Adhikarana atha vraNapratiShedho nAma triMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
అథాతో వ్రణప్రతిశేధం నామాధ్యాయం వ్యాఖ్యాస్యామః| ఇతి హ స్మాహురాత్రేయాదయో మహర్షయః||1||
अथातो व्रणप्रतिशेधं नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
వ్రణస్య విభాగం దర్శయిత్వా సాధ్యస్య చికిత్సాం ప్రదర్శయితుమధ్యాయ ఆరభ్యతే| నిజస్య ప్రాధాన్యాత్ ప్రథమనిర్ణయః| స చ యతః శోఫపూర్వకో భవత్యత ఉచ్యతే||1||
Adhikarana shophAvasthAyAshcikitsAsUtram (2) · Śloka 2
వ్రణస్య శోఫావస్థాయాం శస్త్రకర్మవిధౌ శ్వయథుచికిత్సితే చ సాధనముద్దిష్టం||2||
व्रणस्य शोफावस्थायां शस्त्रकर्मविधौ श्वयथुचिकित्सिते च साधनमुद्दिष्टम्||२||
🔊 Audio coming soon
వ్రణస్య శోఫావస్థాయామిత్యాది సుబోధం||2||
Adhikarana tatrApatarpaNaprAdhAnyam (3) · Śloka 3
తత్రాపతర్పణమేవాదౌ ప్రధానతమం| అపి చ-దోషోచ్ఛ్రాయోపశాంత్యర్థముపదిష్టం యథాయథం| అవేక్ష్య దేహప్రాణాదీన్ కర్త్తవ్యమపతర్పణం||3||
तत्रापतर्पणमेवादौ प्रधानतमम्| अपि च-दोषोच्छ्रायोपशान्त्यर्थमुपदिष्टं यथायथम्| अवेक्ष्य देहप्राणादीन् कर्त्तव्यमपतर्पणम्||३||
🔊 Audio coming soon
అపతర్పణం సర్వం లంఘనం| అపి చేత్యపతర్పణవిభాగసముచ్చయాయ| దోషాణాముచ్ఛ్రాయస్యోపశాంత్యర్థం యదపతర్పణముపదిష్టం తద్దేహాదీనవేక్ష్య యథాయథం కర్తవ్యం||3||
Adhikarana apatarpaNaPalam (4) · Śloka 4
రాగసంరంభరహితాః పరిమ్లానా హృతాశ్రయాః| సద్యః శామ్యంతి శుద్ధానాం వ్రణాః శోఫాశ్చ దేహినాం||4||
रागसंरम्भरहिताः परिम्लाना हृताश्रयाः| सद्यः शाम्यन्ति शुद्धानां व्रणाः शोफाश्च देहिनाम्||४||
🔊 Audio coming soon
రాగ ఇత్యాదినా శోధనాఖ్యస్యాపతర్పణస్య ఫలద్వారేణ గుణకీర్తనం| శుద్ధానాం దేహినాం వ్రణాః శోఫాశ్చ సద్యః శామ్యంతి||4||
Adhikarana lepAdInAM guNAH (5) · Śloka 5
లేపాభ్యంగపరిషేకాన్ యథోక్తాంశ్చ ప్రయోజయేత్| యథాంబుభిః సిచ్యమానః శాంతిమగ్నిర్నియచ్ఛతి| దోషాగ్నిరేవం సహసా ప్రలేపాద్యైః ప్రయోజితైః||5||
लेपाभ्यङ्गपरिषेकान् यथोक्तांश्च प्रयोजयेत्| यथाम्बुभिः सिच्यमानः शान्तिमग्निर्नियच्छति| दोषाग्निरेवं सहसा प्रलेपाद्यैः प्रयोजितैः||५||
🔊 Audio coming soon
తత్ర చ వ్రణే లేపాదీన్ యథోక్తాన్ సామాన్యవిశేషత ఉక్తాన్ ప్రయోజయేత్| యథేత్యాదినా దృష్టాంతపూర్వకం లేపాదీనాం ప్రభావకీర్తనం||5||
Adhikarana pralepanavidhiH (6) · Śloka 6
ప్రతిలోమమేవ చానులింపేన్నానులోమం| తథా హ్యౌషధం సమ్యగవతిష్ఠతే| అనుప్రవిశతి చ రోమకూపాన్| న తు శుష్యదుపేక్షితవ్యమన్యత్ర పీడయితవ్యాత్| శుష్కం హి దాహోషారాగశ్యావత్వశూలాని వర్ధయతి||6||
प्रतिलोममेव चानुलिम्पेन्नानुलोमम्| तथा ह्यौषधं सम्यगवतिष्ठते| अनुप्रविशति च रोमकूपान्| न तु शुष्यदुपेक्षितव्यमन्यत्र पीडयितव्यात्| शुष्कं हि दाहोषारागश्यावत्वशूलानि वर्धयति||६||
🔊 Audio coming soon
ప్రతిలోమమిత్యాది సుబోధం| తథాపీతి ప్రతిలోమలేపనే| పీడయితవ్యే వ్రణే శుష్యదుపేక్షితవ్యమేవ| అన్యత్ర కుతో హేతోః శుష్యదౌషధం నోపేక్షితవ్యమిత్యాహ-శుష్కం హీత్యాది||6||
Adhikarana pradeha-pralepa-kalkaBedAH (7) · Śloka 7
యస్తు శీతస్తనుర్ముహుర్ముహుశ్చ ప్రయుజ్యతే స ప్రదేహో రక్తపిత్తత్వచాం ప్రసాదకృత్| ప్రలేపస్తూష్ణః శీతో వా బహలశ్చ తథా వాతశ్లేష్మప్రశమనస్తస్యోపయోగః క్షతాక్షతేషు| యస్తు క్షతేషూపయుజ్యతే స భూయః కల్క ఇతి సంజ్ఞా లభతే||7||
यस्तु शीतस्तनुर्मुहुर्मुहुश्च प्रयुज्यते स प्रदेहो रक्तपित्तत्वचां प्रसादकृत्| प्रलेपस्तूष्णः शीतो वा बहलश्च तथा वातश्लेष्मप्रशमनस्तस्योपयोगः क्षताक्षतेषु| यस्तु क्षतेषूपयुज्यते स भूयः कल्क इति संज्ञा लभते||७||
🔊 Audio coming soon
యస్తు శీతాదిగుణః పునః పునశ్చ ప్రయుజ్యతే స రక్తాదిప్రసాదకృత్ ఏవంభూతస్య ప్రదేహ ఇత్యాఖ్యా| యస్తూష్ణాదిగుణస్తథేతి పునః పునర్యుజ్యతే స ప్రలేపాఖ్యో వాతశ్లేష్మప్రశమనః| తస్య ప్రలేపస్య క్షతే చాక్షతే చోపయోగః| సుబోధం| భూయ ఇతి పునః ప్రలేపసంజ్ఞాయాం స్థితాయాం||7||
Adhikarana Alepasya daSavidhatvam (8) · Śloka 8
దశవిధశ్చ సమాసాదాలేపః| తద్యథా-స్నైహికో నిర్వాపణః ప్రసాదనః స్తంభనో విలాయనః పాచనః పీడనః శోధనో రోపణః సవర్ణీకరణశ్చ||8||
दशविधश्च समासादालेपः| तद्यथा-स्नैहिको निर्वापणः प्रसादनः स्तम्भनो विलायनः पाचनः पीडनः शोधनो रोपणः सवर्णीकरणश्च||८||
🔊 Audio coming soon
సమాసాత్ సంక్షేపతః స్నైహికాదిభేదేన దశవిధ ఆలేపో నామభిరేవ వ్యాఖ్యాతార్థః||8||
Adhikarana AlepAnAM BedAnusAraM viShayaH dravya~jca (9) · Śloka 9
తత్ర వాతే స్నిగ్ధద్రవ్యైః స్నేహాఢ్యైః స్నేహేనైవ స్నైహికః| పిత్తే పిత్తప్రాయే వ శోఫే విషాగ్నిక్షారదగ్ధే చ శితైర్నిర్వాపణః| స ఏవ చాంతర్దుష్టే రక్తే ప్రసాదనః| స ఏవ చ పునరస్రాతిప్రవృత్తౌ స్తంభనసజ్ఞః| శ్లేష్మమేదోభూయిష్ఠే శీతైశ్చావిదగ్ధే పిష్టలబ్ధే గ్రథితే వా రూక్షైర్విలాయనః| తైరేవ చ విదగ్ధే పాచనః| సూక్ష్మాస్యే వ్రణే రూక్షైః పిచ్ఛిలైశ్చ పీడనః| అశుద్ధే యథాస్వముపదిష్టైః శోధనః| శుద్ధే రోపణః| రూఢే చ సవర్ణీకరణః| నామభిరేవ చైషాం స్వరూపమాఖ్యాతం||9||
तत्र वाते स्निग्धद्रव्यैः स्नेहाढ्यैः स्नेहेनैव स्नैहिकः| पित्ते पित्तप्राये व शोफे विषाग्निक्षारदग्धे च शितैर्निर्वापणः| स एव चान्तर्दुष्टे रक्ते प्रसादनः| स एव च पुनरस्रातिप्रवृत्तौ स्तम्भनसज्ञः| श्लेष्ममेदोभूयिष्ठे शीतैश्चाविदग्धे पिष्टलब्धे ग्रथिते वा रूक्षैर्विलायनः| तैरेव च विदग्धे पाचनः| सूक्ष्मास्ये व्रणे रूक्षैः पिच्छिलैश्च पीडनः| अशुद्धे यथास्वमुपदिष्टैः शोधनः| शुद्धे रोपणः| रूढे च सवर्णीकरणः| नामभिरेव चैषां स्वरूपमाख्यातम्||९||
🔊 Audio coming soon
తత్రేత్యాదినా దశవిధానామాలేపానాం విషయో ద్రవ్యం చాఖ్యాయతే| స ఏవ స ఏవేతి యథోక్తలక్షణో నిర్వాపణః| అవిదగ్ధః పరివాసేనాఽప్రాప్తపాకావస్థః| తైరేవేతి శీతాదిగుణైః| అశుద్ధ ఇత్యాదినా శోధనాదీనాం క్రమేణ ప్రయోగకథనం||9||
Adhikarana rAtrau pradehaniShedhastatra yuktiSca (10) · Śloka 10
న చ ప్రదేహం రాత్రౌ ప్రయుంజీత| మా భూచ్ఛైత్యపిహితస్యోష్మణో బహిరనిస్సరణాద్వికారపరివృద్ధిః||10||
न च प्रदेहं रात्रौ प्रयुञ्जीत| मा भूच्छैत्यपिहितस्योष्मणो बहिरनिस्सरणाद्विकारपरिवृद्धिः||१०||
🔊 Audio coming soon
రాత్రౌ ప్రదేహం న ప్రయుంజీత| కా యుక్తిరిత్యాహ-మా భూచ్ఛైత్య ఇత్యాది| రాత్రిశైత్యేన శరీరోష్మణః కృతపిధానస్య సుతరాం బహిరనిస్సరణాద్వికారపరివృద్ధిర్మా భూదితి|| 10||
Adhikarana atra puShkalAvatamatam (11) · Śloka 11
పుష్కలావతస్తు పఠతి- తమసా పిహితా హ్యూష్మా రోమకూపైరనావృతైః| లేపాద్వినైవ నిర్యాతి రాత్రౌ నాలేపయేదతః||11||
पुष्कलावतस्तु पठति- तमसा पिहिता ह्यूष्मा रोमकूपैरनावृतैः| लेपाद्विनैव निर्याति रात्रौ नालेपयेदतः||११||
🔊 Audio coming soon
పుష్కలావతనామా ఋషిస్తు పఠతీత్యనేన రాత్రౌ లేపప్రతిషేధే యుక్త్యంతరప్రదర్శనం కరోతి| యద్రాత్రౌ తమసా పిహితః శరీరోష్మాఽనావృతై రోమకూపైర్లేపాద్వినైవ నిర్యాత్యతో నాలేపయేత్||11||
Adhikarana paryuShitalepaniShedhaH (12) · Śloka 12
న చ పర్యుషితం లేపం దద్యాత్ భూయస్తమేవ వా| వ్యమ్లః పర్యుషితో హి స్యాద్ భ్రష్టవీర్యస్తథేతరః||12||
न च पर्युषितं लेपं दद्यात् भूयस्तमेव वा| व्यम्लः पर्युषितो हि स्याद् भ्रष्टवीर्यस्तथेतरः||१२||
🔊 Audio coming soon
న చేత్యాది సుబోధం| పర్యూషితం హ్యనిష్ఠం| భూయస్తమేవేతి యో దత్తః||12||
Adhikarana jalaukAdyairasrAharaNe hetuH (13) · Śloka 13
శోఫే వ్రణే చ కఠినే వివర్ణే వేదనాన్వితే| సవిషే చ విశేషేణ జలజాద్యైర్హరేదసృక్| వేదనాయాః ప్రశాంత్యర్థం పాకస్యాఽప్రాప్తయేఽపి చ||13||
शोफे व्रणे च कठिने विवर्णे वेदनान्विते| सविषे च विशेषेण जलजाद्यैर्हरेदसृक्| वेदनायाः प्रशान्त्यर्थं पाकस्याऽप्राप्तयेऽपि च||१३||
🔊 Audio coming soon
శోఫే వ్రణే వా కఠినాదిగుణే జలజాద్యైరస్రాహరణే కింప్రయోజనమిత్యాహ-వేదనాయా ఇత్యాది| (అత్ర విశేష శబ్దేన సర్వధాతుదూషకస్యాపి విషస్య విశేషాద్రక్తదూషకత్వం సూచితం)||13||
Adhikarana srAvaNottaraM pradehAdi (14) · Śloka 14
నిర్వాపణాన్ పునశ్చాత్ర న్యగ్రోధాద్యైః సుశీతలాన్| కుర్యాత్ ప్రదేహసేకాదీన్ సఘృతక్షీరశర్కరాన్| న్యగ్రోధోదుంబరాశ్వత్థప్లక్షవేతసవల్కలైః| ప్రదేహో భూరిసర్పిర్భిః శోఫనిర్వాపణః పరం| ప్రదేహః ససితస్తద్వత్ సక్తవో మధుకం ఘృతం||14||
निर्वापणान् पुनश्चात्र न्यग्रोधाद्यैः सुशीतलान्| कुर्यात् प्रदेहसेकादीन् सघृतक्षीरशर्करान्| न्यग्रोधोदुम्बराश्वत्थप्लक्षवेतसवल्कलैः| प्रदेहो भूरिसर्पिर्भिः शोफनिर्वापणः परम्| प्रदेहः ससितस्तद्वत् सक्तवो मधुकं घृतम्||१४||
🔊 Audio coming soon
అత్ర పునశ్చ విస్రావితే రక్తే నిర్వాపణాన్ పూర్వోక్తలక్షణాన్ సుశీతలాన్ ప్రదేహాదీన్ ఘ్రుతాదియుక్తాన్ కుర్యాత్| కైరౌశధైరిత్యాహ-న్యగ్రోధాద్యైర్న్యగ్రోధోదుంబరేత్యాదిభిః| తాన్యేవ పఠతి-న్యగ్రోధాదీనాం వల్కలైస్త్వగ్భిర్భూరిసర్పిర్భిః ప్రదేహః పరం శోఫనిర్వాపణః| సుబోధం| (సక్త్వాదిభిః సితాసహితః ప్రదేహస్తద్వత్ పూర్వగుణః)||14||
Adhikarana vAtolbaNAnAM svedanam (15) · Śloka 15
వాతోల్బణానాం స్తబ్ధానాం కఠినానాం మహారుజాం| స్రుతాసృజాం చ శోఫానాం వ్రణానామపి చేదృశాం| గ్రామ్యానూపౌదకామిషవేశవారకృసరాపాయసోత్కారికాభిః స్వేదో యోజ్యః||15||
वातोल्बणानां स्तब्धानां कठिनानां महारुजाम्| स्रुतासृजां च शोफानां व्रणानामपि चेदृशाम्| ग्राम्यानूपौदकामिषवेशवारकृसरापायसोत्कारिकाभिः स्वेदो योज्यः||१५||
🔊 Audio coming soon
వాతోల్బణాదీనాం శోఫానాం వా వ్రణానాం వా గ్రామ్యాదిమాంసవేశవారాదిభిరుత్కారికాభిః స్వేదో యోజ్యః||15||
Adhikarana dAhashUlaharA cikitsA (16) · Śloka 16
సదాహశూలాంస్తు తిలానతసీంశ్చ భృష్ట్వా పయసి నిర్వాప్య తేనైవ క్షీరేణ పిష్ట్వా ప్రలేపయేత్| వలామధుకపృశ్నిపర్ణీచ్ఛిన్నరుహాభీరుజీవంతీశర్కరామదనక్షీరమహాస్నేహసిద్ధోత్కారికా కవోష్ణా శూలదాహహరా| తద్వన్మధుకయవచూర్ణతైలసర్పిర్భిః కోష్ణ ఆలేపః| తథా సతిలో ముద్గపాయసముపనాహః| దశమూలసిద్ధేన సుఖోష్ణేనాంభసా పయసా వా ఘృతతైలాభ్యాం వా పరిషేకః శోఫే వ్రణే వా దాహశూలఘ్నః||16||
सदाहशूलांस्तु तिलानतसींश्च भृष्ट्वा पयसि निर्वाप्य तेनैव क्षीरेण पिष्ट्वा प्रलेपयेत्| वलामधुकपृश्निपर्णीच्छिन्नरुहाभीरुजीवन्तीशर्करामदनक्षीरमहास्नेहसिद्धोत्कारिका कवोष्णा शूलदाहहरा| तद्वन्मधुकयवचूर्णतैलसर्पिर्भिः कोष्ण आलेपः| तथा सतिलो मुद्गपायसमुपनाहः| दशमूलसिद्धेन सुखोष्णेनाम्भसा पयसा वा घृततैलाभ्यां वा परिषेकः शोफे व्रणे वा दाहशूलघ्नः||१६||
🔊 Audio coming soon
సదాహశూలానితి శోఫాన్ వా వ్రణాన్ వా| సుబోధం| నిర్వాప్య పయసి క్షిప్త్వా| వలాదిసిద్ధోత్కారికా కవోష్ణా సతీ శూలదాహహరా| ఉత్కారికా స్విన్నపిండీ| మధుకాదిభిః కోష్ణ ఆలేపస్తద్వదితి శూలదాహహరః| తథైవ తిలముద్గాభ్యాం పాయసేనోపనాహః| దశమూలసిద్ధేన సుఖోష్ణేనాంభసా పరిషేకః| పయసా వా దశమూలసిద్ధేన సుఖోష్ణేన, ఘృతేనం తైలేన వా, ద్వాభ్యాం వా, పరిషేకః శోఫే దాహశూలఘ్నో వ్రణే వా||16||
Adhikarana shophavimlApanam (17) · Śloka 17
స్థిరాణాం మందవేదనానాం శోఫానాం విమ్లాపనం కార్యం| అభ్యజ్య స్వేదయిత్వా చ వేణునాడ్యా తతః శనైః| విమ్లాపనార్థం మృద్నీయాత్తలేనాంగుష్ఠకేన వా| తథాఽఽస్ఫోతపత్రమసూరకల్కేనాఽఽలేపః| సుసిద్ధపిష్టైః సఘృతైర్ముద్గయవగోధూమైర్వా||17||
स्थिराणां मन्दवेदनानां शोफानां विम्लापनं कार्यम्| अभ्यज्य स्वेदयित्वा च वेणुनाड्या ततः शनैः| विम्लापनार्थं मृद्नीयात्तलेनाङ्गुष्ठकेन वा| तथाऽऽस्फोतपत्रमसूरकल्केनाऽऽलेपः| सुसिद्धपिष्टैः सघृतैर्मुद्गयवगोधूमैर्वा||१७||
🔊 Audio coming soon
స్థిరాదిగుణానాం శోఫానాం విమ్లాపనం కార్యం| విమ్లాపనం విలయనం| అభ్యజ్యేత్యాదినా తదేవోచ్యతే| సుబోధం| తలో హస్తతలః| (అభ్యజ్య వాతకఫఘ్నైః స్నేహైరభ్యంగం కృత్వా పిండద్రవనాడ్యాద్యన్యతమేన స్వేదేన స్వేదయిత్వా| చశబ్దః సముచ్చయే| తతః స్వేదానంతరం విమ్లాపనార్థం విలయనార్థం వేణునాడ్యాద్యన్యతమేన మందం మందం విమృద్నీయాన్మర్దయేదిత్యర్థః)| సుబోధం| ఆస్ఫోతోఽర్కః ముద్గాదిభిః ఉసిద్ధాదిగుణైః ప్రలేపః||17||
Adhikarana upanAhaH (18) · Śloka 18
విలీయతే స చేన్నైవ తతస్తముపనాహయేత్| అవిదగ్ధస్తథా శాంతిం విదగ్ధః పాకమశ్నుతే| శిగ్రుశణఫలచిత్రకకిణ్వనిష్పావసర్షపతిలాతసీసక్తుకోలగృహధూమైరమ్లపిష్టైః సుఖోష్ణైః స్నిగ్ధైః సలవణైరుత్కారికాం కృత్వా తథా ప్రలిప్యైరండపత్రేణావచ్ఛాద్య బధ్నీయాత్||18||
विलीयते स चेन्नैव ततस्तमुपनाहयेत्| अविदग्धस्तथा शान्तिं विदग्धः पाकमश्नुते| शिग्रुशणफलचित्रककिण्वनिष्पावसर्षपतिलातसीसक्तुकोलगृहधूमैरम्लपिष्टैः सुखोष्णैः स्निग्धैः सलवणैरुत्कारिकां कृत्वा तथा प्रलिप्यैरण्डपत्रेणावच्छाद्य बध्नीयात्||१८||
🔊 Audio coming soon
స చేత్ స్థిరత్వాదిగుణః శోఫో న విలీయతే తతస్తముపనాహయేత్ బధ్నీయాత్ తథేత్యుపనాహేన అవిదగ్ధోఽభినవః శోఫః శాంతిమశ్నుతే విదగ్ధః పాకాభిముఖః పాకమశ్నుతే| శిగ్ర్వాదిభిరుత్కారికయా ప్రలిప్యైరండపత్రేణాచ్ఛాద్య వధ్నీయాత్||18||
Adhikarana pAkAbhimukhe kRutyam (19) · Śloka 19
పాకాభిముఖే చ శోఫే యథేష్టమాతురం భోజయేత్ పాచనార్థం పాకవేదనాశస్త్రకర్మసహనార్థం చ||19||
पाकाभिमुखे च शोफे यथेष्टमातुरं भोजयेत् पाचनार्थं पाकवेदनाशस्त्रकर्मसहनार्थं च||१९||
🔊 Audio coming soon
పాకాభిముఖే సోఫే పాచనాద్యర్థం వైద్య ఆతురం యథేష్టం భోజయేత్||19||
Adhikarana pakve kRutyam (20) · Śloka 20
పక్వే తు యథోక్తేన విధినా శస్త్రమవచారయేత్||20||
पक्वे तु यथोक्तेन विधिना शस्त्रमवचारयेत्||२०||
🔊 Audio coming soon
పక్వ ఇత్యాది సుబోధం| యథోక్తేన సూత్రప్రదర్శితేన||20||
Adhikarana dAraNArhe kRutyam (21) · Śloka 21
సుపక్వే పిండితే శోఫే పీడనైరుపపీడితే| దారణం దారణార్హస్య దోషపాకోద్ధతే హితం||21||
सुपक्वे पिण्डिते शोफे पीडनैरुपपीडिते| दारणं दारणार्हस्य दोषपाकोद्धते हितम्||२१||
🔊 Audio coming soon
యస్తు శోఫః పక్వః సన్ పిండితో న స్వయమేవ దీర్యతే తస్మిన్ శోఫే పీడనైర్లేపః పీడితే దోషే చ పాకేనోద్ధతే దారణార్హస్య పుంసో దారణః హితం యేనావదీర్యతే| దారణార్హః సూత్ర ఉక్తః||21||
Adhikarana citrakAdiBirdAraNam (22) · Śloka 22
చిత్రకచిరబిల్వదంతీకరవీరమూలకపోతపంకగృధ్రపురీషైర్గుగ్గుల్వతసీస్నుహీక్షీరపలాశక్షారసువర్ణక్షీరీదక్షశకృన్ముకూలకైర్వా క్షారౌషధైర్వా క్షారేణ వా||22||
चित्रकचिरबिल्वदन्तीकरवीरमूलकपोतपङ्कगृध्रपुरीषैर्गुग्गुल्वतसीस्नुहीक्षीरपलाशक्षारसुवर्णक्षीरीदक्षशकृन्मुकूलकैर्वा क्षारौषधैर्वा क्षारेण वा||२२||
🔊 Audio coming soon
చిత్రకాదిభిర్దారణముచ్యతే| అథవా గుగ్గుల్వాదిభిః ముకులకం దంతీ| అథవా క్షారౌషధైః| క్షారౌషధాని క్షారపాకవిధ్యుక్తాని| అథవా కేవలేనైవ చ యవక్షారేణ దారణం||22||
Adhikarana vraNapIDanaM viShayaH dravya~jca (23) · Śloka 23
పూయగర్భానణుద్వారాన్ సోత్సంగాన్ మర్మగానపి| నిఃస్నేహైః పీడనద్రవ్యైః సమంతాత్ప్రతిపీడయేత్| శుష్యంతం సముపేక్షేత ప్రలేపం పీడనం ప్రతి| న ముఖే చైనమాలింపేత్తథా దోషః ప్రసిచ్యతే| కలాయయవగోధూమముద్గమాషహరేణవః| ద్రవ్యాణాం పిచ్ఛిలానాంచ త్వఙ్మూలాని ప్రపీడనే||23||
पूयगर्भानणुद्वारान् सोत्सङ्गान् मर्मगानपि| निःस्नेहैः पीडनद्रव्यैः समन्तात्प्रतिपीडयेत्| शुष्यन्तं समुपेक्षेत प्रलेपं पीडनं प्रति| न मुखे चैनमालिम्पेत्तथा दोषः प्रसिच्यते| कलाययवगोधूममुद्गमाषहरेणवः| द्रव्याणां पिच्छिलानाञ्च त्वङ्मूलानि प्रपीडने||२३||
🔊 Audio coming soon
పూయగర్భత్వాదియుక్తాన్ శోఫాన్ వక్ష్యమాణైః పీడనద్రవ్యైః స్నేహవర్జితైః సమంతాన్ ప్రతిపీడయేత్| (పూయగర్భానంతఃపూయసహితాన్| అణుద్వారాన్ అణుముఖతయాఽంతరాంతరావరుద్ధపూయాస్రావాన్| సోత్సంగానుత్సంగసహితాన్| ఉత్సంగానుత్సంగసహితాన్| ఉత్సంగా ఉన్నతిః| శుష్కస్య పూయస్య సంశ్లేష ఇతి కేచిత్| మర్మగాన్ పాకాదినా సంప్రాప్తమర్మాన్| అపిశబ్దః సముచ్చయే)| పీడనార్థం చ శుష్యంతం ప్రలేపం సముపేక్షేత| తథా హి పీడయేత్| ఏనం చ పీడనీయం శోఫం ముఖే నైవాఽఽలింపేత్| తేన హి దోషః ప్రసిచ్యతే స్రవతి| (పీడనం ప్రతి ప్రలేపం శుష్యంతం సముపేక్షేత పీడనవిషయం ప్రలేపం శుష్యంతం శోషం గచ్ఛంతం సముపేక్షేత నాపనయేదిత్యర్థః| శుష్యంతమిత్యుక్తత్వాదేవ శుష్కస్యానుపేక్షణీయత్వమప్యర్థాత్ గమ్యతే| ఏనం పీడనీయం శోఫం ముఖే వ్రణముఖే నైవాలింపేత్ న ప్రలేపయేత్| తథా ఏవంవిధే సతి దోషః అంతర్గతః పూయాఖ్యో మలః ప్రసిచ్యతే ప్రస్రవతి| 'ఆలేపః శుష్కోఽవపీడ్య పూయం బహిర్నిష్కాసయతి యతస్తదవపీడనం' ఇతి జేజ్జటః)| అథ కిం తత్ ప్రపీడనమిత్యాహ-కలాయేత్యాది| పిచ్ఛిలానాం శాల్మల్యాదీనాం ద్రవ్యాణాం త్వచో మూలాని చ|| 23||
Adhikarana Sodhanam ( kaShAyeNa ) (24) · Śloka 24
వివర్ణాన్ పిచ్ఛిలాన్ పూతిగంధీన్ క్లేదరుజావతః| వ్రణానశుద్ధాన్ విజ్ఞాయ శోధనైరేభిరాచరేత్| శంఖిన్యంకోలసుమనః కరవీరసువర్చలాః| త్రిఫలా ఖదిరో దార్వీ కోలపత్రం పలంకషా| ప్రక్షాలనే కషాయాణి వర్గశ్చారగ్వధాదికః||24||
विवर्णान् पिच्छिलान् पूतिगन्धीन् क्लेदरुजावतः| व्रणानशुद्धान् विज्ञाय शोधनैरेभिराचरेत्| शङ्खिन्यङ्कोलसुमनः करवीरसुवर्चलाः| त्रिफला खदिरो दार्वी कोलपत्रं पलङ्कषा| प्रक्षालने कषायाणि वर्गश्चारग्वधादिकः||२४||
🔊 Audio coming soon
వివర్ణాదిగుణాన్ వ్రణానత ఏవ చాశుద్ధనితి విజ్ఞాయ ఏభిర్వక్ష్యమాణైః శోధనైరుపాచరేత్| శంఖినీత్యాది| శంఖిన్యాదీని కషాయరసాని చ ద్రవ్యాణ్యారగ్వధాదికో వర్గశ్చాఽశుద్ధానాం వ్రణానాం ప్రక్షాలనే యోజ్యః||24||
Adhikarana SodhanAlepaH (25) · Śloka 25
పటోలీతిలయష్ట్యాహ్వత్రివృద్దంతీనిశాద్వయం| నింబపత్రాణి చాలేపః సపటుర్వ్రణశోధనః||25||
पटोलीतिलयष्ट्याह्वत्रिवृद्दन्तीनिशाद्वयम्| निम्बपत्राणि चालेपः सपटुर्व्रणशोधनः||२५||
🔊 Audio coming soon
పటోల్యాదీనాం సలవణ ఆలేపో వ్రణశోధనః| (పటోల్యాదికం నింబపత్రాణి చ ఆలేపః ఏతత్ సర్వమాలేపనద్రవ్యమిత్యర్థః| సపటుః సైంధవోపేతో వ్రణశోధనో భవతి)||25||
Adhikarana shodhanakalkAdikam (26) · Śloka 26
అజగంధాజశ్రృంగీ చ గవాక్షీ లాంగలీ నిశా| పూతీకశ్చిత్రకః పాఠా పటోలీవేల్లరేణుకాః| కటుత్రయం యవక్షారో లవణాని సురాష్ట్రజా| నికుంభకుంభకాసీసహరితాలమనశ్శిలాః| కల్కాజ్యతైలరసజాచూర్ణవర్తిషు భేషజం||26||
अजगन्धाजश्रृङ्गी च गवाक्षी लाङ्गली निशा| पूतीकश्चित्रकः पाठा पटोलीवेल्लरेणुकाः| कटुत्रयं यवक्षारो लवणानि सुराष्ट्रजा| निकुम्भकुम्भकासीसहरितालमनश्शिलाः| कल्काज्यतैलरसजाचूर्णवर्तिषु भेषजम्||२६||
🔊 Audio coming soon
అజగంధాదీని కల్కాదిషు ప్రయోగేణ శోఫానాం వ్రణానాంచ భేషజం| రసజా రసక్రియా| వర్తిర్వ్రణనిధేయా చైలమయీ||26||
Adhikarana shodhanaghRutam (27) · Śloka 27
తత్ర గంభీరేషు పిత్తాత్మకేషు దాహపాకవత్సు వ్రణేష్వతీక్ష్ణోష్ణైరేభిః కార్పాసీఫలమిశ్రం కల్కం ఘృతం చ సాధయిత్వా యోజయేత్||27||
तत्र गम्भीरेषु पित्तात्मकेषु दाहपाकवत्सु व्रणेष्वतीक्ष्णोष्णैरेभिः कार्पासीफलमिश्रं कल्कं घृतं च साधयित्वा योजयेत्||२७||
🔊 Audio coming soon
తత్రేత్యాదినా కల్కాదయ ఉచ్యంతే| గంభీరత్వాదియుక్తేషు వ్రణేష్వేభిరిత్యజగంధాదిభిః పూతీకాదితీక్ష్ణోష్ణద్రవ్యరహితైః కృతం కార్పాసీఫలమిశ్రం కల్కం ఘృతం చ సాధయిత్వా యోజయేత్||27||
Adhikarana Sodhanatailam (28) · Śloka 28
ఉత్సన్నమాంసేష్వల్పస్రావేషు రూక్షేషు తిలాపామార్గబృహతీద్వయయుక్తైః పూర్వోక్తైః పూతీకాదిభిః సార్షపం తైలం చ||28||
उत्सन्नमांसेष्वल्पस्रावेषु रूक्षेषु तिलापामार्गबृहतीद्वययुक्तैः पूर्वोक्तैः पूतीकादिभिः सार्षपं तैलं च||२८||
🔊 Audio coming soon
ఉత్సన్నమాంసాదిషు వ్రణేషు పూర్వోక్తైః సర్వైః పూతీకాదిభిస్తిలాదియుక్తైః సర్షపతైలం చైకం సాధయిత్వా యోజయేదితి సంబంధః||28||
Adhikarana SodhanarasakriyA (29) · Śloka 29
ప్రచలప్రదేశాజేషు క్లేదబహులేషుత్సన్నాస్థిరమాసేషు తైలేన చాసిద్ధ్యత్సు రసక్రియాం కుర్యాత్| యథోక్తానాం సంశోధనౌషధానాం కషాయే పునః పరిస్రావ్యాధిశ్రృతే మనశ్శిలాతువరీకాసీసచూర్ణప్రతీవాపసిద్ధాం చ మాతులుంగరసోపేతాం సక్షౌద్రాం యుంజీత||29||
प्रचलप्रदेशाजेषु क्लेदबहुलेषुत्सन्नास्थिरमासेषु तैलेन चासिद्ध्यत्सु रसक्रियां कुर्यात्| यथोक्तानां संशोधनौषधानां कषाये पुनः परिस्राव्याधिश्रृते मनश्शिलातुवरीकासीसचूर्णप्रतीवापसिद्धां च मातुलुङ्गरसोपेतां सक्षौद्रां युञ्जीत||२९||
🔊 Audio coming soon
ప్రచలప్రదేశజత్వాదియుక్తేషు వ్రణేషు యే చ తైలేన న శుద్ధ్యంతి తేషు చ రసక్రియాం కుర్యాత్| కామిత్యాహ-యథోక్తానామిత్యాది||29||
Adhikarana SodhanacUrNam (30) · Śloka 30
మేదోయుక్తేషు గంభీరేషు క్లేదిషు కల్కైశ్చాసిద్ధ్యత్సువచాయాం సైంధవే కిణ్వే కాసీసే రజనీద్వయే| శోధనాగ్ర్యేషు చాన్యేషు చూర్ణం కుర్వీత శోధనం||30||
मेदोयुक्तेषु गम्भीरेषु क्लेदिषु कल्कैश्चासिद्ध्यत्सुवचायां सैन्धवे किण्वे कासीसे रजनीद्वये| शोधनाग्र्येषु चान्येषु चूर्णं कुर्वीत शोधनम्||३०||
🔊 Audio coming soon
మేదోయుక్తాదిషు వ్రణేషు వచాదికేఽన్యేష్వపి శోధనౌషధేషు శోధనం చూర్ణం కుర్వీత ||30||
Adhikarana SodhanavartiH (31) · Śloka 31
అంతఃశల్యానణుద్వారాన్ గంభీరాన్ మాంససంశ్రితాన్| సంధిమర్మనివిష్టాంశ్చ శోధయేద్వర్తిభిర్వ్రణాన్||31||
अन्तःशल्यानणुद्वारान् गम्भीरान् मांससंश्रितान्| सन्धिमर्मनिविष्टांश्च शोधयेद्वर्तिभिर्व्रणान्||३१||
🔊 Audio coming soon
అంతశ్శల్యాదికాన్ వ్రణాన్ వర్తిభిః శోధయేదితి సంబంధః||31||
Adhikarana dhUpanantadarthaM dravyANi ca (32) · Śloka 32
వాతాభిభూతాన్ సాస్రావాన్ ధూపయేదుగ్రవేదనాన్| శ్రీవేష్టకసర్జరససాలదేవదారుశింశపాఖదిరాసనకైడర్యసారయవమధూచ్ఛిష్టభూర్జపత్రపక్షౌమసర్పిభిః||32||
वाताभिभूतान् सास्रावान् धूपयेदुग्रवेदनान्| श्रीवेष्टकसर्जरससालदेवदारुशिंशपाख़दिरासनकैडर्यसारयवमधूच्छिष्टभूर्जपत्रपक्षौमसर्पिभिः||३२||
🔊 Audio coming soon
వాతాభిభూతత్వాదిగుణాన్ వ్రణాన్ శ్రీవేష్టకాదిభిర్ధూపయేత్| ( ని ) శ్రీవేష్టకో వాయసికః శ్రీవాసశ్చేతి శబ్దితః| సాలాదీనాం సారః| కైడర్యః కరంజః| (వాతాభిభూతాన్ ఉద్రిక్తవాతాన్| సాస్రావానాస్రావయుక్తాన్| ఆస్రావః పూయవహనం| ఉగ్రా అతిశయితా వేదనా పీడావిశేషో యేషాం తానుగ్రవేదనాన్)||32||
Adhikarana nirvApaNam (33) · Śloka 33
నిర్వాపయేద్ భృశం శీతైః పిత్తరక్తవిషోల్బణాన్||33||
निर्वापयेद् भृशं शीतैः पित्तरक्तविषोल्बणान्||३३||
🔊 Audio coming soon
పిత్తాద్యుల్బణాన్ వ్రణాన్ భృశం శీతైర్నిర్వాపయేత్| (ఉద్రిక్తపిత్తాన్ ఉల్బణరక్తాన్ విషయుక్తాంశ్చ వ్రణాన్ శీతైశ్చందనోశీరాదిశీతలద్రవ్యైర్భృశమతిశయేన నిర్వాపయేత్| లేపసేకాదినోష్మోపశమనం కుర్యాదిత్యర్థః )||33||
Adhikarana utsAdanam (34) · Śloka 34
శుష్కాల్పమాంసే గంభీరే వ్రణ ఉత్సాదనం హితం| అశ్వగంధాపామార్గతాలపత్రీసువర్చలాబలాతిబలానంతాధాతకీకుసుమసమంగాభిః పద్మకాదివర్గేణ న్యగ్రోధాదినా చ కల్కస్తథా సర్పీంష్యభ్యంజనార్థే||34||
शुष्काल्पमांसे गम्भीरे व्रण उत्सादनं हितम्| अश्वगन्धापामार्गतालपत्रीसुवर्चलाबलातिबलानन्ताधातकीकुसुमसमङ्गाभिः पद्मकादिवर्गेण न्यग्रोधादिना च कल्कस्तथा सर्पींष्यभ्यञ्जनार्थे||३४||
🔊 Audio coming soon
శుష్కమాంసాదికే వ్రణే ఉత్సాదనం మాంసవర్ధనం హితం| అశ్వగంధాదిభిః కల్కో వా సర్పీంషి వా ఉత్సాదనాని| (శుష్కమాంసే అల్పమాంసే గంభీరే చ వ్రణే| గంభీరం నిమ్నం)||34||
Adhikarana mAMsAdamAMsAhAraH (35) · Śloka 35
అద్యాన్మాంసాదమాంసాని విధినోపహితాని చ| మాంసం మాంసాదమాంసేన వర్ధతే శుద్ధచేతసః||35||
अद्यान्मांसादमांसानि विधिनोपहितानि च| मांसं मांसादमांसेन वर्धते शुद्धचेतसः||३५||
🔊 Audio coming soon
ఉత్సాదనార్థం మాంసాదానాం సింహశ్యేనాదీనాం మాంసాని విధానేనోపహితాని సంస్కృతాన్యద్యాత్| యతః శుద్ధచేతసః శోకాదిరహితస్య మాంసాదమాంసేనావశ్యం వ్రణే మాంసం వర్ద్ధతే||35||
Adhikarana avasAdanam (36) · Śloka 36
ఉత్సన్నమృదుమాంసానాం వ్రణానామవసాదనం| సైంధవకాసీససుమనోముకులగుగ్గులాగ్నిచిత్రకాగ్నిమంథదంతీశిరీషకరంజఫలభూర్జగ్రంథికుక్కుటాండాత్వక్కపోతకలవింకపురీషనేపాలీహరితాలచూర్ణాని సక్షౌద్రాణి||36||
उत्सन्नमृदुमांसानां व्रणानामवसादनम्| सैन्धवकासीससुमनोमुकुलगुग्गुलाग्निचित्रकाग्निमन्थदन्तीशिरीषकरञ्जफलभूर्जग्रन्थिकुक्कुटाण्डात्वक्कपोतकलविङ्कपुरीषनेपालीहरितालचूर्णानि सक्षौद्राणि||३६||
🔊 Audio coming soon
ఉత్సన్నమాంసాదీనాం వ్రణానామవసాదనం వ్రణమాంసనిమ్నీకరణం హితం| కిం తదిత్యాహ - సైంధవేత్యాది| సుబోధం| కలవింకో గ్రామచటకః||36||
Adhikarana mRudUkaraNam (37) · Śloka 37
సరుజే కఠినే స్తబ్ధే రూక్షే శుష్యతి చ వ్రణే| మార్దవజననార్థం వ్రణావిరోధి వాతఘ్నసిద్ధస్య సర్పిషః పానం| తద్విధైరేవ చ సిద్ధం తైలమభ్యంగః| పూర్వోక్తాశ్చ స్వేదాః| తథా సర్పిర్మజ్జవసాభిర్ధూపాః సుస్నిగ్ధసక్తుసైంధవకిణ్వతిలపిష్టకృసరపాయసానూపవేశవారాః కించిదుష్ణో బహుశః ప్రలేపాః| పిత్తవిద్రధివీసర్పశోఫకుష్ఠఘృతాని చ| సర్వవ్రణేషు యోజ్యాని పానసేకప్రలేపనే||37||
सरुजे कठिने स्तब्धे रूक्षे शुष्यति च व्रणे| मार्दवजननार्थं व्रणाविरोधि वातघ्नसिद्धस्य सर्पिषः पानम्| तद्विधैरेव च सिद्धं तैलमभ्यङ्गः| पूर्वोक्ताश्च स्वेदाः| तथा सर्पिर्मज्जवसाभिर्धूपाः सुस्निग्धसक्तुसैन्धवकिण्वतिलपिष्टकृसरपायसानूपवेशवाराः किञ्चिदुष्णो बहुशः प्रलेपाः| पित्तविद्रधिवीसर्पशोफकुष्ठघृतानि च| सर्वव्रणेषु योज्यानि पानसेकप्रलेपने||३७||
🔊 Audio coming soon
సరుజాదికే వ్రణే వ్రణావిరోధిభిః కాంచికాదిరహితైర్వాతహరైద్రవ్యైః సిద్ధస్య సర్పిషః పానం| తద్విధైరితి వ్రణావిరోధిభిర్వాతహరైః పూర్వోక్తా ఇతి శోఫావస్థోక్తాః| పిత్తజానాం విద్రధ్యాదీనాం యాని ఘృతాన్యుక్తాని తాని సర్వవ్రణేషు పానాదిషు యోజ్యాని||37||
Adhikarana dAruNIkaraNam (38) · Śloka 38
అతిమృమాంసేషు వ్రణేషు దారుణీకరణార్థం త్రిఫలాలోధ్రాగ్రసర్జజంబూప్రియంగ్వశోకవల్కలాని| సౌరాష్ట్Rరీకాసీసరోచనావచూర్ణనం| సారైర్గంధైశ్చ ధూపః||38||
अतिमृमांसेषु व्रणेषु दारुणीकरणार्थं त्रिफलालोध्राग्रसर्जजम्बूप्रियङ्ग्वशोकवल्कलानि| सौराष्ट्ऱ्रीकासीसरोचनावचूर्णनम्| सारैर्गन्धैश्च धूपः||३८||
🔊 Audio coming soon
అతిమృదుమాంసేషు వ్రణేషు దారుణత్వాపాదనాయ త్రిఫలాదికల్కలాని నానాప్రయోగైర్యోజ్యాని| సౌరాష్ట్ర్యాద్యవచూర్ణనం హితం| సారైరగరుచందనాదిభిర్గంధద్రవ్యైశ్చ మాంస్యాదిభిర్ధూపః||38||
Adhikarana kShArakarma (39) · Śloka 39
ఉత్సన్నమాంసాన్ కఠినాన్ కండూయుక్తాంశ్చిరోత్థితాన్| వ్రణాన్ సుదుఃఖశోధ్యాంశ్చ శోధయేత్క్షారకర్మణా||39||
उत्सन्नमांसान् कठिनान् कण्डूयुक्तांश्चिरोत्थितान्| व्रणान् सुदुःखशोध्यांश्च शोधयेत्क्षारकर्मणा||३९||
🔊 Audio coming soon
ఉత్సన్నమాంసత్వాదియుక్తాన్ వ్రణాన్ క్షారకర్మణా శోధయేత్||39||
Adhikarana agnikarma (40) · Śloka 40
స్రవంతోఽశ్మరిజా మూత్రం యే చాన్యే రక్తవాహినః| ఛిన్నాశ్చ సంధయో యేషాం యథోక్తైర్యే చ సాధనైః| సాధ్యమానా న సిధ్యంతి శోధ్యాః స్యుస్తేఽగ్నికర్మణా||40||
स्रवन्तोऽश्मरिजा मूत्रं ये चान्ये रक्तवाहिनः| छिन्नाश्च सन्धयो येषां यथोक्तैर्ये च साधनैः| साध्यमाना न सिध्यन्ति शोध्याः स्युस्तेऽग्निकर्मणा||४०||
🔊 Audio coming soon
యే వ్రణా అశ్మరిజాః సంతో మూత్రం స్రవంతి అన్యే చ యే రక్తవాహినో యేషాం చ సంధయశ్ఛిన్నాః యే చ సర్వైరుక్తైః సాధనైరుపక్రమైర్న సిధ్యంతి తే సర్వే అగ్నికర్మణా శోధ్యాః స్యురితి సంభావనాయాం||40||
Adhikarana ropaNam (41) · Śloka 41
వ్రణానామథ శుద్ధానాం రోపణాని ప్రయోజయేత్| అసనాదిన్యగ్రోధాదివర్గధవసల్లకీకుటజత్వచో మంజిష్ఠాసమంగామృతాశ్వగంధాఽఽరగ్వధధాతకీపుష్పాణి పద్మకాదిశ్చ ప్రక్షాలనాదిషు సప్తసు ప్రయోజ్యా ఇతి||41||
व्रणानामथ शुद्धानाम् रोपणानि प्रयोजयेत्| असनादिन्यग्रोधादिवर्गधवसल्लकीकुटजत्वचो मञ्जिष्ठासमङ्गामृताश्वगन्धाऽऽरग्वधधातकीपुष्पाणि पद्मकादिश्च प्रक्षालनादिषु सप्तसु प्रयोज्या इति||४१||
🔊 Audio coming soon
ఏవమంతే శుద్ధానాం వ్రణానాం రోపణం యోజ్యం| కిం తదిత్యాహ-అసనాదీత్యాది| అసనాదికం పద్మకాద్యంతం ప్రక్షాలనాదిషు సప్తసు ప్రక్షాలనాఽఽలేపఘృతతైలరసక్రియాచూర్ణవర్తిషు యోజయేత్||41||
Adhikarana pracCardanAdyantaHSodhanam (42) · Śloka 42
భవంతి చాత్ర- ఉత్సన్నదుష్టపిశితే సంక్లిష్టధ్యామశోణితే| వ్రణే ప్రచ్ఛర్దనం శస్తం కఫదుష్టే విశేషతః| విరేచనం పిత్తదుష్టే దీర్ఘకాలానుబంధిని| రూక్షే సవేదనే బస్తిరధఃకాయే విశేషతః||42||
भवन्ति चात्र- उत्सन्नदुष्टपिशिते संक्लिष्टध्यामशोणिते| व्रणे प्रच्छर्दनं शस्तं कफदुष्टे विशेषतः| विरेचनं पित्तदुष्टे दीर्घकालानुबन्धिनि| रूक्षे सवेदने बस्तिरधःकाये विशेषतः||४२||
🔊 Audio coming soon
ఉత్సన్నత్వాదిగుణే వ్రణే ప్రచ్ఛర్దనం శస్తం| కఫదుష్టే వ్రణే విశేషేణ ప్రచ్ఛర్దనం| విరేకో బస్తిశ్చ సుబోధః||42||
Adhikarana jatrUrdhvajeShu nAvanAdikam (43) · Śloka 43
జత్రూర్ధ్వజే చ శ్వయథౌ కండ్వాఢ్యే తీక్ష్ణనావనం| తజ్జ ఏవానిలాఢ్యే తు శ్వయథౌ స్నేహనావనం| తథా సశోఫరుక్స్రావే ధూమో వాతకఫోల్బణే| రుజాదిమితి వక్త్రస్థే యథాస్వం కవలో హితః||43||
जत्रूर्ध्वजे च श्वयथौ कण्ड्वाढ्ये तीक्ष्णनावनम्| तज्ज एवानिलाढ्ये तु श्वयथौ स्नेहनावनम्| तथा सशोफरुक्स्रावे धूमो वातकफोल्बणे| रुजादिमिति वक्त्रस्थे यथास्वं कवलो हितः||४३||
🔊 Audio coming soon
జత్రూర్ధ్వజే కండ్వాఢ్యే చ శ్వయథౌ తీక్ష్ణం నస్యం శస్తం| తజ్జ ఏవేత్యూర్ధ్వజత్రుజ ఏవ శ్వయథావనిలాఢ్యే చ స్నేహనస్యం| తథేత్యూర్ధ్వజత్రుజ ఏవ చ వ్రణే వాతకఫోల్బణే శోఫాదియుక్తే ధూమః| వక్త్రస్థే రుజాదిమతి వ్రణే యథాస్వం దోషాధిక్యేన కవలో హితః||43||
Adhikarana doShAnusAraM kaShAyAdyarthaM dravyANi (44) · Śloka 44
ద్వావాద్యౌ పంచమూలాఖ్యౌ గణౌ యశ్చానిలాపహః| తే వ్రణే వాతికే యోజ్యాః కషాయాదిషు సప్తసు| న్యగ్రోధపద్మకాద్యౌ తు పైత్తే వర్గశ్చ పిత్తజిత్| ఆరగ్వధాదిః శ్లేష్మఘ్నః కఫే మిశ్రాస్తు మిశ్రజే||44||
द्वावाद्यौ पञ्चमूलाख्यौ गणौ यश्चानिलापहः| ते व्रणे वातिके योज्याः कषायादिषु सप्तसु| न्यग्रोधपद्मकाद्यौ तु पैत्ते वर्गश्च पित्तजित्| आरग्वधादिः श्लेष्मघ्नः कफे मिश्रास्तु मिश्रजे||४४||
🔊 Audio coming soon
ద్వావాద్యౌ పంచమూలో మహధ్రస్వాఖ్యౌ| అనిలాపహో గణః శోధనాద్యుక్త ఇత్యేతే వాతికే వ్రణే సప్తసు కషాయాదిషు యోజ్యాః| కషాయః క్షాలనే| న్యగ్రోధపద్మకాద్యౌ గణౌ పిత్తజిద్వర్గశ్చ పిత్తవ్రణే సప్తసు కషాయాదిషు యోజ్యః| ఆరగ్వధాదిర్గణః శ్లేష్మఘ్నో వర్గశ్చ కఫజే| మిశ్రజే వ్రణే యథాయోగం మిశ్రాస్తే యోగాః||44||
Adhikarana doShAnusAraM lepavidhAnam (45) · Śloka 45
పిష్టోఽమ్లైర్వాతికే లేపస్తైలసర్పిర్వసాయుతః| ఘనః కోష్ణశ్చ పైత్తే తు పయఃపిష్టో ఘృతాన్వితః| తనువస్త్రాంతరః శశ్వదుష్ణో గోమూత్రపేషితః| రూక్షస్తైలేన వా స్నిగ్ధో బహలః కఫజే హితః||45||
पिष्टोऽम्लैर्वातिके लेपस्तैलसर्पिर्वसायुतः| घनः कोष्णश्च पैत्ते तु पयःपिष्टो घृतान्वितः| तनुवस्त्रान्तरः शश्वदुष्णो गोमूत्रपेषितः| रूक्षस्तैलेन वा स्निग्धो बहलः कफजे हितः||४५||
🔊 Audio coming soon
పిష్టోఽమ్లైరిత్యాదినా వాతాదిషు లేపవిధానం సుబోధం| ఘనః కోష్ణశ్చేత్యేవమంతం వాతే| తనువస్త్రాంతర ఇత్యేవమంతం పిత్తే| కఫే శశ్వదుష్ణ ఇత్యాది| బహలో ఘనః||45||
Adhikarana mAMsasthavraNAnAM tilakalkena prayogaH (46) · Śloka 46
అపేతపూతిమాంసాంనాం మాంసస్థానామరోహతాం| కల్కం సంరోహణం కుర్యాత్తిలానాం మధుకాన్వితం| స్నిగ్ధోష్ణతిక్తమధురకషాయత్వైః స సర్వజిత్| స క్షౌద్రనింబపత్రాభ్యాం యుక్తః సంశోధనః పరం| పూర్వాభ్యాం సర్పిషా చాసౌ యుక్తః స్యాదాశు రోపణః| తిలవద్యవకల్కం తు కేచిదిచ్ఛంతి తద్విదః||46||
अपेतपूतिमांसांनां मांसस्थानामरोहताम्| कल्कं संरोहणं कुर्यात्तिलानां मधुकान्वितम्| स्निग्धोष्णतिक्तमधुरकषायत्वैः स सर्वजित्| स क्षौद्रनिम्बपत्राभ्यां युक्तः संशोधनः परम्| पूर्वाभ्यां सर्पिषा चासौ युक्तः स्यादाशु रोपणः| तिलवद्यवकल्कं तु केचिदिच्छन्ति तद्विदः||४६||
🔊 Audio coming soon
మాంసస్థానాం వ్రణానామపగతపూతిమాంసానామరోహతాం సతాం తిలానాం కల్కం మధుకాన్వితం సంరోహణం కుర్యాత్| స హి తిలకల్కః స్నిగ్ధాదిగుణత్వాత్ సర్వదోషజిత్ భవతి| సమధుకాన్వితస్తిలకల్కః క్షౌద్రనింబపత్రాభ్యాం యుక్త: పరం సంశోధనః| అసౌ చ మధుకాన్వితస్తిలకల్కః పూర్వాభ్యామేవ క్షౌద్రనింబపత్రాభ్యాం సర్పిషా చ యుక్త ఆశు రోపణో భవతి| కేచిదాచార్యా రోపణవిదస్తిలకల్కప్రకారేణ యవకల్కమపీచ్ఛంతి||46||
Adhikarana sAsrAdivraNAnAM ropaNam (47) · Śloka 47
సాస్రపిత్తవిషాగంతుగంభీరాన్ సోష్మణో వ్రణాన్| క్షీరరోపణభైషజ్యశ్రృతేనాజ్యేన రోపయేత్| రోపణౌషధసిద్ధేన తైలేన కఫవాతజాన్||47||
सास्रपित्तविषागन्तुगम्भीरान् सोष्मणो व्रणान्| क्षीररोपणभैषज्यश्रृतेनाज्येन रोपयेत्| रोपणौषधसिद्धेन तैलेन कफवातजान्||४७||
🔊 Audio coming soon
అస్రాదియుక్తాన్ వ్రణాన్ క్షీరేణ రోపణభైషజ్యైశ్చ శ్రృతనాజ్యేన రోపయేత్| కఫవాతజాన్ వ్రణాన్ రోపణైరౌషధైః సిద్ధేన తైలేన రోపయేత్||47||
Adhikarana avadhyavraNAdInAM ropaNakramaH (48) · Śloka 48
అవధ్యానాం చలస్థానాం శుద్ధానాం వా ప్రదుష్యతాం| యథాస్వం రోపణైః కుర్యాద్రసజాం సనిశాద్వయైః| సమానాం స్థిరమాంసానాం త్వక్స్థానాం చూర్ణ ఇష్యతే| నీరుజామవగాఢానాం శుద్ధానాం వర్తయో హితాః||48||
अवध्यानां चलस्थानां शुद्धानां वा प्रदुष्यताम्| यथास्वं रोपणैः कुर्याद्रसजां सनिशाद्वयैः| समानां स्थिरमांसानां त्वक्स्थानां चूर्ण इष्यते| नीरुजामवगाढानां शुद्धानां वर्तयो हिताः||४८||
🔊 Audio coming soon
అవధ్యాదీనాం వ్రణానాం యథాస్వం దోషాద్యపేక్షయా రోపణౌషధైర్హరిద్రాద్వయయుక్తై రసజాం రసక్రియాం కుర్యాత్| యథాస్వమేతైరేవ త్వౌషధైః సమత్వాదియుక్తానాం వ్రణానాం చూర్ణ ఇష్యతే| యథాస్వం తైరేవ నీరుజాదీనాం వ్రణానాం వర్తయో హితాః||48||
Adhikarana ropaNaH kalkaH (49) · Śloka 49
సమంగామోచసరలసోమవల్కాః సచందనాః| పద్మకాదిశ్చ కల్కోఽయం పరమం రోపణోఽథవా| పుండ్రాహ్వతిలజీవంతీగోజిహ్వాధాతకీబలాః||49||
समङ्गामोचसरलसोमवल्काः सचन्दनाः| पद्मकादिश्च कल्कोऽयं परमं रोपणोऽथवा| पुण्ड्राह्वतिलजीवन्तीगोजिह्वाधातकीबलाः||४९||
🔊 Audio coming soon
సమంగాదిభిః పద్మకాదిగణాంతైః కల్కః పరమం వ్రణరోపణః| సోమవల్కః కట్ఫలత్వక్| అథవా పుండ్రాహ్వాదీనాం బలాంతానాం కల్కః పరమం వ్రణరోపణః||49||
Adhikarana ropaNaM tailaM ghRuta~jca (50) · Śloka 50
ప్రపౌండరీకమధుకకాకోలీద్వయచందనైః| సాధితం తైలమాజ్యం వా తద్వత్కంపిల్లకేన వా| దూర్వారసేన వా దార్వ్యాస్త్వచా వా వ్రణరోపణం||50||
प्रपौण्डरीकमधुककाकोलीद्वयचन्दनैः| साधितं तैलमाज्यं वा तद्वत्कम्पिल्लकेन वा| दूर्वारसेन वा दार्व्यास्त्वचा वा व्रणरोपणम्||५०||
🔊 Audio coming soon
ప్రపౌండరీకాదిభిః సాధితం తైలం ఘృతం వా తద్వదితి పరమం వ్రణరోపణం| కంపిల్లకేన వా సాధితం తైలం వాజ్యం వా| దూర్వారసేన వా సాధితం దార్వీత్వచా వా||50||
Adhikarana paTolAdiyogaH (tailaghRutayoH) (51) · Śloka 51
పటోలనింబపత్రాణి లోధ్రముస్తాప్రియంగవః| సూక్ష్మైలాధాతకీసర్జ్జఖదిరాగరుచందనం| కంపిల్లకం విడంగాని వత్సకం త్రిఫలా బలా| కల్కైరేభిఘృతం సిద్ధం తైలం వా రోపణం పరం||51||
पटोलनिम्बपत्राणि लोध्रमुस्ताप्रियङ्गवः| सूक्ष्मैलाधातकीसर्ज्जखदिरागरुचन्दनम्| कम्पिल्लकं विडङ्गानि वत्सकं त्रिफला बला| कल्कैरेभिघृतं सिद्धं तैलं वा रोपणं परम्||५१||
🔊 Audio coming soon
పటోలాదికల్కైర్ఘృతం వా తైలం వా సిద్ధం పరమం వ్రణరోపణం||51||
Adhikarana varNasAdhanaM savarNIkaraNam (52) · Śloka 52
పద్మకం పద్మకింజల్కం దార్వీ మూర్వా తిలోత్పలం| మేదా సమంగా యష్ట్యాహ్వం ప్రలేపో వర్ణసాధనః| కకుభోదుంబరాశ్వత్థజంబూకట్ఫలలోధ్రజైః| త్వచమాశు నిగృహ్ణంతి త్వక్చూర్ణైశ్చూర్ణితా వ్రణాః| లాక్షామనోహ్వామంజిష్ఠాహరితాలనిశాద్వయైః| ప్రలేపః సఘృతక్షౌద్రస్త్వగ్విశుద్ధికరః పరం| ధ్యామకాశ్వత్థనిచులమూలం లాక్షాలగైరికం| సహేమశ్చామృతాసంగకాసీసం చేతి వర్ణకృత్| కాలేయకలతాఽఽమ్రాస్థిహేమకాలారసోత్తమైః| లేపః సగోమయరసః సవర్ణకరణః పరం| అయోరజః సకాసీసం త్రిఫలాకుసుమాని చ| ప్రలేపః కురుతే కాష్ణర్యం సద్య ఏవ నవత్వచి| దగ్ధయాఽఽనూపసత్త్వానాం శ్లక్ష్ణచూర్ణితయా త్వచా| భల్లాతతైలప్లుతయా శుక్లమాలేపయేద్ వ్రణం| నవం కపాలికామూలం వైదులం సస్థిరాహ్వయం| కాసీసం మధుకం లేపో వ్రణే కృష్ణే మధుద్రుతః| కపిత్థాన్మాంసముద్ధృత్య మూత్రస్యాజ్యస్య పూరణం| క్షిపేచ్చాత్ర మనోహ్వాలవంశనిర్లేఖరోచనాః| కాసీసం ప్రపునాటశ్చ మాసం న్యస్తం తతో భువి| అధోఽర్జునస్య తచ్ఛుక్లవ్రణాలేపః సవర్ణకృత్||52||
पद्मकं पद्मकिञ्जल्कं दार्वी मूर्वा तिलोत्पलम्| मेदा समङ्गा यष्ट्याह्वं प्रलेपो वर्णसाधनः| ककुभोदुम्बराश्वत्थजम्बूकट्फललोध्रजैः| त्वचमाशु निगृह्णन्ति त्वक्चूर्णैश्चूर्णिता व्रणाः| लाक्षामनोह्वामञ्जिष्ठाहरितालनिशाद्वयैः| प्रलेपः सघृतक्षौद्रस्त्वग्विशुद्धिकरः परम्| ध्यामकाश्वत्थनिचुलमूलं लाक्षालगैरिकम्| सहेमश्चामृतासङ्गकासीसं चेति वर्णकृत्| कालेयकलताऽऽम्रास्थिहेमकालारसोत्तमैः| लेपः सगोमयरसः सवर्णकरणः परम्| अयोरजः सकासीसं त्रिफलाकुसुमानि च| प्रलेपः कुरुते काष्णर्यं सद्य एव नवत्वचि| दग्धयाऽऽनूपसत्त्वानां श्लक्ष्णचूर्णितया त्वचा| भल्लाततैलप्लुतया शुक्लमालेपयेद् व्रणम्| नवं कपालिकामूलं वैदुलं सस्थिराह्वयम्| कासीसं मधुकं लेपो व्रणे कृष्णे मधुद्रुतः| कपित्थान्मांसमुद्धृत्य मूत्रस्याज्यस्य पूरणम्| क्षिपेच्चात्र मनोह्वालवंशनिर्लेखरोचनाः| कासीसं प्रपुनाटश्च मासं न्यस्तं ततो भुवि| अधोऽर्जुनस्य तच्छुक्लव्रणालेपः सवर्णकृत्||५२||
🔊 Audio coming soon
పద్మకాదిభిర్వ్రణే లేపో వర్ణసాధనో వర్ణకరణః| (కకుభాదిత్వచాం చూర్ణైశ్చూర్ణితా అవకీర్ణా వ్రణాస్త్వచమాశ్వేవ నిగృహ్ణంతి నిబధ్నంతి)| లాక్షాదిభిర్ఘృతక్షౌద్రసహితః ప్రలేపః పరమతిశయేన త్వగ్విశుద్ధిం కరోతి| ధ్యామకాదిభిర్ఘృతక్షౌద్రసహితః ప్రలేపో వర్ణకృత్ భవతి| (ధ్యామకం కత్తృణానుకారి తృణం| నిచులో వంజులః| అలం హరితాలం| హేమ నాగకేసరం| అమృతాసంగః కర్పరికా| కాసీసం తుత్థకం| ఇతి జేజ్జటః)| అమృతా గుడూచీ| ఆసంగో రసాంజనమితి చ| కాలేయకాదిభిర్గోమయరసోపేతో లేపః పరం సవర్ణకరణః కాయసమానవర్ణకరణః| కాలేయకం దార్వీ| (ని) కాలేయకం దారునిశా దార్వీ పీతద్రుపీతనః| లతా దూర్వా ప్రియంగుశ్చ| హేమ పద్మకం నాగకేసరమితి జేజ్జటః| రసోత్తమః పారదః| కాలా సారివేతి జేజ్జటః| అయోరజ ఆదిరాలేపో నవత్వచి సద్య ఏవ కాష్ణర్యం కురుతే| త్రిఫలాయాః కుసుమాని| శుక్లం వ్రణమానూపానాం సత్త్వానాం ప్రాణినాం త్వచా దగ్ధయాఽను శ్లక్ష్ణచూర్ణితయాఽను చ భల్లాతతైలప్లుతయా లేపయేత్| భల్లాతతైలమరుష్కరతైలం| కృష్ణం వ్రణం సప్తరాత్రం ఛాగలే పయసి స్థితేనాను చ తేనైవావస్థానపయసా పిష్టేన రోహిణీఫలేనాఽఽలేపయేత్| కృష్ణే వ్రణే నవమార్చరకాలోత్పన్నం కపాలికామూలాదికం మధుద్రుతో లేపః| కపాలికామూలం వైదులం మూలమితి సంబధ్యతే| ('నవం కపాలికాచూర్ణం వైదులం సర్జనాం చ| కాసీసం క్షౌద్రయుక్తం చ మధుకంచైవ లేపయేదీతి సుశ్రుతః)| కపిత్థఫలస్య త్వగంతర్భవే మాంస ఉద్ధృతే సతి మూత్రాజ్యయోః పూరణం| తత్ర చ మనోహ్వాదికం ప్రక్షిప్య తతోఽర్జునవృక్షస్యాధో భువి న్యస్తం తత్ శుక్లవ్రణ ఆలేపః సవర్ణకృత్| వంశనిర్లేఖనం వంశతనుశల్కః| కాసీసం తుత్థం| ('మూత్రస్యాజస్య పూరణమీతి సుశ్రుతః )||52||
Adhikarana romasa~jjananam (53) · Śloka 53
దగ్ధో వారణదంతోఽంతర్ధూమం తైలం రసాంజనం| రోమసంజననో లేపస్తద్వత్తైలపరిప్లుతా| చతుష్పాన్నఖరోమాస్థిత్వక్శ్రృంగఖురజా మషీ||53||
दग्धो वारणदन्तोऽन्तर्धूमं तैलं रसाञ्जनम्| रोमसञ्जननो लेपस्तद्वत्तैलपरिप्लुता| चतुष्पान्नखरोमास्थित्वक्श्रृङ्गखुरजा मषी||५३||
🔊 Audio coming soon
వారణదంతో హస్తిదంతోఽంతర్ధూమం దగ్ధస్తైలం రసాంజనం చ సవర్ణకరణో లేపః| చతుష్పదాం నఖాదిజాం మషీ తైలపరిప్లుతా తద్వదితి రోమసంజననో లేపః||53||
Adhikarana pathyanirdeSaH (54-30) · Śloka 30
జీర్ణశాల్యోదనం స్నిగ్ధమల్పముష్ణోదకోత్తరం| భుంజానో జాంగలైర్మాంసైః శీఘ్రం వ్రణమపోహతి||54|| ఇతి వైద్యపతిసింహగుప్తస్య సూనోర్వాగ్భటస్య కృతావష్టాంగసంగ్రహసంహితాయాముత్తరతంత్రే వ్రణప్రతిషేధో నామ త్రింశోఽధ్యాయః||30||
जीर्णशाल्योदनं स्निग्धमल्पमुष्णोदकोत्तरम्| भुञ्जानो जाङ्गलैर्मांसैः शीघ्रं व्रणमपोहति||५४|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे व्रणप्रतिषेधो नाम त्रिंशोऽध्यायः||३०||
🔊 Audio coming soon
స్నిగ్ధాదిగుణం శాల్యోదనం జాంగలైర్మాంసైః సహ భుంజానః పురుషః శీఘ్రం వ్రణమపోహతి||54|| ఇతి శ్రీమన్మహామహోపాధ్యాయేందువిరచితాయామష్టాంగసంగ్రహవ్యాఖ్యాయాం శశిలేఖాయాముత్తరతంత్రే త్రింశోఽధ్యాయః