసర్పస్య ముఖేఽంజనం సౌవీరకం నిహితం మాసం స్థితమనంతరం తతః కృష్ణసర్పముఖాత్సముద్ధృత్య సుమనోముకులకైరంజనాదర్ధభాగికైః సహ సంచూర్ణయేత్| తతః సైంధవేన చ దోషాపేక్షేణ సహ చూర్ణయేత్| ఏతద్వరం శ్రేష్ఠమంజనం రాగవతి తిమిరే ప్రయోజ్యం| ఏతచ్చ త్రయమిత్యంజనసుమనఃక్షారకసైంధవాఖ్యం చూర్ణం పయసా భావితమంజనాయ ద్వితీయః ప్రయోగః రాగవతి తిమిరే|| 15||
Adhikarana pratidoShaM sAdhanopakramaH (16) · Śloka 16
సామాన్యం సాధనం త్వేతత్ప్రతిదోషమతః శ్రుణు||16||
सामान्यं साधनं त्वेतत्प्रतिदोषमतः श्रुणु||१६||
🔊 Audio coming soon
ఏతచ్చ యదుక్తం తత్ తిమిరే సామాన్యం సాధనం చికిత్సితం| అతోఽనంతరం యత్ప్రతిదోషం సాధనం తత్ శ్రృణ్వితి శిష్యాయాచార్యః కథయతి||16||
Adhikarana vAtajatimiracikitsA (17) · Śloka 17
వాతజే తిమిరే తత్ర దశమూలాంభసా ఘృతం| క్షీరే చతుర్గుణే శ్రేష్ఠాకల్కపక్వం పిబేత్తతః| త్రిఫలాపంచమూలానాం కషాయం క్షీరసంయుతం| ఏరండతైలసంయుక్తం యోజయేత విరేచనం| శంఖినీతిల్వకశ్యామాదంతీర్నిష్క్వాథ్య వా జలే| త్రివృత్కల్కప్రతీవాపం తేన పక్వం ఘృతం పిబేత్| ప్రపౌండరీకబృహతీబలానలదసైంధవైః| దారుబిల్వాఢకీకృష్ణాహరిద్రామధుయష్టిభిః| సిద్ధం చతుర్గుణక్షీరం తైలం నస్తో నిషేచయేత్| సితైరండజటాసింహీఫలదారునిశానతైః| శతాహ్వాబిల్వమూలైశ్చ తైలం పక్వం పయోన్వితం| నస్యం సర్వోర్ధ్వజత్రూత్థవాతశ్లేష్మామయార్తిషు| వసాంజనే వా వైయాఘ్రీ వరాహీ వా ప్రశస్యతే| గృధ్రాహికుక్కుటోత్థా వా మధుకేనాన్వితా పృథక్| ప్రత్యంజనం చ స్రోతోజం రసక్షీరఘృతైః క్రమాత్| నిషిక్తం పూర్వవద్యోజ్యం తిమిరఘ్నమనుత్తమం| న చేదేవం శమం యాతి తతస్తర్పణమాచరేత్| శతాహ్వాకుష్ఠనలదకాకోలీద్వయయష్టిభిః| ప్రపౌండరీకసరలపిప్పలీదేవదారుభిః| సర్పిరష్టగుణక్షీరం పక్వం తర్పణముత్తమం| ప్రసాదనం స్నేహనం చ పుటపాకం ప్రయోజయేత్| వాతపీనసవచ్చాత్ర నిరూహం సానువాసనం||17||
वातजे तिमिरे तत्र दशमूलाम्भसा घृतम्| क्षीरे चतुर्गुणे श्रेष्ठाकल्कपक्वं पिबेत्ततः| त्रिफलापञ्चमूलानां कषायं क्षीरसंयुतम्| एरण्डतैलसंयुक्तं योजयेत विरेचनम्| शङ्खिनीतिल्वकश्यामादन्तीर्निष्क्वाथ्य वा जले| त्रिवृत्कल्कप्रतीवापं तेन पक्वं घृतं पिबेत्| प्रपौण्डरीकबृहतीबलानलदसैन्धवैः| दारुबिल्वाढकीकृष्णाहरिद्रामधुयष्टिभिः| सिद्धं चतुर्गुणक्षीरं तैलं नस्तो निषेचयेत्| सितैरण्डजटासिंहीफलदारुनिशानतैः| शताह्वाबिल्वमूलैश्च तैलं पक्वं पयोन्वितम्| नस्यं सर्वोर्ध्वजत्रूत्थवातश्लेष्मामयार्तिषु| वसाञ्जने वा वैयाघ्री वराही वा प्रशस्यते| गृध्राहिकुक्कुटोत्था वा मधुकेनान्विता पृथक्| प्रत्यञ्जनं च स्रोतोजं रसक्षीरघृतैः क्रमात्| निषिक्तं पूर्ववद्योज्यं तिमिरघ्नमनुत्तमम्| न चेदेवं शमं याति ततस्तर्पणमाचरेत्| शताह्वाकुष्ठनलदकाकोलीद्वययष्टिभिः| प्रपौण्डरीकसरलपिप्पलीदेवदारुभिः| सर्पिरष्टगुणक्षीरं पक्वं तर्पणमुत्तमम्| प्रसादनं स्नेहनं च पुटपाकं प्रयोजयेत्| वातपीनसवच्चात्र निरूहं सानुवासनम्||१७||
🔊 Audio coming soon
తత్రేతి నిర్ధారణే| వాతజే తిమిరే దశమూలాంభసా దశమూలకషాయేణ త్రిఫలాకల్కేన చ చతుర్గుణక్షీరం ఘృతం సిద్ధం పిబేత్| తతో ఘృతపానాదనంతరం స్నిగ్ధలక్షణే జాతే విరేచనాయ త్రిఫలాపంజమూలకషాయం క్షీరేణ సమం దోషాద్యపేక్షమాత్రేణైరండతైలేన సంయుక్తం యోజయేత్| అథవా శంఖిన్యాదికం జలే నిష్క్వాథ్య తేన జలేన త్రివృత్కల్కప్రతీవాపం ఘృతం పక్వం పిబేత్| శంఖినీ యవతిక్తా| తిల్వకం పట్టికాలోధ్రం| ప్రపౌండరీకాదిభిః క్షీరచతుర్గుణం సిద్ధం తైలం నస్యం| నలదం మాంసీ| సితైరండాదిభిః పయోఽన్వితం పక్వం తైలం నస్యం జత్రూర్ధ్వజేషు సర్వేషు వాతశ్లేష్మామయేషు యోజ్యం| వ్యాఘ్రాదీనాం వసానామన్యతమా మధుయష్ట్యా యుక్తాఽంజనం యోజ్యం| అత్ర చ వాతతిమిరే స్రోతోఽంజనం క్రమాద్రసాదిభిర్నిషిక్తం భావితం| పూరవదితి మధుకేనాన్వితం ప్రత్యుంజనం యోజ్యం| తదనుత్తమం తిమిరఘ్నం| తీక్ష్ణాంజనస్య పశ్చాన్మృద్వంజనం ప్రత్యుంజనం| న విద్యతే ఉత్తమం యస్మాత్తదనుత్తమం| యది చైవమనంతరోక్తయా క్రియయా వాతతిమిరం శమం న యాతి, తతః సూత్రస్థానప్రదర్శితం తర్పణమాచరేత్| శతాహ్వాదిభిరష్టగుణక్షీరం సర్పిర్విపక్వముత్తమం తర్పణం| నలదం మాంసీ| తథా ప్రసాదనాఖ్యం సూత్రస్థాననిర్దిష్టం స్నేహనాఖ్యం చ పుటపాకం ప్రయోజయేత్| అత్ర చ వాతతిమిరే వాతపీనసవన్నాసారోగే వక్ష్యమాణం నిరూహమనువాసనం చ హితం| ఇతి వాతతిమిరే|| 17||
Adhikarana pittajatimiracikitsA (18) · Śloka 18
పిత్తజే తిమిరే సర్పిర్జీవనీయఫలత్రయైః| విపాచితం పాయయిత్వా స్నిగ్ధస్య వ్యధయేత్సిరాం| శర్కరైలాత్రివృచ్చూర్ణైర్మధుయుక్తైవిరిచయేత్| మంజిష్ఠాలోధ్రమధుకశారివాచందనైః శ్రృతం| జలం సశర్కరాస్తన్యం నేత్రసేకే ప్రశస్యతే| స్తన్యం వా పద్మకోశీరక్షీరివృక్షాంకురైః శ్రృతం| తప్తైర్నిర్వాపితం సర్పిరసకృల్లోహపిండకైః| విమర్దితసితాద్రాక్షం హిమం తచ్చాక్షిసేచనం| శీతానాలేపసేకాదీన్ ముఖే మూర్ధ్ని చ శీలయేత్| శారివాపద్మకోశీరముస్తాశావరచందనైః| వర్త్తిః శస్తాంజనే చూర్ణస్తథా పద్మోత్పలాంజనైః| సనాగపుష్పకర్పూరయష్ట్యాహ్వస్వర్ణగైరికైః| నస్యం చాజ్యం శ్రృతం క్షీరజీవనీయసితోత్పలైః| లోధ్రమూర్వాప్రపుండ్రాహ్వమాంసీయష్ట్యాహ్వచందనై| సోశీరైః సాధితం సర్పిః సక్షీరం తర్పణే హితం| ఏభిరేవౌషధైశ్ఛాగే పక్వే యకృతి తద్రసే| పూర్వవత్ పుటపాకశ్చ కార్యస్తిమిరనాశనః||18||
पित्तजे तिमिरे सर्पिर्जीवनीयफलत्रयैः| विपाचितं पाययित्वा स्निग्धस्य व्यधयेत्सिराम्| शर्करैलात्रिवृच्चूर्णैर्मधुयुक्तैविरिचयेत्| मञ्जिष्ठालोध्रमधुकशारिवाचन्दनैः श्रृतम्| जलं सशर्करास्तन्यं नेत्रसेके प्रशस्यते| स्तन्यं वा पद्मकोशीरक्षीरिवृक्षाङ्कुरैः श्रृतम्| तप्तैर्निर्वापितं सर्पिरसकृल्लोहपिण्डकैः| विमर्दितसिताद्राक्षं हिमं तच्चाक्षिसेचनम्| शीतानालेपसेकादीन् मुखे मूर्ध्नि च शीलयेत्| शारिवापद्मकोशीरमुस्ताशावरचन्दनैः| वर्त्तिः शस्ताञ्जने चूर्णस्तथा पद्मोत्पलाञ्जनैः| सनागपुष्पकर्पूरयष्ट्याह्वस्वर्णगैरिकैः| नस्यं चाज्यं श्रृतं क्षीरजीवनीयसितोत्पलैः| लोध्रमूर्वाप्रपुण्ड्राह्वमांसीयष्ट्याह्वचन्दनै| सोशीरैः साधितं सर्पिः सक्षीरं तर्पणे हितम्| एभिरेवौषधैश्छागे पक्वे यकृति तद्रसे| पूर्ववत् पुटपाकश्च कार्यस्तिमिरनाशनः||१८||
🔊 Audio coming soon
పిత్తజే తిమిరే జీవనీయాదిభిర్విపక్వస్య సర్పిషః పానేన స్నిగ్ధదేహస్య సిరాం విధ్యేత్| శర్కరాదిభిర్విరేచయేత్| మంజిష్ఠాదిభిః శ్రృతం జలం పశ్చాత్ సితాస్తన్యయుక్తం సేచనాన్నేత్రరోగజిత్| పద్మకాదిభిః శ్రృతం స్తన్యం వా| తప్తైర్నిర్వాపితమితి అసకృదనేకవారం తప్తం శస్త్రపిండం నిర్వాపితం యత్ర యత్ర చ సితా ద్రాక్షా చ విమర్దితా తత్ సర్పిర్హిమం శీతీకృతమక్షిసేచనం హితం| ముఖే మూర్ధ్ని చ శీతానాలేపాదీన్ శీలయేత్| శారివాదిభిర్వర్త్తిరంజనే శస్తా| తథా నాగపుష్పాదిసహితైః పద్మోత్పలాంజనైశ్చూర్ణః| క్షీరాదిభిః సాధితమాజ్యం ఘృతం నస్యం| సితా శర్కరా| లోధ్రాదిభిస్సక్షీరం సాధితం ఘృతం తర్పణం నేత్రస్య హితం| ఏభిరితి లోధ్రాదిభిశ్ఛాగే యకృతి పక్వే తద్రసే యకృద్రసే పూర్వవత్ పుటపాకః కార్యః| ఇతి పిత్తజే తిమిరే|| 18||
Adhikarana kaPajatimiracikitsA (19) · Śloka 19
శ్లేష్మోద్భవేఽమృతాక్వథవరాకణశ్రృతం ఘృతం| విధ్యేత్ సిరాం పీతవతో దద్యాచ్చానువిరేచనం| క్వాథం పూగాభయాశుంఠీకృష్ణాకుంభనికుంభజం| కరంజకట్ఫలవచాత్రిఫలాపంచకోలకైః| సదార్వీకైః పయోయుక్తం సిద్ధం తైలం చ నావనం| శంఖప్రియంగునైపాలీకటుత్రికఫలత్రికైః| దృగ్వైమల్యాయ విమలా వర్త్తిః స్యాత్కోకిలా పునః| కృష్ణలోహరజోవ్యోషసైంధవత్రిఫలాంజనైః| పీతాఖ్యా ద్వినిశాకుష్ఠనతపత్రకణోషణైః| పత్రపీతావరావ్యోషశిలాలనతసైంధవైః| మనోహ్వాశంఖసింధూత్థమరిచైస్తైమిరం జయేత్| వర్త్తిః ప్రగాఢమప్యాశు శుక్లపిల్లామయార్మ చ| తాలీసపాఠాకిణిహీవేల్లమాంసీనిశాభయైః| పిష్టైః క్షీరిద్రుమక్వాథే ఘృతం సిద్ధం చ తర్పణం| పుటపాకం చ పిశితైర్జాంగలైః సైంధవాన్వితైః| సపిప్పలీమధుఘృతైః కల్కితైః ప్రాగివాచరేత్| శిగ్రుపత్రైర్జలస్విన్నైః కార్యః స్వేదశ్చ మాత్రయా||19||
श्लेष्मोद्भवेऽमृताक्वथवराकणश्रृतं घृतम्| विध्येत् सिरां पीतवतो दद्याच्चानुविरेचनम्| क्वाथं पूगाभयाशुण्ठीकृष्णाकुम्भनिकुम्भजम्| करञ्जकट्फलवचात्रिफलापञ्चकोलकैः| सदार्वीकैः पयोयुक्तं सिद्धं तैलं च नावनम्| शङ्खप्रियङ्गुनैपालीकटुत्रिकफलत्रिकैः| दृग्वैमल्याय विमला वर्त्तिः स्यात्कोकिला पुनः| कृष्णलोहरजोव्योषसैन्धवत्रिफलाञ्जनैः| पीताख्या द्विनिशाकुष्ठनतपत्रकणोषणैः| पत्रपीतावराव्योषशिलालनतसैन्धवैः| मनोह्वाशङ्खसिन्धूत्थमरिचैस्तैमिरं जयेत्| वर्त्तिः प्रगाढमप्याशु शुक्लपिल्लामयार्म च| तालीसपाठाकिणिहीवेल्लमांसीनिशाभयैः| पिष्टैः क्षीरिद्रुमक्वाथे घृतं सिद्धं च तर्पणम्| पुटपाकं च पिशितैर्जाङ्गलैः सैन्धवान्वितैः| सपिप्पलीमधुघृतैः कल्कितैः प्रागिवाचरेत्| शिग्रुपत्रैर्जलस्विन्नैः कार्यः स्वेदश्च मात्रया||१९||
🔊 Audio coming soon
శ్లేష్మోద్భవే గుడూచ్యాః క్వాథేన వరాకణాభ్యాం చ కల్కీకృతాభ్యాం సిద్ధం ఘృతం పీతవతః సిరాం విధ్యేత్| పశ్చాచ్చ పూగాదిజం క్వాథం విరేచనం దద్యాత్| కరంజాదిభిః క్షీరయుతైః సిద్ధం తైలం నావనం| శంఖాదిభిర్వర్త్తిర్నామ్నా విమలా దృగ్వైమల్యాయ స్యాత్| తథా కృష్ణలోహరజ ఆదిభిర్నామ్నా కోకిలా| ద్వినిశాదిభిః పీతఖ్యా వర్త్తిః| పత్రాదిభిః సైంధవాంతైర్వర్త్తిస్తథా| పీతా పీతరోహిణీ| మనోహ్వాదిభిర్వర్త్తిః ప్రగాఢం ఘనమపి తిమిరమాశు హంతి శుక్రాదికంచ| తాలీసాదిభిః పిష్టైః కల్కీకృతైర్ఘృతం క్షీరివృక్షక్వాథే సిద్ధం నేత్రతర్పణం| కిణిహీ కటభ్యపామార్గశ్చ| అభయముశీరం| జాంగలమాంసైః సైంధవపిప్ల్యాదిభిర్యుక్తైః కల్కితైః పూర్వవత్ పుటపాకమాచరేత్| స్వేదో జలాపిష్టైః శిగ్రుపత్రైర్మాత్రయా స్తోకమిత్యర్థః| ఇతి శ్లేష్మజే తిమిరే|| 19||
Adhikarana raktajatimiracikitsA (20) · Śloka 20
రక్తజే పిత్తవత్ కార్యం...................||20||
रक्तजे पित्तवत् कार्यम्...................||२०||
🔊 Audio coming soon
రక్తతిమిరే పిత్తవత్ సర్వం కర్మ కార్యం|| 20||
Adhikarana sannipAtajatimiracikitsA (21) · Śloka 21
..................సన్నిపాతే యథోల్బణాం| వ్యాఘ్రర్శ్యగోశిఖివసా యవక్వాథపయోయుతా| దూర్వామధుకకల్కేన విపక్వా తర్పణే హితా| యష్ట్యనంతాద్విబృహతీపిప్పలీలవణద్వయైః| సలోహచందనైః పక్వం యకృతా శల్యకస్య చ| మృగగోధాశశానాం చ పుటపాకం ప్రకల్పయేత్| దద్యాదుశీరనిర్యూహే చూర్ణితం కణసైంధవం| తత్స్రుతం సఘృతం భూయః పచేత్ క్షౌద్రం క్షిపేద్ధనే| శీతే చాస్మిన్ హితమిదం సర్వజే తిమిరేఽంజనం| కుష్ఠం వా శర్కరోపేతమాంతరిక్షేణ వారిణ| నిష్క్వాథ్యం సర్పిక్షౌద్రాభ్యాం సంసృష్టం ప్రాగివాంజనం| స్రోతోఽంజనం ససౌవీరం వేష్టయిత్వాఽజమేదసా| వటపత్రైరను తథా దర్భైః కృష్ణమృదాఽను చ| గోమయానలపక్వం తత్ ప్రశస్తం చూర్ణమంజనం| ఉరభ్రశల్యకశ్వావిణ్మార్జారశిఖిజన్మభిః| వసాభిర్విధినానేన యోగా యోజ్యాః పృథక్పృథక్| వటప్రరోహమధుకదూర్వాలోధ్రతిలోత్పలైః| పయోంబుపిష్టైః సఘృతైః శిరోవక్త్రం చ లేపయేత్| కుర్యాచ్ఛిరః పరిషేకమేభిరేవ పయః శ్రృతైః||21||
..................सन्निपाते यथोल्बणाम्| व्याघ्रर्श्यगोशिखिवसा यवक्वाथपयोयुता| दूर्वामधुककल्केन विपक्वा तर्पणे हिता| यष्ट्यनन्ताद्विबृहतीपिप्पलीलवणद्वयैः| सलोहचन्दनैः पक्वं यकृता शल्यकस्य च| मृगगोधाशशानां च पुटपाकं प्रकल्पयेत्| दद्यादुशीरनिर्यूहे चूर्णितं कणसैन्धवम्| तत्स्रुतं सघृतं भूयः पचेत् क्षौद्रं क्षिपेद्धने| शीते चास्मिन् हितमिदं सर्वजे तिमिरेऽञ्जनम्| कुष्ठं वा शर्करोपेतमान्तरिक्षेण वारिण| निष्क्वाथ्यं सर्पिक्षौद्राभ्यां संसृष्टं प्रागिवाञ्जनम्| स्रोतोऽञ्जनं ससौवीरं वेष्टयित्वाऽजमेदसा| वटपत्रैरनु तथा दर्भैः कृष्णमृदाऽनु च| गोमयानलपक्वं तत् प्रशस्तं चूर्णमञ्जनम्| उरभ्रशल्यकश्वाविण्मार्जारशिखिजन्मभिः| वसाभिर्विधिनानेन योगा योज्याः पृथक्पृथक्| वटप्ररोहमधुकदूर्वालोध्रतिलोत्पलैः| पयोम्बुपिष्टैः सघृतैः शिरोवक्त्रं च लेपयेत्| कुर्याच्छिरः परिषेकमेभिरेव पयः श्रृतैः||२१||
🔊 Audio coming soon
సన్నిపాతజే ఉల్బణదోషానతిక్రమేణ| అత్ర చ వ్యాఘ్రాదీనాం వసా యవక్వాథక్షీరాభ్యాం దూర్వామధుకకల్కేన చ విపక్వా నేత్రతర్పణే హితా| యష్ట్యాదిభిః శల్యకాదీనాం శశంతానాం చ యకృతా విపక్వం సూత్రోక్తవిధిం పుటపాకం ప్రకల్పయేత్| ఉశీరక్వాథే కణసైంధవం పిప్పలీలవణం చూర్ణితం దద్యాత్| చూర్ణే దత్తే తన్నిర్యూహం గాలితం ఘృతేన సహ పచేత్| తతస్తమిన్ ఘనే శీతే చ క్షౌద్రం క్షిపేత్| ఇదమంజనం సన్నిపాతాతిమిరహితం| అథవా కుష్ఠం శర్కరాయుక్తమాంతరిక్షేణ వారిణా నిష్క్వథితం పశ్చాచ్చ ప్రాగివ ఘనీభావే శీతత్వే చ మధుసర్పిభ్యాం సంసృష్టమంజనం| సౌవీరస్రోతోఽంజనే ఆజమేదసా వేష్టితేఽను చ వటపత్రైరను చ కృష్ణయా మృదా వేష్టితే గోమయాఽగ్నిపక్వే చూర్ణాంజనం ప్రశస్తం| అనేనాజామేదోవిధినోరభ్రాదీనాం పృథగ్వసాభిః స్రోతోఽంజనసౌవీరాంజనయోగా యోజ్యాః| వటప్రరోహాదిభిర్జలక్షీరాభ్యాం పిష్టైర్ఘృతయుక్తైః శిరో ముఖం లేపయేత్| ఏభిరేవ చ వటప్రరోహాదిభిః క్షీరశ్రృతైః శిరఃపరిషేకం కుర్యాత్|| 21||
Adhikarana saMsargajatimiracikitsA (22) · Śloka 22
సన్నిపాతే యదుదితం దోషోద్రేకం విభజ్య తత్| సంసర్గేఽపి ప్రయుంజీత......................||22||
सन्निपाते यदुदितं दोषोद्रेकं विभज्य तत्| संसर्गेऽपि प्रयुञ्जीत......................||२२||
🔊 Audio coming soon
యచ్చ సన్నిపాతే చికిత్సితముక్తం తత్సంసర్గేఽపి ప్రయుంజీత| కథం ? దోషోద్రేకం విభజ్య| య ఏవ దోషః సంసర్గే ఉద్రిక్తస్తద్విపరీతమేవ సన్నిపాతోక్తం విధేయమిత్యర్థః| ఇతి తిమిర ఉక్తం ||22||
Adhikarana kAcacikitsA (23) · Śloka 23
........................కాచే తిమిరవత్ క్రియా| న తు తత్ర సిరాం విధ్యేత్ దృక్స్థితా యంత్రపీడతాన్| కుర్యారాంధ్యం మలా దద్యాత్స్రావ్యే త్వస్రే జలౌకసః||23||
........................काचे तिमिरवत् क्रिया| न तु तत्र सिरां विध्येत् दृक्स्थिता यन्त्रपीडतान्| कुर्यारान्ध्यं मला दद्यात्स्राव्ये त्वस्रे जलौकसः||२३||
🔊 Audio coming soon
కాచే తు వాతాదిభిన్నే తిమిరవత్స్నేహనాదికా విశేషేణైవ క్రియా| తత్ర తు కాచే తిమిరవత్ సిరాం న విధ్యేత్| సిరావ్యధప్రతిషేధహేతుర్మలా దోషా దృక్స్థితా యంత్రాపీడనాదాంధ్యం కుర్యురితి| నన్వస్రవిస్రావణే కిం విధేయమిత్యాహ-స్రావ్యే త్వస్రే జలౌకసో దద్యాత్|| 23||
Adhikarana dhUmarAdInAM cikitsA (24) · Śloka 24
ధూమరాఖ్యామ్లపిత్తోష్ణవిదాహే జీర్ణసర్పిషా| స్నిగ్ధం విరేచయేచ్ఛీతైశ్శీతైర్దిహ్యాచ్చ సర్వతః| గోశకృద్రసదుగ్ధాజ్యైర్విపక్వం శస్యతేఽంజనం| స్వర్ణగైరికతాలీసచూర్ణావాపా రసక్రియా||24||
धूमराख्याम्लपित्तोष्णविदाहे जीर्णसर्पिषा| स्निग्धं विरेचयेच्छीतैश्शीतैर्दिह्याच्च सर्वतः| गोशकृद्रसदुग्धाज्यैर्विपक्वं शस्यतेऽञ्जनम्| स्वर्णगैरिकतालीसचूर्णावापा रसक्रिया||२४||
🔊 Audio coming soon
ధూమరాఖ్యాయామమ్లవిదాహే పిత్తవిదాహే చ పురాణఘృతస్నిగ్ధం పురుషం విరేచయేత్| సర్వతః శీతైశ్చందనాదిభిః ప్రదిహ్యాత్| గోమయరసాదిభిర్ఘృతాంతైర్విపక్వమంజనం సువర్ణగైరికాదిప్రతీవాపా రసక్రియా చ ధూమరాదిష్వంజనం శస్యతే||24||
Adhikarana niSAndhyatimirayoScikitsA (25) · Śloka 25
పురాణగుడకాసీసపిప్పలీకట్ఫలాద్రజః| భావితం త్రిఫలాంభోభిః శుష్కం గోవిడ్రసాప్లుతం| నిశాంధ్యతిమిరే సద్యో గులికా హంతి తత్కృతా| దధ్నా విఘృష్టం మరిచం రాత్ర్యంధాంజనముత్తమం| భృష్టం ఘృతం కుంభయోనేః పత్రైః పానే చ పూజితం| కారంజికోత్పలస్వర్ణగైరికాంభోజకేసరైః| పోవిడ్రసేన పిష్టేయం వర్త్తిర్నక్తాంధ్యనాశినీ| క్షౌద్రజాతీరసాభ్యాం వా ద్విహరిద్రారసాంజనైః| అజామూత్రేణ వా కౌంతీకృష్ణాస్రోతోజసైంధవః| గోశకృద్రసపిష్టైర్వా ద్వినిశాపిప్పలీయుతైః| కాలానుసారితాలీసపత్రయష్ట్యాహ్వనాగరైః| కణా వా కాపిలే పిత్తే మాసార్ధం పరిభావితా| యకృత్పిత్తేషు వా గోధాశశర్శ్యరురుబర్హిణాం| ఖదేచ్చ ప్లీహయకృతీ మాహిషే తైలసర్పిషా| ఘృతే సిద్ధాని జీవంత్యాః పల్లవాని చ భక్షయేత్| తథాఽతిముక్తకైరండసోహలాభీరుజాని చ||25||
पुराणगुडकासीसपिप्पलीकट्फलाद्रजः| भावितं त्रिफलाम्भोभिः शुष्कं गोविड्रसाप्लुतम्| निशान्ध्यतिमिरे सद्यो गुलिका हन्ति तत्कृता| दध्ना विघृष्टं मरिचं रात्र्यन्धाञ्जनमुत्तमम्| भृष्टं घृतं कुम्भयोनेः पत्रैः पाने च पूजितम्| कारञ्जिकोत्पलस्वर्णगैरिकाम्भोजकेसरैः| पोविड्रसेन पिष्टेयं वर्त्तिर्नक्तान्ध्यनाशिनी| क्षौद्रजातीरसाभ्यां वा द्विहरिद्रारसाञ्जनैः| अजामूत्रेण वा कौन्तीकृष्णास्रोतोजसैन्धवः| गोशकृद्रसपिष्टैर्वा द्विनिशापिप्पलीयुतैः| कालानुसारितालीसपत्रयष्ट्याह्वनागरैः| कणा वा कापिले पित्ते मासार्धं परिभाविता| यकृत्पित्तेषु वा गोधाशशर्श्यरुरुबर्हिणाम्| खदेच्च प्लीहयकृती माहिषे तैलसर्पिषा| घृते सिद्धानि जीवन्त्याः पल्लवानि च भक्षयेत्| तथाऽतिमुक्तकैरण्डसोहलाभीरुजानि च||२५||
🔊 Audio coming soon
పురాణగుడాదిచూర్ణం త్రిఫలాక్వాథభవితం శుష్కంచ గోమయస్వరసాప్లుతం సత్ కృతా గులికా నిశాంధ్యతిమిరే ద్వే సద్య ఏవ హంతి| దధ్నా నిఘృష్టమితి| సుబోధం| కుంభయోనేశేశ్ఛత్రాభిధానాయా ద్రోణపుష్ప్యాః పత్రైర్భృష్టం నిస్తలితం ఘృతం పానే పూజితం| కారంజికాదిర్వర్త్తిః సుబోధా| అథవా హరిద్రాద్వయరసాంజనైః క్షౌద్రసుమనోరసాభ్యాం వర్త్తిరథవా కౌంత్యాదిభిరజామూత్రపిష్టైరథవా కాలానుసార్యార్ద్వినిశాపిప్పలీయుక్తైర్గోమయస్వరసపిష్టైర్వర్త్తిః| కాలానుసారీతగరం| కాలేయకం చ| అథవా కణా పిప్పలీ కాపిలే కపిలగోసంభవే పిత్తే మాసార్ధం పక్షం పరితః సమంతాద్భావితా అంజనం| అథవా నక్తాంధ్యే గోధాదీనాం యకృత్పిత్తేషు మాసార్ధం పరిభావితా కణాఽంజనం| అత్ర చ మాహిషే ప్లీహయకృతీ తైలసర్పిషా ఖాదేత్| జీవంత్యాః పల్లవాని ఘృతే భృష్టాని భక్షయేత్| అతిముక్తాదిపల్లవాని చ| సోహలా దధిశమీ జ్ఞేయా జ్ఞేయా సైవాపరాజితా| అభీరుః శతావరీ||25||
Adhikarana akShiroge pathyApathyam (26) · Śloka 26
వ్రణవచ్చాక్షిరోగేషు భోజ్యాభోజ్యాని నిర్దిశేత్| అవిధారితవేగస్య భజతోఽంజననావనం| త్యజతః క్రోధశోకౌ చ తిమిరం నాశ్నుతేఽంతరం| త్రిఫలామశ్నతో రాత్రౌ సంస్కృతం పిబతో ఘృతం| భుక్త్వా చాపిబతస్తోయం తిమిరం లఘు శామ్యతి| సుషభవ్యం సుకన్యాం చ స్కందం చ్యవనమశ్వినౌ| షడోతాన్ యః స్మరేన్నిత్యం తస్య చక్షుర్న హీయతే||26||
व्रणवच्चाक्षिरोगेषु भोज्याभोज्यानि निर्दिशेत्| अविधारितवेगस्य भजतोऽञ्जननावनम्| त्यजतः क्रोधशोकौ च तिमिरं नाश्नुतेऽन्तरम्| त्रिफलामश्नतो रात्रौ संस्कृतं पिबतो घृतम्| भुक्त्वा चापिबतस्तोयं तिमिरं लघु शाम्यति| सुषभव्यं सुकन्यां च स्कन्दं च्यवनमश्विनौ| षडोतान् यः स्मरेन्नित्यं तस्य चक्षुर्न हीयते||२६||
🔊 Audio coming soon
సర్వేషు చాక్షిరోగేషు వ్రణే యాని భోజ్యాని తాని భోజ్యాని నిర్దిశేత్| తద్వదేవ చ త్యాజ్యాని| తాని సూత్ర ఉక్తాని| వక్ష్యంతే చ| అవిధారితవేగత్వాదియుక్తస్య తిమిరమంతరం నాశ్నుతే న వ్యాప్నోతి| యో రాత్రౌ త్రిఫలామశ్నాతి యశ్చ చక్షుష్యైః సంస్కృతం ఘృతం పిబతి యశ్చ భుక్త్వా తోయం న పిబతి తస్య తిమిరం లఘు న శామ్యతి| యశ్చ సుషభవ్యాదీన్ షడ్ నిత్యం మనసా స్మరేత్ తస్య చక్షుర్న హీయతే|| 26||
Adhikarana BrAmakaM timiram ( timirABAsaH ) (27) · Śloka 27
చింతాభిఘాతభీశోకరౌక్ష్యామోత్కుటికాసనాత్| విరేకనస్యవమనపుటపాకాదివిభ్రమాత్| విదగ్ధాహారవమనాత్ క్షుత్తృష్ణాదివిధారణాత్| అక్షిరోగావసానాశ్చ పశ్యేత్తిమిరరోగివత్| యథాస్వం తత్ర యుంజీత దోషాదీన్ వీక్ష్య భైషజం||27||
चिन्ताभिग़ातभीशोकरौक्ष्यामोत्कुटिकासनात्| विरेकनस्यवमनपुटपाकादिविभ्रमात्| विदग्धाहारवमनात् क्षुत्तृष्णादिविधारणात्| अक्षिरोगावसानाश्च पश्येत्तिमिररोगिवत्| यथास्वं तत्र युञ्जीत दोषादीन् वीक्ष्य भैषजम्||२७||
🔊 Audio coming soon
దృష్టిహితప్రసంగేనోచ్యతే| చింతాదితో విరేకాదివిభ్రమాన్మిథ్యాయోగాద్ విదగ్ధాహారవమనాదితశ్చ తిమిరరోగివన్నరం పశ్యేత్| దృష్టేరరక్షయేత్యర్థః| అత్ర తు చింతాదిజే దోషానాలక్ష్య యథాస్వం భేషజం యుంజీత చ ||27||
Adhikarana upaghAtaja timiracikitsA (28) · Śloka 28
సూర్యోపరాగానలవిద్యుదాది విలోకనేనోపహతేక్షణస్య| సంతర్పణం స్నిగ్ధహిమాది యోజ్యం తథాంజంనం హేమఘృతేన ఘృష్టం||28||
सूर्योपरागानलविद्युदादि विलोकनेनोपहतेक्षणस्य| सन्तर्पणं स्निग्धहिमादि योज्यं तथाञ्जंनं हेमघृतेन घृष्टम्||२८||
🔊 Audio coming soon
యః పునః సూర్యోపరాగాదీనాం విలోకనేనోపహతేక్షణస్తస్య స్నిగ్ధహిమాది సంతర్పణమాహారాదికం కుర్యాత్| ఉపహతశబ్దేన స్వల్ప ఉపఘాతో లక్ష్యతే| ఔపసర్గికస్య లింగనాశస్యాసాధ్యత్వాత్| సూర్యోపరాగో గ్రహయోగః| తత్ర చ హేమ సువర్ణం ఘృతేన సహ ఘృష్టమంజనం|| 28||
Adhikarana cakShUrakShAyAH praSaMsA (29) · Śloka 29
చక్షూరక్షాయాం సర్వకాలం మనుష్యై- ర్యత్నః కర్త్తవ్యో జీవితే యావదిచ్ఛా| వ్యర్థో లోకోఽయం తుల్యరాత్రిందివానాం పుంసామంధానాం విద్యమానేఽపి విత్తే||29||
चक्षूरक्षायां सर्वकालं मनुष्यै- र्यत्नः कर्त्तव्यो जीविते यावदिच्छा| व्यर्थो लोकोऽयं तुल्यरात्रिन्दिवानां पुंसामन्धानां विद्यमानेऽपि वित्ते||२९||
🔊 Audio coming soon
యావత్ పుంసో జీవిత ఇచ్ఛా తావత్తేన నిత్యమేవ చక్షూరక్షాయాం యత్నః కర్త్తవ్యః| యతోఽంధానాం పుంసాం విత్తే ధనే విద్యమానేఽప్యయం మనుష్యలోకో దర్శనేన తుల్యరాత్రిందివానాం వ్యర్థో నిష్ఫలః||29||
Adhikarana cakShUrakShA (30-16) · Śloka 16
త్రిఫలారుధిరస్రుతిర్విశుద్ధిర్మనసో నిర్వృతిరంజనం సనస్యం| శకునాశనతా సపాదపూజా ఘృతపానం చ సదైవ నేత్రరక్షా| అహితాదర్శనాత్సదా నివృత్తిర్భృశభాస్వచ్చలసూక్ష్మవీక్షణాచ్చం| మునినా నిమినోపదిష్టమేతత్పరమం రక్షణమీక్షణస్య పుంసాం| తమాలతుటికుంకుమాన్యసితముత్పలం పిప్పలీ సితాంజనమయోరజోమరిచకాకమాచీత్వచః| సయష్టిమధుకాంజనాన్యుదధిఫేనమక్ష్యామయే ష్వనుత్తమమతోఽంజనం విమలమాశు తైమిర్యహృత్||30|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతావష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాముత్తరతంత్రే తిమిరప్రతిషేధో నామ షోడశోఽధ్యాయః||16||
त्रिफलारुधिरस्रुतिर्विशुद्धिर्मनसो निर्वृतिरञ्जनं सनस्यम्| शकुनाशनता सपादपूजा घृतपानं च सदैव नेत्ररक्षा| अहितादर्शनात्सदा निवृत्तिर्भृशभास्वच्चलसूक्ष्मवीक्षणाच्चं| मुनिना निमिनोपदिष्टमेतत्परमं रक्षणमीक्षणस्य पुंसाम्| तमालतुटिकुङ्कुमान्यसितमुत्पलं पिप्पली सिताञ्जनमयोरजोमरिचकाकमाचीत्वचः| सयष्टिमधुकाञ्जनान्युदधिफेनमक्ष्यामये ष्वनुत्तममतोऽञ्जनं विमलमाशु तैमिर्यहृत्||३०|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे तिमिरप्रतिषेधो नाम षोडशोऽध्यायः||१६||
🔊 Audio coming soon
త్రిఫలేత్యాది సుబోధం| శకునాశనతా పక్షిమాంసభోజిత్వం| సదైవేతి ఘృతపానేనాభిసంబధ్యత ఇతి|| 30|| ఇతి శ్రీమన్మహామహోపాధ్యాయేందువిరచితాయామష్టాంగసంగ్రహవ్యాఖ్యాయాం శశిలేఖాయాముత్తరతంత్రే షోడశోఽధ్యాయః||