11. vartmarōgavijñānīyaḥ

Adhikarana atha vartmarogavij~jAnIyo nAmaikAdasho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1

அதாதோ வர்த்மரோகவிஜ்ஞாநீயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ||௧||

நிஜஹேதுத்வாதுக்தஶிஷ்டத்வாத் காயசிகித்ஸாஙபூதத்வாச்சோர்த்வாங்கசிகித்ஸாயா அவஸரஸ்தத்ராபி சக்ஷுஷஃ ப்ராதாந்யாத்தஸ்யைவ வர்த்மஸந்திஸிதாஸிததஷ்டிக்ரமேண நிர்ணயஃ க்ரியதே| தத்ர தாவத்வர்த்மரோகாணாஂ ஹேத்வாதிப்ரதர்ஶநாத்யாய ஆரப்யதே| வர்த்ம நேத்ரபுடம்||௧||

Adhikarana netrarogANAM sAmAnyo hetuH samprAptishca (2) · Śloka 2

ஸர்வரோகநிதாநோக்தைரஹிதைஃ குபிதா மலாஃ| அசக்ஷுஷ்யைர்விஶேஷேண ப்ராயஃ பித்தாநுஸாரிணஃ| ஸிராபிரூர்த்வஂ ப்ரஸதா நேத்ராவயவமாஶ்ரிதாஃ| வர்த்ம ஸந்திஂ ஸிதஂ கஷ்ணஂ தஷ்டிஂ வா ஸர்வமக்ஷி வா| ரோகாந் குர்யுஃ ...................................||௨||

ஸர்வரோகேத்யாதிநாஸாமாந்யேநாக்ஷிரோகாணாஂ நிதாநஂ ஸம்ப்ரப்திஶ்சோச்யதே| ஸர்வரோகநிதாநே யாந்யஹிதாந்யுக்தாநி தைர்விஶேஷேண சாசக்ஷுஷ்யைர்மலா வாதாதயஃ குபிதாஃ ஸிராபிஶ்ச யதாஸ்வஂ கோஷ்டாதூர்த்வஂ ஶிரஃப்ரஸதா வர்த்மாதிகஂ ச நேத்ரஸ்யாவயவஂ ஸர்வமேவ வா நேத்ரமாஶ்ரிதா ரோகாந் நாநாவிதாந் குர்யுஃ| கிம்பூதா ஆஹ| ப்ராயோ பாஹுல்யேந தோஷாஃ பித்தாநுஸாரிணஃ பித்தப்ரதாநாஃ| ப்ராயோ நேத்ரயோ ரோககரா இத்யர்தஃ||௨||

Adhikarana kRucCronmIlam (3) · Śloka 3

.................. சலஸ்தத்ர ப்ராப்ய வர்த்மாஶ்ரயாஃ ஸிராஃ| ஸுப்தோத்திதஸ்ய குருதே வர்த்மஸ்தம்பஂ ஸவேதநம்| பாஂஸுபூர்ணாபநேத்ரத்வஂ கச்ச்ரோந்மீலநமஶ்ரு ச| விமர்தநாத்ஸ்யாச்ச ஶமஃ கச்ச்ரோந்மீலஂ வதந்தி தம்||௩||

தத்ரைவஂஸ்திதே சலோ வாயுஃ ப்ரதாநோ வர்த்மாஶ்ரயாஃ ஸிராஃ ப்ராப்ய ஸுப்தோத்திதஸ்ய தத்காலத்யக்தநித்ரஸ்ய புஂஸோ வர்த்மஸ்தம்பாதிகஂ குருதே| தஸ்ய ச ரோகஸ்ய விமர்தநாச்சமஃ ஸ்யாத்| தஂ ரோகவிஶேஷமாசார்யா நாம்நா கச்ச்ரோந்மீலமிதி வதந்தி||௩||

Adhikarana nimeShaH (4) · Śloka 4

சாலயந்வர்த்மநீ வாயுர்நிமேஷோந்மேஷணஂ முஹுஃ| கரோத்யருங்நிமேஷோऽஸௌ ....................||௪||

வாயுஃ க்ருத்தோ வர்த்மநீ சாலயந் முஹுர்நிமிஷோந்மேஷணஂ கரோதி| அருகிதி விநா ருஜம்| அஸௌ ரோகோ நிமேஷாக்யஃ||௪||

Adhikarana vAtahatavartma (5) · Śloka 5

......................... வர்த்ம யத்து நிமீல்யதே| விமுக்தஸந்தி நிஶ்சேஷ்டஂ ஹீநஂ வாதஹதஂ ஹி தத்||௫||

யத்து வர்த்ம வாயுநா நிமீல்யதே ந கதாசிதுந்மீல்யதே தத்வர்த்ம நாம்நா வாதஹதமுச்யதே| கிம்பூதஂ வர்த்மாஹ| விமுக்தஸந்தி விஸ்ரஸ்தபந்தநம்| நிஶ்சேஷ்டஂ ஹீநஂ ச||௫||

Adhikarana kumBikAH (6) · Śloka 6

கஷ்ணாஃ பித்தேந பஹ்வ்யோऽந்தவர்த்ம கும்பீகபீஜவத்| ஆத்மாயந்தே புநர்பிந்நாஃ பிடிகாஃ கும்பிஸஂஜ்ஞகாஃ||௬||

அந்தர்வத்ம வர்த்மநோऽந்தர்பாகே பித்தேந கஷ்ணாஃ பிடிகா பவந்தி| யா பிந்நாஃ கும்பீகபீஜவத் குமுததண்டுலவத் புநராத்மாயந்தே பரிபூர்வந்தே| தாஃ பிடகாஃ கும்பிநாம்ந்யஃ||௬||

Adhikarana pittotkliShTavartma (7) · Śloka 7

ஸதாஹக்லேதநிஸ்தோதஂ ரக்தாபஂ ஸ்பர்ஶநாக்ஷமம்| பித்தேந ஜாயதே வர்த்ம பித்தோத்க்லிஷ்டமுஶந்தி தத்||௭||

பித்தேந ஸதாஹாதிகுணஂ வர்த்ம ஜாயதே பவதி| தத்வர்த்ம நாம்நா பித்தோத்க்லிஷ்டமுஶந்தி||௭||

Adhikarana pakShmashAtam (8) · Śloka 8

கரோதி கண்டூஂ தாஹஂ ச பித்தஂ பக்ஷ்மாந்தமாஶ்ரிதம்| பக்ஷ்மணாஂ ஶதநஂ சாநு பக்ஷ்மஶாதஂ வதந்தி தம்||௮||

பக்ஷ்மாந்தமாஶ்ரிதஂ பித்தஂ கண்டூவாதிகஂ கரோதி தஂ ரோகமாசார்யா நாம்நா பக்ஷ்மஶாதமிதி வதந்தி||௮||

Adhikarana pothakI (9) · Śloka 9

போதக்யஃ பிடகாஃ ஶ்வேதாஃ ஸர்ஷபாபா கநாஃ கபாத்| ஶோபோபதேஹருக்கண்டூபிச்சிலாஸ்ரஸமந்விதாஃ||௯||

ஶ்வேதா ஆகத்யா ச ஸர்ஷபஸதஶா கநாஃ ஸஂஹதாஃ ஶோபாதிஸமந்விதாஶ்ச பிடகாஃ கபாத்பேதோர்பவந்தி| தாஶ்ச பிடாகாஃ கபாத்பேதோர்பவந்தி| தா நாம்நா போதக்ய இத்யுச்யந்தே||௯||

Adhikarana kaPotkliShTavartma (10) · Śloka 10

கபோத்க்லிஷ்டஂ பவேத்வர்த்ம ஸ்தம்பக்லேதோபதேஹவத்||௧௦||

ஸ்தம்பாதிமத்வர்த்ம பவேத் கபாதிதி ப்ரகரணாத்| தத்வர்த்ம நாம்நா கபோத்க்லிஷ்டமித்யுச்யதே||௧௦||

Adhikarana lagaNaH (11) · Śloka 11

க்ரந்திஃ பாண்டுரருக்பாகஃ கண்டூமாந் கடிநஃ கபாத்| கோலமாத்ரஃ ஸ லகணஃ கிஞ்சிதல்பஸ்ததோऽதவா||௧௧||

கபோத்பேதோஃ கோலமாத்ரோ பதரமாத்ரஸ்ததோ வா கோலாத் கிஞ்சிதல்பஃ பாண்ட்வாதிகுணோ க்ரந்திர்நாம்நா லகண இத்யுச்யதே||௧௧||

Adhikarana utsa~ggA (12) · Śloka 12

ரக்தா ரக்தேந பிடகா தத்துல்யபிடகாசிதா| உத்ஸங்காக்யா ........................||௧௨||

ரக்தேந வாதாதிதுஷ்டேந ரக்தா லோஹிதவத்ரக்தவர்ணா பிடகா பவதி| தத்துல்யாபிஃ ப்ரதாநஸதஶாபிரந்யாபிஃ பிடகாபிராசிதா கதஸஞ்சயா ஸா பிடகா நாம்நோத்ஸங்கேத்யுச்யதே ||௧௨||

Adhikarana utkliShTaM vartma (13) · Śloka 13

.........ததோக்லிஷ்டஂ ராஜிமத் ஸ்பர்ஶநாக்ஷமம்||௧௩||

ததேதி ரக்தேநோத்க்லிஷ்டந்நாம வர்த்ம தத்தத்ராஜிமத் ஸ்பர்ஶநாக்ஷமஞ்ச||௧௩||

Adhikarana arshovartma (14) · Śloka 14

அர்ஶோऽதிமாஂஸஂ வர்த்மாந்தஃ ஸ்தப்தஂ ஸ்நிக்தஂ ஸதாஹருக்| ரக்தஂ ரக்தேந தத்ஸ்ராவிச்சிந்நஂ சிந்நஂ ச வர்ததே||௧௪||

ரக்தேநாஸஜா வர்த்மாந்தர்வர்த்மநோऽந்தபாகே ரக்தஂ லோஹிதமதிமாஂஸஂ பவதி ஸ்தப்தாதிகுணகமித்யதிமாஂஸமர்ம இதி நாம்நோச்யதே||௧௪||

Adhikarana a~jjananAmikA (15) · Śloka 15

மத்யே வா வர்த்மநோऽந்தே வா கண்டூஷாருக்வதீ ஸ்திரா| முத்கமாத்ராஸஜா தாம்ரா பிடகாஞ்ஜநநாமிகா||௧௫||

அஸஜா ரக்தேந வர்த்மநோऽந்தே வா மத்யே வா கண்டூவாதிமதீ ஸ்திரா முத்கப்ரமாணா தாம்ரவர்ண ச யா பிடகா பவதி ஸா நாம்நா அஞ்ஜநநாமிகேத்யுச்யதே ||௧௫||

Adhikarana bisavartma (16) · Śloka 16

தோஷைர்வத்ம பஹிஃ ஶூநஂ யதந்தஃ ஸூக்ஷ்மகாசிதம்| ஸஸ்ராவமந்தருதகஂ பிஸாபஂ பிஸவர்த்ம தத்||௧௬||

தோஷைஸ்த்ரிபிர்யத்வர்த்ம பஹிஃ ஶூநமந்தஃ ஸூக்ஷ்மச்சித்ரஂ ஸஸ்ராவமந்தருதகஂ யஸ்மிந் பிஸே தத்ஸதஶஂ பவதி தத்வர்த்ம நாம்நா பிஸவர்த்ம இத்யுச்யதே||௧௬||

Adhikarana utkliShTavartma (17) · Śloka 17

யத்வர்த்மோக்லிஷ்டமுத்க்லிஷ்டமகஸ்மாந்ம்லாநதாமியாத்| ரக்ததோஷத்ரயோத்க்லேஶாத்பவத்யுத்க்லிஷ்டவர்த்ம தத்||௧௭||

ரக்தஸ்ய தோஷத்ரயஸ்ய ச மிஶ்ரீபாவேந தேஷாமுத்க்லேஶாத்தேதோர்யத்வர்த்ம புநருத்க்லிஷ்டஂ ஸ்வயமேவ புநர்ம்லாநதாமியாத் கிஞ்சித்பாரே ஶோஷஂ கச்சதி தத்வர்த்ம நாம்நோத்க்லிஷ்டவர்த்மேத்யுச்யதே||௧௭||

Adhikarana shyAvavartma (18) · Śloka 18

ஶ்யாவவர்த்ம மலைஃ ஸாஸ்ரைஃ ஶ்யாவஂ ருக்லேதஶோபவத்||௧௮||

ஸாஸ்ரைஃ ஸரக்தைர்மலைர்வாதாதிபிஸ்த்ரிபிர்மிஶ்ரீபூதைஃ ஶ்யாவஂ வர்ணேந ருகாதியுக்தஂ ச யத்வர்த்ம பவதி தந்நாம்நா ஶ்யாவவர்த்மோச்யதே||௧௮||

Adhikarana shliShTavartma (19) · Śloka 19

ஶ்லிஷ்டாக்யஂ வர்த்மநீ ஶ்லிஷ்டே கண்டூஶ்வயதுராகிணீ||௧௯||

ஸாஸ்ரைரேவ ச மலைர்வர்த்மநீ த்வே கண்டூவாதித்ரயயுக்தே பரஸ்பரஶ்லிஷ்டே ச பவதஃ தத்வர்த்ம ஶ்லிஷ்டாக்யமுச்யதே||௧௯||

Adhikarana sikatAvartma (20) · Śloka 20

வர்த்மந்தஃபிடகா ரூக்ஷாஃ கர்கஶாஃ ஸிகதோபமாஃ| ஸிகதாவர்த்ம ...................................||௨௦||

வர்த்மநோऽந்தர்பாகே ரூக்ஷத்வாதிகுணாஃ பிடகா பவந்தி தத்வர்த்ம நாம்நா ஸிகதாவர்த்மோச்யதே||௨௦||

Adhikarana kardamavartma (21) · Śloka 21

...............கஷ்ணஂ து கர்தமஂ கர்தமோபமம்||௨௧||

கஷ்ணஂ கர்தமஸதஶஂ மார்தவேந யத்வர்த்ம தந்நாம்நா கர்தமமுச்யதே||௨௧||

Adhikarana vahalavartma (22) · Śloka 22

பஹலஂ பஹலைர்மாஂஸைஃ ஸவர்ணைஶ்சீயதே ஸமைஃ||௨௨||

யத்வர்த்ம ஸமைர்வஹலைர்கநைர்மாஂஸைஶ்சீயதே தந்நாம்நா வஹலமித்யுச்யதே||௨௨||

Adhikarana kukUNakaH (23) · Śloka 23

குகூணகஃ ஶிஶோரேவ தந்தோத்பத்திநிமித்தஜஃ| ஸ்யத்தேந ஶிஶுரிச்சூநதாம்ராக்ஷோ வீக்ஷணாக்ஷமஃ| ஸவர்த்மஶூலபைச்சில்யகர்ணநாஸாக்ஷிமர்தநஃ||௨௩||

தந்தோத்பவதோ யோ வர்த்மரோகஃ ஶிஶோரேவ பவதி ஸ நாம்நா குகூணகஃ தேநோச்சோஓநாதிரூபாக்ஷஃ ஶிஶுஃ ஸ்யாத்|| ௨௩||

Adhikarana pakShmoparodhaH (24) · Śloka 24

பக்ஷ்மோபரோதே ஸங்கோசோ வர்த்மநோர்ஜாயதே ததஃ| கரதாந்தர்முகத்வஂ ச ரோம்ணாமந்யாநி வா புநஃ| கண்டகைரிவ தீக்ஷ்ணாக்ரைர்கஷ்டஂ தைரக்ஷி ஶூயதே| ஊஷ்யதே சாநிலாதித்விடல்பாஹஂ ஶாந்திருத்ததைஃ||௨௪||

பக்ஷ்மோபரோதநாம்நி ரோகே வர்த்மநோஃ ஸங்கோசோ ஜாயதே ததா ரோம்ணாமபி வர்த்மபவாநாஂ ஸங்கோசஃ கரதாந்தர்முகத்வஞ்ச ஜாயதே| அந்யாநி வா ரோமாணி ஜாயந்தே| தைஶ்ச ரோமபிஸ்தீக்ஷ்ணாக்ரைஃ கண்டகஸதஷைர்கஷ்டஂ ஸதக்ஷி ஶூயதே| ஊஷ்யதே ஸதாஹஂ பவதி அநிலாதிஸ்பர்ஶஂ ச த்வேஷ்டி| தைஶ்ச ரோமபிருத்ததைரபநீதைரல்பாஹஂ ஸ்தோகாநி திநாநி ருஜஶ்ஶாந்திர்பவதி புநஸ்ததைவ பவதி||௨௪||

Adhikarana alajI (25) · Śloka 25

கநீநகே பஹிர்வர்த்ம கடிநோ க்ரந்திருந்நதஃ| தாம்ரஃ பக்வோஸ்ரபூயஸ்ருதலஜ்யாத்மாயதே முஹுஃ||௨௫||

கநீநகே நாஸாநிகடே நேத்ராந்தே பஹிர்வர்த்மநோ பஹிர்பாகே கடிநத்வாதிகுணோ க்ரந்திர்பவதி முஹுராத்மாயதேऽர்தாந்முஹுஃ ஸ்ரவதி ஸ க்ரந்திர்நாம்நா அலஜீத்யுச்யதே||௨௫||

Adhikarana vartmArbudam (26) · Śloka 26

வர்த்மாந்தமாஂஸபிண்டாபஃ ஶ்வயதுர்க்ரதிதோऽருஜஃ| ஸாஸ்ரைஃ ஸ்யாதர்புதோ தோஷைர்விஷமோ பாஹ்யதஶ்சலஃ||௨௬||

ஸாஸ்ரைஃ ரக்தமிஶ்ரைர்வாதாதிபிர்மாஂஸபிண்டஸதஶஃ ஶ்வயதுஃ ஸ்யாத்| ஸ ச யதாந்தர்வர்த்ம பவதி ததா க்ரதிதஃ கடிநோऽருஜஶ்ச பவதி| யதா து பஹிர்வர்த்ம ததா சலோ பவதி| ஸ உபயோரபி ஶ்வயதுரர்புத இதி நாம்நோச்யதே||௨௬||

Adhikarana vartmarogasa~gkhyA (27) · Śloka 27

சதுர்விஂஶதிரித்யேதே வ்யாதயோ வர்த்மஸஂஶ்ரயாஃ||௨௭||

ஏதே அநந்தரோக்தா வர்த்மாஶ்ரயா வ்யாதயஃ கச்ச்ரோந்மீல, நிமேஷ, வாதஹத, கும்பி, பித்தோத்க்லிஷ்ட, பக்ஷ்மஶாத, போதகீ, கபோத்க்லிஷ்ட, லகண, உத்ஸங்க, ரக்தோத்க்லிஷ்ட, அர்ஶ, அஞ்ஜநநாமிகா, பிஸவர்த்ம, உத்க்லிஷ்டவர்த்ம, ஶ்யாவவர்த்ம, ஸிகதா, கர்தம, பஹல, குகூணக, பக்ஷ்மோபரோத, அலஜீ, அர்புதாக்யாஶ்சதுர்விஂஶதிரீத்யுக்தாஃ||௨௭||

Adhikarana sAdhyAsAdhyatA (28) · Śloka 28

அத்யோऽத்ர பேஷஜைஃ ஸாத்யோ த்வௌ ததோऽர்ஶஶ்ச வர்ஜயேத்| பக்ஷ்மோபரோதோ யாப்யஃ ஸ்யாச்சேஷாஞ்சஸ்த்ரௌஷதைர்ஜயேத்||௨௮||

அத்ர சதுர்விஂஶதாவாத்யஃ கச்ச்ரோந்மீலாக்யோ பேஷஜைர்வக்ஷ்யமாணைஃ ஸாத்யஃ ததநந்தரோ நிமிஷவாதஹதாக்யாவர்ஶஆக்யஶ்ச த்ரய இதி வர்ஜயேத்| பக்ஷ்மோபரோதோ யாப்யஃ| ஶேஷாநநுக்தாந் ஶஸ்த்ரைரோஷதைஶ்ச யதாயோக்யஂ ஜயேத்||௨௮||

Adhikarana cikitsAsUtranirdeshaH (29-30) · Śloka 30

குட்டயேத் பக்ஷ்மஶதநஂ சிந்த்யாத்தேஷ்வபி சார்புதம்| பிந்த்யால்லகணகும்பீகாவிஸோத்ஸங்காஞ்ஜநாலஜீஃ| போத்தகீஶ்யாவஸிகதாஶ்லிஷ்டோத்க்லிஷ்டசதுஷ்டயம்| ஸகர்தமஂ ஸபஹலஂ விலிகேத் ஸகுகூணகம்||௨௯|| இதி வைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸ்ய ஸூநோர்வாக்படஸ்ய கதா வஷ்டாங்கஸஂக்ரஹஸஂஹிதாயாமுத்தரதந்த்ரே வர்த்மரோக விஜ்ஞாநீயோ நாமைகாதஶோऽத்யாயஃ||௩௦||

அத்ரைவேஷாஂ சிகித்ஸா ஸூத்ர்யதே ஸுகாவபோதாய-குட்டயேதித்யாதி| தேஷ்பவி ஶேஷேஷு பக்ஷ்மஶதநஂ வக்ஷ்யமாணாப்ரகாரேண குட்டயேத்| அர்புதஂ சிந்த்யாத்| அலஜ்யந்தஂ பிந்த்யாத்| போத்தக்யாதிகஂ விலிகேதிதி| இதி ஶ்ரீமந்மஹாமஹோபாத்யயேந்துவிரசிதாயா- மஷ்டாங்கஸஂக்ரஹவ்யாக்யாயாஂ ஶஶிலேகாயாமுத்தரதந்த்ரே ஏகாதஶோऽத்யாயஃ