40. viṣapratiṣēdhaḥ

Adhikarana atha viShapratiShedho nAma catvAriMsho~adhyAyaH, pratij~jA (1) · Śloka 1

அதாதோ விஷப்ரதிஷேதஂ நாமாத்யாயஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ| இதி ஹ ஸ்மாஹுராத்ரேயாதயோ மஹர்ஷயஃ||௧||

ஆகந்துப்ரஸங்காதுக்தஶிஷ்டத்வாத்விஷசிகித்ஸாயா அவஸரஸ்தஸ்யாஶ்சாநேகப்ரகாரத்வேந வக்ஷ்யமாணாத்வாத் ஸாமாந்யேந சிகித்ஸாஂ ப்ரதர்ஶயிதுமத்யாய ஆரப்யதே (-அதாத இத்யாதி| விஷப்ரதிஷேதஂ ஸ்தாவரஜங்கமாதிபேதேநாநேகவிதஸ்ய விஷஸ்ய ப்ரதிஷேதஂ சிகித்ஸிதஂ நிதாநாத்விநா ப்ரதிஷேதஸ்ய துஷ்கரத்வாத்ஸ நிதாநமித்யர்தஃ| ஶேஷஂ பூர்வவத்)||௧||

Adhikarana viShasya prAgutpattiH (2) · Śloka 2

புரா கல்வமதார்தஂ ஸுராஸுரைஃ ஸலிலநிதேர்விமத்யமாநாத் க்ரோத இவ ரூபவாந் ஸத்த்வஂ ஸமுத்பபூவ கஷ்ணமநலநயநமுர்த்வ- ப்ரதீப்தகேஷஂ தஂஷ்ட்ராகராலஂ பைரவாராவரூபம்| தத்தர்ஶநாதேவ யதோ தேவதாநவாஶ்ச விஷண்ணாஸ்தஸ்மாத்தத்விஷஸஂஜ்ஞாமவாப||௨||

(தத்ர பூர்வஂ விஷஸ்யோத்பத்திஂ தர்ஶயதி|) இஹ ஹி விஷசிகித்ஸா ப்ரஸ்துதா| விஷஸ்ய ச ஸ்வரூபே ஜ்ஞாதே தத்வ்யாதீநாஂ ஹேத்வாதிகஂ ஜ்ஞேயமதஃ ஸ்வரூபமேவ ப்ரதமமிதிஹாஸரூபேணோச்யதே-புரா கல்வித்யாதி| புரா கஸ்மிஂஶ்சித்காலே ஸுரைஶ்சாஸுரைஶ்சாऽமதார்தஂ விமத்யமாநாஜ்ஜலநிதே ரூபவாநிவ க்ரோதஃ கஷ்ணத்வாதிகுணஂ ஸத்த்வஂ ஸமுத்பபூவ| தஸ்ய ஸத்த்வஸ்ய தர்ஶநமாத்ராதேவ தேவா தாநவாஶ்ச யதோ விஷாதஂ ப்ராப்தாஸ்தஸ்மாத் ஸத்த்வஂ விஷஸஂஜ்ஞாமந்வர்ததாஂ சாவாப ப்ராப|| ௨||

Adhikarana viShasyauShadhiShu nyAsaH sthAvaraviSham (3) · Śloka 3

தத் ஸஹஸைவ ஸர்வபூதாநி நிர்தக்துகாமமுபயோகவிஶேஷைர்விஷ மமததாஂ விநயமாநோ ப்ரஹ்யாநுநீயௌஷதீஷு ந்யஸ்தவாந்| ததஸ்தத் ஸ்தாவராஸு மூர்திஷ்வதிவஸநாத் ஸ்தாவரமித்யுச்யதே||௩||

உத்பூதஂ தத்விஷஂ ஸஹஸைவ ஸர்வபூதாநி நிர்தக்துகாமஂ யதா ததைததமததாஂ ப்ராப்நோதீத்யுபயோகவிஶேஷயோக்யதாஂ தஸ்ய குர்வந் ப்ரஹ்மா தத்விஷமௌஷதிஷு விஶிஷ்டாஸ்வேவ ந்யஸ்தவாந் ததஸ்தத்விஷஂ ஸ்தாவராஸ்வௌஷத்யாக்யாஸு மூர்திஷ்வதிவஸநாத்ஸ்தாவரமித்யுச்யதே| இதி ஸ்தாவரஸ்ய விஷஸ்ய ஸம்பவஃ|| ௩||

Adhikarana ja~ggamaviShodbhavaH (4) · Śloka 4

ஜங்கமஂ புநஃ பதிவ்யா பாராவதாரார்தமுரகாதிரூபேண விஷ்ணூ- ர்நிர்மமே||௪||

ஜங்கமஂ து விஷஂ பகவாந் விஷ்ணுர்நிர்மமே நிர்மிதவாந்| கிமர்தமித்யாஹ| பதிவ்யா பாராவதாரார்தஂ பதிவீதோ பாரோऽவரதத்விதி கத்வா| அத்ர பகவாநேவ ப்ரமாணம்|| ௪||

Adhikarana sthAvarasya viShasya dashAdhiShThAnAni (5) · Śloka 5

தயோஃ ஸ்தாவரஂ மூலபத்ரபுஷ்பபலத்வக்ஸாரநிர்யாஸக்ஷீர தாதுகந்தபேதாத்தஶாதிஷ்டாநம்| தத்ர மூலவிஷாணி க்லீத நகாஶ்வமாரககுஞ்ஜாஸுகந்தககர்கரககர்கரகரகாடகா தீநி| பத்ரவிஷஂ காலபத்ரிகா லம்பாவரதகரம்பார்காதி நாம்| புஷ்பவிஷஂ வல்லீரேணுககரம்பமஹாகரம்பாதீநாம்| பலஂ குமுத்வதீரேணுகாகரம்பமஹாகரம்பமதநகதுவரகா தீநாம்| த்வக்ஸாரநிர்யாஸாஃ கரககரகாடககரம்பம ஹாகரம்பநாராசகாதீநாம்| க்ஷீரஂ குமுத்வதீ தந்தீஸ்நுஹ்ய ர்கஜாலிநீவ்யாலாதீநாம்| தாதவோ ஹரிதாலபேநாஶ்மபஸ்ம ரக்தப்ரபதயஃ| கந்தஜாநி து ஹாலாஹலகாலகூடவத்ஸ நாபஶங்கீஸார்ஷபஜாலககர்தமகவைராடகமுஸ்தகமுஷ்கக ஸாக்துகக்ரௌஞ்சகவாலகமஹாவிஷபுண்டரீககாலவமூலக மர்கடகர்கடககரவீரகேந்த்ராயுதஸங்கோசகலாங்கலகதைல பேயகுஶபுஷ்பகே து புஷ்பகரோஹிஷாஞ்ஜநாபகாதீநி||௫||

தயோஃ ஸ்தாவரஜங்கமவிஷயோர்மத்யே ஸ்தாவரஂ மூலாதிபேதேந தஶாஶ்ரயம்| தத்ர க்லீதநகாதீநி மூலவிஷாணி| ஸுபோதம்| ஸர்வாணி படிதாऽபடிதாநி விஷாஶ்ரயாணி ப்ரஸித்த்யைவ பாரததேஷேஷு ஜ்ஞாயந்தே| அஸ்மாபிஸ்துல்யவ்யாப்திபந்தநபயாந்ந லிக்யந்தே| ஶாஸ்த்ரகதா து மூலாதிமுத்ரயைவ தேஷாஂ ஜாதிஸஂக்ரஹஃ கதஃ| (மூலாதிவிஷாணாஂ யத்நபரைரபி ஜ்ஞாதுமஶக்யத்வாத்தாநி ஹிமவத்ப்ரதேஶே கிராதஶபராதிப்யோ ஜ்ஞேயாநீதி நிபந்தஸஂக்ரஹாக்யாயாஂ ஸுஶ்ருதடீகாயாம்)|| ௫||

Adhikarana AshrayabhedAnusAraM prabhAvabhedAH (6) · Śloka 6

தத்ர மூலவிஷைருபயுக்தைருத்வேஷ்டநப்ரலாபமோஹாஃ ப்ரஜாயந்தே| பத்ர விஷைர்ஜம்போத்வேஷ்டநஶ்வாஸாஃ| புஷ்பவிஷைஶ்சர்த்யாத்மாநமோஹாஃ| பலவிஷைர்தாஹமுஷ்கஶோபௌ| த்வக்ஸாரநிர்யாஸவிஷைஃ ப்ரஸே காஸ்யாதௌர்கந்த்யபாருஷ்யஶிரோவேதநாஃ| க்ஷீரவிஷைர்ஜிஹ்வாகௌரவஂ ஶகத்பேதஶ்ச| தாதுவிஷைஸ்தாலுதாஹமூர்ச்சாஹதயபீடாஃ| ஸர்வ மேவ ச ஸ்தாவரஂ ஜ்வரஹித்மாதந்தஹர்ஶஹநுஸ்தம்பகலக்ரஹபேந வமநாருசிஶ்வாஸமூர்ச்சாஃ கரோதி விஶேஷேண கந்தஜம்| தத்த்யதிதீக்ஷ்ணத்வாதாஶுகாரிதரம்| இதரத்து ப்ராயஃ காலா ந்தரப்ராணஹரம்||௬||

தத்ர மூலவிஷைரித்யாதிநா தஶாநாமுபயோகக்ரமேண வ்யாதிகீர்த்திநம்| ஸுபோதம்| உத்வேஷ்டநஂ வேஷ்டநமிவாங்காநாம்| முஷ்கஶோபோ வஷணஶோபஃ| தாதவஸ்து ரக்தாதயஃ ப்ராணிவிஶேஷேண விஷஂ பவந்தி| ஸர்வமபி ச தஶவிதமபி ஸ்தாவரஂ விஷஂ ஜ்வராதிகஂ கரோதி| வ்யாக்யாஸமம்| இதரத்து கந்தஜாதாதந்யந்நவவிதம்| (உபயோகதிவஸாதந்யோ திவஸபக்ஷமாஸாதி காலாந்தரமிதி நிபந்தஸஂக்ரஹஃ)|| ௬||

Adhikarana sthAvaraviShaM sarvameva maulam (7) · Śloka 7

ஸர்வமபி சைதந்மௌலமித்யுச்யதே மூலாஶ்ரயத்வாத்பத்ராதீநாம்||௭||

ஸர்வமபி சைதத் ஸ்தாவரஂ விஷஂ மௌலமித்யுச்யதே, பத்ராதீநாஂ மூலாஶ்ரயத்வாத்| ந ஹி யந்மூலே ந ஶ்ரிதஂ தத்பத்ராதிஷு பவதி| இத்யுக்தஂ ஸ்தாவரம்|| ௭||

Adhikarana ja~ggamasyAshrayAH prabhAvashca (8) · Śloka 8

ஜங்கமஸ்ய த்வாஶ்ரயாஃ ஷோடஶதஷ்டிநிஶ்வாஸஸ்பர்ஶதஂஷ்ட்ராமுகந காஸ்திமூத்ரபுரீஷஶுக்ரார்த்தவலாலாஶூகபித்தஶோணிதஶவாநி| தாநி புநஃ ஸர்பகீடகணபாத்யாஶ்ரிதாநி| தத்கதாந்யதா ஸ்வமாமயாந் ஸாதநஂ சோத்தரத்ர வக்ஷ்யதி| ஸர்வஞ்ச ப்ராயஶோ ஜங்கமஂ நித்ராதந்த்ராக்லமதாஹரோமஹர்ஷஶோப பாகாதிஸாராந் கரோதி||௮||

ஜங்கமஸ்ய விஷஸ்ய துஷ்ட்யாதீநி ஶவாந்தாநி ஷோடஶாஶ்ரயாஃ| தாநி துஷ்ட்யாதீநி ஸர்பாத்யாஶ்ரயாண்யேவ விஷாதிஷ்டாநாநி விஜ்ஞேயாநி| தத்கதாந் ஜங்கமாஶ்ரயவிஷகதாந்| யதாஸ்வமிதி பதக்பேதமாமயாஂஸ்தத்ஸாதநஞ்சோத்தரத்ராऽத்யாயேஷு வக்ஷ்யதி| ஸர்வஞ்ச ஜங்கமஂ விஶஂ ப்ராயஶோ நித்ராதீந் கரோதி|| ௮||

Adhikarana viShasAmAnyaguNAstasya dehe prabhAvashca (9) · Śloka 9

த்விவிதமபி சைதத்விஷஂ தீக்ஷ்ணோஷ்ணரூக்ஷவிஶதஸூக்ஷ்மவ்யவா ய்யாஶுகாரிவிகாஷிலக்வவ்யக்தரஸத்வைர்தஶபிர்குணைர்யுக்தம பாகி ச| தத்ர தைக்ஷ்ண்யௌஷ்ண்யாத் பித்தஂ ரக்தஞ்ச ப்ரகோபயதி| ரௌக்ஷ்யா த்வாயும்| வைஶத்யாதஸக்தவேகஂ ப்ரஸரதி| ஸௌக்ஷ்ம்யாத்வ்யவாயி த்வாச்ச தோஷதாதுமலாதீந் ஸமஸ்தாந் ஶரீராவயவாநநு ப்ரவிஶதி| ஆஶுகாரித்வாதாஶு வ்யாபாதயதி| விகாஷி த்வாந்மர்மச்சேதேந மதிஂ வ்யாமோஹயதி| லாகவாத்துர்நிர்ஹரமவ்யக்த ரஸத்வாச்ச்லேஷ்மப்ரயத்நேநாந்நாநி விஷதோ ரக்ஷேதித்யுக்தம்| அபா கித்வாத் ஜராஂ நோ யாதி| தேநாப்யவஹதமவஶ்யஂ மாரயதி| மந்த்ரௌஷதபலேந சோபஶமிதமபி, ப்ரத்யயமாஸாத்யபுநஃ ப்ரகு ப்யதீதி||௯||

த்விவிதஂ ஸ்தாவரஂ ஜங்கமஂ ச விஷஂ தீக்ஷ்ணாதிபிர்தஶபிர்குணைர்யுக்தமபாகி ச பவதி| (அநேகரஸஸம்பவாதேகஸ்யாபி ரஸஸ்யாவ்யக்தத்வமஸ்யாऽவ்யக்தரஸத்வே ஹேதுஃ| அபாகித்வந்து மந்த்ரதந்த்ராப்யாமந்தரேண பாகாபாவாத்| பாகோ வீர்யஹாநிஃ| பக்வேऽப்யந்நே விஷஸ்யாபக்வஸ்யைவோபலப்தேஃ| மந்த்ரதந்த்ராப்யாமபாக ஏவாஸ்ய காரணாந்தரே புநஃ கோபஹேதுஃ)| ஏபிஶ்ச குணைர்யத் கரோதி தேஹே தத்தைக்ஷ்ண்யௌஷ்ண்யாத் பித்தமித்யாதிநா க்ரமேணோச்யதே| தத்ரேத்யாதி ஸுபோதம்| அந்நஸ்யாபி துஷ்ட்யா தைர்தேஹேந ததா வேதநாத்ததா குணத்வம்| அபாகித்வாதேவ ச மந்த்ராதிபலேநோபஶமிதமபி ப்ரத்யயஂ வக்ஷ்யமாணஂ காரணஸாமாந்யமாஸாத்ய ப்ராப்ய புநஃ ப்ரகுப்யதீதி||௯||

Adhikarana viShasya kRutrimAkRutrimau bhedau (10) · Śloka 10

பவதி சாத்ர- ஸ்தாவரஂ ஜங்கமஂ சேதி விஷஂ ப்ரோக்தமகத்ரிமம்| கத்ரிமஂ கரஸஂஜ்ஞஂ து க்ரியதே விவிதௌஷதைஃ| ஹந்தி யோகவஶேநாஶு சிராச்சிரதராச்ச தத்| ஶோபபாண்டூதரோந்மாததுர்நாமாதீந் கரோதி வா||௧௦||

கதாநுகதிகா| விஷஸ்ய கத்ரிமாகத்ரிமபேதஂ தர்ஶயதி| ஸ்தாவரஜங்கமஂ சேதி த்விவிதமபி விஷமாசார்யைரகத்ரிமமிதி ப்ரோக்தம்| (அகத்ரிமஂ கேநாப்யநிர்மிதஂ ஸ்வதஃ ஸஞ்ஜாதஂ விஷமித்யர்தஃ)| கத்ரிமஂ து விஷஂ கரஸஂஜ்ஞிதஂ நாநாவிதைரௌஷதைஃ ஸஂயுக்தைஃ க்ரியதே யத்தேந தச்ச கத்ரிமஂ ஸம்யோகவஶாதாஶு வா ஹந்தி சிராத்வா சிரதராத்வா| அதவா தத்ர ஹந்தி, அபிது ஶோபாதீந் கரோதி| (யத்விவிதௌஷதைஃ க்ரியதே தத்து கத்ரிமஂ கத்ரிமவிஷஂ கரஸஂஜ்ஞஞ்ச| தத் யோகவஶேந ததாவிதத்ரவ்யயோகவஶாதாஶு ஸத்ய ஏவ சிராத் சிரகாலேந சிரதராததிசிரகாலேந ச ஹந்தி மாரயதி| ஶோபாதீந் கரோதி வா)|| ௧௦||

Adhikarana viShasya prANaharatvam (11) · Śloka 11

அபி சைதத்விஷஂ ஸர்வஂ தீக்ஷ்ணாத்யைரந்விதஂ குணைஃ| வாதபித்தோத்தரஂ நணாஂ ஸத்யோ ஹரதி ஜீவிதம்||௧௧||

அபி சேத்யநுக்ராந்தஸமுச்சயே| வ்யாக்யாஸமம்| (தீக்ஷ்ணாதிகுணயுக்தமுத்ரிக்தவாதபித்தமேதத்ஸர்வஂ விஷஂ நராணாஂ ஜீவிதமாஶ்வேவ ஹரதி| தீக்ஷ்ணாதிகுணயோக ஏவ வாதபித்தோத்ரேகே ஹேதுஃ)|| ௧௧||

Adhikarana viShasya prANaharaNe kramaH (12) · Śloka 12

விஷஂ ஹி தேஹஂ ஸம்ப்ராப்ய ப்ராக்தூஷயதி ஶோணிதம்| கபபித்தாநிலாஂஶ்சாநு ஸமதோஷஂ ஸஹாஶயாந்| ததோ ஹதயமாஸ்தாய தேஹோச்சேதாய கல்பதே| ஶரீரே தூஷிதே ரக்தே ஸர்வஂ சிமிசிமாயதே| கோடஃ ஸமண்டலஃ ஸ்வேதோ ரோமஹர்ஷஶ்ச ஜாயதே| க்ஷுத்ரகீடா இவாங்கேஷு விஸர்பந்தீதி மந்யதே| விநாமயதி காத்ராணி ஜம்பதே ஶிஶிரப்ரியஃ| வ்யாபிநஸ்தஸ்ய துஷ்டஸ்ய த்ருதஸ்ய விஷதேஜஸா| வாதாதயோ வஶஂ யாந்தி பலிநோऽப்யபலா இவ||௧௨||

ஏதச்ச விஷே ஶோணிதே துஷிதே அநுஸமதோஷமந்யூநாதிக்யாந்யதமவிகாராந் கத்வா ஸஹாஶயாந் கபாதீந் தூஷயதி| ஆஶயாநபி தேஷாஂ தத்விஷஂ தூஷயதீத்யர்தஃ| தத இதி பஶ்சாத்| (விஷஂ பீதஜக்ததிக்தா ஹதாந்யதமத்வேந தேஹஂ ஸம்ப்ராப்ய ப்ராக்பூர்வஂ ரக்தஂ தூஷயதி| அநந்தரஂ ஸமதோஷஂ துல்யதோஷஂ ஸமபலதோஶமித்யர்தஃ| ஸஹாஶயாநாஶயஸஹிதாந் ஆஶயஃ கபத்யாஶயஃ| கபபித்தாநிலாந் தூஷயதி| நநு திக்ஷ்ணாதிகுணயுக்தஸ்ய விஷஸ்ய பூர்வஂ ரக்தகோபித்வஂ பஶ்சாத்யுகபதேவ த்ரிதோஷகோபித்வஂ சேதி யதுக்தஂ ததயுக்தமிவ மந்யே 'தோஷா துஷ்டா ரஸைர்த்தாதுந் தூஷயந்தீ த்யாதிவசநாத்| அத்ர பணாமஃ-'ரக்தமண்வபி து ப்ராப்தஂவர்த்ததே தைலமம்புவதி'தி வக்ஷ்யமாணாத்வாத்| தத்கதஂ விஷஂ வாதபித்தகபஜுஷ்டாஶுத்தபேதேந சதுர்விதஂ ஸர்வஶரீரகஂ ரக்தஂ த்ராகேவ தூஷயதி தஸ்மாத்ரக்ததுஷ்டேரநந்தரஂ யுகபதேவ தோஷத்ரயகோபோ யுஜ்யத ஏவ| ததோऽநந்தரஂ ஹதயமாஸ்தாய ஸஶோணிதைர்தோஷைஃ ஸஹ ஹதயஂ ப்ராப்ய ஸர்வஸ்ரோதாஂஸி பத்த்வா தேஹநாஶாய ப்ரவர்த்ததே)| ஶரீரமித்யாதிநா ரக்தாதௌ தூஷிதே க்ரமேண லக்ஷணம்| ரக்தே தூஷிதே ஸர்வஂ ஶரீரஂ சிமிசிமாயதே கோடாதிகஂ ச ஜாயதே| விஷவாஂஶ்சாங்கேஷு ஸூக்ஷ்மா கீடா இவ விஸர்பந்தீதி மநஸா மந்யந்தே| ஶீதப்ரியஶ்ச ஸந் காத்ராணி விநாமயதி ஜம்பதே ச| தஸ்யேதி ரக்தஸ்ய வ்யாபிநோ துஷ்டஸ்ய ச ஸதோ விஷதேஜஸா ச த்ருதஸ்ய வேகவதோ பலவந்தோऽபி வாதாதயோऽபலா இவ வஶஂ யாந்தி|| ௧௨||

Adhikarana doShAshayAnusAraM viShaprabhAvaH (13) · Śloka 13

விஷஂ யத்தோஷபூயிஷ்டஂ தஂ தோஷஂ ப்ராக் ப்ரபத்யதே| ஆஶயே யஸ்ய யஸ்யைவ ததஸ்ததவதிஷ்டதே| தஜ்ஜாந் விகாராந் குருதே யாந் ஸர்வைஷூபதேக்ஷ்யதி| வாதாஶயஸ்தஂ குருதே ததா ஶ்லேஷ்மாமயாநபி| பித்தஶ்லேஷ்மாஶயகதஂ தத்வத்பித்தகபோத்பவாந்| தத்ராபி சோத்தமாங்கஸ்தே ஸகோடஂ ஶூயதே ஶிரஃ| விஶேஷாதக்ஷிகூடௌஷ்டநாஸாஸ்யஂ ஹஷ்டதந்ததா| தாலுஶோஷோ ருஜா மூர்த்நி வக்த்ரே சிமிசிமாயநம்| அர்தேஷு சக்ஷுராதீநாமப்ரவத்திர்ஹநுக்ரஹஃ| இத்யந்யத்ராபி ச விஷஂ ஸ்திதமங்கேऽபிலக்ஷயேத்| வ்யாப்யைவஂ ஸகலஂ தேஹமுபருத்ய ச வாஹிநீஃ| விஷஂ விஷமிவ க்ஷிப்ரஂ ப்ராணாநஸ்ய நிரஸ்யதி||௧௩||

தச்ச விஷமாஶ்ரயத்ரவ்யவிஶேஷவஶேந யேந ச தோஷேண பூயிஷ்டஂ ஸதஶஂ தமேவ தோஷஂ ப்ரதமஂ ப்ரபத்யதே| தத ஏவ ச பூயிஷ்டத்வாத்தேதோர்யஸ்ய யத்விஶிஷ்டஸ்ய தோஷஸ்யாஶயேऽவதிஷ்டதே தஜ்ஜாநேவ விகாராந் குருதே| காஂஸ்தாநித்யாஹ-யாந் ஸர்வேஷு வாதாதிபேதேநோபதேக்ஷ்யதி| வாதாஶயஸ்தஂ ச விஷஂ ஸ்வாநபி விகாராந் குருதே ஶ்லேஷ்மாகதாநபி| தத்வதேவ பித்தஶ்லேஷ்மாஶயகதஂ பித்தகபோத்பவாந் விகாராந் குருதே| தேநைததுக்தஂ பவதி-பித்தாயஸ்தஂ பித்தோத்பவாந் கபோத்பவாஂஶ்ச கரோதி| கபாஶயஸ்தமபி கபோத்பவாந் பித்தோத்பவாஂஶ்சேதி| தத்ராபீத விஶேஷ| உத்தமாங்கஸ்தே விஷே கோடஸஹிதஂ ஶிரஃ ஶூயதே| தத்ராப்யக்ஷிகூடாதிகஂ விஶேஷாச்சூயதே| ஹஷ்டதந்ததாதிகஂ ச பவதி| அர்தேஷு விஷயேஷு ரூபாதிஷு சக்ஷுராதீநாமிந்த்ரியாணாமப்ரவத்திஃ| இத்யநயா திஶா அந்யத்ராப்யங்கே விகாரைர்விஷஂ ஸ்திதமித்யபிலக்ஷயேத்| ஏவமந்தரோக்தப்ரகாரேண ஸகலஂ நிஶ்ஶேஷஂ தேஹஂ வ்யாப்ய வாஹிநீஶ்ச ஸிராதோஷாதி வாஹிநீருபருத்ய விஷஂ க்ஷிப்ரமேவாஸ்ய ப்ராணாந் நிரஸ்யதி விஷமிவ ஆத்மாநாமேவ வர்ஜயித்வாऽஸ்ய க்ஷிப்ரமாரணே அந்யதுபமாநஂ ந வித்யத இத்யர்தஃ|||| ௧௩||

Adhikarana viShajagdhAdimAMsaprabhAvaH (14) · Śloka 14

பீதஂ மதஸ்ய ஹதயே ஜக்ததிக்தாபிவித்தயோஃ| தஂஶே திஷ்டதி பூயிஷ்டஂ ஸர்வதஃ பிண்டிதஂ விஷம்| நாத்யாததோ விஶேஷேண தேஷாஂ மாஂஸஂ ததாஶ்ரயம்| யதாஸ்வஂ பக்ஷிதே பீடா யதாஸ்வஂ ச க்ரியாக்ரமஃ||௧௪||

தச்ச விஷஂ யதா பீதஂ நிகீர்ணஂ பவதி ததா தேந மதஸ்ய ஹதயே பூயிஷ்டஂ திஷ்டதி| விஷப்ராணிநாஂ து ஜக்தஸ்ய பக்ஶிதஸ்ய மதஸ்யாபி விஷஂ தஂஶே தஂஷ்ட்ராபிகாதே பூயிஷ்டஂ திஷ்டதி| விஷதக்தேந ச ஶஸ்த்ரேணாபிஹதஸ்ய மதஸ்யாபிகாதே பூயிஷ்டஂ திஷ்டதி| ஸர்வதஃ ஶரீராத் ப்ரதி நிவத்த்ய தத்ரைவ பிண்டிதம்| அதோ ஹேதோஸ்தேஷாஂ பீதஜக்தவித்தாநாஂ ப்ராணிநாஂ மதாநாஂ மாஂஸஂ நாத்யாத்| ததாஶ்ரயஂ ஹதயதஂஶாபிகாதாஶ்ரயஂ மாஂஸஂ விஶேஷேண நாத்யாத்| யதாஸ்வமித்யாதேரயமர்தஃ| யேநைவ தோஷேணாதிகஂ விஷஂ பக்ஷிதஂ தத்தோஷஜா ஏவ பீடா பவந்தி| தத்தோஷாநுகுண்யேநைவ கிர்யாக்ரமஃ|| ௧௪||

Adhikarana viShavegeShu matadvayam (15) · Śloka 15

ஸப்தவேகாந் விஷஸ்யாஹுரஷ்டாவிதி புநர்வஸுஃ||௧௫||

ஸர்வே ஆசார்யா விஷஸ்ய ஸப்தவேகாந் ப்ரபலஶக்த்யுதயக்ஷோபாநாஹுஃ| புநர்வஸுநாமா ஷிஸ்து அஷ்டாவித்யாஹ|| ௧௫||

Adhikarana viShavegAnAM lakShaNAni (16) · Śloka 16

துஷ்யதி ப்ரதமே வேகே ரஸஶ்சர்த்திப்ரஸேககத்| த்விதீயऽஸ்ரஂ சிமிசிமாஜம்பாவேபதுகாரி தத்| ததீயே பிஶிதஂ கண்டூகோடமண்டலஶோபதம்| தோஷாஶ்சதுர்தே தேஷு ஸ்யுர்யதாயமுபத்ரவாஃ| பஞ்சமே தர்ஶநப்ராந்திஃ ஷஷ்டே ஹித்மா ஸமுத்பவஃ| ஸப்தமே ஸ்கந்தபங்கோऽஸ்ய ஜாயதே மத்யுரஷ்டமே||௧௬||

துஷ்யதீத்யாதிநா க்ரமேண வேகாநாஂ கீர்தநம்| ப்ரதமே வேகே ரஸாக்யோ தாதுர்துஷ்யதி| ஸ ச துஷ்டஃ சர்திப்ரஸேககத் பவதி| த்விதீயே வேகே அஸ்ரஂ ரக்தஂ துஷ்யதி| தத்ரக்தஂ தேஹே சிமசிமாதிகாரி பவதி| ததீயே பிஶிதஂ மாஂஸஂ துஷ்யதி, தச்ச கண்ட்வாதிதம்| சதுர்தே தோஷா வாதாதயோ துஷ்யந்தி| தேஷு துஷ்டேஷு யதாஸ்வமுபத்ரவாஃ ஸ்யுஃ| பஞ்சமே வேகே தர்ஶநப்ராந்திர்மித்யாதர்ஶித்வம்| ஷஷ்டே ஹித்மாஸமுத்பவஃ| ஸப்தமே அஸ்ய விஷபுக்தஸ்ய ஸ்கந்தபங்கஃ| அஷ்டமே மரணம்| ஏவஂ ஜாதூகர்ணகஶ்யபாதீநாஂ புநர்வஸோஶ்சாபி ப்ரதிபத்திஃ கேவலமஷ்டமஸ்தைரநுபயோகாந்நாங்கீகதஃ; புநர்வஸுநா து விஷகார்யத்வாதங்கீகதஃ|| ௧௬||

Adhikarana nagnajitasya matam (17) · Śloka 17

துஷ்யதி ப்ரதமே ரக்தஂ த்விதீயே ஶ்வயதூத்பவஃ| ததீயேऽங்கே சிமிசிமா சதுர்தே ஜ்வரமூர்ச்சநா| பஞ்சமே பாண்டுஜிஹ்வாஸ்யஶோஷஃ ஷஷ்டே ஹதி வ்யதா| ஸப்தமே மரணஂ வேக இதி நக்நஜிதோ மதம்||௧௭||

நக்நஜிதோ தாருவாஹிநோऽப்யத்ர துஷ்யதி ப்ரதமே ரக்தமித்யாதிக்ரமேண ஸப்தவேகா இதி மதம்|| ௧௭||

Adhikarana videhapatimatam (18) · Śloka 18

மூர்ச்சா ஹதி பரஂ பீடா ஶிரோருகபதந்த்ரகஃ| ஹித்மா ச தாருணோ மர்மச்சேதோ ஜீவிதஸஂஶயஃ| ஸப்தேதி வேகா மூர்ச்சாத்யாஃ விதேஹபதிநா ஸ்மதஃ||௧௮||

விதேஹபதிநா ஜநகேந மூர்ச்சாத்யா ஜீவிதஸஂஶயாந்தாஃ க்ரமோத்பவாஃ ஸப்த வேகாஃ ஸ்மதாஃ|| ௧௮||

Adhikarana AlambAyanamatam (19) · Śloka 19

ரக்தமாஂஸவஸாஸ்நாயு ததாஸ்த்யாத்யாஸ்ரயஃ க்ரமாத்| ஆஶ்ரயாஃ ஸப்த ஸப்தாநாமித்யாலம்பாயநோऽப்ரவீத்||௧௯||

ஆலம்பாயநநாமர்ஷிஃ ஸப்தாநாஂ வேகாநாஂ க்ரமாதுக்தாநாஂ ஸப்த ஆஶ்ரயா இத்யப்ரவீத்| அஸ்த்யாத்யாஸ்ரயோऽஸ்திமஜ்ஜாஶுக்ராக்யாஃ| தேந ப்ரதமோ வேகோ ரக்தமாஶ்ரிதே விஷே பவதி| த்விதீயோ மாஂஸம்| ததீயோ வஸாம்| சதுர்தஃ ஸ்நாயும்| பஞ்சமோऽஸ்தி| ஷஷ்டோ மஜ்ஜாநம்| ஸப்தமஃ ஶுக்ரமித்யர்தஃ||௧௯||

Adhikarana dhanvantarimatam (20) · Śloka 20

வேகாந் தந்வந்தரிஸ்தத்வத் ஸர்பதஷ்டஸ்ய மந்யதே| ஸ்நாவவர்ஜந்து தத்ஸ்தாநே தோஷாநிச்சதி கோஷ்டகாந்||௨௦||

தத்வதித்யாலம்பாயநோக்தவிஷவேகக்ரமேண தந்வந்தரிஃ ஸுஶ்ருதோபதேஷ்டா ஸர்பதஷ்டஸ்ய வேகாந் மந்யதே ஸ்நாவவர்ஜம்| தத்ஸ்தாநே ஸ்நாவஸ்தாநே கோஷ்டகாந் தோஷாநிச்சதி| தேநைததுக்தம் பவதி| ஆலம்பாயநஃ ஸ்நாவஸ்தே விஷவேகே சதுர்தோ வேகோ பவதீதி| தந்வந்தரிஸ்து ஸர்பதஷ்டஸ்ய சதுர்தோ வேகஃ கோஷ்டஸ்தவாதாத்யாஶ்ரிதே விஷே பவதீத்யாஹேதி|| ௨௦||

Adhikarana viShavegavyAkhyA (21) · Śloka 21

தாத்வந்தரேஷு யாஃ ஸப்த கலாஃ பூர்வஂ ப்ரகீர்த்திதாஃ| அதீத்ய தாஸாமேகைகாஂ வேகஂ ப்ரகுருதே விஷம்||௨௧||

தாத்வந்தரேஷ்வஸ்மாபிர்யாஃ கலாஃ ப்ராக்ஶாரீரே ப்ரகீர்திதாஃ ஸப்த தாஸாஂ ஸப்தாநாஂ க்ரமேணைகைகாஂ கலாமதீத்யாதிக்ரம்ய விஷஂ கர்த வேகஂ ப்ரகுருதே| தேந ப்ரதமாமதீத்ய ப்ரதமஂ குருதே| த்விதீயாஂ த்விதீயமிதி க்ரமேண ஸப்தாநாஂ வாச்யம்|| ௨௧||

Adhikarana vegAntarakAlaH (23) · Śloka 23

தத்காலகல்பஂ காலேந கலாமப்யேதி யாவதா| ஊஹ்யமாநஂ ஸமீரேண தாவத்வேகாந்தரஂ ஸ்மதம்||௨௩||

ஶாஸ்த்ரகாரஸ்து யேந முநிநா யதுக்தஂ தத்ஸர்வமிஹ மயா ப்ரதர்ஶிதம்| ஏவஂ ச முநித்வே யத்ததாஹ| யதஃ- ஸ்மர்தாரோ வயமாகமஸ்ய ந புநஃ கர்து வ்யவஸ்தாஂ க்ஷமாஃ| க்ராந்தே வர்த்மநி தைர்ந பாவகஹநே புத்திஃ ப்ரவிஶ்யத்யலம்|| பாராவாரதஶஃ கராமலகவத் பஶ்யந்தி பாவாந் ஸுகம்| யே தேஷாஂ ரஸநா ப்ரயாது கதிதுஂ யத்யுக்தமத்ராஸ்புடம்|| ௨௩||

Adhikarana dUShIviSham (24) · Śloka 24

ஜீர்ணஂ விஷக்நௌஷதிபிர்ஹஂ வா தவாக்நிவாதாதபஶோஷிதஂ வா| ஸ்வபாவதோ வா ந குணைஃ ஸுயுக்தஂ தூஷீவிஷாக்யாஂ விஷமப்யுபைதி||௨௪||

தூஷீவிஷலக்ஷணமாஹ-ஜீர்ணமிதி| ததேவ ச விஷஂ ஜீர்ணத்வாதிகுணயுக்தஂ ஸத் தூஷீவிஷாக்யாமப்யுபைதி| தூஷீவிஷமிதி நாம ப்ராப்நோதி| ஜீர்ணஂ சிரகாலாதீதம்| அதவா விஷக்நாபிரௌஷதீபிஃ ஸஂயோகாதிநா ஹதஶக்திஃ| அதவா தவாதிபிஃ ஶோஷிதம்| தவோ வநதஹநஃ| அதவா ஸ்வபாவாதேவாத்மீயைஸ்தீக்ஷ்ணாதிபிர்குணைஃ ஸுயுக்தஂ யந்ந பவதீதி| (விஷக்நாபிரோஷதீபிஃ ஶிரீஷாதிவிஷஹரத்ரவ்யைஃ| வாஶப்தஸ்யாந்தராந்தரா ப்ரயோகஃ ப்ரத்யேகஂ தூஷீவிஷகாரணத்வஜ்ஞாபநார்தஃ| அத்ர விஷஸ்யாவிஶேஷகதநாத் ஸ்தாவரஜங்கமாத்மகஂ ஸர்வமபி விஷஂ தூஷீ விஷாக்யாஂ தூஷீவிஷஸஂஜ்ஞாமப்யுபைதி ப்ராப்நோதி)|| ௨௪||

Adhikarana dUShIviShasyAvibhAvyAtA (25) · Śloka 25

வீர்யால்பபாவாதவிபாவ்யமேதத் கபாவதஂ வர்ஷகணாநுபந்தி||௨௫||

ஏதச்ச தூஷீவிஷமுபயுக்தமபி தேஹே அல்பவீர்யத்வாத் விபாவ்யமாநஂ பவதி| கபேந சாவதஂ ஸத் ஸ்புடமவிபாவ்யமாநஂ வர்ஷகணமநுபத்நாதி| (ஆவிபாவ்யமலக்ஷ்யம்| வர்ஷகணாநுபந்தி அநேகஸஂவத்ஸரஸ்தாயித்வாத் இதி ஶேஷஃ)|| ௨௫||

Adhikarana dUShIviShalakShaNAni (26) · Śloka 26

தேநார்திதோ பிந்நபுரீஷவர்ணோ துஷ்டாஸ்ரரோகீ தடரோசகார்த்தஃ| மூர்ச்சந் வமந் கத்கதவாக்விமுஹ்யந் பவேச்ச தூஷ்யோதரலிங்கஜுஷ்டஃ||௨௬||

தேந ச தூஷீவிஷேணார்திதஃ பீடிதோ பிந்நபுரீஷாதிகுணோ பவதி| புரீஷஂ பிந்நமதிப்ரவத்தம்| வர்ணாத் பிந்நோ வியுக்தஃ| துஷ்யோதரலிங்காநி நிதாநோக்தாநி தைர்ஜுஷ்டஃ ஸஹிதஃ| (தேந வபுஷ்யநேகஸஂவத்ஸரஸ்தேந தூஷீவிஷேண| பிந்நவர்ணோ வ்யக்தஶுக்லரக்தாதிவர்ணஃ| துஷ்டாஸ்ரரோகீ துஷ்டாஸங்நிமித்தாநேகரோகயுக்தஃ| தஷா அரோசகேந சார்த்தஃ பீடிதஃ| வமந் ஸதா வமநயுக்தஃ| கத்கதவாகஸ்பஷ்டவசநஃ| விமுஹ்யந் மோஹமுபகதஃ| மோஹஂ வைசித்யம்| தூஷ்யோதரஂ ஸந்நிபாதோதரம்)|| ௨௬||

Adhikarana AshayAdyanusAraM prabhAvaH (27) · Śloka 27

ஆமாஶயஸ்தே கபவாதரோகீ பித்தஶயஸ்தேऽநிலபித்தரோகீ| பவேந்நரோ த்வஸ்தஶிரோருஹாங்கோ விலூநபக்ஷஃ ஸ யதா விஹங்கஃ| ஸ்திதஂ ரஸாதிஷ்வதவா விசித்ராந் கரோதி தாதுப்ரபவாந் விகாராந்||௨௭||

தஸ்ய தூஷீவிஷஸ்யாந்தரதிஷ்டாநவிஶேஷஜநிதஂ ரோகவிஶேஷஂ தர்ஶயதி| யதா ஆமாஶயே விஷஂ திஷ்டதி ததா கபவாதாப்யாஂ ரோகா பவந்தி| யதா பித்தாஶயே திஷ்டதி ததா அலிநபித்தாப்யாஂ ரோகா பவந்தி| ஸ நரோ த்வஸ்தஶிரோருஹோ த்வஸ்தாங்கஶ்ச பவதி யதா விலூநபக்ஷோ விச்சிந்நபத்ரோ விஹங்கஃ பக்ஷீ| அதவா கோஷ்டத்தாதுஷு ஸங்க்ராந்தஂ விசித்ராந் தாதுப்ரபவாந் விகாராந் கரோதி|| ௨௭||

Adhikarana dUShIviShasyAnvarthatA (28) · Śloka 28

ப்ராக்வாதாஜீர்ணஶீதாப்ரதிவாஸ்வப்நாஹிதாஶநைஃ| துஷ்டஂ தூஷயதே தாதூநதோ தூஷீவிஷஂ ஸ்மதம்||௨௮||

தூஷீவிஷஸ்யாந்வர்ததாமாஹ-தச்ச தூஷீவிஷமிதி நாமதஃ ஸ்மதஂ யதஸ்ததேவஂ ஸ்திதமபி ப்ராக்வாதாதிபிர்துஷ்டஂ ஸத்தாதூந் தூஷயதீதி| (விஷஂ ப்ராக்வாதாதிபிர்துஷ்டஂ தாதுந் ரஸாதீந் தூஷயதே ப்ராக்வாதஃ புரோவாதஃ| யதஃ அதோऽஸ்மாத்தேதோர்தூஷீவிஷமிதி ஸஂஜ்ஞிதம்)|| ௨௮||

Adhikarana sthAvaraviShavegAnAM lakShaNAni prathamavege lakShaNAni (29) · Śloka 29

ஸ்தாவரஸ்யோபயுக்தஸ்ய பூர்வே வேகேऽத ஜாயதே| ஜிஹ்வாயாஃ ஶ்யாவதா ஸ்தம்போ மூர்ச்சா த்ராஸஃ க்லமோ வமிஃ||௨௯||

பூர்வஂ ஹி முநிமதாநுஸாரேண ஸாமாந்யேந விஷமுக்த்வைகீயமதேந க்ரந்தகத் ஸ்தாவரவிஷஸ்ய ஸப்தஸு வேகேஷு லக்ஷணஂ சிகித்ஸாயை சிகீர்ஷுரிதமாஹ-ஸ்தாவரஸ்யேத்யாதி வம்யந்தஂ ப்ரதமே வேகே| (அதேத்யாநந்தர்யே உபயுக்தஸ்ய உபயோஜிதஸ்ய அஶிதஸ்யேத்யர்தஃ| ஸ்தாவரஸ்ய ஸ்தாவரவிஷஸ்ய பூர்வே ப்ரதமே வேகே ஜிஹ்வாஶ்யாவத்வாதிகஂ ஜாயதே| ஸ்தம்போ காத்ரஸ்தம்பஃ| மூர்ச்சா மோஹஃ| த்ராஸோ பயாசிகிதத்வம்| க்லம இந்திர்யஸாதஃ| வமிர்வமநம்|| ௨௯||

Adhikarana dvitIyavege lakShaNAni (30) · Śloka 30

த்விதீயே வேபதுஃ ஸ்வேதோ தாஹஃ கண்டே ச வேதநாஃ| விஷஂ சாமாஶயஂ ப்ராப்தஂ குருதே ஹதி வேதநாம்||௩௦||

ஹத்வேதநாந்தஂ த்விதீயே வேகே| (த்விதீயே வேகே வேபத்யாதிகஂ லிங்கம்| விஷஂ சாமாஶயஂ ப்ராப்ய ஹத்யதிபீடாஂ கரோதி| கண்டே வேதநா அந்நாப்யவஹாராஸஹத்வாதிகம்| சஶப்தாத் பூர்வோக்தா ஜிஹ்வாஶ்யாவதாதயஶ்ச||௩௦||

Adhikarana tRutIyavege lakShaNAni (31) · Śloka 31

தாலுஶோஷஸ்ததீயே து ஶூலஂ சாமாஶயே பஶம்| துர்பலே ஹரதி ஶூநே ஜாயேதே சாஸ்ய லோசநே||௩௧||

ஶூநே லோசந இத்யந்தஂ ததீயே| (ததீயே விஷவேகே துஶப்தோ விஶேஷத்யோதகஃ| ஆமாஶயே பஶமதிஶயேந ஶூலஂ ஆமாஶயே பஶமித்யுக்தத்வாத் பக்வாஶயேऽபி ஶூலஂ த்யோத்யதே| சஶப்தேந பூர்வோக்தாநாஂ க்ரஹணம்| அஸ்யோபயுக்தவிஷஸ்ய புருஷஸ்ய லோசநே நேத்ரே துர்பலே பலஹீநே தர்ஶநாஸமர்த இத்யர்தஃ| ஹரிதே ஹரிதவர்ணே| ஶூநே ஶோபயுக்தே ஜாயேதே)|| ௩௧||

Adhikarana caturthavege lakShaNAni (32) · Śloka 32

பக்வாஶயகதே தோதஹித்மாகாஸாந்த்ரகூஜநம்| சதுர்தே ஜாயதே வேகே ஶிரஸஶ்சாதிகௌரவம்||௩௨||

சதுர்தே வேகே பக்வாஶயகதே ஸதி விஷே தோதாதிகஂ ஶிரஸஶ்சாதிகௌரவஂ ஜாயதே| (சஶப்தேநாந்யாங்கேஷ்வபி கௌரவஂ த்யோத்யதே| பூர்வோக்தஸமுச்சயார்தஶ்சஶப்தஃ)|| ௩௨||

Adhikarana pa~jcamavege lakShaNAni (33) · Śloka 33

கபப்ரஸேகோ வைவர்ண்ய பர்வபேதஶ்ச பஞ்சமே| ஸர்வதோஷப்ரகோபஶ்ச பக்வாதாநே ச வேதநா||௩௩||

கபப்ரஸேகாதி பக்வாதாநவேதநாந்தஂ பஞ்சமே| (அத்ர பூர்வசகாரஃ பூர்வோக்தாநாஂ ஸமுச்சயார்தஃ)|| ௩௩||

Adhikarana ShaShThavege lakShaNAni (34) · Śloka 34

ஷஷ்டே ஸஂஜ்ஞாப்ரணாஶஶ்ச ஸுபஶஂ சாதிஸார்யதே||௩௪||

ஸஂஜ்ஞாப்ரணாஶோऽதிஸாரஶ்ச ஷஷ்டே| (ஸஂஜ்ஞாப்ரணாஶஶ்சேதநாநாஶஃ| சஶப்தஃ பூர்வவத்)|| ௩௪||

Adhikarana saptamavege lakShaNAni (35) · Śloka 35

ஸ்கந்தபஷ்டகடீபங்கோ பவேந்மத்யுஶ்ச ஸப்தமே||௩௫||

ஸ்கந்தாதிபங்கோ மத்யுஶ்ச ஸப்தமே| இதி ஸப்தவேகாஃ|| ௩௫||

Adhikarana sthAvaraviShavegAnAM cikitsA prathamaviShavege cikitsA (36) · Śloka 36

ப்ரதமே விஷவேகேऽத வாந்தஂ ஶீதாம்புஸேசிதம்| ஸர்பிர்மதுப்யாஂ ஸஂயுக்தமகதஂ பாயயேத் த்ருதம்||௩௬||

விஷவேகலக்ஷணமுக்த்வாநந்தரந்தச்சிகித்ஸாமாஹ-ப்ரதம இத்யாதிநா| ஸப்தஸு வேகேஷு க்ரமேண சிகித்ஸா| ப்ரதமே விஷவேகே பூர்வஂ வமநஂ ததஃ ஶீதாம்புஸேகஸ்ததோ தோஷாத்யபேக்ஷமந்யதமமகதஂ ஸர்பிர்மதுப்யாஂ ஸஂயுக்தஂ த்ருதஂ பாயயேத்| (அதஶப்தஃ ப்ரகரணாந்தரத்யோதநார்தஃ| ப்ரதமே ஜிஹ்வாஶ்யாவதாதிலக்ஷணலக்ஷிதே விஷவேகே வமிதஂ ஶீதாம்புநா பரிஷிக்தகாத்ரமாதுரஂ கதமாக்ஷிகோபேதமகதஂ விஷக்நௌஷதமாஶ்வேவ பாயயேத் பிஷகிதி ஶேஷஃ)|| ௩௬||

Adhikarana dvitIyavege cikitsA (37) · Śloka 37

த்விதீயே பூர்வவத்வாந்தஂ விரிக்தஂ சாநு பாயயேத்||௩௭||

த்விதீயாதிஷு ஸுபோதம்| பூர்வவதிதி ஸூத்ரோக்தப்ரகாரேண| அநுபாயயேதிதி ப்ரகரணாதந்யதமமகதம்| (த்விதீயே விஷவேகே வமநவிரேசநாந்தரஂ பூர்வவத் ப்ரதமவேகவத் அகதஂ பாயயேத்| பூர்வவதித்யுக்தத்வாத் ஶீதாம்புபரிஷேககதமதூபேதத்வாதிகஂ த்யோத்யதே)|| ௩௭||

Adhikarana tRutIyavege cikitsA (38) · Śloka 38

ததீயேऽகதபாநஂ ச ஹிதஂ நஸ்யஂ ததாऽஞ்ஜநம்||௩௮||

ததீயே வேகே அகதபாநாதிகஂ ஹிதம்|| ௩௮||

Adhikarana caturthavege cikitsA (39) · Śloka 39

சதுர்தே ஸ்நேஹஸஂயுக்தமகதஂ ப்ரதிபோஜயேத்||௩௯||

சதுர்தே வேகே ஸ்நேஹாந்விதமகதஂ ப்ரதிபோஜயேத்| ஸ்நேஹஸ்யாவிஶேஷகதநாந்மஹாஸ்நேஹ இத்யர்தஃ|| ௩௯||

Adhikarana pa~jcamavege cikitsA (40) · Śloka 40

பஞ்சமே மதுகக்வாதமாக்ஷிகாப்யாஂ யுதஂ ஹிதம்||௪௦||

பஞ்சமே வேகே மதுகக்வாதமாக்ஷிகாந்விதமகதஂ பிபேதாதுர இதி ஶேஷஃ||௪௦||

Adhikarana ShaShThavege cikitsA (41) · Śloka 41

ஷஷ்டேऽதிஸாரவத் ஸித்திஃ..........................||௪௧||

ஷஷ்டே விஷவேகே அதிஸாரதுல்யா சிகித்ஸா ஹிதா|| ௪௧||

Adhikarana saptamavege cikitsA (42) · Śloka 42

..............................அவபீடஸ்து ஸப்தமே| மூர்த்நி காகபதஂ கத்வா ஸாஸக்வா பிஶிதஂ க்ஷிபேத்||௪௨||

அவபீடஃ கல்காதி நஸ்யம்| அதவா ஸப்தமே வேகே மூர்த்நி ஶிரஸி தாலுப்ரதேஶஸ்ய காகபதஂ காகபதமுத்ராகதிஂ ஶஸ்த்ரச்சேதஂ கத்வா அந்யப்ராணிஸம்பந்தி பிஶிதஂ ஸாஸ்ரஂ ரக்தஸஹிதஂ க்ஷிபேத்| (ஸப்தமே வேகே துஶப்தேநாஸ்யாபி சிகித்ஸிதவ்யத்வஂ த்யோத்யதே| அவபீடஃ ரோகாநுத்பாதநீயோக்தோ கதபாநமாத்ராவிஶேஷஃ| மூர்த்நி ஶிரஸி காகபதஂ கத்வா காகபதாகாரேண சித்வா அந்யஜந்தூநாஂ ஸரக்தஂ மாஂஸஂ விஷஸங்க்ரமணப்ரகாரஂ சோக்தமாலம்பாயநேந- மூர்த்நி காகபதஂ சாஸ்ய முண்டிதே த்வத காரயேத்| மாஂஸஂ ஸஶோணிதஂ ஸத்யஸ்தஸ்மிந் காகபதே ந்யஸேத்|| விஷஸங்க்ரமணாந்தே தத்பரமாஂஸஂ பரித்யஜேத்| ஊர்த்வமுத்க்ரமமாணஂ து விஷஂ மூர்த்நி ப்ரதிஷ்டதி| நிவர்தமாநஂ தஂ ஹந்தி தஸ்மாத்ஸங்க்ராமயேத்விஷம்|| இதி)|| ௪௨||

Adhikarana viShaghnI yavAgUH (43) · Śloka 43

கோஶாதக்யக்நிகஃ பாடா ஸூர்யவல்ல்யமதாபயாஃ| ஶேலுஃ ஶிரீஷஃ கிணிஹீ ஹரித்ரே க்ஷுத்ரஸாஹ்வயா| புநர்நவே த்ரிகடுகஂ பஹத்யௌ ஶாரிவே பலே| ஏஷாஂ யவாகூஂ நிர்யூஹே ஶீதாஂ ஸகதமாக்ஷிகாம்| யுஞ்ஜ்யாத்வேகாந்தரே ஸர்வவிஷக்நீஂ கதகர்மணஃ||௪௩||

விஷக்நீஂ பேயாமாஹ-வேகாந்தரே உக்தலக்ஷணே கோஷாதக்யாதீநாஂநிர்யூஹே க்வாதே கதாஂ ஶீதாஂ ஸகதமாக்ஷிகாஂ யவாகூஂ கதகர்மணோ விஹிதவமநாதிகஸ்ய ஸதோ யுஞ்ஜ்யாத்| ஸா ஹி ஸர்வவிஷக்நீ| அக்நிகஶ்சித்ரகஃ பல்லாதகஂ ச| ஸூர்யவல்லீ அர்கஃ ஶேலுஃ ஶ்லேஷ்மாதகஃ| கிணிஹீ கடபீ| க்ஷௌத்ரஸஹ்வயா மாக்ஷிகதாதுஃ| (ப்ரகதாத்வேகாதந்யோ வேகோ வேகாந்தரம்| கோஶாதக்யாதீநாஂ க்வாதே ஷடங்ககல்பநாகல்பிதே கதஂ யவாகூமிதி நிபந்தஸஂக்ரஹே| கோஷாதகீ கோஷகஃ| அக்நிகோऽஜமோதஃ| மோரட இத்யந்யே| ஸூர்யவல்லீ படோலஸதஶபத்ரா; யஸ்யாஃ பத்ரரஸேநாக்தஂ மாஂஸஂ ஸ்விந்நமிவ பவதி| கதகர்மணஃ கதவமநாதிகஸ்ய கோஶாதக்யாதீநாஂ நிர்யூஹே க்வாதே கதாஂ ஶீதாஂ ஸ்பர்ஶஶீதலாஂ கதமாக்ஷிகோபேதாஂ ஸர்வவிஷஹராஂ யவாகூஂ வேகாந்தரே யோஜயேத்| கோஶாதகீ (புட்டல்பீரம்) அக்நிகோऽக்நிமந்தஃ| ஸூர்யவல்லீ (வேம்பாட), கரவீரமிதி கேசித்| கிணிஹீ (கிலுக்கிலுப்ப) க்ஷௌத்ரஸாஹ்வயா (மக்கீரகல்ல) இதி கோலபாஷா)|| ௪௩||

Adhikarana aparA yavAgUH (44) · Śloka 44

தத்வந்மதூகமதுகபத்மகேஸரசந்தநைஃ||௪௪||

மதுகாதிபிஸ்தத்வதிதி கோஶாதக்யாதிவிதாநேந யவாகூம்| (மதூகாதீநாஂ நிர்யூஹே கதா யவாகூஸ்தத்துல்யகுணா| மதூகாதி ஸுபோதம்)||௪௪||

Adhikarana agadAnAM prayogaH (45) · Śloka 45

அகதாந் வக்ஷ்யதே சாதஃ ஸித்தாந் பூர்வர்ஷிநிர்மிதாந்| ஸர்வேஷு ஸர்வாவஸ்தேஷு யே விஷேஷு பரஂ ஹிதாஃ||௪௫||

அதோऽநந்தரஂ பூர்வர்ஷிநிர்மிதாந் துஷ்டபலாநகாதாந் வக்ஷ்யதே| யே அகதாஃ ஸர்வேஷு விஷேஷு ஸர்வாவஸ்தேஷு பரமத்யர்தஂ ஹிதாஃ|| ௪௫||

Adhikarana sa~jjIvano agadaH (46) · Śloka 46

சந்தநஂ குங்குமஂ குஷ்டஂ காங்க்ஷீ லாக்ஷா ப்ரியங்கவஃ| முஸ்தஸ்தௌணேயஶைலேயரோசநா மதநப்லவம்| ஶ்ரீவேஷ்டகவிடங்கைலா விஶாலாலமநஶ்ஶிலாஃ| ஸுரஸப்ரஸவஸ்பக்கா ரஜநீத்வயவாலகம்| ஹிங்குஸித்தார்தகாஃ பத்மசாரிணீ பத்மகேஸரம்| ஜாத்யாஃ புஷ்பஂ ப்ரவாலஶ்ச புஷ்பமர்கஶிரீஷயோஃ| த்விரோத்ரபஹதீ கௌந்தீ மதுகஂ கந்தநாகுலீ| முத்கபர்ணீ கணா ஶ்யாமா த்யாமகஂ நலதஂ நதம்| ஸிந்துவாரகஶக்யாகதேவதாருமயூரகம்| புஷ்யே ஸமாஹதைஃ பிஷ்டைர்யோஜ்யஸ்தைரகதோத்தமஃ| ஸஞ்ஜீவநஃ ப்ராகமதாத்விஹிதோऽயஂ ஸ்வயம்புவா| பாநநஸ்யஞ்ஜநாக்ராணதூமாலேபநதாரணைஃ| ஜீவநோ விஷஸுப்தாநாஂ ராஜத்வாரே ஜயாவஹஃ| தந்யோ தாந்யதநாயுஃஶ்ரீக்ஷேமபுஷ்டிஸுகப்ரதஃ| கஹே ஸ்திதோ விஷாலக்ஷ்மீமந்த்ரஜ்வரகரக்ரஹாந்| கத்யாகார்மணகாகோர்தவ்யாலஜந்துஸரீஸபாந்| ஸ்வப்நோபகாததுஃ ஸ்வப்நதோயாக்நிரிபுதஸ்கராந்| நிஹந்த்யகாலமரணமாரகாஶாநிவிக்ரஹாந்||௪௬||

சந்தநகுங்குமாதிபிஃ புஷ்பதிநே ஸமாஹதைஃ ஸஞ்ஜீவநோ நாமாகதஃ ஸஂயோஜ்யஃ| அயமகதோऽமதாத்பூர்வமுத்பந்நோऽமததுல்யகார்யகரஃ ஸ்வயம்புவா ப்ரஹ்மணா விஹிதஃ| ஸ்தௌணேயஃ கதபர்ஹாக்யஃ| ப்ல்வஂ பரிபேலவம்| ஸுரஸஸ்ய ப்ரஸவமங்குரஃ| புஷ்பஂ ப்ரவாலஶ்ச ஜாத்யாஃ| ப்ரவாலஃ கிஸலயம்| ஶ்யாமா ப்ரியங்குஃ| நலதஂ மாஂஸீ| நதஂ தகரம்| ஶம்யாக ஆரக்வதஃ| மயுரகோऽபாமார்கஃ| ஏஷ ச ஸஞ்ஜீவநஃ பாநாதிபிர்ஜ்ஜீவநாதிகுணோ தாந்யாதிப்ரதஶ்ச| கஹே ஸ்திதோ விஷாதீந் ஹந்தி| தந்யோ மங்கல்யஃ| மந்த்ரோऽந்யேநாபிசாரப்ரயுக்தஃ| கத்யா அபிசாரதேவதா| காற்மணஂ வஶீகரணம்| காகோர்த்தோ நாம பூதவிஶேஷஃ| ஜந்தவஃ கமயஃ| ஸரீஸபஃ ஸர்பாதயஃ| ஸ்வப்நோபகாதஃ ஸ்வப்நே பயங்கரைரபிபவஃ| துஃஸ்வப்நஂ ஶாரீரோக்தம்| விக்ரஹோ த்வந்த்வஃ|| ௪௬||

Adhikarana yApano agadaH (47) · Śloka 47

சந்தநஂ வாலகஂ முஸ்தஂ த்யாமகஂ கடுகா நதம்| தாடிமஂ குங்குமஂ ஶுண்டீ கபித்தஂ வத்ஸலாபலம்| கரஞ்ஜபீஜஂ மரிசமுத்பலஂ கமலஂ தலம்| நலமூலமபாமார்கஂ கரவீரகமஞ்ஜநம்| லாக்ஷாமாலத்யஹிச்சத்ர நாகபுஷ்பாம்லவேதஸம்| விஷாலாரோசநாஶ்யாமா ஶங்கபுஷ்பீப்ரியங்குகா| அஜாஜீஸாரிவாகுஷ்டமஜமோதஃ குரண்டகஃ| வயஸ்தா ஸிந்துவாரைலா காயஸ்தா சாரடீ வசா| கர்கடீ பூதநா கேஶீ ஶ்வேதா ச கிரிகர்ணிகா| கோலோமீ ஸிஂஹலோமீ ச வர்ஷாபுர்கஜபிப்பலீ| அகதோ யாபநாக்யோऽயஂ பூர்வேண ஸதஶோ குணைஃ||௪௭||

சந்தநாதிபிஃ பஞ்சபிஃ ஶ்லோகைர்யாபநாக்ய அகதஃ பூர்வேண ஸஞ்ஜீவநேந குணைஃ ஸதஶஃ| த்யாமகஂ ஶ்யாமகம்| கத்தணமிதி கேசித்| வத்ஸகாத்பலமிந்த்ரயவஃ| தலஂ கந்தபத்ரம்| அஹிச்சத்ரஂ கவகம்| ததேவ பூஸ்போடம்| சத்ராகாரமேதத் (கூண்ண-இதி பாஷா)| ஶ்யாமா பிப்பலீ| ஶங்கபுஷ்பீ வீரடிஃ| குரண்டகஂ பீதாம்லாயநகம்| வய-ஸ்தா ஆமலகம்| காயஸ்தா ஹரீதகீ| சாரடீ ஸ்தோணேயம்| கர்கடீ பில்வம்| பூதநா மாஂஸீ| கேஶீ நிர்குண்டீ| கோலோமீ தூர்வா| வாஸக இதி ச| ஸிஂஹலோமீ (நி) ஸுரஸா ச ஸுபத்ரா ச பஹுபுத்ரீ ச தக்ரலா| வர்ஷாபூஃ புநர்நவா|| ௪௭||

Adhikarana sUryodayo agadaH (48) · Śloka 48

ஶ்ரீவேஷ்டகஂ ஹரித்ரே த்வே கோவிதாரஂ மநஶ்ஶிலாம்| பிப்பலீஂ பாடலீ பத்மாஂ ஶ்வேதாஞ்ச கிரிகர்ணிகாம்| மஞ்ஜிஷ்டாஂ பஹதீ வக்ரஂ யஷ்டீ மரிசகேஸரம்| பலிநீஂ கிணிஹீஂ சேதி கவாஂ பித்தேந பாவயேத்| ஸூர்யோதயோ ஹந்தி விஷஂ தமஃ ஸூர்யோதயோ யதா||௪௮||

ஶ்ரீவேஷ்டகாதிபிர்கோபித்தபிஷ்டைஃ ஸூர்யோதயநாமாऽகதோ விஷஂ ஹந்தி யதா ஸூர்யோதயஸ்தமோऽந்தகாரம்| ஶ்ரீவேஷ்டகஃ ஶ்ரீவாஸகஃ ஶ்வேதா கிரிகர்ணிகா கடபீ| வக்ரஂ தகரம்| கேஸரஂ நாககேஸரம்| பலிநீ ப்ரியங்குஃ| கிணிஹீ கிரிகர்ணிகா|| ௪௮||

Adhikarana apare agadAH (49) · Śloka 49

நிம்பபத்ரஂ கஹாத்தூமஂ பாணிதஂ பஹதீபலம்| கோபித்தயுக்தமகதஃ பரமஂ மதஜீவநஃ| கோபித்தகுஷ்டஸுரஸமதுகத்விநிஶஂ ததா| விஶாலாரஜநீகுஷ்டஶ்வபித்தவ்யோஷதும்பருஃ| வசாஶிரீஷபஞ்சாங்கீ மதஸஞ்ஜீவநோऽகதஃ| பஞ்சாங்காநி ஶிரீஷஸ்ய ஶ்வபித்தஞ்ச வரோऽகதஃ| ப்ரியங்குதகரஂ லாக்ஷா மஞ்ஜிஷ்டா மதுகஂ மது| ஹரித்ரா சேத்யயஂ ஶ்ரேஷ்டஃ கௌடல்யதயிதோऽகதஃ| விஸஂஜ்ஞாநாஂ விஷைர்கோரைஃ ப்ரஹாரைர்நஷ்டசேதஸாம்| உத்பந்தாநாஂ ஜலௌகே ச மதாநாஂ சேதநாவஹஃ| ஶிரீஷபலகாகாண்டஸுரஸாக்ரபுநர்நவைஃ| கக்ஷ்யாவாயஸிஸஂயுக்தைரகதஃ பூர்வவத்குணைஃ| கடுகாலாபுமூலாநி கவாஂ பித்தேந கல்கயேத்| ப்ராஹ்மோ தார்யோऽயமகதஃ ஸர்வகர்மஸு பூஜிதஃ| அகாரதூமஸ்த்ரிவதா கோபித்தஂ த்ர்யூஷணஂ வசா| ப்ராஜாபத்யோऽயமகதஃ ஸர்வரக்ஷோ விஷாபஹஃ| ஶ்வேதபுஷ்கரதுல்யாஂஶைர்ஜீவந்த்யா குஸுமைஃ கதஃ| ருக்மபிடோ மணிர்த்தார்யஶ்சாணக்யேஷ்டோ விஷாபஹஃ| மஂஸீத்வக்பத்ரஸுரஸமநோஹ்வா ஶீதகுங்குமம்| நிஶா வ்யாக்ரநகஂ ஶுண்டீ தஶாங்கோऽயஂ விஷாபஹஃ| உத்பாதகண்டபிடகாதிக்தவித்தவிஷாபஹஃ| உதும்பரத்வக்ஜம்ப்வஸ்திமதுகோத்பலகைரிகைஃ| சந்தநோஶீரநலதநாககேஸரபத்மகைஃ| விஶேஷாத்விஷவிஸ்போடவிஸர்பஜ்வரதாஹஹா| ஶிரீஷோதும்பரப்லக்ஷந்யக்ரோதாஶ்வத்தவல்கலைஃ| ஸகதோ தாஹதஷ்ணாஸ்ரவிஷவீஸர்பபித்தஹா| கஜபிப்பலிகாஸீஸக்ஷாரயஷ்டீமயூரகம்| ரக்தா நதஂ வசா தந்தீ ஶிவஃ ஶிவகதோऽகதஃ| ஸுராலாபாவகீஸோமாபோகவத்யமதாநதம்| ஆடகீகிணிஹீஸோமராஜீ சௌஶநஸோऽகதஃ| ஶ்லேஷ்மாதகார்ககுஸுமஂ தண்டுலீயோ மயூரகஃ| ஸுரஸாமஞ்ஜரீ காகமாசீ பாநேऽகதோ வரஃ||௪௯||

நிம்பபத்ரகோபித்தவிஶாலாபஞ்சாங்காநீத்யாதயஃ ஸுபோதஃ| (கோபித்தஂ கோரோசநேதி ஸுஶ்ருதடீகா)| ததேதி பரமஂ மதஜீவநஃ| ஶிரீஷபஞ்சாங்காநி பத்ரபுஷ்பபலத்வங்மூலாநி| வரஃ ஶ்ரேஷ்டா| ப்ரியங்க்வாதிரயமகதஃ ஶ்ரேஷ்டஃ| யஃ கௌடில்யஸ்ய தயிதஃ விஸஂஜ்ஞாதீநாஂ சேதநாவஹஶ்ச| ஶிரீஷபலாதிபிரகதோ குணைஃ பூர்வவத் ப்ரியங்க்வாதிவத்விஜ்ஞேயஃ| ஸுரஸாக்ரஂ துலஸீகுஸுமம்| கக்ஷ்யா வாயஸீ காகோதும்பரிகா| கடுகாலாபுமூலாநி கோபித்தேந கல்கயேத்| ப்ராஹ்மோऽயமகதோ மணிவாத்தார்யஃ| ஸர்வகர்மஸ்வபீஷ்டேஷு பூஜிதஃ ஶ்ரேஷ்டஃ| (கடுகாலாபு கேச்சுரஃ)| அகாரதூமாதிபிஃ ப்ராஜாபத்யோ நாமாகதஃ ஸுபோதஃ| ஶ்வேதபத்மஂ ஜீவந்தீகுஸுமஂ ச ஸமபாகஂ கத்வா ருக்மேந ஸுவர்ணேந பேஷயேதயஂ மணிஶ்சாணக்யஸ்ய கௌடில்யஸ்ய விஷாபஹ இஷ்டஃ| மாஂஸ்யாதிபிர்தஶாங்கோ நாமாகதோ விஷாபஹஃ| விஶேஷத உத்பாதாத்யாபஹஶ்ச| ஶீதஂ சந்தநம்| உதும்பரத்வகாதிபிரகதோ விஶேஷாத்விஷவிஸ்போடாதிஹா| ஶிரீஷாதிவல்கலைஃ ஸகதோऽகதோ தாஹாதிஹா| கஜபிப்பல்யாதிபிர்பகவதா ஶிவேந கதோऽகதஃ| ஶிவஃ ஶ்ரேயஷ்கரஃ| மயூரகமபாமார்கஃ ரக்தா| குஞ்ஜா| நதஂ தகரம்| ஸுராலாதிபிரௌஶநஸோऽகதஃ| ஸுராலா (நி)- ஸுலக்ஷணா ஸுராலாக்யா ஜ்ஞேயா புத்ரவதீ பரா| பூஜா வத்தாகரீ ஜ்ஞேயா பத்ரபுஷ்பபலைஃ ஶுபா| பாவகீ (நி)- க்ஷுரதாரா பாவகாக்யா ஜ்ஞேயா ஸஸ்யவதீதி ச| வீரணீ வீரகுச்சோக்தா ஸைவாருணவசா மதா|| ஸோமா ப்ராஹ்மீ சந்த்ரதருர்வா| போகவதீ ஸமங்கா| கிணிஹீ கடபீ| ஶ்லேஷ்மாதகாதிபிரகதஃ பாநே வரஃ ஶ்ரேஷ்டஃ| (ஸுரஸா நிர்குண்டீ| மஞ்ஜரீ துலஸீ)|| ௪௯||

Adhikarana dadhyAdikaM mUlaviShaghnam (50) · Śloka 50

தத்யாஜ்யாக்ஷௌத்ரலவணஂ பீதஂ மூலவிஷாபஹம்||௫௦||

தத்யாதிகஂ ஸஂயோஜ்ய பீதஂ மூலவிஷாபஹஂ பவதி|| ௫௦||

Adhikarana haridrAdiyogaH (51) · Śloka 51

ஹரித்ராஸைந்தவக்ஷௌத்ரகதஂ ஸஂஸஜ்ய பாயயேத்| ஆர்த்தாந் மூலவிஷைர்கோரைர்திக்தவித்தாந் விஶேஷதஃ||௫௧||

கோரைர்மூலவிஷைரார்த்தாந் ஹரித்ராதீநி ஸஂஸஜ்ய பாயயேத்| விஷதிக்தஶஸ்த்ரவித்தாந் விஶேஷேண பாயயேத்|| ௫௧||

Adhikarana nishAyAH antarbahiH prayogaH (52) · Śloka 52

ஹரித்ராந்தர்பஹிஃ ஶஸ்தா விஷதோஷாதுரே பரம்||௫௨||

விஷதோஷைராதுரே புருஷே அந்தஃபாநாதிநா பஹிஶ்ச லேபாதிநா ஹரித்ரைவ பரஂ ஶஸ்தா|| ௫௨||

Adhikarana nishAdya~jjanam (53) · Śloka 53

நிஶாஶ்வமாரஸுரஸகரஞ்ஜவ்யோஷதாருபிஃ| அஞ்ஜநஂ பஸ்த்ரமூத்ரேண பிஷ்டைர்நேத்ரோபரோதஜித்||௫௩||

நிஶாதிபிர்வஸ்தமூத்ரபிஷ்டைரஞ்ஜநஂ விஷாதுரே நேத்ரோபரோதஜித் பவதி||௫௩||

Adhikarana bIjapUrAdya~jjanam (54) · Śloka 54

கர்ணாக்ஷிநாஸிகாகண்டஜிஹ்வாரோகேஷு நாவநம்| பீஜபூரார்யபஹதீபலஜ்யோதிஷ்மதீகதம்||௫௪||

பீஜபூராதிகதஂ நாவநஂ விஷாதுரே கர்ணாதிரோகேஷு யோஜ்யமிதி ஶேஷஃ| ஆர்யுபஹதீ ஸ்தூலபலா கண்டகாரிகா தஸ்யாஃ பலாநி|| ௫௪||

Adhikarana gandhahastI agadaH (55) · Śloka 55

ஶ்வேத வசா ஹிங்வமதா ஸுகந்தா குஷ்டஸைந்தவம்| ஶிரீஷபுஷ்பத்விநிஶாவ்யோஷடுண்டுகஸர்ஷபாஃ| கபித்தமத்யஂ லஶுநஂ கரஞ்ஜோ வஂஶலேகநம்| பிஷ்ட்வா கோபஸ்தமூத்ரேண தத்பித்தேநைவ பாவயேத்| திநாநி ஸப்த வ்யத்யாஸாத்விநிஹந்தி ததோऽஞ்ஜநாத்| விஷஂ ஶிரஸ்தஂ மூர்த்தார்த்திஜ்வராஜீர்ணாவிஷூசிகாஃ| அபஸ்மாரக்ரஹோந்மாதபாண்டுமேஹமதாத்யயாந்| ஶுஷ்கநேத்ராமயஶிரோரோகபைல்லகணார்புதாந்| காசாந்தகாரபடலகண்டூதௌர்பல்யபக்ஷ்மணஃ| லேபாத் பீதக்ஷதாலீடதஷ்டதிக்தவிஷஂ ஜயேத்| ஶ்வித்ரஂ கச்ச்ராணி குஷ்டாநி துஷ்டநாடீமஹாவ்ரணாந்| ஆநாஹார்ஶோ குதே லேபால்லலாடே துஷ்டபீநஸம்| யோநிலேபேந நாரீணாஂ மூடகர்பாநுலோமநஃ| உந்மூலயத்யேஷ விஷஂ கந்தஹஸ்தீவ காநநம்||௫௫||

ஶ்வேதாதிகஂ கோபஸ்தமூத்ரேண பிஷ்டஂ ஸஂஶோஷ்ய ஸப்ததிநாநி தத்பித்தேந கோபஸ்தபித்தேந வ்யத்யாஸாத் பர்யாயேண பாவயேத்| புநர்கோபித்தேந புநர்பஸ்தபித்தேநேத்யர்தஃ| ததோऽநந்தரமஞ்ஜநேந ஶிரஃஸ்தஂ விஷஂ மூர்த்தார்த்யாதீஂஶ்ச விநிஹந்தி| ஶுஷ்கநேத்ராமயஃ ஶுஷ்காக்ஷிபாகஃ| அந்தகாரஂ திமிரம்| லேபாத் பீதவிஷஂ க்ஷதவிஷமாலீடவிஷஂ தஷ்டவிஷஂ திக்தவிஷஂ ச ஜயேத்| க்ஷதவிஷாதீநாஂ லக்ஷணஂ வக்ஷ்யதி| ஶ்வித்ரபீடாதீஂஶ்ச லேபாத் ஜயேத்| குதே லேபாதாநாஹமர்ஶஶ்ச| லலாடலேபாத்துஷ்டபீநஸம்| ஏஷ சாகதோ நாரீணாஂ யோநிலேபநேந மூடகர்பாநுலோமநஃ| ஏஷ ச விஷமுந்மூலயதி யதா கந்தஹஸ்தீ வநம்| (ஶ்வேதா ஶ்வேதவசா| ஸுகந்தா கந்தநாகுலீ| டுண்டுகஃ ஸ்யோநாகஃ| வஂஶலேகநஂ வஂஶத்வக்)||௫௫||

Adhikarana ajito~agadaH (56) · Śloka 56

விடங்கபாடா த்ரிபலாஜமோதா ஹிங்க்வக்நிவக்ரஂ லவணஸ்ய வர்கஃ| வ்யோஷாந்விதஂ ஸ்தாவரஜங்கமாநாஂ ஜேதா விஷாணாமகதோऽஜிதாக்யஃ||௫௬||

விடங்காதிபிரஜிதநாமாகதஃ ஸ்தாவராணாஂ ஜங்கமாநாஂ ச விஷாணாஂ ஜேதா| லவணவர்கஃ ஸூத்ரோக்தஃ|| ௫௬||

Adhikarana bAlasUryo~agadaH (57) · Śloka 57

மநோஹ்வா ரோசநா சண்டா த்வகேலாஸிதஸர்ஷபைஃ| ஸ்பக்காஹிங்குலகாஶ்மீரகாந்தாபிஃ கல்கிதோऽகதஃ| விஷக்நோ பாலஸூர்யோऽயஂ ஶ்ரீரக்ஷாவிஜயர்த்திதஃ||௫௭||

மநோஹ்வாதிபிஃ கல்கிதோऽகதோ நாம்நா பாலஸூர்யோ விஷக்நஃ ஶ்ர்யாதிப்ரதஶ்ச| மநோஹ்வா மநஶ்ஶிலா| சண்டா சோரகம்| காஶ்மீரஂ குங்குமம்| காந்தா ப்ரியங்குஃ|| ௫௭||

Adhikarana mAheshvaro yogaH (58) · Śloka 58

அஜகந்தா ஸகோமூத்ரா கஹதூமஃ ஸகுக்குலுஃ| ஏஷ மாஹேஶ்வரோ யோகோ ந க்வசித் ப்ரதிஹந்யதே||௫௮||

அஜகந்தாதிபிர்மாஹேஶ்வரோ யோகஃ ஸுபோதஃ| அஶ்வகந்தா ஸகோமூத்ரா இதி ச பாடஃ|| ௫௮||

Adhikarana digdhaviddhalakShaNAni (59) · Śloka 59

விஷதிக்தேந வித்தஸ்து ப்ரதாம்யதி முஹுர்முஹுஃ| விவர்ணபாவஂ பஜதே விஷாதஂ சாஶு கச்சதி| கீடைரிவாவதஂ சாஸ்ய காத்ரஂ சிமிசிமாயதே| ஶ்ரோணிபஷ்டஶிரஃ ஸ்கந்தஸந்தயஃ ஸ்யுஃ ஸவேதநாஃ| கஷ்ணதுஷ்டாஸ்ரவிஸ்ராவீ தண்மூர்ச்சாஜ்வரதாஹவாந்| துஷ்டிகாலுஷ்யவமதுஶ்வாஸகாஸகரஃ க்ஷணாத்| ஆரக்தபீதபர்யந்தஃ ஶ்யாவமத்யோऽதிருக்வ்ரணஃ| ஶூயதே பச்யதே ஸத்யோ கத்வா மாஂஸஂ ச கஷ்ணதாம்| ப்ரக்லிந்நஂ ஶீர்யதேऽபீக்ஷ்ணஂ ஸபிச்சிலபரிஸ்ரவம்||௫௯||

விஷதிக்தாஸ்த்ரவித்தஸ்ய லக்ஷணமாஹ-ப்ரதாம்யதி முஹுர்முஹுரித்யாதிகஂ விஷதிக்தேந வித்தஸ்ய லக்ஷணம்| தத்ர வ்ரணஃ க்ஷணாத் தஷ்டிகாலுஷ்யாதிகர இதி ஸம்பந்தஃ| ஆரக்தா ஈஷல்லோஹிதாஃ பர்யந்தா யஸ்மிந் வ்ரணே ஸ ததோக்தஃ| ஶூயத இதி வ்ரணவிஶேஷணம்| (விஷதிக்தேந ஶஸ்த்ரேண வித்தோ நரஸ்து முஹுர்முஹுஃ புநஃ புநஃ ப்ரதாம்யதி க்லாநிஂ ப்ராப்நோதி விவர்ணபாவஂம் வைவர்ண்யஂ பஜதே| ஆஶ்வேவ விஷாதஂ கச்சதி| சஶப்தஃ ஸமுச்சயே| அஸ்ய விஷதிக்தாஹதஸ்ய ஶரீரஂ கீடைஃ கமிபிராசிதஂ வ்யாப்தமிவ சிமிசிமாயதே சிமிசிமாவதாசரதி| அணுப்ராணி பரிஸர்பணப்ரதீதிஶ்சிமிசிமா| அஸ்ய ஶ்ரோண்யாதி நாநா வேதநாऽந்விதா பவந்தி| வ்ரணஃ கஷ்ணஂ துஷ்டஂ சாஸ்ரஂ ஸதா ஸ்ரவதி| தடாதியுக்தஶ்ச பவதி| மூர்ச்சா வைசித்யம்| க்ஷணேந தஷ்டிகாலுஷ்யாதிகரோ பவதி| வேதவ்ரண ஈஷத்ரக்தபீதவர்ணபர்யந்தஃ ஶ்யாவர்ணமத்யஃ ஶோபஂ ப்ராப்நோதி| ஸஹஸா பாகஂ ச ப்ராப்நோதி| தத்கதஂ மாஂஸஂ காற்ர்ஷ்ண்யமாஸாத்ய அதிஶயேந க்லிந்நஂ ஸத் பைச்சில்யயுக்தபூயஸ்ராவோபேதமநவரதஂ ஶீர்யதே| சஶப்தஃ ஸமுச்சயார்தஃ)|| ௫௯||

Adhikarana digdhaviddhacikitsA (60) · Śloka 60

குர்யாதமர்மவித்தஸ்ய ஹதயாவரணஂ த்ருதம்| ஶல்யமாகஷ்ய தப்தேந லோஹேநாநு தஹேத் வ்ரணம்| அதவா முஷ்ககஶ்வேதாஸோமத்வக்தாம்ரவல்லிதஃ| ஶிரீஷாத்கத்ரநக்யாஶ்ச க்ஷாரேண ப்ரதிஸாரயேத்| ஶுகநாஸாப்ரதிவிஷாவ்யாக்றீமூலைஶ்ச லேபயேத்| பீததஷ்டசிகித்ஸாஂ ச குர்யாத்தஸ்ய யதார்ஹதஃ| வ்ரணே து பூதிபிஶிதே க்ரியா பித்தவிஸர்பவத்||௬௦||

கிர்யாதித்யாதிநா திக்தவித்தஸ்ய சிகித்ஸா-அமர்மணி வித்தஸ்யாஶு ஹதயவரணஂ குர்யாத்| ஹதயாவரணஂ தத் யேந பீதேந ஹதய ப்ராப்தேந விஷமபிபவிதுஂ ந ஶக்நோதி தச்ச வக்ஷ்யதே| வ்ரணாச்ச விஷதிக்தஂ ஶல்யமாகஷ்யாநு பஶ்சாத்தப்தேந ஶஸ்த்ரேண வ்ரணஂ தஹேத்| (அமர்மவித்தஸ்ய மர்மவேதஸ்யாஸாத்யத்வாந்மர்மரஹிதப்ரதேஶே வித்தஸ்ய த்ருதமாஶ்வேவ ஹதயாவரணஂ கதபாநேந ஹதயாச்சாதநஂ குர்யாத் பிஷகிதி ஶேஷஃ)| ஹதயஸ்ய ஸர்வதாதுமூலத்வாதாஹாரமார்கத்வாத் ப்ரதாநமர்மத்வாச்ச தஸ்மிந் விஷக்நகதாதிபிஃ ப்ரச்சாதிதே ஸதி விஷஂ ஸஹஸா நாதிவிஸர்பதி| உக்தஂ சாலம்பாயநேந- யாஃ ஸிராஃ ஸர்வகாத்ரேஷு ஹதயே ஸம்ப்ரதிஷ்டிதாஃ| தாபிரஸ்ய விஷஂ ஸர்வஂ ஹதயஂ ஸம்ப்ரதாவதி|| கதேந து ப்ரதிச்சந்நஂ விஷஂ நாதி ப்ரபீடயேத்| நிர்வாணஜநநஂ ஸர்பிஃ ப்ராணிநாஂ ப்ராணவர்த்தநம்|| ஹதயாவரணாஸ்தத்வத்பக்ஷ்யா போஜ்யாஶ்ச ஸாகதாஃ|| இதி| அநு ஹதயாவரணாதநந்தரஂ ஶல்யஂ விஷதிக்தஶிலீமுகாதிகஂ ஸூத்ரோதிதேந விதிநாऽஹத்ய அக்நிநா தப்தேந லோஹமயேந ஜாம்ப்வோஷ்டாதிநா வேதவ்ரணஂ தஹேத்| அதவா நைவ தஹேதபி து முஷ்ககாதீநாஂ க்ஷாரேண ப்ரதிஸாரயேத்| ஶுகநாஸாதிபிர்வ்ரணஂ லேபயேத்| (அதவா அதாஹே யஸ்ய சேத் முஷ்ககாதிபவேந க்ஷாரேண வ்ரணஂ ப்ரதிஸாரயேத்| முஷ்ககஃ காலமுஷ்ககஃ| ஶ்வேதா ஶ்வேதவசா| ஸோமாத்வக் கட்பலத்வக்| தாம்ரவல்லீ (சோம்புல்லிர்கோடி) ஶிரீஷஂ ப்ரஸித்தஂ லோகே| கத்ரநகீ (கார்தோட்டி) விரலேதி பாட்யகாரஃ| பிஷ்டைஃ ஶுகநாஸாதிபிர்வேதவ்ரணஂ லேபயேச்ச| ஶுகநாஸா ஸ்யோநாகஃ| ப்ரதிவிஷாऽதிவிஷா| வ்யாக்ரீ பஹதீ)| தஸ்ய விஷதிக்தஶஸ்த்ரவித்தஸ்ய பீததஷ்டவிஷாத்யபேக்ஷயா யோஜயேத்| ஸுபோதம்| பூதிபிஶிதே க்லிந்நமாஂஸே| (தஸ்ய விஷதிக்தஶஸ்த்ரவித்தஸ்ய பீததஷ்டசிகித்ஸாஂ பீதசிகித்ஸாஂ விஷபீதாய ஸூத்ரோதிதாஂ வமநாதிகாஂ தஷ்டசிகித்ஸாமுபரி வக்ஷ்யமாணாஂ ஸர்பாதிதுஷ்டக்ரியாஂ ச குர்யாத்| வ்ரணே வித்தவ்ரணே பூதிபிஶிதே துர்கந்தயுக்தாமிஷே ஸதி துஶப்தேந துஷ்டீபூதேऽபி காரணவிஶேஷாத் ஶீதோபசார ஏவ கர்த்தவ்ய இதி த்யோத்யதே| பித்தவிஸர்பவத் பித்தவிஸர்ப இவ ஶததௌதகதாப்லுதந்யக்ரோதகணாத்யாலேபநாதிகா க்ரியா சிகித்ஸா கார்யேதி ஶேஷஃ)|| ௬௦||

Adhikarana garAkhyaM kRutrimaM viSham (61) · Śloka 61

ஸௌபாக்யார்தஂ ஸ்த்ரியோ பர்த்ரே ராஜ்ஞே வாராதிசோதிதாஃ| கரமாஹாரஸம்பக்தஂ யச்சந்த்யாஸந்நவர்திநஃ||௬௧||

இத்யகத்ரிமமுக்த்வா க்ரமப்ராப்தஂ கத்ரிமஂ நிர்ணேதுமாஹ-ஸௌபாக்யார்தஂ பர்த்ரேராஹாரஸம்ப்ரயுக்தஂ கரஂ ஸ்த்ரியோ யச்சந்தி தததி| ராஜ்ஞே சாஸந்நவர்திநோ யச்சந்தி கிம்பூதா அராதிசோதிதாஃ ராஜஶத்ருப்ரயுக்தாஃ| (ஸ்த்ரியஃ ஸௌபாக்யார்தஂ பர்த்ரே ஆஸந்நவர்திநஃ அராதிசோதிதாஃ வைரிஜநப்ரேரிதாஃ ராஜ்ஞே நபாய வாஶப்தோ விகல்பார்தஃ| கரஂ வக்ஷ்யமாணவிஶேஷவிஷஂ ஆஹார ஸம்பக்தஂ ஆஹோரேண ஸஂயுக்தஂ ஆஹாரஶப்தேநாத்யமாநஂ ஸகலமபி வஸ்துஜாதஂ கஹ்யதே| யச்சந்தி ப்ரயச்சந்தி)|| ௬௧||

Adhikarana 'gara'nirvacanam (62) · Śloka 62

நாநாப்ராண்யங்கஶமலவிருத்தௌஷதிபஸ்மநாம்| விஷாணாஞ்சால்பவீர்யாணாஂ யோகோ கர இதி ஸ்மதஃ||௬௨||

நநு கரஶப்தேந கிமுச்யத இத்யாஹ-நாநாவிதப்ராண்யங்கஶமலாநாஂ தேஹவிருத்தௌஷதிபஸ்மநாமல்பவீர்யாணாஂ விஷாணாஂ ச ய ஏகத்ர யோகஃ ஸ கர இதி ஸ்மதஃ| (நாநாப்ராண்யங்கஶமலவிருத்தௌஷதிபஸ்மநாஂ நாநாவிதப்ராணிநாமங்காநாமவயவாநாஂ ஶமலாநாஂ மூத்ரபுரீஷாதிமலாநாஂ ச அதவா நாநாப்ராணீநாஂ அங்கமலாநாஂ மநுஷ்யதேஹமலாநாஂ ச ப்ராணீநாமேவாங்கமலாநாஂ வா| விருத்தௌஷதிபஸ்மநாஂ விருத்தவீர்யத்ரவ்யபஸ்மநாஂ அல்பவீர்யாணாஂ வத்ஸநாபாதி மந்தவீர்யாணாஂ விஷத்ரவ்யாணாஂ ச யோகஃ ஏகீகரணஂ கர இதி கரஸஂஜ்ஞஃ ஸ்மதஃ முநிபிரிதி ஶேஷஃ)|| ௬௨||

Adhikarana garaprayukte lakShaNAni (63) · Śloka 63

தேந பாண்டுஃ கஶோऽல்பாக்நிஃ காஸஶ்வாஸஜ்வரார்திதஃ| வாயுநா ப்ரதிலோமேந ஸ்வப்நசிந்தாபராயணஃ| மஹோதரயகத்ப்லீஹோ தீநவாக்துர்பலோऽலஸஃ| ஶோபவாந் ஸததாத்மாதஃ ஶுஷ்கபாதகரஃ க்ஷயீ| ப்ராயஃ பஶ்யதி ஶுஷ்காஂஶ்ச வநஸ்பதிஜலாஶயாந்| மந்யதே கஷ்ணமாத்மாநஂ கௌரோ கௌரஂ ச காலகஃ| விகர்ணநாஸாநயநஂ பஶ்யேத்தத்விஹதேந்த்ரியஃ| ஏதைரந்யைஶ்ச பஹுபிஃ க்லிஷ்டோ கோரைருபத்ரவைஃ| கரார்த்தோ நாஶமாப்நோதி கஶ்சித்ஸத்யோऽசிகித்ஸிதஃ||௬௩||

கரோபயுக்தஸ்ய லக்ஷணமாஹ-தேந கரேணோபயுக்தேந புருஷஃ பாண்ட்வாதிகுணோ பவதி| அர்த்திதஶப்தஸ்ய காஸாதிபிஃ ஸம்பந்தஃ| ப்ரதிலோமோ வாயுர்விபரீதவாஹீ| மஹச்சப்தஸ்ய ப்லீஹாந்தைஃ ஸம்பந்தஃ ஸ்வப்நே ச கோமாய்வாதீந் ஜலாஶயாந்தாந் ப்ராயஃ பஶ்யதி| யஶ்ச ஸ்வபாவாதேவ கௌரஃ ஸ கஷ்ணமாத்மாநஂ மந்யதே காலஶ்ச கௌரம்| தேந ச கரண விஹதேந்த்ரியஃ ஸர்வஂ கர்ணாதிரஹிதஂ பஶ்யதி| கரார்த்தஶ்ச புருஷஃ ஏதைரந்யைஶ்ச கோரைர்பஹுபிருபத்ரவைஃ க்லிஷ்டோ நாஶமாப்நோதி| கஶ்ச்த் ஸத்ய ஏவாசிகித்ஸிதஃ ஸந்|| ௬௩||

Adhikarana garacikitsAkramaH (64) · Śloka 64

கரார்த்தோ வாந்தவாந்புக்த்வா தத்பத்யஂ பாநபோஜநம்| ஶுத்தஹச்சீலயேத்தேம ஸூத்ரஸ்தாநவிதேஃ ஸ்மரந்||௬௪||

கரார்த்த இத்யாதிநா சிகித்ஸா| யோ கரார்த்தஃ ஸ ப்ரதமமேவ வாந்தவாந் கரே பத்யஂ பாநபோஜநஂ புக்த்வா ஶுத்தஹத் ஸந் ஹேம ஸுவர்ணஂ ஸூத்ரஸ்தாநோக்தவிதிநா ஶீலயேத்| (கரார்த்தஃ கரபீடிதோ நரஃ வாந்தவாந் கதவமநஃ தத்பத்யாஂ கரஹிதஂ பாநபோஜநஂ புக்த்வா ஸூத்ரஸ்தாநவிதேஃ ஸ்மரந் அந்நஸஂரக்ஷாயாஂ விஷபீதாய தத்யாதித்யாதி ஸூத்ரஸ்தாநோக்தஂ நிரூபயந் ஶுத்தஹத் ஸக்ஷௌத்ரதாம்ரரஜஸா ஶுத்தஹதயஃ ஹேம ஹேமசூர்ணஂ ஶீலயேதப்யஸேத்)|| ௬௪||

Adhikarana sharkarAdilehaH (65) · Śloka 65

ஶர்கராக்ஷௌத்ரஸஂயுக்தஶ்சூர்ணஸ்தாப்யஸுவர்ணயோஃ| லேஹஃ ப்ரஶமயத்யுக்ரஂ ஸர்வஂ யோககதஂ விஷம்||௬௫||

ஶர்கராதிலேஹஃ ஸுபோதஃ| தாப்யஂ மாக்ஷிகதாதுஃ| தாப்யஸுவர்ணயோஶ்சூர்ணஃ ஶர்கரயா க்ஷௌத்ரேண ச ஸஂயோஜிதோ லேஹ உக்ரமுத்கஷ்டவீர்யஂ யோககதஂ ஸர்வஂ விஷஂ ப்ரஶமயதி நாஶயதி| அத்ர ஸர்வஶப்தேந கரஸ்ய நாநாத்வஂ த்யோத்யதே|| ௬௫||

Adhikarana mUrvAdicUrNam (66) · Śloka 66

மூர்வாமதாநதகணாபடோலீசவ்யசித்ரகாந்| வசாமுஸ்தவிடங்காநி தக்ரகோஷ்ணாம்புமஸ்துபிஃ| பிபேத்ரஸேந சாம்லேந கரோபஹதபாவகஃ||௬௬||

யஸ்ய கரேண பாவக உபஹதஃ ஸ மூர்வாதிசூர்ணஂ தக்ராதிபிரம்லேந காஞ்ஜிகாத்யம்லத்ரவ்யேண மாஂஸரஸேந ச பிபேத்|| ௬௬||

Adhikarana pArAvatAmiShAdiyogaH (67) · Śloka 67

பாராவதாமிஷஶடீபுஷ்கராஹ்வஶதஂ ஹிமம்| கரதஷ்ணாருஜாகாஸஶ்வாஸஹித்மாஜ்வராபஹம்||௬௭||

பாராவதமாஂஸாதிகஂ ரஸவிதாநேந ஶதஂ பக்வஂ பஶ்சாச்ச ஹிமஂ கராத்யபஹரம்| (பாராவதாமிஷாதிபிஃ ஶதஂ அத்ர ஶ்ரபணோகத்யா த்ரவத்ரவ்யத்வாத்தோயமித்யர்தஃ)|| ௬௭||

Adhikarana shvAsakAsaghnayogau (68) · Śloka 68

வாயஸீ ஶ்வாஸகாஸக்நீ பஷ்டாஜ்யத்ரிபலாரஸே| பார்ங்கீநாகரநிர்யூஹஃ ஶிஶிரஶ்ச ஸமாக்ஷிகஃ||௬௮||

ஆஜ்யத்ரிபலாரஸயோர்பஷ்டா வாயஸீ கரார்த்தஸ்ய ஶ்வாஸகாஸக்நீ| வாயஸீ காகோதும்பரிகா| பார்ங்கீநாகரயோஃ க்வாதஃ ஶீதோ மாக்ஷிகயுக்தஶ்சஶப்தாச்ச்வாஸகாஸக்நஃ|| ௬௮||

Adhikarana hareNvAdilepanam (69) · Śloka 69

ஹரேணுசந்தநஶ்யாமாநலதஂ ஶ்லக்ஷ்ணபேஷிதம்| விலேபநஂ ப்ரயோக்தவ்யஂ கரேணோபஹதத்வசஃ||௬௯||

யேஷாஂ கரேண த்வகுபஹதா தேஷாஂ ஹரேண்வாதிகஂ ஶ்லக்ஷ்ணபிஷ்டஂ விலேபநஂ ப்ரயோக்தவ்யம்|| ௬௯||

Adhikarana ma~jjiShThAtipragharShaNam (70) · Śloka 70

மஞ்ஜிஷ்டா கிணிஹீ நிம்பரஜந்யஶ்வத்தசந்தநைஃ| ப்ரகர்ஷணஂ கஶாநாஂ து கரேண க்ஷபிதௌஜஸாம்||௭௦||

யே கரேண க்ஷபித்தௌஜஸஃ கஶாஶ்ச தேஷாஂ மஞ்ஜிஷ்டாதிபிர்தேஹே ப்ரகர்ஷணஂ ஹிதம்|| ௭௦||

Adhikarana shreShThaM pathyam (70) · Śloka 71

பத்யஂ பரமமுத்திஷ்டஂ ஶீலநஂ க்ஷீரஸர்பிஷோஃ||௭௧||

பத்யமித்யாதி கரே விஜ்ஞேயம்|| ௭௦||

Adhikarana vRuShadisiddhaghRutAniA (72) · Śloka 72

வஷநிம்பபடோலீநாஂ க்வாதேந விபசேத் கதம்| அபயாகர்பிணஂ ஶ்ரேஷ்டஂ தத் கரஸ்ய நிபர்ஹணம்| ஹரித்ராஂ நாகுலீஂ ஜாதீஂ பதக்பிஷ்ட்வா விபாசயேத்| கதத்ரயஂ விஷார்த்தாநாமேததாரோக்யதஂ பரம்| தண்டுலீயகமூலேந கஹதூமேந சைகதஃ| க்ஷீரேண ச கதஂ ஸித்தஂ ஸமஸ்தவிஷரோகஜித்| நாகதந்தீ த்ரிவத்தந்தீ த்ரவந்தீ ஸ்நுக்பயஃ பலைஃ| ஸாதிதஂ மாஹிஷஂ ஸர்பிஃ ஸகோமூத்ராடகஂ ஹிதம்| ஸர்பகீடவிஷர்த்தாநாஂ கரார்த்தாநாஂ ச ஶாந்தயே||௭௨||

வஷாதிக்வாதே ஹரீதகீகர்பஂ கதஂ பசேத்தத்க்ருதஂ ஶ்ரேஷ்டஂ கரநிபர்ஹணம்| ஹரித்ராதிகஂ பதக்பிஷ்ட்வா கதத்ரயஂ விபாசயேத்| தேநைகஂ கதஂ ஹரித்ரயா த்விதீயஂ நாகுல்யா ததீயஂ ஜாத்யா| தண்டுலீயகமூலாதாவேகத இதி மிஶ்ரீகத்ய| நாகதந்த்யாத்யஂ ஸர்பிர்வ்யாக்யாஸமம்| ஶாந்தயே ரோகோபஶமாய||௭௨||

Adhikarana ajeyaM ghRutam (73) · Śloka 73

மதுகஂ தகரஂ குஷ்டஂ பத்ரதாரு ஹரேணவஃ| மஞ்ஜிஷ்டைலைலவாலூநி நாகபுஷ்போத்பலஂ ப்லவம்| விடங்கஂ சந்தநஂ பத்ரஂ ப்ரியங்குர்த்யாமகஂ பலா| அஂஶுமத்யௌ ஹரித்ரே த்வே பஹத்யௌ ஸாரிவாத்வயம்| ஏஷாஂ கல்கைர்கதஂ ஸித்தமஜேயஂ நாம விஶதம்| விஷாணி ஹந்தி ஸர்வாணி ஶீக்ரமேவ ப்ரயோஜிதம்||௭௩||

மதுகாதிகல்கைரஜேயஂ நாம கதஂ ஸுபோதம்| ப்லவஂ பரிபேலவம்| பத்ரஂ கந்தபத்ரம்| த்யாமகஂ கத்தணம்| அஂஶுமத்யௌ ஸாலபர்ணீபஶ்நிபர்ண்யௌ|| ௭௩||

Adhikarana amRutaM ghRutam (74) · Śloka 74

ஶ்வேதே கபோதே பீஜாநி ப்ரத்யக்புஷ்பீஶிரீஷயோஃ| கோமூத்ரபிஷ்டைஸ்தைஃ ஸர்பிஃ ஸித்தஂ விஷஹரஂ பரம்| அமதஂ நாம விக்யாதமபி ஸஞ்ஜீவயேந்மதம்||௭௪||

ஶ்வேதாதிபிர்கோமூத்ரபிஷ்டைஃ ஸர்பிஃ ஸித்தஂ நாம்நாऽமதஂ பரஂ விஷஹரம்| மதஂ ஸஞ்ஜீவயேதிதி ஸம்பாவ்யதே| ஶ்வேதே த்வே வசா கடபீ ச| ப்ரத்யக்புஷ்பீ ஶிரீஷயோர்பீஜாநி| ப்ரத்யகபுஷ்ய்பபாமார்கஃ|| ௭௪||

Adhikarana shirIShatvagAdighRutam (75) · Śloka 75

ஶிரீஷத்வக்த்ரித்ரகடுகஂ விதாரீ சந்தநோத்பலம்| த்வே பலே ஸாரிவாஸ்போதபஹதீநிம்பபல்லவாஃ| பந்துஜீவாடகீமூர்வாவாஸாஸுரஸவத்ஸகாஃ| பாடாங்கோலாஶ்வகந்தார்கமூலயஷ்ட்யாஹ்வபத்மகம்| விஶாலா பஹதீ லாக்ஷா கோவிதாரஶதாவரீஃ| கடபீதந்த்யபாமார்கபஶ்நிபர்ணீரஸாஞ்ஜநம்| ஶ்வேதௌ பாணாஶ்வகுரகௌ குஷ்டதாருப்ரிங்குகாஃ| ஸாரஂ மதூகாத்த்ரிபலாஂ கரஞ்ஜஸ்ய பலஂ வசாம்| ரஜந்யௌ லோத்ரமக்ஷாஂஶஂ பிஷ்ட்வா ஸாத்யஂ கதாடகம்| துல்யாம்புசாககோமூத்ரத்ர்யாடகே தத்விஷாபஹம்| அபஸ்மாரக்ஷயோந்மாதபூதக்ரஹகரோதராந்| பாண்டுரோககமிப்லீஹகுல்மோருஸ்தம்பகார்மிலாஃ| ஹநுஸ்தம்பக்ரஹாதீஂஶ்ச பாநாப்யஞ்ஜநநாவநைஃ| ஹந்தி ஸஞ்ஜீவயதி ச விஷோத்வந்தமதாந் நராந்||௭௫||

ஶிரீஷத்வகாதிகமக்ஷாஂஶஂ பிஷ்ட்வா கோச்சாகயோர்மூத்ராத்த்ர்யாடகே துல்யாம்புகதாடகஂ ஸாத்யம்| தத்பாநாதிபிர்விஷாபஹமபஸ்மாராதீஂஶ்ச ஹந்தி| விஷமதாநுத்பந்தமதாஂஶ்ச நராந் ஸஞ்ஜீவயதி| ஆஸ்போதோऽர்கஃ| ஸுரபிஃ ஸல்லகீ| பந்துஜீவோ பந்தூகஃ| ஆடகீ துவரீ| அங்கோலஃ அங்கோலகஃ| பாணோऽஶ்வகுரஶ்ச ஶ்வேதஃ| பாணஃ ஸஹசரஃ| அஶ்வகுரோ கிரிகர்ணிகா|| ௭௫||

Adhikarana haritAlaviShArttalakShaNaM cikitsA ca (76) · Śloka 76

பக்ஷிதே ஹரிதாலே து ஹதி தாஹோ ரஸாக்ரஹஃ| ஆநாஹோऽம்லஸ்ய வமநஂ பீதஹாரித்ரவிட்ஸ்ருதிஃ| ததா மண்டலிஸர்போக்தா விகாராஸ்தச்ச பேஷஜம்| விபஜ்ய யோஜயேதூர்த்வமதஃ ஸஂஶோதிதஂ ச தம்| அங்கோலஜாலிநீபீஜஶுகநாஸாப்ரியங்குகாஃ| லோத்ரத்யாமகதாலீஸநதயஷ்ட்யாஹ்வகுக்குலுஃ| ஹ்நீபேரஂ பத்ரகாஷ்டஂ ச லேஹயேந்மதுஸர்பிஷா| தத்யாந்நகுலகோபித்தயுக்தஂ நஸ்யேऽஜ்ஜநே ச தத்||௭௬||

பக்ஷித இத்யாதிநா ஹரிதாலாதீநாஂ க்ஷுத்ரவிஷாணாஂ நிர்ணயஃ| ஹரிதாலே பக்ஷிதே ஹத்வ்யதாதிகஂ பவதி| மண்டலிஸர்பபக்ஷிதே ச யே ரோகா வக்ஷ்யமாணாஸ்தே ச பவந்தி| தத்ர ததேவ மண்டலிஸர்போக்தஂ பேஷஜமௌஷதஂ தோஷாதீந் விபஜ்ய யோஜயேத்|| தஂ ச ஹரிதாலபோஜிநஂ ஊர்த்வமதஶ்ச வமநவிரேசநாப்யாஂ ஸஂஶோதிதமங்கோலாதிகஂ மதுஸர்பிஷா ஸஹ லேஹயேத்| தச்சாங்கோலாதிகஂ நகுலஸ்ய கோஶ்ச பித்தேந யுக்தஂ நஸ்யऽஞ்ஜநே ச தத்யாத்| ஜாலிநீபீஜஂ கராகரீபீஜம்| ஶுகநாஸா ஸ்யோநாகஃ| த்யாமகஂ ஸௌகந்திகம்| ஹ்நீபேரஂ வாலகம்| பத்ரகாஷ்டஂ தேவதாரு| இதி ஹரிதாலவிஷே|| ௭௬||

Adhikarana dhattUraviShArttalakShaNa~jcikitsA ca (77) · Śloka 77

துர்தூரகோபயோகேந ஸர்வஂ பஶ்யதி பீதகம்| கம்பலாலாமதச்சர்திஸ்மதிப்ரஂஶப்ரமாந்விதஃ| தஂ வாமயேத மதுரைஃ பாயயேத்வா ஸிதாபயஃ||௭௭||

துர்தூரகஸ்ய தத்தூரஸ்யோபயோகேந கம்பாந்விதஃ ஸந் புருஷஃ ஸர்வஂ பீதகஂ பஶ்யதி| தமுபயுக்ததுர்தூரஂ மதுரைர்வாமயேத்| ஶர்கராக்ஷீரஂ வா பாயயேதிதி துர்தூரவிஷே|| ௭௭||

Adhikarana koradUShamadanakayorviShalakShaNaM cikitsA ca (78) · Śloka 78

கோரதூஷைர்மதநகைஃ ப்ராயோ துர்தூரவத்கதாஃ| உந்மாதோऽக்ஷிவிநாஶஶ்ச தத்ராபி வமநஂ ஹிதம்| கூஷ்மாண்டகஂ ச ஸகுடஂ பஹுஶஸ்தத்ர பக்ஷயேத்| நாநாப்ரகாரைஃ ஸஂயோகைஃ கோத்ரவா மதஹேதவஃ| தாந் விபஜ்ய யதாதோஷஂ சிகித்ஸேதவிரோதிபிஃ||௭௮||

கோரதூஷைஃ கோத்ரவைருபயுக்தைஸ்ததா மதநகைஃ ப்ராயேண துர்தூரவத் கதா பவந்தி| அத்ர து விஶேஷஃ உந்மாதாக்ஷிநாஶௌ| வ்யாக்யாஸமம்| கோத்ரவாஃ கோரதூஷா நாநாவிதைஃ ஸஂயோகைர்மதஹேதவோ பவந்தி| தாந் மதாந் தோஷாதிபிர்விபஜ்யாவிரோதேந சிகித்ஸேத்|| ௭௮||

Adhikarana dUShIviShe kramaH (79) · Śloka 79

தூஷீவிஷார்த்தஂ ஸுஸ்விந்நமூர்த்வஂ சாதஶ்ச ஶோதிதம்| தூஷீவிஷாரிமகதஂ லேஹயேந்மதுநா ப்லுதம்||௭௯||

கரஂ நிர்ணீய க்ரமப்ராப்தஂ தூஷீவிஷஂ நிர்ணேதுமாஹ-தூஷீவிஷார்த்தமித்யாதி| தூஷீவிஷேணார்த்தமாதாவேவ ஸ்விந்நஂ கதோர்த்வமதஶ்ச வமநவிரேசநாப்யாஂ ஶோதிதஂ தூஷீவிஷாரிநாமாநமகதஂ மதுநா ப்லுதஂ லேஹயேத்||௭௯||

Adhikarana dUShIviShAriH agadaH (80) · Śloka 80

பிப்பல்யோ த்யாமகஂ மாஂஸீ லோத்ரமேலா ஸுவர்சிகா| குடந்நடஂ நதஂ குஷ்டஂ யஷ்டீசந்தநகைரிகம்| தூஷீவிஷாரிர்நாம்நாऽயஂ ந சாந்யத்ராபி வார்யதே||௮௦||

பிப்பல்ய இத்யாதிநா ஸ ஏவ தூஷீவிஷாரேருச்யதே| அயமகதோ நாம்நா தூஷீவிஷாரிரந்யத்ராபி விஷே ந நிவார்யதே|| ௮௦||

Adhikarana virecanayogau (81) · Śloka 81

ஹரீதகீ ஸலவணா மாகதீ மரிசாநி ச| ஏதத்தூஷீவிஷார்த்தாநாஂ காஶ்யபோக்தஂ விரேசநம்| யுஞ்ஜ்யாத்வா விஷரோகேஷு ரேகே வ்யோஷாதிகஂ பிஷக்||௮௧||

ஹரீதக்யாதி காஶ்யபோக்தஂ விரேசநம்| மாகதீ பிப்பலீ| வ்யோஷாதிர்நாம கல்போக்தஸ்தஂ வ்யோஷத்ரிஜாதகேத்யாதி விரேசநஂ ஸர்வேஷு விஷரோகேஷு யுஞ்ஜ்யாத்|| ௮௧||

Adhikarana taruNapalAshakShArayogaH (82) · Śloka 82

தருணஸ்ய பலாஶஸ்ய ஸ்ருதஂ க்ஷாரோதகஂ பசேத்| க்வாதே தத்ர ப்ரதீவாபஂ ப்ரக்ஷிபேச்ச்லக்ஷ்ணசூர்ணிதம்| வ்யோஷஂ ஶிரீஷகுஸுமஂ மதுகஂ ஸாரிவே மிஸிம்| குஷ்டஂ வேல்லநிஶே லாக்ஷாஂ ஶுக்லாஂ ஸுரஸமஞ்ஜரீம்| ஸிந்தூத்தஂ ரக்தமந்மாஂஸீ ரேணுகாஂ ஹிங்குவாஹ்விகம்| தர்வீப்ரலேபி தஜ்ஜாதஂ கோவிஷாணே நிதாபயேத்| க்ஷயகுல்மோதரார்ஶாஂஸி மேஹஂ மந்தாக்நிதாஂ ஜ்வரம்| த்வக்தோஷகாஸாபஸ்மாரக்ரஹோந்மாதபகந்தராந்| பாண்டுஂ கண்டஸ்வரகதாந் ப்லீஹாநஂ ஶ்வயதுஂ கமீந்| கோலமாத்ரமதஃ காதந் ஜயேத் ஸர்வவிஷாணி ச||௮௨||

தருணபலாஶஸ்ய க்ஷாரேண ஸ்ருதமுதகஂ பசேத்| தஸ்மிந் க்வாதே பச்யமாநே வ்யோஷாதிகஂ ஶ்லக்ஷ்ணசூர்ணிதஂ ப்ரதீவாபஂ ப்ரக்ஷிபேத்| தச்ச பாகேந தர்வீப்ரலேபி ஜாதஂ கோஶங்கே நிதாபயேத்| அதஃ ப்ரத்யஹஂ கோலமாத்ரஂ காதந் க்ஷயாதீநி ஸர்வவிஷாணி ச ஜயேத்| ஶுக்லாமிதி ஸுரஸமஞ்ஜர்யா விஶேஷணம்| ரக்தமத் கைரிகம்| ரேணுகா ஹரேணுஃ| வாஹ்லீகஂ குங்குமம்|| ௮௨||

Adhikarana agadaprabhAvanidarshanam (83) · Śloka 83

விஷஂ தேஜோமயஂ மந்த்ரைஃ ஸத்யப்ரஹ்மதபோமயைஃ| யதா நிவார்யதே ஶீக்ரஂ ப்ரயுக்தைர்ந ததௌஷதைஃ| ந து ஸர்வமநுஷ்யாணாஂ ஸந்தி பேஷஜஸம்பதஃ| அஜ்ஞாதரோகஸத்பாவே யோக்யதா சாதிதுர்லபா| ப்ரகுப்யதி விஷஂ பூயஃ கேவலைஶ்சௌஷதைர்ஜிதம்| அவாப்தௌ ஸித்தமந்த்ராணாஂ யதேதாதஶ்சிகித்ஸகஃ| தேऽபி ச வ்ரதஹீநஸ்ய ஹீநா வா ஸ்வரவர்ணதஃ| யஸ்மாந்ந ஸித்திமாயாந்தி தஸ்மாத்யோஜ்யோऽகதக்ரமஃ||௮௩||

விஷமித்யாதிஶ்லோகசதுஷ்டயேநாகதாநாஂ ப்ரபாவாதிஶயகீர்திநம்| விஷாணாஂ விஷரோகாணாஂ ச ஔஷதேப்யோ மந்த்ராஃ பரமௌஷதம்| தே ச வ்ரதாதிஸாபேக்ஷத்வாத் ஸர்வஸ்ய ச ந ஸித்திதாஃ தஸ்மாத்தத்கார்யே அகதக்ரமோ யோஜ்ய இதி பிண்டார்தஃ| விஷஂ ஹி தேஜோமயஂ தச்ச யதா ஸத்யாதிமயைர்மந்த்ரைஃ ப்ரயுக்தைஃ ஶீக்ரஂ நிவார்யதே ததா நௌஷதைஃ| ந சாபி ஸர்வேஷாஂ மநுஷ்யாணாஂ பேஷஜஸம்பதோ வித்யந்தே| ஸதீஷ்வபி வா தாஸு விஷஸ்ய க்ஷிப்ரகாரித்வாதவிஜ்ஞாதரோகஸத்பாவே விஷபுக்தே புருஷே பேஷஜயோக்யதைவாதிதுர்லபா| ந கேவலமேதாவாநேவ யாவதௌஷதைர்ஜிதமபி விஷஂ பூயஃ ப்ரகுப்யதி| யத ஏவமதஶ்சிகித்ஸகஃ ஸித்தமந்த்ராணாமவாப்தௌ யதேத| ஏதாவதா ஔஷதஸ்யாப்ராதாந்யமுக்தம்| ஸம்ப்ரதி மந்த்ராணாஂ துர்லபத்வமுச்யதே-த இதி| தேऽபி ச மந்த்ரா வ்ரதஹீநஸ்ய பிஷஜோऽதவா ஸ்வரேண வர்ணேந வா ஹீநா நைவ ஸித்திமாயாந்தி| தஸ்மாத்தேதோரகதக்ரம ஏவ யோஜ்யஃ|| ௮௩||

Adhikarana viShasa~gkaTam (84) · Śloka 84

விஷப்ரகதிகாலாந்நதோஷதூஷ்யாதிஸங்கமே| விஷஸங்கடமுத்திஷ்டஂ ஶதஸ்யைகோऽத்ர ஜீவதி||௮௪||

விஷாதீநாமர்தாத் ஸதஶாநாஂ ஸங்கம ஏகத்ர ஸந்நிபாதே விஷஸங்கடமுத்திஷ்டமாசார்யைஃ| அத்ர விஷஸங்கடே ஶதஸ்யைகோ ஜீவதி| ஜீவிதஂ துர்லபமிதி தாத்பர்யார்தஃ| (விஷப்ரகதிஃ தீக்ஷ்ணாதிகுணஸாம்யாத்பித்தப்ரகதிஃ| விஷகாலோऽம்புயோநித்வாத்வர்ஷாகாலஃ| விஷாந்நஂ கடுதீக்ஷ்ணாதிஸாம்யத் ஸர்ஷபாதி| தோஷோ குணஸாம்யாத் பித்தம்| ஏவஂ தூஷ்யஂ ததா ஶ்ரயத்வாத்ரக்தம்| ஆதிஶப்தேநாந்யதபி தத்ஸதஶகுணஂ க்ஷுத்பிபாஸாத்யபதர்பணஂ ச கஹ்யதே)|| ௮௪||

Adhikarana viShavRuddhikAraNAni (85) · Śloka 85

க்ஷுத்தணாகர்ம்மதௌர்பல்யக்ரோதஶோகபயஶ்ரமஃ| அஜீர்வவர்சோத்ரவதாபித்தமாருதவத்திபிஃ| திலபுஷ்பபலாக்ராணபூபாஷ்பகநகர்ஜிதஃ| ஹஸ்திமூஷிகவாதித்ரநிஸ்வநைர்விஷஸங்கடைஃ| புரோ வாதோத்பலாமோதமதநைர்வர்ததே விஷம்||௮௫||

விஷவத்திப்ரஸங்காத்தத்காரணமந்யதப்யாஹ-க்ஷுதாதிபிர்விஷஂ வர்த்ததே| நிஸ்வநஶப்தேந ஹஸ்த்யாதீநாஂ ப்ரத்யேகஂ ஸம்பந்தஃ| விஷஸங்கடமுக்த லக்ஷணம்| மதநோ ஹர்ஷஃ| (திலபுஷ்பபலாக்ராணஂ திலஸ்ய புஷ்பபலயோராக்ராணம்| திலபுஷ்பஸ்ய மதநபலஸ்ய சேதி கேசித்| பூவாஷ்பஃ ப்ரதமஜலஸிக்தாயா பூமேர்தூமாகார ஊஷ்மா| கநகர்ஜிதஂ மேகத்வநிஃ ஹஸ்திநிஸ்வநாதீநாஂ ப்ரத்யேமேகைகஸ்ய பஹுத்வேऽபி விஷஸங்கடஸஂஜ்ஞாऽஸ்தீதி போத்யம்| உத்பலஸ்யாமோதஃ உத்பலாமோதஃ| மதநேந காமவத்த்யா)|| ௮௫||

Adhikarana varShAsu viShavRuddheH kAraNam (86) · Śloka 86

வர்ஷாஸு சாம்புயோநித்வாத்ஸஂக்லேதஂ குடவத்கதம்| விஸர்பதி கநாபாயே ததகஸ்த்யோ ஹிநஸ்தி ச| ப்ரயாதி மந்தவீர்யத்வஂ விஷஂ தஸ்மாத் கநாத்யயே||௮௬||

வர்ஷாஸு விஷவத்தேஃ காரணமாஹ-வர்ஷாஸு ச விஷமம்புகாரணத்வஸ்வபாவத்வாத் குடவத் ஸஂக்லேதஂ கதஂ விஸர்பதி விஸ்தீர்யதே| தச்ச விஷஂ கநாபாயே ஶரத்யகத்ஸ்யோ ஹிநஸ்தி| தஸ்மாத்தேதோர்கநாத்யயே ஶரதி விஷஂ மந்தவீர்யத்வஂ யாதி| (அம்புயோநித்வாத் ஸாகரோத்பவதயா வர்ஷாஸு வர்ஷாகாலே குட இவ ஸஂக்லேதஂ கதஂ ப்ராப்தஂ கநாபாயே ஶரதி ச ஸமுச்சயே விஸர்பதி ஸர்வதஃ ஸஞ்சரதி| அகஸ்த்யஃ நக்ஷத்ரரூபேண தத்காலோதிதோऽகஸ்த்யோ நாம மஹர்ஷிஃ தத்விஷஂ ஹிநஸ்தி நாஶயதி| மந்தவீர்யத்வமல்பபலத்வம்)|| ௮௬||

Adhikarana viShe doShAnusAraM cikitsAkramaH (87) · Śloka 87

இதி ப்ரகதிஸாத்ம்யர்துஸ்தாநவேகபலாபலம்| ஆலோச்ய நிபுணஂ புத்த்யா கர்மாநந்தரமாசரேத்| ஶ்லைஷ்மிகஂ வமநைருஷ்ணரூக்ஷதீக்ஷ்ணைஃ ப்ரலேபநைஃ| கஷாயகடுதிக்தைஶ்ச போஜநைஃ ஶமயேத்விஷம்| பைத்திகஂ ஸ்ரஂஸநைஃ ஸேகப்ரதேஹைர்பஶஶீதலைஃ| கஷாயதிக்தமதுரைர்கதயுக்தைஶ்ச போஜநைஃ| வாதாத்மகஂ ஜயேத்ஸ்வாதுஸ்நிக்தாம்லலவணாந்விதைஃ| ஸகதைர்போஜநாலேபைஸ்ததைவ பிஶிதாஶநைஃ||௮௭||

இத்யநந்தரோக்தப்ரகாரேண ப்ரகத்யாதிகம் விஶிஷ்டயா புத்த்யா நிபுணமாலோச்ய விகல்ப்யாநந்தரமவ்யவஹிதஂ கர்மாசரேத்| (ப்ரகதிர்விஷப்ரகதிஃ| ஸாத்ம்யஂ பரிசிதவஸ்து| துர்வர்ஷாதிஃ| ஸ்தாநஂ விஷஸ்தாநம்| வேகோ விஷவேகஃ| பலாபலஂ த்ரவ்யவிஶேஷஜநிதம்)| கபாநுபூர்வ்யா விஷஸ்ய சிகித்ஸாமாஹ-ஶ்லைஷ்மிகமித்யாதிநா| கபஸ்தாநக்ரமேண சிகித்ஸா ஸுபோதா| வமநைருஷ்ணாதிகுணைஃ ப்ரலேபநைஃ கஷாயாதிரஸைர்போஜநைஶ்ச ஶ்லேஷ்மாத்மகஂ விஷஂ ஶமயேத்| பித்தாத்மகஂ ஸ்ரஂஸநாதிபிஃ| வாதாத்மகஂ ஸ்வாத்வாதிகுணைர்போஜநைராலேபைஸ்ததா பிஶிதாஶநைஶ்ச ஜயேத்|| ௮௭||

Adhikarana viShaharaNe ghRutaM shreShTham (88) · Śloka 88

நாகதஂ ஸ்ரஂஸநஂ ஶஸ்தஂ ப்ரலேபோ போஜ்யமௌஷதம்| ஸர்வேஷு ஸர்வாவஸ்தாஸு விஷேஷு ந கதோபமம்| வித்யதே பேஷஜஂ கிஞ்சித்விஶேஷாத் ப்ரபலாநிலே||௮௮||

விஷஹரணே கதஸ்ய வைஶிஷ்ட்யமாஹ-ஸர்வத்ர ச விஷே ஸ்ரஂஸநாதி சதுஷ்டயஂ கதரஹிதஂ நைவ ஶஸ்தம்| குத இத்யாஹ-ஸர்வேஷ்வித்யாதி| வ்யாக்யாஸமஃ ஶ்லோகஃ| (ஸர்வேஷு ஸ்தாவரஜங்கமாத்மகேஷு விஷேஷு ஸர்வாவஸ்தாஸு வமநவிரேசநாஸ்ராவாலோபஸேகபோஜநாகதபாநப்ரபதிஷு கதோபமஂ கததுல்யமந்யதௌஷதஂ கிஞ்சிதபி ந வித்யதே கிமபி நாஸ்தீத்யர்தஃ| ப்ரபலாநிலே வாதோல்பணே விஷே விஶேஷாத் தத்ர கதமேவ விஶேஷேண ஶஸ்தமித்யர்தஃ|| ௮௮||

Adhikarana raktagaviShacikitsA (89) · Śloka 89

ரக்தகே ஸ்ராவயேத்ரக்தஂ பித்தவச்ச க்ரியாக்ரமஃ| தூஷீவிஷே புநஸ்தத்ஸ்தே பஞ்சகர்மாணி சாசரேத்||௮௯||

ரக்தகே விஷே ரக்தஂ ஸ்ராவயேத் பித்தப்ராப்தவச்ச க்ரியாஂ குர்யாத்| தூஷீவிஷே புநஸ்தத்ஸ்த இதி ரக்தஸ்தே பஞ்சகர்மாணி வமநாதீநி சாசரேத்|| ௮௯||

Adhikarana shirogataviShacikitsA (90) · Śloka 90

கண்டூஷைஃ கவலைஃ ப்ராஶைஸ்தீக்ஷ்ணைஃ ப்ரதமநாஞ்ஜநைஃ| ஶிரோகதஂ ப்ரஶமயேத்விஷஸஂக்ரமணைஸ்ததா||௯௦||

ஶிரோகதஂ விஷஂ கண்டூஷாதிபிஸ்தீக்ஷ்ணைர்ஜயேத்விஷஸஂக்ரமணைஶ்ச|| ௯௦||

Adhikarana ruddhavAyoshcikitsA (91) · Śloka 91

விஷதுஷ்டகபஸ்ரோதோ ருத்தவாயுர்மதோபமஃ| யஃ ஸ்யாதஸாத்யலிங்கைஶ்ச ரஹிதஸ்தஸ்ய யோஜயேத்| மூர்த்நி காகபதஂ கத்வா கல்கஂ சர்மகஸோத்பவம்| த்மாபநஂ சாஸ்ய கடாபீஜாலிநீ கடுகைர்ஹிதம்||௯௧||

விஷதுஷ்டேந கபேந ஸ்ரோதஸ்ஸு ருத்தோ வாயுர்யஸ்ய ஸ ததாவிதோ மதோபமோ யஃ ஸ்யாதஸாத்யவிஷலிங்கரஹிதஶ்ச தஸ்ய ஶிரஸி ஶஸ்த்ரேண காகபதஂ கத்வா சர்மகஸோத்பவஂ கல்கஂ யோஜயேத்| சர்மகஸா கடுகரோஹிணீ| அஸ்ய ச மதோபமஸ்ய கடப்யாதிபிர்நாஸாயாஂ த்மாபநஞ்ச ஹிதம்|| ௯௧||

Adhikarana AshrayAshrayiNoravirodhena cikitsA (92) · Śloka 92

ஆஶயே யஸ்ய தோஷஸ்ய விஷஂ திஷ்டதி தஂ புரஃ| ஆஶ்ரயாஶ்ரயிணோர்வித்வாநவிரோதேந ஸாதயேத்||௯௨||

யஸ்ய ச தோஷஸ்ய வாதாத்யந்யதமஸ்யாஶயே ஸ்தாநே விஷஂ திஷ்டதி தஂ தோஷஂ வித்வாந் பிஷக் புரஃ ப்ரதமஂ ஸாதயேத்| கதமித்யாஹ-ஆஶ்ரயாஶ்ரயிணோரவிரோதேந யதா சிகித்ஸயோபௌ ந விருத்யதஃ||௯௨||

Adhikarana AshayAnusAraM cikitsAvisheShaH (93) · Śloka 93

க்ஷாராகதஃ கபஸ்தாநஸ்திதே ஸ்வேதஃ ஸிராவ்யதஃ| பித்தே க்ஷௌத்ரபயோऽம்லாஜ்யபாநஸேகாவகாஹநம்| ஸ்வேதோ வாதாஶயே தத்நா பாநஂ ச நதகுஷ்டயோஃ| க்ஷீரேணாகதகர்பேண மதநஸ்ய பலேந ச| ஆஸ்தாபநஂ ப்ரயுஞ்ஜீத வாதாஶயகதே விஷே| பசேத்யஷ்டீமதுக்வாதே தைலஂ க்ஷீரசதுர்குணம்| த்ரிபலா ஸர்பவேதாலீஶதபுஷ்பேந்துராஜிபிஃ| அநந்தயா ச தத்பாநநாவநாப்யங்கபஸ்திஷு| போஜநே ச ப்ரணிஹிதஂ ஹந்தி வாதாஶயாத்விஷம்| பலயா ஸோமராஜ்யா வா பசேத்பாடலயாऽதவா| கதமண்டஸமஂ தைலமாநுவாஸநிகஂ பரம்||௯௩||

கபஸ்தாநஸ்திதே விஷே சிகித்ஸிதோக்தஃ க்ஷாராகதஃ ஸ்வேதஃ ஸிராவ்யதஶ்ச ப்ரயோஜ்யஃ| பித்தே பித்தாஶயஸ்தே விஷே க்ஷௌத்ராதிகமவகாஹநாந்தம்| வாதாஶயே வாதாஶயஸ்தே விஷே ஸ்வேதஸ்ததா நதகுஷ்டயோர்தத்நா பாநம்| அந்யதமாகதகர்பேண க்ஷீரேண மதநபலயுக்தேநாஸ்தாபநஂ ச வாதாஶயகதே விஷே ப்ரயுஞ்ஜீத| மதுயஷ்டீக்வாதே க்ஷீரசதுர்குணஂ தைலஂ த்ரிபலாதிபிஃ கல்கீகதைஃ பசேத்| தத்தைலஂ பாநாதிஷு ப்ரணிஹிதஂ வாதாஶயாத்விஷஂ ஹந்தி| ஸர்ப(நி) ஸர்பமஞ்ஜரிஸஂஜ்ஞாயாஂ கேஸரீ து ஸமஞ்ஜரீ| வேதாலீ (நி) வேதாலீ தாலபர்ணீ ச தாலீ ச பரிகீர்திதா| அநந்தா தூர்வா| பலாதித்ரயாதந்யதமேந கதமண்டஸமஂ தைலஂ பசேத்| தத்பரமாநுவாஸநிகஂ ப்ரகரணாத்வாதாஶயகதே விஷே|| ௯௩||

Adhikarana pathyanirdeshaH (94) · Śloka 94

விஷோபத்ரவபத்யஂ ச வீக்ஷ்ய யுஞ்ஜ்யாத்யதாமயம்|௯௪|

விஷோபத்ரவஂ பத்யஂ ச வக்ஷ்யமாணவிஷோபத்ரவப்ரதிஷேதாத்யாயவிஹிதஂ வீக்ஷ்ய யதாமயஂ ரோகாநதிக்ரமேண யுஞ்ஜ்யாத்|| ௯௪||

Adhikarana AshayAnusAraM sAdhyAsAdhyatA (94-40) · Śloka 40

அயத்நாச்ச்லேஷ்மகஂ ஸாத்யஂ யத்நாத்பித்தாஶயாஶ்ரிதம்| ஸுதுஸ்ஸாதமஸாத்யஂ வா வாதாஶயகதஂ விஷம்||௯௪|| இதி வைத்யபதிஸிஂஹகுப்தஸ்ய ஸூநோர்வாக்படஸ்ய கதா வஷ்டாங்கஸஂக்ரஹஸஂஹிதாயாமுத்தரதந்த்ரே விஷ ப்ரதிஷேதோ நாம சத்வாரிஂஶோऽத்யாயஃ||௪௦||

விஷஸ்ய தோஷபேதஜநிதஂ ஸுஸாததுஸ்ஸாதத்வமுபஸஂஹரணமுகேந தர்ஶயதி-அயத்நாதித்யாதிநா| ஸாத்யாஸாத்யநிரூபணஂ ஸுபோதம்| (ஶ்லேஷ்மகஂ ஶ்லேஷ்மாஶயகதஂ விஷஂ அயத்நாத் யத்நேந விநா ஸாத்யம்| பித்தாஶயாஶ்ரிதஂ பித்தாஶயகதஂ யத்நாத் ப்ரயத்நேந ஸாத்யம்| வாதாஶயப்ராப்தஂ ஸுதுஸ்ஸாதஂ ஸுதராஂ துஸ்ஸாதஂ துஃகேந ஸாதயிதுஂ ஶக்யம்| அஸாத்யஂ ஸாதயிதுமஶக்யம்| வாஶப்தோ விகல்பார்தஃ| க்ஷாராகதஃ கபஸ்தாநஸ்தித இத்யாதி க்ரியாகதநாதாஶ்ரயாஶ்ரயிணோஃ க்ரியாஸாம்யதைவாத்ர ஶ்லேஷ்மாஶயகதஸ்யாயத்நஸாத்யத்வே ஹேதுஃ ஏவஂ பித்தாஶயாஶ்ரிதஸ்ய ஸ்வேதநாதித்ரவ்யோபயோகாத்யஸமக்ரியதயா யத்நஸாத்யத்வம்| வாதாஶயகதஸ்யாஶ்ரயாஶ்ரயிணோஃ க்ரியாஸாம்யேऽபி யஸ்மா தத்யர்தமுஷ்ணஂ விஷமதஃ ஸர்வவிஷேஷூக்தாஃ பரிஷேகாஸ்து ஶீதலா இத்யாதி விஷக்ரியாயாஃ ஶீதலத்வேந வாதலத்வாந்மஹாத்யயதயாऽஸ்ய துஃஸாதத்வம்|| ௯௪|| இதி ஶ்ரீமந்மஹாமஹோபாத்யாயேந்துவிரசிதாயா மஷ்டாங்கஸஂக்ரஹவ்யாக்யாயாஂ ஶஶிலேகாயா முத்தரதந்த்ரே சத்வாரிஂஶோऽத்யாயஃ