48. viṣōpayōgīyaḥ

Adhikarana atha viShopayogIyo nAmAShTacatvAriMshodhyAyaH adhyAyapratij~jA (1) · Śloka 1

ಅಥಾತೋ ವಿಷೋಪಯೋಗೀಯಂ ನಾಮಾಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||

ಸರ್ವಕ್ರಿಯಾಭಿರಸಿಧ್ಯತೋ ಜಙ್ಗಮವಿಷಸ್ಯ ಪ್ರಸಙ್ಗೇನಾನ್ಯೇಷಾಮಪಿ ರೋಗವಿಶೇಷಾಣಾಮಸಿಧ್ಯತಾಂ ಸ್ಥಾವರವಿಷೈಕಸಾಧ್ಯತ್ವಾತ್ ಸ್ಥಾವರವಿಷಸ್ಯ ಜಙ್ಗಮವಿಷೈಕಸಾಧ್ಯತ್ವಾಚ್ಚ ತದುಪಯೋಗಮಧಿಕೃತ್ಯಾಧ್ಯಾಯ ಆರಭ್ಯತೇ||೧||

Adhikarana viShe prativiShayojanA (2) · Śloka 2

ವಿಷೇ ಪ್ರತಿವಿಷಂ ಯೋಜ್ಯಂ ಮನ್ತ್ರತನ್ತ್ರೈರಸಿಧ್ಯತಿ| ಅತೀತೇ ಪಞ್ಚಮೇ ವೇಗೇ ಸಪ್ತಮಸ್ಯಾನತಿಕ್ರಮೇ| ಪ್ರಭೋರ್ನಿವೇದ್ಯ ಪ್ರಯತೋ ನೈವ ವಾಖ್ಯಾಯ ಕಸ್ಯಚಿತ್||೨||

ಮನ್ತ್ರೈರ್ವಿಷಹರೈಸ್ತನ್ತ್ರೈಶ್ಚೌಷಧಾದಿಭಿರಸಿಧ್ಯತಿ ವಿಷೇ ಪ್ರತಿವಿಷಂ ವಿಜಾತೀಯಂ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಸ್ಥಾವರಸ್ಯ ಜಙ್ಗಮಂ ಜಙ್ಗಮಸ್ಯ ಸ್ಥಾವರಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಕದೇತ್ಯಾಹ-ಪಞ್ಚಮಂ ವೇಗೇಽತೀತೇ ಅತಿಕ್ರಾನ್ತೇ ಸಪ್ತಮೇ ಅನತಿಕ್ರಾನ್ತೇ ಚ ಸತಿ| ಪ್ರಭೋ ರಾಜ್ಞೋ ನಿವೇದ್ಯ ಉಕ್ತ್ವಾ| ಯಥಾ-ಅಹಮಸ್ಯ ವಿಷೇಣ ಮುಮೂರ್ಷೋಸ್ತೃಣೀಕೃತಭೂರಿಮನ್ತ್ರತನ್ತ್ರಸ್ಯ ಜೀವಿತನಿರಾಶಬನ್ಧುವರ್ಗಸ್ಯ ಅತಿಸ್ತೋಕಮಪ್ಯನಾಶಙ್ಕ್ಯಮಾನಪ್ರಾಣಪ್ರತ್ಯಾಗಮನಸ್ಯ ವಿಷೇಣ ಜೀವಿತಂ ಪ್ರಾರ್ಥಯಿಷ್ಯ ಇತಿ| ಏವಮಯಮಸ್ಯಾಯುಃಕ್ಷಯೇಽಪಿ ವರಾಕೋಽಯಶಸಾ ನ ಯುಜ್ಯತೇ| ಸಿದ್ಧೇ ತು ಸುಮಹದ್ಯಶ ಆಸಾದಯತಿ| ಅಥವಾ ನೈವ ಕಸ್ಯಚಿದೇವಮಾಖ್ಯಾಯ ಯದ್ಯಯಮಸ್ಮೈ ವಿಷಂ ಯೋಕ್ಷ್ಯತಿ ತರ್ಹ್ಯೌಷಧಮಾತ್ರವ್ಯಾಜೇನಾಪಿ ಸಿದ್ಧೌ ಯಶ ಏವ ಅಸಿದ್ಧೌ ತ್ವಯಶಸಃ ಪೂರ್ವಸ್ಮಾದಿವ ವಿಷಾತ್ಪ್ರಸಙ್ಗೋ ನೇತಿ|| ೨||

Adhikarana siddhamantratvamAvashyakam (3) · Śloka 3

ಸಿದ್ಧಮನ್ತ್ರಧರಃ ಕೃತ್ವಾ ಧರಣೀಬನ್ಧಮಾದಿತಃ| ನಹಿ ಮನ್ತ್ರಸಹಾಯಸ್ಯ ವಿಷಂ ಯಾತ್ಯವಿಧೇಯತಾಮ್||೩||

ಸಿದ್ಧಮನ್ತ್ರಧರಃ ಸನ್ನಾದಿತೋ ಧರಣೀಬನ್ಧಂ ಪ್ರದೇಶರಕ್ಷಾಂ ಕೃತ್ವಾ ವಿಷಂ ಯೋಜಯೇತ್| ಧರಣೀಬನ್ಧಹೇತುರ್ನ ಹಿ ಮನ್ತ್ರಸಹಾಯಸ್ಯ ಭಿಷಜೋ ವಿಷಮವಿಧೇಯತಾಂ ಯಾತೀತಿ|| ೩||

Adhikarana sthAvaraja~ggamaviShaguNaviparyastatA (4) · Śloka 4

ಶ್ಲೇಷ್ಮತುಲ್ಯಗುಣಂ ಪ್ರಾಯಃ ಸ್ಥಿರಮೂರ್ಧ್ವಗಮಂ ವಿಷಮ್| ಪ್ರಾಯಃ ಪಿತ್ತಗುಣೈರ್ಯುಕ್ತಮಧೋಗಾಮಿ ಚ ಜಙ್ಗಮಮ್| ಗುಣೈರಿತಿ ವಿಪರ್ಯಸ್ತೈರ್ನಿಹತಸ್ತೇ ಪರಸ್ಪರಮ್| ಯುಞ್ಜ್ಯಾನ್ಮೂಲವಿಷಂ ತಸ್ಮಾದ್ದಷ್ಟಾನಾಂ ಪಾನಲೇಪಯೋಃ||೪||

ಸ್ಥಿರಂ ಸ್ಥಾವರಂ ವಿಷಂ ಗುಣೈಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಸ್ತುಲ್ಯಮೂರ್ಧ್ವಗಮಞ್ಚ| ಜಙ್ಗಮಂ ವಿಷಂ ಪಿತ್ತೇನ ಗುಣೈಸ್ತುಲ್ಯಮಧೋಗಾಮಿ ಚ| ಪ್ರಾಯೋಗ್ರಹಣಂ ವಿಷಯವ್ಯಭಿಚಾರಸೂಚನಾರ್ಥಮ್ ಇತ್ಯನೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ ಸ್ಥಾವರಜಙ್ಗಮೇ ವಿಷೇ ಯತೋ ಗುಣೈರ್ವಿಪರ್ಯಸ್ತೈಃ ಪರಸ್ಪರಂ ವಿಪರೀತೇ ಅತಸ್ತೇ ವಿಷಂ ಪರಸ್ಪರಂ ನಿಹತಃ ಸ್ಥಾವರೇಣ ಜಙ್ಗಮಂ ಹನ್ಯತೇ ಜಙ್ಗಮೇನ ಚ ಸ್ಥಾವರಮಿತಿ| ತಸ್ಮಾದ್ಧೇತೋರ್ದಷ್ಟಾನಾಂ ಪಾನೇ ಲೇಪೇ ಚ ಮೂಲವಿಷಂ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್|| ೪||

Adhikarana viShapIte sarpaiH daMshanam (5) · Śloka 5

ವಿಷಪೀತಂ ಚ ಕುಶಲೋ ದಂಶಯೇತ್ ಪವನಾಶಿಭಿಃ| ನ ವಿಷಪ್ರತಿಮಂ ಕಿಞ್ಚಿನ್ನಿರ್ವಿಷೀಕರಣಂ ವಿಷೇ||೫||

ಕುಶಲಶ್ಚ ವೈದ್ಯಃ ಪವನಾಶಿಭಿಃ ಸರ್ಪೈರ್ವಿಷಪೀತಂ ದಂಶಯೇತ್| ವಿಷೇಽನ್ಯತರೇ ದೇಹಸ್ಥಿತೇ ತದ್ವಿಪರೀತಂ ವಿಷಪ್ರತಿಮಂ ನ ಕಿಞ್ಚಿದನ್ಯನ್ನಿರ್ವಿಷೀಕರಣಂ ವಿದ್ಯತೇ|| ೫||

Adhikarana ja~ggame maulaviShamAtrA (sarpaviShe) (6) · Śloka 6

ಚತುರ್ಭಿಃ ಷಡ್ಭಿರಷ್ಟಾಭಿರ್ಹೀನಮಧ್ಯೋತ್ತಮಾಂ ಯವೈಃ| ಮಾತ್ರಾಂ ವಿಷಸ್ಯ ಮೌಲಸ್ಯ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ಯಥಾಯಥಮ್||೬||

ಯದಾ ಚ ಜಙ್ಗಮೇ ವಿಷೇ ಮೌಲಂ ವಿಷಂ ಪ್ರಯುಜ್ಯತೇ ತದಾ ಯಥಾಯಥಂ ಜಙ್ಗಮಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಹೀನಮಧ್ಯಾಧಿಕಾಂ ತ್ರಿವಿಧಾಂ ಮಾತ್ರಾಂ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ| ಚತುರ್ಭಿರ್ಯವೈರ್ಹೀನಮಾತ್ರಾ, ಷಡ್ಭಿರ್ಮಧ್ಯಮಾ, ಅಷ್ಟಾಭಿರುತ್ತಮಾ ಇತಿ ಸರ್ಪದಷ್ಟೇ|| ೬||

Adhikarana kITavRushcikaviShayormaulamAtrAntaram (7) · Śloka 7

ದಷ್ಟಸ್ಯ ದ್ವೌ ಯವೌ ಕೀಟೈಸ್ತಿಲಮಾತ್ರಂ ತು ವೃಶ್ಚಿಕೈಃ| ನೈವ ತ್ವಕ್ಸೃಕ್ಸ್ಥೇ....................................||೭||

ಕೀಟೈರ್ದಷ್ಟೇ ತು ದ್ವೌ ಯವೌ ಮೂಲವಿಷಸ್ಯ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್| ವೃಶ್ಚಿಕೈರ್ದಷ್ಟೇ ತಿಲಮಾತ್ರಮ್| ಅಸೃಕ್ಸ್ಥಿತೇ ವಿಷೇ ನೈವ ವಿಷಾನ್ತರಂ ಯುಞ್ಜ್ಯಾತ್|| ೭||

Adhikarana lUtAviShe maulaviShaM na peyam (8) · Śloka 8

....................................ಪಾನೇ ತು ಲೂತಾದಷ್ಟಸ್ಯ ನೇಷ್ಯತೇ| ಪ್ರಚ್ಛಾಯ ಲೇಪಯೇದ್ದಂಶಂ ತಸ್ಯ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಸುನಿಶ್ಚಿತಮ್| ಸವಿಷೇ ಯುಕ್ತಮಮೃತಂ ವಿಷಮೇವಾಽವಿಷೇ ವಿಷಮ್| ಅಬಲೇ ಚಾತಿಬಲವದ್ವ್ಯಾಪನ್ನಂ ಚ ಪ್ರಯೋಗತಃ||೮||

ಲೂತಾದಷ್ಟಸ್ಯ ಪಾನ ಏವ ವಿಷಂ ನೇಷ್ಯತೇ ಅಪಿತು ಸುನಿಶ್ಚಿತಂ ಲೂತಾದಂಶಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಪ್ರಚ್ಛಾಯ ಲೇಪಯೇತ್| ಸುನಿಶ್ಚಿತತ್ವಜ್ಞಾನಾಯ ಹೇತುಃ ಸವಿಷೇ ಯುಕ್ತಂ ವಿಷಮಮೃತಂ ಭವತಿ ನಿರ್ವಿಷೇ ತು ವಿಷಂ ವಿಷಮೇವೇತಿ| ತಸ್ಮಾದ್ಯದಿ ಲೂತಾದಂಶಃ ಸಾವಿಷಸ್ತತೋ ವಿಷಲೇಪಃ| ಅನ್ಯಹೇತುಕಾಶ್ಚೇತ್ ಸ್ಫೋಟಾದಯೋ ನ ವಿಷಲೇಪಃ ಕಾರ್ಯಃ| ಯಥಾಯಥಂ ಮಾತ್ರಾಮಿತಿ ಯದುಕ್ತಂ ತದೇವೋಪಬೃಹ್ಯತೇ| ಅಬಲೇ ಚ ವಿಷೇ ಅತಿಬಲಂ ವಿಷಂ ವಿಷಮೇವ ನ ತ್ವೌಷಧಮ್| ಪ್ರಯೋಗವಶಾತ್ತು ವ್ಯಾಪನ್ನಂ ವಿಷಂ ವಿಷಮೇವ ನ ತ್ವಮೃತಮ್|| ೮||

Adhikarana agadAdhikAraH (9) · Śloka 9

ಸವಿಷಾವಿಷಶಙ್ಕಾಯಾಮಗದಾನುಪಯೋಜಯೇತ್| ಅವಿರುದ್ಧಾನ್ ಪ್ರಯುಕ್ತೋ ಹಿ ನಿರ್ವಿಷಸ್ಯಾಗದೋಽಗದಃ| ತದ್ವಚ್ಚ ಸವಿಷಸ್ಯಾಪಿ ಕ್ರಿಯಾಕಾಲಾತಿಪಾತತಃ| ಜಾನೀಯಾದ್ವಿಷಸದ್ಭಾವಂ ಭಿಷಕ್ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಯತ್ನತಃ||೯||

ಯತ್ರ ತು ಸವಿಷೋ ವಾ ಸ್ಯಾದವಿಷೋ ವೇತ್ಯಾಶಙ್ಕಾ ತತ್ರಾವಿರುದ್ಧಾನಗದಾನುಪಯೋಜಯೇತ್ ನ ತು ವಿಷಮ್| ಯತೋ ನಿಶ್ಚಿತಂ ನಿರ್ವಿಷಸ್ಯಾಽಗದೋ ಗದೋ ವ್ಯಾಧಿಃ| ತದ್ವತ್ ಸವಿಷಸ್ಯಾಪಿ ಕ್ರಿಯಾಕಾಲಾತಿಪಾತೇ ಪ್ರಯುಕ್ತ ಅಗದೋ ವ್ಯಾಧಿಃ| ತಸ್ಮಾತ್ ಭಾವಾಭಾವಾಭ್ಯಾಂ ಮಾತ್ರಾದಿಭಿಶ್ಚ ಯತ್ನತೋ ವಿಷಸದ್ಭಾವಂ ಜಾನೀಯಾತ್|| ೯||

Adhikarana prayojyAprayojyamaulaviShanirdeshaH (10) · Śloka 10

ಸಾಕ್ತುಕಂ ಮುಸ್ತಕಂ ಶೃಙ್ಗೀ ವಾಲಕಂ ಸರ್ಷಪಾಹ್ವಯಮ್| ವತ್ಸನಾಭಂ ಚ ಕರ್ಮಣ್ಯಂ ವಿಷಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಘನಂ ಗುರು| ನ ಜಾತ್ವನ್ಯತ್ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯಂ ಕಾಲಕೂಟಂ ವಿಶೇಷತಃ||೧೦||

ಸಾಕ್ತುಕಾದಿಕಂ ವಿಷಂ ಕರ್ಮಣ್ಯಂ ಕರ್ಮಣಿ ಸಾಧು ಸ್ನಿಗ್ಧಾದಿಗುಣಞ್ಚ ಏಭ್ಯೋನ್ಯನ್ನ ಜಾತು ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯಮ್| ಕಾಲಕೂಟಂ ವಿಶೇಷತೋ ನ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯಮ್|| ೧೦||

Adhikarana viShe~avacArite kRutyam (11) · Śloka 11

ವಿಷೇಽವಚಾರಿತೇ ತೀಕ್ಷ್ಣೇ ಪೇಯಂ ಘೃತಮನನ್ತರಮ್| ಸಭಾರ್ಙ್ಗೀದಧಿಧೂಮೋತ್ಥಶಾರಿವಾತಣ್ಡುಲೀಯಕಮ್| ಅಗಾರಧೂಮಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವೈರ್ವಾ ಸಮನ್ವಿತಮ್| ಲಿಹ್ಯಾದ್ವಾ ಮಧುಸರ್ಪಿರ್ಭ್ಯಾಂ ಚೂರ್ಣಿತಾಮರ್ಜುನತ್ವಚಮ್||೧೧||

ತೀಕ್ಷ್ಣೇ ವಿಷೇಽವಚಾರಿತೇ ಅನನ್ತರಮವ್ಯವಧಾನೇನ ಘೃತಂ ಪೇಯಮ್| ಕಿಮ್ಭೂತಂ ಘೃತಮಿತ್ಯಾಹ-ಸಭಾಙ್ಗರ್ಯಾದಿಕಮಥವಾಽಗಾರಧೂಮಾದಿಭಿಃ ಸಮನ್ವಿತಮಥ ವಾ ಅರ್ಜುನತ್ವಚಂ ಚೂರ್ಣಿತಾಂ ಮಧುಸರ್ಪಿರ್ಭ್ಯಾಂ ಲಿಹ್ಯಾತ್|| ೧೧||

Adhikarana viShaprayogAH (12) · Śloka 12

ಕ್ಷೀರಕ್ಷೌದ್ರಘೃತೈರ್ಯುಕ್ತಂ ಪೀತಂ ಹನ್ತಿ ವಿಷಂ ವಿಷಮ್| ಸಸಿನ್ದುವಾರತಗರಂ ಮೃತಸಞ್ಜೀವನಂ ವಿಷಮ್| ಶಿರೀಷಕುಸುಮಂ ವಕ್ರಂ ವಿಷಮಾಖುವಿಷಾಪಹಮ್| ದೇವದಾರು ನತಂ ಮಾಂಸೀ ದ್ರಾಮಿಲೀಬಾಕುಚೀ ವಿಷಮ್| ಕುಷ್ಠಂ ಚ ಪಾನಲೇಪಾಭ್ಯಾಂ ಸಮಸ್ತವಿಷನಾಶನಮ್| ಮನಶ್ಶಿಲಾಞ್ಜನಾಲೈಲಾ ಸಿನ್ದುವಾರಾಮರಾಹ್ವಯಮ್| ಸರಕ್ತಾ ಕುಙ್ಕುಮವಿಷಂ ಧ್ಮಾನಂ ನಿಸ್ಸಂಜ್ಞಬೋಧನಮ್||೧೨||

ಕ್ಷೀರೇತ್ಯಾದಿನಾ ವಿಷಪ್ರಯೋಗಃ| ವಿಷಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತೂಕ್ತಾ| ವಿಷಂ ಕ್ಷೀರಾದಿಭಿರ್ಯುಕ್ತಂ ಪೀತಂ ವಿಷಂ ಹನ್ತಿ| ಸಿನ್ದುವಾರತಗರಾಭ್ಯಾಂ ಯುಕ್ತಂ ಪೀತಂ ವಿಷಂ ಮೃತಸಞ್ಜೀವನಮ್| ಶಿರೀಷಪುಷ್ಪತಗರಾಭ್ಯಾಂ ಯುಕ್ತಂ ಪೀತಂ ವಿಷಮಾಖು ವಿಷಾಪಹಂ ಭವತಿ| ದೇವದಾರ್ವ್ಯಾದಿಭಿರ್ಯುಕ್ತಂ ಪೀತಂ ವಿಷಂ ಸಮಸ್ತವಿಷಾಣಾಂ ನಾಶನಮ್| ಮನಶ್ಶಿಲಾದಿಕಂ ನಾಸಾಧ್ಮಾನಂ ನಿಸ್ಸಂಜ್ಞಾನಾಂ ಬೋಧನಮ್| ಅಲಂ ಹರಿತಾಲಮ್| ಅಮರಾಹ್ವಯಂ ದೇವದಾರು| ರಕ್ತಾ ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾ|| ೧೨||

Adhikarana dAhe lepayogaH (13) · Śloka 13

ದಾಹೇ ವಿಷೋದ್ಭವೇ ಲೇಪಃ ಸಕ್ತುಕ್ಷೀರಘೃತೈರ್ಹಿತಃ||೧೩||

ವಿಷೋದ್ಭವೇ ದಾಹೇ ಸರ್ವಾಙ್ಗಸನ್ತಾಪೇ ಸಕ್ತ್ವಾದಿಭಿರ್ಲೇಪೋ ಹಿತಃ| ಸಕ್ತವೋ ಯವಾನಾಮ್|| ೧೩||

Adhikarana sarpaviShaprayogaH (14) · Śloka 14

ಯಸ್ತು ಸಂರೋಷಿತೋ ಭೋಗೀ ಧೂಮಂ ವಕ್ತ್ರಾದ್ವಿಮುಞ್ಚತಿ| ದಣ್ಡಾಗ್ರೇ ಪಿಶಿತಂ ಬದ್ಧ್ವಾ ಬಹುಶಸ್ತೇನ ದಂಶಯೇತ್| ಅಶಕ್ಯಮಗದೈರನ್ಯೈರ್ವಿಷಪೀತಂ ಚಿಕಿತ್ಸಕಃ| ಪಾಯಯೇನ್ಮಾಂಸಚೂರ್ಣಂ ತಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ವಿಷಬಲಾಬಲಮ್||೧೪||

ಕ್ರೋಧಯಿತ್ವಾ ಸರ್ಪಮುತ್ಪನ್ನವಕ್ತ್ರಧೂಪಂ ಚ ಕೃತ್ವಾ ತೇನ ದಣ್ಡಬದ್ಧಂ ಮಾಂಸಂ ದಂಶಯೇತ್| ತಸ್ಯ ಮಾಂಸಸ್ಯ ಚುರ್ಣಂ ಪಾಯಯೇದ್ಯೋ ವಿಷಪೀತಸ್ತಮನ್ಯೈರಗದೈರಶಕ್ಯಮ್|| ೧೪||

Adhikarana anyarogeShu rasAyaneShvapi ca viShaprayoganirdeshaH (15) · Śloka 15

ಅನ್ಯೇಷ್ವಪಿ ಚ ರೋಗೇಷು ಶೇಷೋಪಾಯಪರಿಕ್ಷಯೇ| ವಿಷಂ ಯುಞ್ಜೀತ ನಿತ್ಯಂ ಚ ರಸಾಯನಗವೇಷಿಣಃ||೧೫||

ನ ಕೇವಲೇ ವಿಷ ಏವ ವಿಷಂ ಯೋಜ್ಯಂ ಯಾವದ್ವಿಷಾಚ್ಛೇಷಾಣಾಮುಪಾಯಾನಾಂ ಪರಿಕ್ಷಯೇ ಅಸಿದ್ಧಾವನ್ಯೇಷ್ವಪಿ ರೋಗೇಷು ವಿಷಂ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಯಸ್ತು ರಸಾಯನಗವೇಷೀ ರಸಾಯನಮಭಿಲಷತಿ ತಸ್ಯ ನಿತ್ಯಂ ವಿಷಂ ಯೋಜ್ಯಮ್|| ೧೫||

Adhikarana viShaprayogArhaH tadarthamAva shyakamRutvAdi (16) · Śloka 16

ಘೃತೋಪಸ್ಕೃತದೇಹಸ್ಯ ವಿಶುದ್ಧಸ್ಯ ಹಿತಾಶಿನಃ| ಸಾತ್ತ್ವಿಕಸ್ಯೋದಿತೇ ಭಾನೌ ಯೋಜ್ಯಂ ಶೀತವಸನ್ತಯೋಃ| ಗ್ರೀಷ್ಮೇಽಪ್ಯಾತ್ಯಯಿಕೇ ವ್ಯಾಧೌ...................||೧೬||

ಘೃತೋಪಸ್ಕೃತಾದಿದೇಹಸ್ಯ ಶೀತವಸನ್ತಯೋರ್ಭಾನಾವುದಿತೇ ಸೂರ್ಯೋದಯೇ ಪ್ರಾತರ್ವಿಷಂ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಆತ್ಯಯಿಕೇ ತು ವ್ಯಾಧೌ ಗ್ರೀಷ್ಮೇಽಪಿ ಯೋಜ್ಯಮ್|| ೧೬||

Adhikarana viShAnarhAH RutvAdi (17) · Śloka 17

..................................ಂಅ ಚ ವರ್ಷಾಸು ದುರ್ದಿನೇ| ನ ಕ್ರೋಧನೇ ನ ಪಿತ್ತಾರ್ತ್ತೇ ನ ಕ್ಲೀಬೇ ರಾಜನಿ ದ್ವಿಜೇ| ಕ್ಷುತ್ತೃಷ್ಣಾಶ್ರಮಘರ್ಮಾಧ್ವವ್ಯಾಧ್ಯನ್ತರನಿಪೀಡಿತೇ| ಗರ್ಭಿಣೀಬಾಲವೃದ್ಧೇಷು ನ ರೂಕ್ಷೇಷು ನ ಮರ್ಮಸು||೧೭||

ವರ್ಷಾಸು ದುರ್ದಿನೇ ಚ ವಿಷಂ ನ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಕ್ರೋಧನಾದಿಕೇ ಚ ಪುರುಷೇ ನ ಯೋಜ್ಯಮ್| ತಥಾ ಕ್ಷುಧಾದಿಭಿರ್ನಿಪೀಡತೇ| ವ್ಯಾಧ್ಯನ್ತರಂ ವಿಷವಿಷಯಾದನ್ಯೋ ವ್ಯಾಧಿಃ| ಸುಬೋಧಮ್|| ೧೭||

Adhikarana viShaprayoge varjanIyAni anyathA vyApadashca (18) · Śloka 18

ಅಭ್ಯಸ್ತೇಽಪಿ ವಿಷೇ ಯತ್ನಾದ್ವರ್ಜನೀಯಾನ್ ವಿವರ್ಜಯೇತ್| ಕಟ್ವಮ್ಲತೈಲಲವಣದಿವಾಸ್ವಪ್ನಾತಪಾನಲಾನ್| ರೂಕ್ಷಮನ್ನಂ ವಿಶೇಷೇಣ ಭಯಂ ವಾಽಜೀರ್ಣತಃ ಸದಾಃ| ದೃಗ್ವಿಭ್ರಮಂ ಕರ್ಣರುಜಾಮನ್ಯಾಂಶ್ಚಾನಿಲಜಾನ್ ಗದಾನ್| ವಿಷಂ ರೂಕ್ಷಾಶಿನಃ ಕುರ್ಯಾನ್ಮೃತ್ಯುಮೇವ ತ್ವಜೀರ್ಣತಃ||೧೮||

ವಿಷೇ ಅಭ್ಯಸ್ತೇ ಅಪಿ ಸಾತ್ಮ್ಯೀಭೂತೇಽಪಿ ವರ್ಜನೀಯಾನ್ ಯತ್ನಾದ್ವಿವರ್ಜಯೇತ್| ವಿಶೇಷೇಣ ತು ರೂಕ್ಷಮನ್ನಮ್| ಕಿಂ ತದಿತ್ಯಾಹ-ಕಟ್ವಮ್ಲೇತ್ಯಾದಿ| ಅಜೀರ್ಣತೋ ವಿಶೇಷೇಣ ಭಯಂ ಗೃಹೀತವ್ಯಮ್| ರೂಕ್ಷಾಶಿನೋ ನರಸ್ಯ ವಿಷಂ ದೃಗ್ವಿಭ್ರಮಾದೀನ್ ಕುರ್ಯಾತ್| ಅಜೀರ್ಣಾತ್ತು ಮೃತ್ಯುಮೇವ|| ೧೮||

Adhikarana haritAlaprayogaH (19) · Śloka 19

ಅಲಂ ಗೋಮೂತ್ರಸಂಯುಕ್ತಮಾತಪೇ ಶೋಷಯೇತ್ತ್ರ್ಯಹಮ್| ವಿಷಂ ಬೃಂಹಣಮೇತದ್ಧಿ ವಿಷಸ್ಯಾದೌ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ| ತತ್ಪಿಬೇನ್ಮಸ್ತುನಾ ವಾತಜ್ವರೇ ಕ್ಷೀರೇಣ ಪೈತ್ತಿಕೇ| ಯುಕ್ತಂ ಮೂತ್ರೇಣ ಕಫಜೇ ಸರ್ವಜೇ ತ್ರಿಫಲಾಮ್ಭಸಾ||೧೯||

ಹರಿತಾಲಸ್ಯ ಭಾವನಾಪ್ರಯೋಗಶ್ಚ ಸುಬೋಧಃ| ತದಿತಿ ಭಾವಿತಂ ಹರಿತಾಲಮ್| ಸರ್ವಜೇ ಸನ್ನಿಪಾತಜೇ|| ೧೯||

Adhikarana viShamajvare saviShayogAH (20) · Śloka 20

ಲೋಧ್ರಚನ್ದನಷಡ್ಗ್ರನ್ಥಾಶರ್ಕರಾಘೃತಮಾಕ್ಷಿಕೈಃ| ಕ್ಷೀರೇಣ ಚ ವಿಷಂ ಯುಕ್ತಂ ಜೀರ್ಣಜ್ವರಹರಂ ಪರಮ್| ನಿಕುಮ್ಭಕುಮ್ಭತ್ರಿಫಲಾಸರ್ಪಿರ್ಮಧುವಿಷೈಃ ಕೃತಃ| ನಿಹನ್ತಿ ಮೋದಕೋ ಜೀರ್ಣಜ್ವರಮೇಹತ್ವಗಾಮಯಾನ್| ಶಿಖಿಕರ್ಕಿರಸೋಪೇತಂ ವಿಷಮಜ್ವರಜಿದ್ವಿಷಮ್||೨೦||

ಲೋಧ್ರಾದಿಭಿರ್ಯುಕ್ತಂ ವಿಷಂ ಪರಂ ಜೀರ್ಣಜ್ವರಹರಮ್| ನಿಕುಮ್ಭಾದಿಭಿಃ ಕೃತೋ ಮೋದಕೋ ಜೀರ್ಣಜ್ವರಾದಿಕಂ ಹನ್ತಿ| ಶಿಖಿಕರ್ಕಿರಸಯುಕ್ತಂ ವಿಷಂ ವಿಷಮಜ್ವರಂ ಜಯತಿ| ಶಿಖೀ ಚಿತ್ರಕಃ| ಕರ್ಕೀ ಕರ್ಕಟಶೃಙ್ಗೀ|| ೨೦||

Adhikarana raktapitte saviShayogaH (21) · Śloka 21

ವಿಷಂ ಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಯಂ ರಾಸ್ನಾ ಸೇವ್ಯಮುತ್ಪಲಕನ್ದಕಮ್| ತಣ್ಡುಲೋದಕಪೀತಾನಿ ರಕ್ತಪಿತ್ತಸ್ಯ ಭೇಷಜಮ್||೨೧||

ವಿಷಾದಿಕಂ ತಣ್ಡುಲೋದಕೇನ ಪೀತಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತಸ್ಯ ಭೇಷಜಂ ಭವತಿ||೨೧||

Adhikarana duShTavraNe viShayogaH (22) · Śloka 22

ವಿಷಂ ರಸಾಞ್ಜನಂ ಭಾರ್ಙ್ಗೀ ವೃಶ್ಚಿಕಾಲೀ ಮಹಾಸಹಾ| ಸವೇದನೇ ಸಪಾಕೇ ಚ ವ್ರಣೇ ದುಷ್ಟೇ ಪ್ರಲೇಪನಮ್||೨೨||

ವಿಷಾದಿಕಂ ವೇದನಾದಿಯುಕ್ತೇ ದುಷ್ಟವ್ರಣೇ ಲೇಪನಂ ಯೋಜ್ಯಮ್|| ೨೨||

Adhikarana chardyAM viShayogaH (23) · Śloka 23

ಸಿತಾವಿಷಕ್ಷೀರತರುಪ್ರವಾಲಾ ಮಧುನಾ ದ್ರುತಾಃ| ಶ್ವಾಸಹಿಧ್ಮಾಪಹಾ ಲೀಢಾಶ್ಛರ್ದಿಘ್ನ್ಯಸ್ತು ವಿಷಾನ್ವಿತಾಃ| ಕ್ಷೌದ್ರೋಶೀರಮಧುಕ್ಷಾರರಜನೀಕುಟಜತ್ವಚಃ||೨೩||

ಸಿತಾದಿಕಂ ಮಧುನಾ ಲೀಢಂ ಶ್ವಾಸಹಿಧ್ಮಾಹರಮ್| ವಿಷಾನ್ವಿತಂ ಕ್ಷೌದ್ರಾದಿಕಂ ಲೀಢಂ ಛರ್ದಿಘ್ನಮ್| ಮಧು ಯಷ್ಟೀಮಧು|| ೨೩||

Adhikarana durnAmAdau viShayogaH (24) · Śloka 24

ವಿಜಯಾಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಪಿಪ್ಪಲೀದ್ವಯಚಿತ್ರಕೈಃ| ಪುಷ್ಕರಾಹ್ವಶಠೀದ್ರಾಕ್ಷಾಯವಾನೀಕ್ಷಾರದೀಪ್ಯಕೈಃ| ಸಿತಾಯಷ್ಟೀದ್ವಿಬೃಹತೀಸೈನ್ಧವೈಃ ಪಾಲಿಕೈಃ ಪಚೇತ್| ಸವಿಷಾರ್ದ್ಧಪಲೈಃ ಪ್ರಸ್ಥಂ ಘೃತಾತ್ತಜ್ಜೀರ್ಣಭುಕ್ಪಿಬೇತ್| ದುರ್ನಾಮೇ ಹತುಗುಲ್ಮಾರ್ಮತಿಮಿರಕ್ರಿಮಿಪಾಣ್ಡುತಾಃ| ಗಲಗ್ರಹಗ್ರಹೋನ್ಮಾದಕುಷ್ಠಾನಿ ಚ ನಿಯಚ್ಛತಿ||೨೪||

ವಿಜಯಾದಿಭಿಃ ಪಾಲಿಕೈರ್ವಿಷಾರ್ದ್ಧಪಲಯುಕ್ತೈರ್ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ಪಚೇತ್| ತದ್ಘೃತಂ ಜೀರ್ಣಭುಕ್ಪಿಬೇತ್ (ಜೀರ್ಣಂ ಶೀರ್ಣಶಾಲ್ಯನ್ನಮ್)| ತಚ್ಚ ದುರ್ನಾಮಾದೀನಿ ನಿಯಚ್ಛತಿ ನಾಶಯತಿ|| ೨೪||

Adhikarana udAvartAdau viShayogaH (25) · Śloka 25

ಕೃಚ್ಛ್ರಘ್ನಾವಿಷಪಥ್ಯಾಗ್ನಿದನ್ತೀದ್ರಾಕ್ಷಾನಿಶಾವಿಷಾಃ| ಶಿಲಾಜತು ವಿಷಂ ಮೂತ್ರಮುದಾವರ್ತಾಶ್ಮರೀಹರಮ್||೨೫||

ವಿಷಾದೀನ್ಯತಿವಿಷಾನ್ತಾನಿ ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರಘ್ನಾನಿ| ಮೂತ್ರಶಿಲಾಜತುಭ್ಯಾಂ ಯುಕ್ತಂ ವಿಷಮುದಾವರ್ತಾಶ್ಮರೀಹರಮ್|| ೨೫||

Adhikarana ashmaryAM viShayogaH (26) · Śloka 26

ಗೋಮೂತ್ರಕ್ಷಾರಸಿನ್ಧೂತ್ಥಂ ವಿಷಂ ಪಾಷಾಣಭೇದಕಮ್| ವಜ್ರವದ್ದಾರಯತ್ಯೇತದೇಕತಃ ಪೀತಮಶ್ಮರೀಮ್||೨೬||

ಗೋಮೂತ್ರಾದಿಕಮೇಕತಃ ಪೀತಂ ವಜ್ರವದಶ್ಮರೀಂ ದಾರಯತಿ| 'ಗೋಮೂತ್ರಕ್ಷೀರಸಿನ್ಧೂತ್ಥಮಿ' ತಿ ಚ ಪಾಠಃ|| ೨೬||

Adhikarana shUle viShayogaH (27) · Śloka 27

ಸಮೂಲಾ ಪಿಪ್ಪಲೀ ಮೂತ್ರಂ ವಿಷಂ ಶೂಲಹರಂ ತಥಾ| ವಿಷದ್ರವನ್ತೀಮಧುಕದ್ರಾಕ್ಷಾರಾಸ್ನಾಶಠೀಕಣಾಃ||೨೭||

ಸಮೂಲಾ ಮೂಲಯುಕ್ತಾ ಪಿಪ್ಪಲೀ| ಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಂ ಮೂತ್ರಂ ವಿಷಂ ಚೇತಿ ಶೂಲಹರಮ್| ತಥೈವ ವಿಷದ್ರವನ್ತ್ಯಾದಿಕಮ್|| ೨೭||

Adhikarana vRuddhau viShayogaH (28) · Śloka 28

ಏರಣ್ಡತೈಲಂ ತ್ರಿಫಲಾ ಗೋಮೂತ್ರಂ ಚಿತ್ರಕೋ ವಿಷಮ್| ಸರ್ಪಿಷಾ ಸಹಿತಂ ಪೀತಂ ವಾತಾಣ್ಡತ್ವಮಪೋಹತಿ||೨೮||

ಏರಣ್ಡತೈಲಾದಿಕಂ ಸರ್ಪಿಷಾ ಸಹಿತಂ ಪೀತಂ ವಾತಾಣ್ಡತ್ವಂ ವಾತವೃದ್ಧಿಮಪೋಹತಿ ನಾಶಯತಿ|| ೨೮||

Adhikarana gulmAdau viShayogaH (29) · Śloka 29

ತ್ರಿಫಲಾಸ್ವರ್ಜಿಕಾಕ್ಷಾರೋ ವಿಷಂ ಗುಲ್ಮಪ್ರಭೇದನಮ್| ವಿಷವೇಲ್ಲಮಿಸಿಕ್ಷೀರಂ ಗುಲ್ಮಪ್ಲೀಹನಿಬರ್ಹಣಮ್||೨೯||

ತ್ರಿಫಲಾದಿಕಂ ಗುಲ್ಮಸ್ಯ ಪ್ರಭೇದನಂ ವಿದಾರಣಂ ಭವತಿ| ವಿಷಾದಿಕಂ ಗುಲ್ಮಪ್ಲೀಹ್ನೋರ್ನಿಬರ್ಹಣಂ ನಾಶನಮ್| ಪ್ಲೀಹಾ ಪ್ಲೀಹೋದರಮ್|| ೨೯||

Adhikarana plIhodare viShayogaH (30) · Śloka 30

ಪ್ಲೀಹೋದರಘ್ನಂ ಪಯಸಾ ಶತಾಹ್ವಾ ಕ್ರಿಮಿಜಿದ್ವಿಷಮ್||೩೦||

ಪಯಸಾ ಕ್ಷೀರೇಣ ಯುಕ್ತಂ ಶತಾಹ್ವಾದಿಕಂ ಪ್ಲೀಹೋದರಘ್ನಂ ಭವತಿ| ಕ್ರಿಮಿಜಿದ್ವಿಡಙ್ಗಮ್|| ೩೦||

Adhikarana kuShThe viShayogaH (31) · Śloka 31

ವಾಯಸೀಮೂಲನಿಷ್ಕ್ವಾಥಪೀತಂ ಕುಷ್ಠಹರಂ ವಿಷಮ್||೩೧||

ವಾಯಸ್ಯಾಃ ಕಾಕೋದುಮ್ಬರಿಕಾಯಾಃ ಮೂಲಾನಾಂ ಕ್ವಾಥೇನ ಪೀತಂ ವಿಷಂ ಕುಷ್ಠಹರಮ್|| ೩೧||

Adhikarana kuShThe viShayogAntaram (32) · Śloka 32

ವಾಯಸ್ಯಾ ರಾಜವೃಕ್ಷತ್ವಕ್ತ್ರಾಯನ್ತೀ ಬಾಕುಚೀಫಲಾತ್| ಪ್ಲೀಹಘ್ನೇಭಕಣಾಭ್ಯಾಞ್ಚ ವಿಷಂ ಕ್ವಾಥೇನ ಕುಷ್ಠಜಿತ್| ಅವಲ್ಗುಜೈಡಗಜಯೋರ್ಬೀಜಂ ಕ್ಷಾರದ್ವಯಂ ವಿಷಮ್| ಲೇಪಃ ಸಸೈನ್ಧವಃ ಪಿಷ್ಟೋ ವಾರಿಣಾ ಕುಷ್ಠನಾಶನಃ| ಚಿತ್ರಕಾರ್ಕಜಟಾಹಸ್ತಿಪಿಪ್ಪಲೀಬಾಕುಚೀವಿಷೈಃ| ಗೋಮೂತ್ರಪಿಷ್ಟೈರನ್ಯೋಽನ್ಯೋಮನೋಹ್ವಾಸ್ನುಕ್ಪಯೋವಿಷೈಃ| ಸಚನ್ದ್ರಲೇಖೈಡಗಜಕರಞ್ಜಫಲಸೈನ್ಧವಃ| ಸವ್ಯೋಷಸ್ವರ್ಜಿಕಾಕ್ಷಾರಯವಕ್ಷಾರನಿಶಾದ್ವಯೈಃ| ಅಗಾರಧೂಮಸಹಿತೈರ್ಬಸ್ತಮೂತ್ರೇಣ ಕಲ್ಕಿತಃ||೩೨||

ವಾಯಸ್ಯಾದೀನಾಂ ಕ್ವಾಥೇನ ಪೀತಂ ವಿಷಂ ಕುಷ್ಠಜಿತ್| ಪ್ಲೀಹಘ್ನೋ ರೋಹಿಷಃ| ಇಭಕಣಾ ಹಸ್ತಿಪಿಪ್ಪಲೀ| ಅವಲ್ಗುಜಬೀಜಾದೀನಿ ವಾರಿಣಾ ಪಿಷ್ಟಾನಿ ತೈಃ ಸೈನ್ಧವಯುಕ್ತೋ ಲೇಪಃ ಕುಷ್ಠನಾಶನಃ ಸ್ಯಾತ್| ಅವಲ್ಗುಜಃ ಸೋಮರಾಜೀ| ಏಡಗಜಃ ಪ್ರಪುನ್ನಾಟಃ| ಅನ್ಯೋ ಲೇಪಶ್ಚಿತ್ರಕಾದಿಭಿರ್ಗೋಮೂತ್ರಪಿಷ್ಟೈರ್ಭವತಿ| ಚಿತ್ರಕಾರ್ಕಯೋರ್ಮೂಲಮ್| ಅನ್ಯೋ ಲೇಪೋ ಮನೋಹ್ವಾದಿಭಿರಗಾರಧೂಮಾನ್ತೈರ್ಬಸ್ತಸ್ಯಾವೇರ್ಮೂತ್ರೇಣ ಕಲ್ಕಿತೈರ್ಭವತಿ| ಮನೋಹ್ವಾ ಮನಶ್ಶಿಲಾ| ಸ್ನುಕ್ಪಯಃ ಸುಧಾಕ್ಷೀರಮ್| ಚನ್ದ್ರಲೇಖಾಸೋಮರಾಜೀ|| ೩೨||

Adhikarana vicarcikAdau viShayogaH (33) · Śloka 33

ಭಲ್ಲಾತಕಾಗ್ನಿಶಮ್ಯಾಕವಿಷೈರ್ಗೋಮೂತ್ರಪೇಷಿತೈಃ| ಲೇಪೋ ವಿಚರ್ಚಿಕಾದದ್ರುಶತಾರುಃಕಿಟಿಭಾಪಹಃ| ಶಮ್ಯಾಕಪತ್ರತ್ವಙ್ಮೂಲಂ ವಿಷಂ ತಕ್ರಂ ಚ ತದ್ಗುಣಮ್||೩೩||

ಭಲ್ಲಾತಕಾದಿಭಿರ್ಗೋಮೂತ್ರಪೇಷಿತೈರ್ಲೇಪೋ ವಿಚರ್ಚಿಕಾದ್ಯಾಪಹಃ| ಭಲ್ಲಾತಕೋಽರುಷ್ಕರಃ| ಅಗ್ನಿಶ್ಚಿತ್ರಕಃ| ಶಮ್ಯಾಕಸ್ಯಾರಗ್ವಧಸ್ಯ ಪತ್ರಾದಿಕಂ ತಕ್ರಪೇಷಿತಂ ತದ್ಗುಣಂ ಭಲ್ಲಾತಕಾದಿಗುಣಂ ವಿಚರ್ಚಿಕಾದಿಘ್ನಮಿತ್ಯರ್ಥಃ||೩೩||

Adhikarana shvitrAdau viShayogaH (34) · Śloka 34

ವಿಷಭಲ್ಲಾತಕದ್ವೀಪಿ ಗುಞ್ಜಾನಿಮ್ಬಫಲೈರ್ಜಯೇತ್| ಲೇಪೋಽಮ್ಲಪಿಷ್ಟೈಃ ಶ್ವಿತ್ರಾಣಿ ಪುಣ್ಡರೀಕಞ್ಚ ದಾರುಣಮ್| ವಕ್ರಕುಷ್ಠರಸದ್ವೀಪಿಸ್ಪೃಕ್ಕಾಪತ್ರೈಲವಾಲುಕಮ್| ಪಿಷ್ಟಂ ಖದಿರತೋಯೇನ ತ್ರಿರಾತ್ರಮುಷಿತಂ ಪಿಬೇತ್| ಶ್ವಿತ್ರೀ ವಿಷೇಣ ಸಂಸೃಷ್ಟಂ ತತಃ ಸ್ಫೋಟಾನ್ ಕಿಲಾಸಜಾನ್| ಕಣ್ಟಕೇನ ವಿಭಿದ್ಯಾನುಲೇಪೈರ್ಲಿಮ್ಪೇತ ಕೌಷ್ಠಿಕೈಃ| ಅಥವಾ ಕರವೀರಾರ್ಕಮೂಲಬಾಕುಚಿಕಾವಿಷೈಃ| ಬಸ್ತಾಮ್ಬುಪಿಷ್ಟೈಃ ಸದ್ವೀಪಿದ್ವಿಪಪಿಪ್ಪಲ್ಯರುಷ್ಕರೈಃ||೩೪||

ವಿಷಾದಿಭಿರಮ್ಲೈಃ ಕಾಞ್ಜಿಕಾದಿಭಿಃ ಪಿಷ್ಟೈರ್ಲೇಪಃ ಶ್ವಿತ್ರಾಣಿ ಜಯೇತ್| ದಾರುಣಂ ಪುಣ್ಡರೀಕಾಖ್ಯಂ ಕುಷ್ಠಞ್ಚ| ದ್ವೀಪಿಶ್ಚಿತ್ರಕಃ| ಗುಞ್ಜಾನಿಮ್ಬಯೋಃ ಫಲಮ್| ವಕ್ರಾದಿಕಂ ಖದಿರತೋಯೇನ ಪಿಷ್ಟಂ ತ್ರಿರಾತ್ರಮುಷಿತಂ ವಿಷೇಣ ಸಂಸೃಷ್ಟಂ ಕೃತ್ವಾ ಶ್ವಿತ್ರೀ ಪಿಬೇತ್| ರಸಃ ಸರ್ಜರಸಃ ಬೋಲಶ್ಚ| ತತಸ್ತೇನ ಕಿಲಾಸೇ ಯೇ ಸ್ಫೋಟಾ ಜಾಯನ್ತೇ ತಾನ್ ಕಣ್ಟಕೇನ ವಿಭಿದ್ಯಾನು ಪಶ್ಚಾತ್ ಕುಷ್ಠೋಕ್ತೈರ್ಲೇಪೈರ್ಲಿಮ್ಪೇತ್| ಅಥವಾ ಸ್ಫೋಟೇಷು ಭಿನ್ನೇಷು ಕರವೀರಾದಿಭಿರರುಷ್ಕರಾನ್ತೈರ್ಬಸ್ತಮೂತ್ರೇಣ ಪಿಷ್ಟೈರ್ಲಿಮ್ಪೇತ್| ದ್ವಿಪಪಿಪ್ಪಲೀ ಹಸ್ತಿಪಿಪ್ಪಲೀ|| ೩೪||

Adhikarana savarNIkaraNam (35) · Śloka 35

ಲಾಕ್ಷಾಸುರಾಹ್ವಾಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಕುಷ್ಠಪದ್ಮಕಶಾರಿವಾಃ| ಗುಞ್ಜಾಫಲಂ ಕುರವಕೋ ಲಾಙ್ಗಲೀ ವಜ್ರಕನ್ದಕಃ| ವಾರಾಹೀಕನ್ದಕಾಸ್ಫೋತಾ ಸಪ್ತಾಹ್ವಗಿರಿಕರ್ಣಿಕಾಃ| ಅರ್ಕಾಶ್ವಮಾರಯೋರ್ಮೂಲಂ ನಾಗಪುಷ್ಪಂ ನತಂ ನಿಶೇ| ದನ್ತೀ ವಿಷಂ ಸಾತಿವಿಷಂ ಪಿಪ್ಪಲೀ ಮರಿಚಾನಿ ಚ| ತೈಸ್ತೈಲಂ ಕಟುತೈಲಂ ವಾ ಶ್ವಿತ್ರಸ್ಯಾಭ್ಯಞ್ಜನಂ ಪಚೇತ್| ಸವರ್ಣೀಕರಣಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಮಾಸ್ತಿಕಸ್ಯ ವಚೋ ಯಥಾ||೩೫||

ಲಾಕ್ಷಾದಿಭಿರ್ಮರಿಚಾನ್ತೈಸ್ತೈಲಂ ಕಟುತೈಲಂ ವಾ ಶ್ವಿತ್ರಸ್ಯಾಭ್ಯಞ್ಜನಂ ಪಚೇತ್| ಏತಚ್ಛ್ರೇಷ್ಠಂ ಸವರ್ಣೀಕರಣಮ್| ಸುಬೋಧಮ್|| ೩೫||

Adhikarana garbhapAtane pralepaH (36) · Śloka 36

ವೀರಾಲಾಙ್ಗಲಿಕೀದನ್ತೀವಿಷಪಾಷಾಣಭೇದಕೈಃ| ಪ್ರಯೋಜ್ಯೋ ಮೂಢಗರ್ಭಾಣಾಂ ಪ್ರಲೇಪೋ ಗರ್ಭಮೋಚನಃ||೩೬||

ವೀರಾದಿಭಿಃ ಪ್ರಲೇಪೋ ಮೂಢಗರ್ಭಾಣಾಂ ಗರ್ಭಪಾತನಃ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಃ|| ೩೬||

Adhikarana vandhyatvaharaNayogaH (37) · Śloka 37

ಸ್ವರಸಂ ಬೀಜಪೂರಸ್ಯ ವಚಾಂ ಬ್ರಾಹ್ಮೀರಸಂ ಘೃತಮ್| ವನ್ಧ್ಯಾ ಪಿಬನ್ತೀ ಸವಿಷಂ ಸುಪುತ್ರೈಃ ಪರಿವಾರ್ಯತೇ||೩೭||

ಬೀಜಪೂರಸ್ವರಸಾದಿಕಂ ಸವಿಷಂ ವಿಷಸಹಿತಂ ಪಿಬನ್ತೀ ವನ್ಧ್ಯಾ ಸ್ತ್ರೀ ಸುಪುತ್ರೈಃ ಪರಿವಾರ್ಯತೇ|| ೩೭||

Adhikarana naShTashukrayogaH (38) · Śloka 38

ನಷ್ಟಶುಕ್ರಃ ಪಯೋದ್ರಾಕ್ಷಾಕಪಿಕಚ್ಛುವಚಾವಿಷಮ್||೩೮||

ಯಸ್ತು ನಷ್ಟಶುಕ್ರಃ ಸ ದ್ರಾಕ್ಷಾದಿಯುಕ್ತಂ ಪಯ ಉಪಯುಞ್ಜೀತೇತ್ಯರ್ಥಃ|| ೩೮||

Adhikarana netrarogeShu viShopayogaH (39) · Śloka 39

ವಿಷಂ ಸರ್ಪಿಃ ಸಿತಾಕ್ಷೌದ್ರಂ ತಿಮಿರಾಪಹಮಞ್ಜನಮ್| ವಿಷಂ ಚೈಕಮಜಾಕ್ಷೀರಕಲ್ಕಿತಂ ಘೃತಧೂಪಿತಮ್| ವಿಷಂ ಧಾತ್ರೀಫಲರಸೈರಸಕೃತ್ ಪರಿಭಾವಿತಮ್| ಅಞ್ಜನಂ ಶಙ್ಖಸಹಿತಂ ಪ್ರಗಾಢತಿಮಿರಪ್ರಣುತ್| ವಿಷಮಿನ್ದ್ರಾಯುಧಂ ಸ್ತನ್ಯೇ ಘೃಷ್ಟಂ ಕಾಚಜಿದಞ್ಜನಮ್| ಬೀಜಪೂರರಸೇ ಘೃಷ್ಟಂ ವಿಷಂ ತದ್ವತ್ಸಿತಾಯುತಮ್| ವಿಷಂ ಮಾಗಧಿಕಾ ದ್ವೇ ಚ ನಿಶೇ ಕಾಚಘ್ನಮಞ್ಜನಮ್| ಶುಕ್ಲಾರ್ಮಜಿದ್ವಿಷಂ ಕೃಷ್ಣಾಯುಕ್ತಂ ಗೋಮೂತ್ರಭಾವಿತಮ್| ಸಮುದ್ರಫೇನಸ್ಫಟಿಕಕುರುವಿನ್ದಸುಧಾಞ್ಜನಮ್| ಕೂರ್ಮಪೃಷ್ಠಞ್ಚ ತುಲ್ಯಾನಿ ತೇಭ್ಯೋಽರ್ದ್ಧಾಂಶಾ ಮನಶ್ಶಿಲಾ| ಅರ್ದ್ಧಹೀನಾನಿ ಮರಿಚಸೈನ್ಧವಾಯೋರಜಾಂಸಿ ಚ| ಅತೋ ಯಥೋತ್ತರಂ ದದ್ಯಾದಯಸಾ ಚ ಸಮಂ ವಿಷಮ್| ರಸಕ್ರಿಯೇಯಂ ಮಧುನಾ ಶುಕ್ಲಪಿಲ್ಲಾರ್ಮಕಾಚಹೃತ್| ಅಭೀಕ್ಷ್ಣಂ ಶೀತತೋಯೇನ ಸಿಞ್ಚೇನ್ನೇತ್ರೇ ವಿಷಾಞ್ಜಿತೇ| ರಸೋನಕನ್ದಮರಿಚವಿಷಸರ್ಷಪಸೈನ್ಧವೈಃ| ಪಿಲ್ಲೇಽಕ್ಷಿ ಲಿಖಿತಂ ಪೂರ್ವಂ ಸುರಸಾರಸಪೇಷಿತಃ| ಪೂರಯೇತ್ ಸರ್ಪಿಷಾ ಚಾನು ಸರ್ಪಿರೇವ ಚ ಪಾಯಯೇತ್| ಮಧೂಕಸಾರಮಧುಕವಿಷಕ್ಷೀರಜಲೈರ್ಘೃತಮ್| ಪಕ್ವಂ ಸನ್ತರ್ಪಣಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ರಾತ್ರ್ಯನ್ಧತ್ವೇ ಚಿರೋತ್ಥಿತೇ||೩೯||

ವಿಷಾದಿಕಂ ತಿಮಿರಾಪಹಮಞ್ಜನಮ್| ಏಕಂ ಕೇವಲಂ ವಿಷಮಜಾಕ್ಷೀರಕಲ್ಕಿತಂ ಘೃತಧೂಪಿತಂ ಚ ಶಬ್ದಾದಞ್ಜನಮ್| ಆಮಲಕರಸೇನಾಸಕೃದನೇಕವಾರಂ ಭಾವಿತಂ ವಿಷಂ ಶಙ್ಖೇನ ಯುಕ್ತಮಞ್ಜನಂ ಪ್ರಗಾಢಂ ಘನಂ ತಿಮಿರಂ ಪ್ರಣುದತಿ| ಇನ್ದ್ರಾಯುಧನಾಮಕಂ ವಿಷಂ ಸ್ತನ್ಯೇ ಘೃಷ್ಟಮಞ್ಜನಂ ಕಾಚಜಿದ್ ಭವತಿ| ಬೀಜಪೂರರಸೇ ಘೃಷ್ಟಂ ವಿಷಂ ಸಶರ್ಕರಂ ತದ್ವದಿತಿ ಕಾಚಜಿದಞ್ಜನಮ್| ತಥೈವ ಮಾಗಧಿಕಾದಿಭಿರ್ಯುಕ್ತಂ ವಿಷಮಞ್ಜನಮ್| ಪಿಪ್ಪಲೀಯುಕ್ತಂ ವಿಷಂ ಗೋಮೂತ್ರಭಾವಿತಂ ಶುಕ್ಲಜಿದರ್ಮಜಿಚ್ಚಾಞ್ಜನಮ್| ಸಮುದ್ರಫೇನಾದೀನಿ ಕೂರ್ಮಪೃಷ್ಠಾನ್ತಾನಿ ಪರಸ್ಪರತುಲ್ಯಾನಿ| ತೇಭ್ಯ ಏಕೀಕೃತೇಭ್ಯೋಽರ್ದ್ಧಾಂಶಾ ಮನಶ್ಶಿಲಾ| ಮರಿಚಾದೀನಿ ಯಥೋತ್ತರಮರ್ದ್ಧಹೀನಾನಿ| ತೇನ ಮನಶ್ಶಿಲಾಯಾ ಅರ್ದ್ಧೇನ ಹೀನಂ ಮರಿಚಮ್| ತಸ್ಯಾರ್ದ್ಧೇನ ಹೀನಂ ಸೈನ್ಧವಮ್| ತಸ್ಯಾರ್ದ್ಧೇನಾಽಯೋರಜಃ| ಅಯೋರಜಸಾ ಸಮಂ ವಿಷಮ್| ಮಧುನಾ ಮಾಕ್ಷಿಕೇಣ ಕೃತೇಯಂ ರಸಕ್ರಿಯಾ ಶುಕ್ರಾದಿಹೃತ್| ಕುರುವಿನ್ದೋ ಮುಸ್ತಃ| ವಿಷಪ್ರಯೋಗಾದಞ್ಜಿತೇ ಶೀತತೋಯೇನಾಭೀಕ್ಷ್ಣಂ ಸಿಞ್ಚೇತ್| ಪಿಲ್ಲೇಽಕ್ಷಿ ಲಿಖಿತ್ವಾ ಲಶುನಕನ್ದಾದಿಭಿಃ ಸುರಸಾರಸಪೇಷಿತೈಃ ಪೂರ್ವಂ ಪೂರಯೇತ್| ಪಶ್ಚಾಚ್ಚ ಸರ್ಪಿಷಾ ಪೂರಯೇತ್| ಸರ್ಪಿರೇವ ಪಾಯಯೇಚ್ಚ| ಸುರಸಾ ಮೂರ್ವಾ| ಮಧೂಕಸಾರಾದಿಭಿರ್ಘೃತಂ ಪಕ್ವಂ ಚಿರೋತ್ಥಿತೇ ರಾತ್ರ್ಯನ್ಧತ್ವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಸನ್ತರ್ಪಣಮ್|| ೩೯||

Adhikarana shiroruji saviShayogaH (40) · Śloka 40

ನಸ್ಯಂ ಶಿರೋರುಕ್ಶಮನಂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಪುಷ್ಪೀ ಸಿತಾ ವಿಷಮ್| ಅಥವಾ ಘೃತಯಷ್ಟ್ಯಾಹ್ವಶರ್ಕರಾವಿಷಸಂಯುತಾಃ||೪೦||

ಪ್ರತ್ಯಕ್ಪುಷ್ಪ್ಯಾದಿಕಂ ನಸ್ಯಂ ಶಿರುರುಜಾಂ ಶಮನಂ ನಾಶನಮ್| ಅಥವಾ ಘೃತಾದಿಕಂ ವಿಷಸಂಯುತಂ ನಸ್ಯಂ ಶಿರೋರುಕ್ಶಮನಮ್| ಪ್ರತ್ಯಕ್ಪುಷ್ಪ್ಯಪಾಮಾರ್ಗಃ||೪೦||

Adhikarana pUtinAsAyAM yogaH (41) · Śloka 41

ಶುಣ್ಠೀ ಪಥ್ಯಾ ವಿಷಂ ಪಾಠಾ ದ್ರವನ್ತೀ ಪೂತಿನಾಸಜಿತ್||೪೧||

ಶುಣ್ಠ್ಯಾದಿಕಂ ನಸ್ಯಂ ಪೂತಿನಾಸಜಿತ್|| ೪೧||

Adhikarana palitAdau viShayogaH (42) · Śloka 42

ಕಟುತೈಲಂ ವಿಷಂ ನಸ್ಯಂ ಪಲಿತಾರೂಂಷಿಕಾಪಹಮ್||೪೨||

ಕಟುತೈಲಾದಿ ಸುಬೋಧಮ್|| ೪೨||

Adhikarana karNashUle viShayogaH (43) · Śloka 43

ಸ್ವರ್ಜಿಕಾಕ್ಷಾರಸಿನ್ಧೂತ್ಥಶುಕ್ತಯುಕ್ತಂ ವಿಷಂ ಪರಮ್| ಕರ್ಣಯೋಃ ಪೂರಣಂ ತೀವ್ರಕರ್ಣಶೂಲನಿಬರ್ಹಣಮ್||೪೩||

ಸ್ವರ್ಜಿಕಾಕ್ಷಾರಾದಿಕಂ ಕರ್ಣಪೂರಣಂ ಪರಂ ತೀವ್ರಕರ್ಣಶೂಲನಿಬರ್ಹಣಮ್||೪೩||

Adhikarana mukhAmayeShu viShayogaH (44) · Śloka 44

ಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾವಿಷಸಿನ್ಧುಸಮುದ್ಭವೈಃ| ನಿಹನ್ತಿ ಸಾಧಿತಂ ತೈಲಂ ಗಣ್ಡೂಷೇಣ ಮುಖಾಮಯಾನ್||೪೪||

ಪ್ರಪ್ರೌಣ್ಡರೀಕಾದಿಭಿಃ ಸಾಧಿತಂ ತೈಲಂ ಗಣ್ಡೂಷೇಣ ಮುಖಾಮಯಾನ್ ನಿಹನ್ತಿ| ಸಿನ್ಧುಸಮುದ್ಭವಂ ಸೈನ್ಧವಮ್||೪೪||

Adhikarana skhaladvAci viShayogaH (45) · Śloka 45

ದೇವದಾರುವಿಷಂ ಸರ್ಪಿರ್ಗೋಮೂತ್ರಂ ಕಣ್ಟಕಾರಿಕಾ| ವಾಚಃ ಸ್ಖಲನತಾಂ ಹನ್ತಿ ಪೀತಮಿತ್ಯಾಹ ಕಾಶ್ಯಪಃ||೪೫||

ದೇವದಾರ್ವಾದಿಕಂ ಪೀತಂ ವಾಚಃ ಸ್ಖಲನತಾಂ ಸ್ಖಲನಂ ಹನ್ತೀತಿ ಕಾಶ್ಯಪ ಆಹ|| ೪೫||

Adhikarana viShaprayogalAbhAH (46-48) · Śloka 48

ಶತ್ರುಪ್ರಯುಕ್ತಾ ದ್ವಿಷತೋ ಗರಾದ್ವಾ ಲೂತಾಭುಜಙ್ಗಾಖುಗಣಾಜರಾಯಾಃ| ಅಕಾಲಮೃತ್ಯೋರ್ಗ್ರಹಪಾಪ್ಮತೋ ವಾ ವಿಷಾಶಿನೋ ನಾಸ್ತಿ ಭಯಂ ನರಸ್ಯ||೪೬|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತಾ ವಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರೇ ವಿಷೋಪ ಯೋಗೀಯೋ ನಾಮಾಷ್ಟಚತ್ವಾರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೪೮||

ವಿಷಪ್ರಯೋಗಗಸ್ಯ ಪ್ರಯೋಜನಮುಚ್ಯತೇ-ವಿಷಾಶಿನೋ ನರಸ್ಯ ಶತ್ರುಣಾ ಪ್ರಯುಕ್ತಾದ್ವಿಷಾತ್ ಗರಾಚ್ಚ ಲೂತಾದಿತಶ್ಚ ಭಯಂ ನಾಸ್ತೀತಿ|| ೪೬|| ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯೇನ್ದುವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಶಶಿಲೇಖಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರೇ ಅಷ್ಟಚತ್ವಾರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ