Adhikarana atha vraNavibhaktiparij~jAnIyo nAmaikonatriMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
ಅಥಾತೋ ವ್ರಣವಿಭಕ್ತಿಪರಿಜ್ಞಾನೀಯನ್ನಾಮಾಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ|
ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||
View original
अथातो व्रणविभक्तिपरिज्ञानीयन्नामाध्यायं व्याख्यास्यामः|
इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
ನಿಜಪ್ರಧಾನಾನಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮುಕ್ತಮಾಗನ್ತುಪ್ರಧಾನಾನಾಮವಸರೋಽತಃ ಶಲ್ಯತನ್ತ್ರಮಾರಭ್ಯತೇ| ಸರ್ವಸ್ಯ ಚ ಶಲ್ಯಸ್ಯ ವ್ರಣಫಲತ್ವಾದ್ ವ್ರಣ ಏವಾದೌ ವಿಚಾರ್ಯತೇ| ವ್ರಣ್ಸ್ಯ ತು ಸ್ವರೂಪಜ್ಞಾನೇ ಹೇತ್ವಾದಿಕಂ ವಕ್ತುಂ ನ ಪಾರ್ಯತೇ| ತಚ್ಚ ಸ್ವರೂಪಂ ಸಾಮಾನ್ಯತಃ ಪ್ರಸಿದ್ಧ್ಯೈವ ಜ್ಞಾಯತೇ| ವಿಶೇಷೇ ತ್ವಾಗಮೋಽಪೇಕ್ಷ್ಯತೇ| ಅತೋ ವ್ರಣವಿಭಾಗಪರಿಜ್ಞಾನಾರ್ಥಮಧ್ಯಾಯ ಆರಭ್ಯತೇ| ಅಥೇತ್ಯಾದಿ ಪೂರ್ವವದ್ ವ್ಯಾಖ್ಯೇಯಮ್| ವ್ರಣನಂ ಜ್ಞಾತುಂ ನಿರೂಪ್ಯತೇ||೧||
Adhikarana vraNaniruktiH (2) · Śloka 2
ಯಾವದಾಯುರ್ವೃಣೀತೇ ವಿವೃಣೋತಿ ವಾ ಶರೀರಮಿತಿ ವ್ರಣಃ||೨||
View original
यावदायुर्वृणीते विवृणोति वा शरीरमिति व्रणः||२||
ಯಾವದಿತ್ಯಾದಿ| ಯಾವದಾಯುರಾಯುಷೋಽನ್ತಂ ಯಾವಚ್ಛರೀರಂ ವೃಣೀತೇ ವಿವೃಣೋತಿ ವಾಽತೋ ವ್ರಣಃ| ವೃಣೀತ ಇತಿ ವೃಙ್ ಸಮ್ಭಕ್ತಾವಿತ್ಯಸ್ಯ ರೂಪಮ್| ಸಮ್ಭಕ್ತಿಃ ಪ್ರಾರ್ಥನಾ| ವಿವೃಣೋತಿ ಪ್ರಕಟಯತಿ ಸಾಶಯತ್ವಾತ್ಪ್ರಾರ್ಥಯತೇ||೨||
Adhikarana nijAgantuBedau (3) · Śloka 3
ಸ ಚ ದ್ವಿವಿಧೋ ನಿಜ ಆಗನ್ತುಶ್ಚ|
ತತ್ರ ನಿಜೋ ದೋಷಸಮುತ್ಥಃ|
ಆಗನ್ತುಃ ಶಸ್ತ್ರಾನುಶಸ್ತ್ರೋಪಲಲಗುಡನಖದಶನವಿಷಾಣವಿಷಾರುಷ್ಕರಾದಿನಿಮಿತ್ತಃ|
ಸೋಽಪಿ ಪುನರ್ವಾತಾದಿಭಿರಧಿಷ್ಠಿತೋ ನಿಜತಾಂ ಲಭತೇ||೩||
View original
स च द्विविधो निज आगन्तुश्च|
तत्र निजो दोषसमुत्थः|
आगन्तुः शस्त्रानुशस्त्रोपललगुडनखदशनविषाणविषारुष्करादिनिमित्तः|
सोऽपि पुनर्वातादिभिरधिष्ठितो निजतां लभते||३||
ಸ ಚ ವ್ರಣೋ ನಿಜಾಗನ್ತುಭೇದೇನ ದ್ವಿವಿಧಃ| ತತ್ರ ಯೋ ದೋಷನಿಮಿತ್ತೋ ವಾತಾದಿಕೋಪಹೇತುಃ ಸ ನಿಜಃ| ಆಗನ್ತುಃ ಶಸ್ತ್ರಾದಿನಿಮಿತ್ತಃ| ಆದಿಗ್ರಹಣೇನಾಶೇಷಾಣಾಂ ಕ್ಷತಕರಾಣಾಂ ಗ್ರಹಣಮ್| ಸೋಽಪ್ಯಾಗನ್ತುವ್ರಣೋ ಯದಾ ವಾತಾದ್ಯಧಿಷ್ಠಾನತಾಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ತದಾ ನಿಜಸಂಜ್ಞಾಮೇವ ಲಭತೇ||೩||
Adhikarana shuddhaduShTavraNau (4) · Śloka 4
ಪುನಶ್ಚ ದ್ವೇಧಾ ವ್ರಣೋ ದುಷ್ಟಃ ಶುದ್ಧಶ್ಚ|
ತತ್ರ ದೋಷದೂಷಿತೋ ದುಷ್ಟಃ||೪||
View original
पुनश्च द्वेधा व्रणो दुष्टः शुद्धश्च|
तत्र दोषदूषितो दुष्टः||४||
ಪುನರನ್ಯೇನ ಪ್ರಕಾರೇಣ ದ್ವೇಧಾ ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಪ್ರಕಾರಾಭ್ಯಾಂ ವ್ರಣೋ ಭವತಿ| ಏಕೋ ದುಷ್ಟವ್ರಣೋ ದ್ವಿತೀಯಃ ಶುದ್ಧವ್ರಣಃ ಪೂರ್ವೋಕ್ತೇ ಚ ದ್ವಯೇಽಪ್ಯೇತದ್ ದ್ವಯಂ ಸಮ್ಭವತಿ| ನನು ದುಷ್ಟಃ ಕ ಉಚ್ಯತ ಇತ್ಯಾಹ-ತತ್ರೇತಿ| ತತ್ರ ದ್ವಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ ಸ ದುಷ್ಟೋ ವಿಜ್ಞೇಯೋ ಯೋ ದೋಷೈರಧಿಷ್ಠಿತಃ||೪||
Adhikarana duShTavraNasAmAnyalakShaNam (5) · Śloka 5
ತಸ್ಯ ಸಾಮಾನ್ಯಲಿಙ್ಗಮತಿಸಂವೃತವಿವೃತತ್ವಮತಿಮೃದುಕಠಿನತಾಽತ್ಯುತ್ಸಾದಾವಸಾದಾವತಿಶೀತೋಷ್ಣಭಾವೋಽತಿರಕ್ತಕೃಷ್ಣಪಾಣ್ಡುತಾ ಪೂತೀಮಾಂಸಸಿರಾಸ್ನಾಯುಪ್ರತಿಚ್ಛನ್ನತ್ವಂ ಪೂತೀಪೂಯಾಸ್ರಾವಃ ಸೋತ್ಸಙ್ಗಿತಾ ದಾಹಪಾಕಕಣ್ಡೂಶ್ವಯಥುವೇದನಾಸಂರಮ್ಭಪಿಟಕೋಪದ್ರವೋಪದ್ರುತತ್ವಂ ದೀರ್ಘಕಾಲಾನುಬನ್ಧಶ್ಚ||೫||
View original
तस्य सामान्यलिङ्गमतिसंवृतविवृतत्वमतिमृदुकठिनताऽत्युत्सादावसादावतिशीतोष्णभावोऽतिरक्तकृष्णपाण्डुता पूतीमांससिरास्नायुप्रतिच्छन्नत्वं पूतीपूयास्रावः सोत्सङ्गिता दाहपाककण्डूश्वयथुवेदनासंरम्भपिटकोपद्रवोपद्रुतत्वं दीर्घकालानुबन्धश्च||५||
ಅಥಂ ಸ ಜ್ಞಾಯತ ಇತ್ಯಾಹ-ತಸ್ಯೇತಿ| ತಸ್ಯ ದುಷ್ಟಸ್ಯ ಸಾಮಾನ್ಯಲಿಙ್ಗಂ ವಾತಾದಿದೋಷಾನಪೇಕ್ಷಂ ಲಕ್ಷಣಮ್| ಕಿಮಿತ್ಯಾಹ-ಅತಿಸಂವೃತಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅತಿಸಂವೃತತ್ವಂ ವಾಽತಿವಿವೃತತ್ವಂ ವಾ ಅತಿಮೃದುತಾ ವಾಽತಿಕಠಿನತಾ ವಾ ಅತ್ಯುತ್ಸನ್ನತ್ವಂ ವಾಽತ್ಯವಸನ್ನತ್ವಂ ವಾ ಅತಿಶೀತತಾ ವಾಽತ್ಯುಷ್ಣತಾ ವಾ ಅತಿರಕ್ತವರ್ಣತಾ ವಾಽತಿಕಾರ್ಷ್ಣ್ಯಂ ವಾಽತಿಪಾಣ್ಡುತ್ವಂ ವಾ ಪೂತೀಭಿಃ ಕ್ಲಿನ್ನೈರ್ಮಾಂಸಾದಿಭಿರ್ವ್ರಣಸ್ಯ ಪ್ರತಿಚ್ಛನ್ನತ್ವಮಾವೃತತ್ವಂ ಪೂತೇಃ ಪೂಯಸ್ಯ ಪಕ್ವದೋಷಸ್ಯಾಽಽಸ್ರಾವ ಸೋತ್ಸಙ್ಗಿತಾ ಬದ್ಧಪೀವತ್ವಂ ದಾಹದ್ಯುಪದ್ರವೋಪದ್ರುತತ್ವಂ ವ್ರಣಸ್ಯ ದೀರ್ಘಕಾಲಾನುಬನ್ಧಶ್ಚೇತಿ ದುಷ್ಟವ್ರಣಸ್ಯ ಸಾಮಾನ್ಯಲಕ್ಷಣಮ್| (ಉತ್ಸಙ್ಗಿತಾ ಸಾಶಯತ್ವಂ ದೂರ್ವಾವತ್ಪಾಕಸ್ಯಾನ್ತರ್ದೂರಗತಿರಿತ್ಯರ್ಥಃ )||೫||
Adhikarana duShTavraNaBedAH (6) · Śloka 6
ವಿಶೇಷತಸ್ತು ಪಞ್ಚದಶಧಾ ಭಿದ್ಯತೇ||೬||
View original
विशेषतस्तु पञ्चदशधा भिद्यते||६||
ವಿಶೇಷತಸ್ತು ವಾತಾದಿಭಿಃ ಸರಕ್ತೈಃ ಪಞ್ಚದಶಧಾ ದುಷ್ಟವ್ರಣೋ ಭಿದ್ಯತೇ| ರಕ್ತಂ ವಾತಾದಿದುಷ್ಟಮೇವ ವಿಶೇಷಾನ್ತರೇಣ ರೋಗಕರ್ತೃತ್ವಾದದೋಷೋಽಪಿ ವಾತಾದಿಸಮಕಕ್ಷ್ಯತಾ ಗೃಹ್ಯತೇ| ತತ್ರ ವಾತೇನ ಪಿತ್ತೇನ ಕಫೇನ ರಕ್ತೇನ ವಾತಪಿತ್ತಾಭ್ಯಾಂ ವಾತಕಫಾಭ್ಯಾಂ ಪಿತ್ತಕಫಾಭ್ಯಾಂ ವಾತರಕ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಪಿತ್ತರಕ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಕಫರಕ್ತಾಭ್ಯಾಂ ವಾತಪಿತ್ತಕಫೈರ್ವಾತಪಿತ್ತರಕ್ತೈರ್ವಾತಕಫರಕ್ತಃ ಪಿತ್ತಕಫರಕ್ತೈರ್ವಾತಪಿತ್ತಕಫರಕ್ತೈರಿತಿ ಪಞ್ಚದಶ ಭೇದಾಃ||೬||
Adhikarana vAtaduShTavraNalakShaNam (7) · Śloka 7
ತತ್ರ ಶ್ಯಾವೋಽರುಣಃ ಕೃಷ್ಣೋ ಭಸ್ಮಾಸ್ಥಿಕಪೋತಗಲಾನ್ಯತಮವರ್ಣೋ ವಾ ದಧಿಮಸ್ತುಕ್ಷಾರಾಮ್ಬುಮಾಂಸಧಾವನಪುಲಾಕೋದಕನಿಭಾಲ್ಪಸ್ರಾವೋ ರೂಕ್ಷಶ್ಚಟಚಟಾಯಮಾನಶೀಲೋಽಕಸ್ಮಾದ್ವಿವಿಧಶೂಲಸ್ಫುರಣಾಯಾಮತೋದಭೇದಸ್ವಾಪಬಹುಲೋ ನಿರ್ಮಾಂಸಶ್ಚ ವಾತಾತ್||೭||
View original
तत्र श्यावोऽरुणः कृष्णो भस्मास्थिकपोतगलान्यतमवर्णो वा दधिमस्तुक्षाराम्बुमांसधावनपुलाकोदकनिभाल्पस्रावो रूक्षश्चटचटायमानशीलोऽकस्माद्विविधशूलस्फुरणायामतोदभेदस्वापबहुलो निर्मांसश्च वातात्||७||
ತತ್ರ ಶ್ಯಾವಾದಿಸ್ವರೂಪೋ ವ್ರಣೋ ವಾತಾದ್ ಭವತಿ| ವರ್ಣಾದಿವಸ್ತುಧರ್ಮೋ ವ್ರಣಸ್ಯ| ಶೂಲಾದಿ ಸಮ್ಭವಾದಾಶ್ರಯೇ ವಿಜ್ಞೇಯಃ| ಶ್ಯಾವೋಽರುಣೋ ವಾ ಕೃಷ್ಣೋ ವಾ ಭಸ್ಮಾದಿಚತುಷ್ಟ್ಯಾನ್ಯತಮವರ್ಣೋ ವಾ ದಧಿಮಸ್ತ್ವಾದ್ಯನ್ಯತಮವರ್ಣೋಽಲ್ಪಸ್ರಾವಾದಿಮಾಂಶ್ಚ ||೭||
Adhikarana pittaduShTavraNalakShaNam (8) · Śloka 8
ಕ್ಷಿಪ್ರಜಃ ಪೀತನೀಲಹರಿತಕೃಷ್ಣಕಪಿಲಪಿಙ್ಗಲೋ ಗೋಮೂತ್ರಭಸ್ಮಶಙ್ಖಕಿಂಶುಕೋದಕಮಾರ್ದ್ವೀಕತೈಲಾಭೋಷ್ಣಭೂರಿಕ್ಲೇದೋ ದಾಹೋಷಾಜ್ವರರಾಗಪಾಕಾವದರಣಧೂಮಾಯನಾನ್ವಿತಃ ಕ್ಷಾರೋಕ್ಷಿತಕ್ಷತೋಪಮವೇದನಃ ಪಿಟಕಾಜುಷ್ಟಶ್ಚ ಪಿತ್ತಾತ್||೮||
View original
क्षिप्रजः पीतनीलहरितकृष्णकपिलपिङ्गलो गोमूत्रभस्मशङ्खकिंशुकोदकमार्द्वीकतैलाभोष्णभूरिक्लेदो दाहोषाज्वररागपाकावदरणधूमायनान्वितः क्षारोक्षितक्षतोपमवेदनः पिटकाजुष्टश्च पित्तात्||८||
ಕ್ಷಿಪ್ರಜತ್ವಾದಿರೂಪೋ ವ್ರಣಃ ಪಿತ್ತಾದ್ ಭವತಿ| ಗೋಮೂತ್ರಾದ್ಯನ್ಯತಮಸದೃಶೋಷ್ಣಭೂರಿಕ್ಲೇದೋ ದಾಹಾದ್ಯನ್ವಿತಃ ಕ್ಷಾರಸಿಕ್ತಕ್ಷತಸಮವೇದನಃ ಪಿಟಕಾನ್ವಿತಶ್ಚ||೮||
Adhikarana kaPaduShTavraNalakShaNam (9) · Śloka 9
ಸ್ನಿಗ್ಧಃ ಸ್ಥೂಲೌಷ್ಠಃ ಪಾಣ್ಡುಶ್ಚಣ್ಡಕಣ್ಡೂರ್ನವನೀತವಸಾಮಜ್ಜಪಿಷ್ಟತಿಲನಾರಿಕೇಲಾಮ್ಬುಸದೃಶಶ್ವೇತಶೀತಬಹಲಪಿಚ್ಛಿಲಕ್ಲೇದಃ ಸ್ವಾಪಸ್ತಮ್ಭಸ್ತೈಮಿತ್ಯಗೌರವೋಪದೇಹಯುಕ್ತಃ ಸಿರಾಸ್ನಾಯುಜಾಲಾವತತೋ ಮನ್ದವೇದನಃ ಕಠಿನಶ್ಚ ಕಫಾತ್||೯||
View original
स्निग्धः स्थूलौष्ठः पाण्डुश्चण्डकण्डूर्नवनीतवसामज्जपिष्टतिलनारिकेलाम्बुसदृशश्वेतशीतबहलपिच्छिलक्लेदः स्वापस्तम्भस्तैमित्यगौरवोपदेहयुक्तः सिरास्नायुजालावततो मन्दवेदनः कठिनश्च कफात्||९||
ಸ್ನಿಗ್ಧತ್ವಾದಿರೂಪೋ ವ್ರಣಃ ಕಫಾದ್ ಭವತಿ| ಸ್ನಿಗ್ಧೌ ಸ್ಥೂಲೌ ಚೋಷ್ಠೌ ಪಾಲೀ ಯಸ್ಯ ವ್ರಣಸ್ಯಃ ಸ ಯಥೋಕ್ತಃ ಚಣ್ಡಾತಿತೀಕ್ಷ್ಣಾ ಕಣ್ಡೂರ್ಯಸ್ಮಿನ್ ವ್ರಣೇ ಸ ತಥೋಕ್ತಃ| ನವನೀತಾದಿಸದೃಶಃ ಶ್ವೇತಾದಿಗುಣಃ ಕ್ಲೇದಃ ಸ್ರಾವೋ ಯಸ್ಮಿನ್ ವ್ರಣೇ ಸ ತಥೋಕ್ತಃ| ಸ್ವಾಪಾದಿಯುಕ್ತಃ ಸಿರಾದ್ಯವತತೋ ಮನ್ದವೇದನಃ ಕಠಿನಶ್ಚ| ಅವತತೋ ವ್ಯಾಪ್ತಃ||೯||
Adhikarana raktaduShTavraNalakShaNam (10) · Śloka 10
ಪ್ರವಾಲರಕ್ತಃ ಕೃಷ್ಣಸ್ಫೋಟಪಿಟಕಾಜಾಲೋಪಚಿತೋ ವಾಜಿಸ್ಥಾನಗನ್ಧಿಃ|
ಸರಕ್ತಪೂಯಸ್ರಾವೀ ಪಿತ್ತಲಿಙ್ಗಶ್ಚ ರಕ್ತಾತ್||೧೦||
View original
प्रवालरक्तः कृष्णस्फोटपिटकाजालोपचितो वाजिस्थानगन्धिः|
सरक्तपूयस्रावी पित्तलिङ्गश्च रक्तात्||१०||
ಪ್ರವಾಲರಕ್ತತ್ವಾದಿಗುಣೋ ರಕ್ತಾದ್ ಭವತಿ| ಪ್ರವಾಲವದ್ವಿದ್ರುಮವದ್ರಕ್ತೋ ಲೋಹಿತಃ| ಕೃಷ್ಣೈಃ ಸ್ಫೋಟೈಃ ಪಿಟಕಾಜಾಲೈರುಪಚಿತೋ ವ್ಯಾಪ್ತಃ ವಾಜಿಸ್ಥಾನಮಶ್ವಶಾಲಾ ತತ್ಸಮಗನ್ಧಃ ಪಿತ್ತಲಿಙ್ಗಃ ಪಿತ್ತವ್ರಣಲಕ್ಷಣಃ||೧೦||
Adhikarana saMsargAdiduShTavraNalakShaNam (11) · Śloka 11
ಯಥಾಸ್ವಲಿಙ್ಗಸಙ್ಕರೇ ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ತ್ರಿಭಿಃ ಸರ್ವೈಶ್ಚ ದುಷ್ಟಂ ವಿದ್ಯಾತ್|
ಅಪಿ ಚ-ಘೃತಮಣ್ಡಾಭೋ ಮತ್ಸ್ಯಧಾವನಗನ್ಧಿರ್ಮೃದುವಿಸರ್ಪೀ ಕೃಷ್ಣೋಷ್ಣಪೂಯಶ್ಚ ಪಿತ್ತರಕ್ತಾಭ್ಯಾಮ್||೧೧||
View original
यथास्वलिङ्गसङ्करे द्वाभ्यां त्रिभिः सर्वैश्च दुष्टं विद्यात्|
अपि च-घृतमण्डाभो मत्स्यधावनगन्धिर्मृदुविसर्पी कृष्णोष्णपूयश्च पित्तरक्ताभ्याम्||११||
ಯಥಾಸ್ವಲಿಙ್ಗಸಙ್ಕರೇ ಲಕ್ಷಣಸಙ್ಕರೇ ಸಂಸರ್ಗಜೋ ವ್ರಣಃ| ಅಪಿ ಚೇತಿ ಪಿತ್ತರಕ್ತಾಯಾಂ ದ್ವಿಸಂಯೋಗ ಉಕ್ತೋಽಪ್ಯಧಿಕಸಮುಚ್ಚಯೇ| ಘೃತಮಣ್ಡಾಭತ್ವಾದಿಯುಕ್ತೋ ವ್ರಣಃ ಪಿತ್ತರಕ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಭವತಿ| ಘೃತಮಣ್ಡಾಭೋ ವರ್ಣಸ್ನಿಗ್ಧತ್ವಾಭ್ಯಾಮಿತಿ ಪಞ್ಚದಶಭೇದಸ್ಯ ದುಷ್ಟವ್ರಣಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮುಕ್ತಮ್||೧೧||
Adhikarana shuddhavraNalakShaNam (12) · Śloka 12
ವಾತಾದಿಭಿರೇವ ಚ ವ್ರಣಸ್ಯಾನಧಿಷ್ಠಾನಂ ಶುದ್ಧಿಃ|
ತತ್ರ ಯಥೋಕ್ತದುಷ್ಟಲಿಙ್ಗಾಭಾವಾತ್ ಸಂರಮ್ಭರಹಿತತ್ವಂ ಜಿಹ್ವಾವರ್ಣತಾ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣತ್ವಂ ನೀರುಜತ್ವಂ ನಿರಾಸ್ರಾವತಾ ಶ್ಯಾವಪರ್ಯನ್ತತ್ವಂ ಸಮೌಷ್ಠಮಧ್ಯತಾ ಕಿಞ್ಚಿದುನ್ನತಮಧ್ಯತಾ ವಾ||೧೨||
View original
वातादिभिरेव च व्रणस्यानधिष्ठानं शुद्धिः|
तत्र यथोक्तदुष्टलिङ्गाभावात् संरम्भरहितत्वं जिह्वावर्णता श्लक्ष्णत्वं नीरुजत्वं निरास्रावता श्यावपर्यन्तत्वं समौष्ठमध्यता किञ्चिदुन्नतमध्यता वा||१२||
ವ್ರಣಸ್ಯ ವಾತಾದಿಭಿರನಧಿಷ್ಠಾನಂ ಶುದ್ಧಿಃ| ತತ್ರ ವಿಶುದ್ಧೇ ವ್ರಣೇ ಯಥೋಕ್ತಾನಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯೇನ ವಿಶೇಷೇಣ ಚೋಕ್ತಾನಾಂ ದುಷ್ಟವ್ರಣಲಿಙ್ಗಾನಾಮಭಾವಾದ್ಧೇತೋಃ ಸ್ವಾಭಾವಿಕಂ ಸಂರಮ್ಭರಹಿತತ್ವಾದಿಕಂ ಭವತಿ| ಸಂರಮ್ಭೋ ವೇದನಾವಿಶೇಷಃ||೧೨||
Adhikarana aShTau vraNASayAH (13) · Śloka 13
ತ್ವಡ್ಮಾಂಸಸಿರಾಸ್ನಾಯುಸನ್ಧ್ಯಸ್ಥಿಕೋಷ್ಠಮರ್ಮಾಣ್ಯಷ್ಟೌ ವ್ರಣಾಶಯಃ|
ಆಶಯವಿಶೇಷಾಚ್ಚಾಽಽಸ್ರಾವವಿಶೇಷಃ||೧೩||
View original
त्वड्मांससिरास्नायुसन्ध्यस्थिकोष्ठमर्माण्यष्टौ व्रणाशयः|
आशयविशेषाच्चाऽऽस्रावविशेषः||१३||
ತಸ್ಯ ಚ ವ್ರಣಸ್ಯ ತ್ವಗಾದೀನ್ಯಷ್ಟಾವಾಶಯಾಃ| ಆಶಯವಿಶೇಷಾಚ್ಚ ವ್ರಣಸ್ಯಾಽಽಸ್ರಾವವಿಶೇಷಾಃ ||೧೩||
Adhikarana tvaggatasyAsrAvaviSeShaH (14) · Śloka 14
ತತ್ರ ಘೃಷ್ಟಾಸು ವಾ ತ್ವಕ್ಷು ಸ್ಫೋಟೇಷು ವಾ ಭಿನ್ನೇಷು ಸಲಿಲಪ್ರಕಾಶೋ ಭವತ್ಯಾಸ್ರಾವಃ|
ಕಿಞ್ಚಿದ್ವಿಸ್ರಃ ಪೀತಾವಭಾಸಶ್ಚ||೧೪||
View original
तत्र घृष्टासु वा त्वक्षु स्फोटेषु वा भिन्नेषु सलिलप्रकाशो भवत्यास्रावः|
किञ्चिद्विस्रः पीतावभासश्च||१४||
ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿನಾ ಆಸ್ರಾವವಿಶೇಷಾ ಉಚ್ಯನ್ತೇ| ಘೃಷ್ಟಾಸು ಭಿನ್ನಾಸು ವಾ ಶಸ್ತ್ರಾದ್ಯಾಗನ್ತುನಾ| ಸ್ಫೋಟೇಷು ವಾ ಭಿನ್ನೇಷ್ವಿತಿ ನಿಜೇ||೧೪||
Adhikarana mAMsagatAsrAvavisheShaH (15) · Śloka 15
ಮಾಂಸಗತಃ ಸರ್ಪಿಃಪ್ರಕಾಶೋ ಬಹಲಃ ಪಿಚ್ಛಿಲಶ್ಚ||೧೫||
View original
मांसगतः सर्पिःप्रकाशो बहलः पिच्छिलश्च||१५||
ಮಾಂಸಗತವ್ರಣಾಸ್ರಾವಃ ಸರ್ಪಿಃಪ್ರತೀಕಾಶೋ ಬಹಲೋ ಘನಃ ಪಿಚ್ಛಿಲಶ್ಚ||೧೫||
Adhikarana sirAgatAsrAvavisheShaH (16) · Śloka 16
ಸಿರಾಗತಸ್ತು ಸದ್ಯಶ್ಛಿನ್ನಾಸು ಸಿರಾಸು ರಕ್ತಾತಿಪ್ರವೃತ್ತಿಃ|
ಪಕ್ವಾಸು ಚ ತೋಯನಾಡೀಭಿರಿವಾಮ್ಭಸಃ ಪೂಯಸ್ಯಾಗಮನಮ್|
ಸ ಚ ತನುರ್ವಿಚ್ಛಿನ್ನಃ ಪಿಚ್ಛಿಲೋಽವಲಮ್ಬೀ ಶ್ಯಾವಶ್ಚ||೧೬||
View original
सिरागतस्तु सद्यश्छिन्नासु सिरासु रक्तातिप्रवृत्तिः|
पक्वासु च तोयनाडीभिरिवाम्भसः पूयस्यागमनम्|
स च तनुर्विच्छिन्नः पिच्छिलोऽवलम्बी श्यावश्च||१६||
ಸಿರಾಗತಸ್ತು ಸದ್ಯಶ್ಛಿನ್ನಾಸು ಪಕ್ವಾಸು ಚ ಸಿರಾಸು ರಕ್ತಾತಿಪ್ರವೃತ್ತ್ಯಾದಿಲಕ್ಷಣೋ ಭವತ್ಯಾಸ್ರಾವಃ||೧೬||
Adhikarana snAvagatAsrAvaviSeShaH (17) · Śloka 17
ಸ್ನಾವಗತಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ಘನಃ ಸಿಙ್ಘಾಣಕಪ್ರತಿಮಃ ಸರಕ್ತಶ್ಚ||೧೭||
View original
स्नावगतः स्निग्धो घनः सिङ्घाणकप्रतिमः सरक्तश्च||१७||
ಸ್ನಾವಗತ ಆಸ್ರಾವಃ ಸ್ನಿಗ್ಧತ್ವಾದಿಗುಣಃ| ಸಿಙ್ಘಾಣಕಪ್ರತಿಮೋ ನಾಸಾಸ್ರಾವಸದೃಶಃ||೧೭||
Adhikarana sandhigatAsrAvaviSeShaH (18) · Śloka 18
ಸನ್ಧಿಗತಃ ಸಮನ್ತಾತ್ ಪ್ರಪೀಡ್ಯಮಾನೋ ನ ಪ್ರವರ್ತತೇ ತಥಾಽಽಕುಞ್ಚನಪ್ರಸಾರಣೋನ್ನಮನನಮನಪ್ರವಾಹಣೇಷು ಸ್ರವತಿ ಪಿಚ್ಛಿಲೋಽವಲಮ್ಬೀ ಸ ಫೇನರುಧಿರೋನ್ಮಿಶ್ರಶ್ಚ||೧೮||
View original
सन्धिगतः समन्तात् प्रपीड्यमानो न प्रवर्तते तथाऽऽकुञ्चनप्रसारणोन्नमननमनप्रवाहणेषु स्रवति पिच्छिलोऽवलम्बी स फेनरुधिरोन्मिश्रश्च||१८||
ಸನ್ಧಿಗತಃ ಸಮನ್ತಾತ್ ಪ್ರಪೀಡ್ಯಮಾನೋ ನ ಪ್ರವರ್ತತೇ ತಥಾಽಽಕುಞ್ಚನಪ್ರಸಾರಣೋನ್ನಮನನಮನಪ್ರವಾಹಣೇಷು ಸ್ರವತಿ ಪಿಚ್ಛಿಲೋಽವಲಮ್ಬೀ ಸ ಫೇನರುಧಿರೋನ್ಮಿಶ್ರಶ್ಚ||೧೮||
Adhikarana asthigatAsrAvavisheShaH (19) · Śloka 19
ಸನ್ಧಿಗತಸ್ತ್ವಾಸ್ರಾವಃ ಸಮನ್ತಾತ್ ಪ್ರಪೀಡ್ಯಮಾನೋ ನ ಪ್ರವರ್ತತೇ ತಥಾ ಯಥಾಽಽಕುಞ್ಜನಾದಿಷು ಸ್ರವತಿ|
ಪಿಚ್ಛಿಲಾದಿಗುಣಶ್ಚ ಭವತಿ|
ಸನ್ಧಿಗತಸ್ರಾವಃ ಸಮನ್ತಾತ್ ಪ್ರಪೀಡ್ಯಮಾನೋ ನ ಪ್ರವರ್ತತೇ ತಥಾ ಯಥಾಽಽಕುಞ್ಚನಾದಿಷು ಸ್ರವತಿ|
ಪಿಚ್ಛಿಲಾದಿ ಗುಣಶ್ಚ ಭವತಿ|
ಅಸ್ಥಿಗತ ಸ್ರಾವಃ ವಿಶೇಷಃ -ಅಸ್ಥಿ ತ್ವಭಿಹತಂ ಸ್ಫುಟಿತಂ ಭಿನ್ನಂ ದೋಷಾವದಾರಿತಂ ವಾ ದೋಷಭಕ್ಷಿತತ್ವಾನ್ನಿಸ್ಸಾರಂ ಭವತಿ|
ಆಸ್ರಾವಶ್ಚಾತ್ರ ಮಜ್ಜಮಿಶ್ರಃ ಸರು-ಧಿರಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಶ್ಚ||೧೯||
View original
सन्धिगतस्त्वास्रावः समन्तात् प्रपीड्यमानो न प्रवर्तते तथा यथाऽऽकुञ्जनादिषु स्रवति|
पिच्छिलादिगुणश्च भवति|
सन्धिगतस्रावः समन्तात् प्रपीड्यमानो न प्रवर्तते तथा यथाऽऽकुञ्चनादिषु स्रवति|
पिच्छिलादि गुणश्च भवति|
अस्थिगत स्रावः विशेषः -अस्थि त्वभिहतं स्फुटितं भिन्नं दोषावदारितं वा दोषभक्षितत्वान्निस्सारं भवति|
आस्रावश्चात्र मज्जमिश्रः सरु-धिरः स्निग्धश्च||१९||
ಅಸ್ಥಿ ತ್ವಭಿಹತಂ ಸ್ಫುಟಿತಾದಿಗುಣಂ ಭವತಿ| ಅಥವಾ ದೋಷಾವದಾರಿತಮಸ್ಥಿ ದೋಷಭಕ್ಷಿತತ್ವಾನ್ನಿಸ್ಸಾರಂ ಸಾರರಹಿತಂ ಭವತಿ| ಸಾರೋ ಮಜ್ಜಾ| ಅತ್ರೇತ್ಯಸ್ಥ್ಯಭಿಹತೇ ದೋಷಾವದಾರಿತೇ ಚ| ಆಸ್ರಾವಶ್ಚ ಮಜ್ಜಮಿಶ್ರಿತತ್ವಾದಿಗುಣಃ|| ೧೯||
Adhikarana koShThagatAsrAvaviSeShaH (20) · Śloka 20
ಕೋಷ್ಠಾಶ್ರಿತಸ್ತು ವ್ರಣೋ ಮೂತ್ರಪುರೀಷರುಧಿರಪಯೋದಕಾನಿ ಸ್ರವತಿ||೨೦||
View original
कोष्ठाश्रितस्तु व्रणो मूत्रपुरीषरुधिरपयोदकानि स्रवति||२०||
ಕೋಷ್ಠಾಶ್ರಿತೋ ವ್ರಣಸ್ತು ಮೂತ್ರಪುರೀಷಾದೀನಿ ಸ್ರವತಿ ||೨೦||
Adhikarana marmagatAsrAvanirdeSaH (21) · Śloka 21
ಮರ್ಮಗತಸ್ತು ನೋಚ್ಯತೇ ತ್ವಗಾದಿಷ್ವೇವಾರುದ್ಧತ್ವಾತ್||೨೧||
View original
मर्मगतस्तु नोच्यते त्वगादिष्वेवारुद्धत्वात्||२१||
ಮರ್ಮಗತಸ್ತ್ವಾಸ್ರಾವಃ ಪೃಥಙ್ ನೋಚ್ಯತೇ ತ್ವಗಾದ್ಯವರುದ್ಧತ್ವಾನ್ಮರ್ಮಣಾಮ್| ನ ಹ್ಯನನ್ತರತ್ವಗಾದಿಸಪ್ತಕಮಪಹಾಯ ಮರ್ಮಣಾಂ ಸಮ್ಭವೋಽಸ್ತಿ ತೇಷು ಚೋಕ್ತೇಷೂಕ್ತಾನ್ಯೇವ||೨೧||
Adhikarana sukhasAdhyavraNalakShaNam (22) · Śloka 22
ತೇಷು ಯಥಾಪೂರ್ವಂ ಸುಖಸಾಧ್ಯತ್ವಮ್|
ತಥಾಽಽಯತಶ್ಚುತುರಸ್ರೋ ವೃತ್ತಸ್ತ್ರಿಪುಟಕಶ್ಚ ವ್ರಣಃ|
ಶೇಷಾಸ್ತು ವಿಕೃತಾಕೃತಯೋ ದುರುಪಚಾರಾಃ|
ತೇ ಚ ಪ್ರಾಯಶೋ ಭವನ್ತ್ಯಾಗನ್ತವಃ|
ಸ್ವಯಂ ವಿದೀರ್ಣಾಶ್ಚ ದೋಷಜಾ ನ ತು ವೈದ್ಯಕೃತಾಃ||೨೨||
View original
तेषु यथापूर्वं सुखसाध्यत्वम्|
तथाऽऽयतश्चुतुरस्रो वृत्तस्त्रिपुटकश्च व्रणः|
शेषास्तु विकृताकृतयो दुरुपचाराः|
ते च प्रायशो भवन्त्यागन्तवः|
स्वयं विदीर्णाश्च दोषजा न तु वैद्यकृताः||२२||
ತೇಷು ಚ ತ್ವಗಾದಿವ್ರಣೇಷು ಯಥಾಪೂರ್ವಂ ಸುಖಸಾಧ್ಯತ್ವಮ್| ಯೋ ಯಸ್ಮಾತ್ಪೂರ್ವಃ ಸ ತಸ್ಮಾತ್ ಸುಖಸಾಧ್ಯಃ|ತೇನ ಕೋಷ್ಠವ್ರಣಾದಸ್ಥಿವ್ರಣಃ ಸುಖಸಾಧ್ಯಃ| ತತೋಽಸ್ಥಿವ್ರಣಾತ್ ಸನ್ಧಿವ್ರಣ ಇತಿ ಯಥಾಪೂರ್ವಂ ವ್ಯಾಖ್ಯೇಯಮ್| ಯಚ್ಚಾಽಽಯತಚತುರಸ್ರಾದಿರೂಪೋ ವ್ರಣಃ ಸೋಽಪಿ ತಥಾ ಸುಖಸಾಧ್ಯಃ| ಅತಃ ಶೇಷಾ ಯೇ ವಿಕೃತಾಕೃತಯಸ್ತೇ ತು ದುರುಪಚಾರಾಃ| ತೇ ಚ ದುರುಪಚಾರಾ ಆಗನ್ತವಃ ಪ್ರಾಯೇಣ ಭವನ್ತಿ| ನಿಜಾ ಅಪಿ ಯೇ ಸ್ವಯಂ ಪಾಕಾದಿನಾ ವಿದೀರ್ಣಾ ವಿಕೃತಾಕೃತಯಸ್ತೇ ಚ ದುರುಪಚಾರಾಃ| ನ ವೈದ್ಯಕೃತಾ ಯೇ ತು ವಿಕೃತಾಕೃತಯೋಽಪಿ ಸುಸಾಧ್ಯಾ ಭವನ್ತಿ| ವೈದ್ಯೋ ಹಿ ಬುದ್ಧಿಪೂರ್ವಕಮೇವ ಪ್ರಯೋಜನಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಸುಖಸಾಧ್ಯಾಂ ತಥಾವಿಧಾಮಾಕೃತಿಂ ವಿದಧ್ಯಾದಿತಿ ||೨೨||
Adhikarana vayasthAdInAM vraNAnAM sucikitsyatvantatra hetushca (23) · Śloka 23
ವಯಸ್ಥಾನಾಂ ದೃಢಾನಾಂ ಪ್ರಾಣವತಾಂ ಸತ್ತ್ವವತಾಮಾತ್ಮವತಾಂ ದೀಪ್ತಾಗ್ನೀನಾಂ ಚ ವ್ರಣಾಃ ಸುಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಾಃ|
ತತ್ರ ವಯಸ್ಥಾನಾಂ ಪ್ರತ್ಯಗ್ರಧಾತುತ್ವಾದಾಶು ವ್ರಣಸಂರೋಹೋ ಭವತಿ|
ದೃಢಾನಾಂ ಸ್ಥಿರಬಹುಮಾಂಸತ್ವಾಚ್ಛಸ್ತ್ರಮವಚಾರ್ಯಮಾಣಂ ಸಿರಾಸ್ನಾಯ್ವಾದೀನ್ ನ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ|
ಪ್ರಾಣವತಾಂ ವೇದನಾಹಾರವಿಹಾರಯನ್ತ್ರಣಾದಿಭಿರ್ನ ಗ್ಲಾನಿಃ|
ಸತ್ತ್ವವತಾಂ ದಾರುಣೈರಪಿ ಕ್ರಿಯಾವಿಶೇಷೈರ್ನ ವ್ಯಥಾ ಭವತಿ|
ಆತ್ಮವತಾಂ ಸುನಿಯಮಿತಾಹಾರವಿಹಾರಾದಿಭಿರುಪದೇಶೈರ್ನಾನ್ಯಥಾ ಭವತಿ|
ದೀಪ್ತಗ್ನೀನಾಮಪ್ರಕ್ಲಿನ್ನದೇಹತ್ವಾತ್|
ಪ್ರಕೃತಿತಶ್ಚಾಪ್ರಕ್ಲೇದಿಶರೀರಾಣಾಂ ತದ್ವಿಧಯೋಶ್ಚ ದೇಶಕಾಲಯೋರಾಸ್ರಾವದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯಾಭಾವಾದಾಶು ವಿಶುದ್ಧೇನ ಮಾಂಸೇನಾನುಪದ್ರವಮಾಪೂರಣಮ್||೨೩||
View original
वयस्थानां दृढानां प्राणवतां सत्त्ववतामात्मवतां दीप्ताग्नीनां च व्रणाः सुचिकित्स्याः|
तत्र वयस्थानां प्रत्यग्रधातुत्वादाशु व्रणसंरोहो भवति|
दृढानां स्थिरबहुमांसत्वाच्छस्त्रमवचार्यमाणं सिरास्नाय्वादीन् न प्राप्नोति|
प्राणवतां वेदनाहारविहारयन्त्रणादिभिर्न ग्लानिः|
सत्त्ववतां दारुणैरपि क्रियाविशेषैर्न व्यथा भवति|
आत्मवतां सुनियमिताहारविहारादिभिरुपदेशैर्नान्यथा भवति|
दीप्तग्नीनामप्रक्लिन्नदेहत्वात्|
प्रकृतितश्चाप्रक्लेदिशरीराणां तद्विधयोश्च देशकालयोरास्रावदौर्गन्ध्याभावादाशु विशुद्धेन मांसेनानुपद्रवमापूरणम्||२३||
ವಯಸ್ಥಾದೀನಾಮಾಶು ವ್ರಣಸಂರೋಹೋ ಭವತಿ| ಕುತ ಇತ್ಯಾಹ-ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಸುಬೋಧಮ್| ದೀಪ್ತಾಗ್ನೀನಾಮಪ್ರಕ್ಲೇದಿತ್ವಪ್ರಸಙ್ಗೇನಾನಿರ್ದಿಷ್ಟಮಪಿ ಸ್ವಭಾವಾಪ್ರಕ್ಲೇದಿತ್ವಮಪ್ರಕ್ಲೇದಿದೇಶಕಾಲಭಾವಶ್ಚೇತಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಮ್||೨೩||
Adhikarana vRuddhAdInAM vraNAnAM duScikistyatvantatra hetuSca (24) · Śloka 24
ಏತ ಏವ ಗುಣಾ ವೃದ್ಧಕೃಶಾಲ್ಪಪ್ರಾಣಾಭೀರುಮನ್ದಾಗ್ನಿಪ್ರಕ್ಲೇದಿದೇಹದೇಶಕಾಲೇಷು ವಿಪರೀತಾಃ ಶಿಷ್ಯೋಪನಯನೀಯಂ ಚೇಕ್ಷೇತ||೨೪||
View original
एत एव गुणा वृद्धकृशाल्पप्राणाभीरुमन्दाग्निप्रक्लेदिदेहदेशकालेषु विपरीताः शिष्योपनयनीयं चेक्षेत||२४||
ಏತ ಏವ ಚಾಶುವ್ರಣಸಂರೋಹಾದಯೋ ವಯಸ್ಥಾದೀನಾಂ ಗುಣಾ ವೃದ್ಧಾದಿಷು ವಿಪರೀತಾ ಭವನ್ತಿ| ಶಿಷ್ಯೋಪನಯನೀಯಂ ಚಾಧ್ಯಾಯಮೀಕ್ಷೇತ ಸಾಧ್ಯತ್ವಪರಿಜ್ಞಾನಾಯೇತಿ ಶೇಷಃ| (ವೃದ್ಧಾನಾಮಪ್ರತ್ಯಗ್ರಧಾತುತ್ವಾಚ್ಚಿರಾದ್ ವ್ರಣಸಂರೋಹೇ ಭವತೀತ್ಯಾದಿ ವಿಪರೀತತ್ವಮ್)||೨೪||
Adhikarana suKaropaNIyAH duHKaropaNIyASca vraNAH (25) · Śloka 25
ತಥಾ ಸ್ಫಿಕ್ಪಾಯುಪ್ರಜನನಲಲಾಟಗಣ್ಡೌಷ್ಠಪೃಷ್ಠಕರ್ಣಫಲಕೋಶೋದರಜತ್ರುಮುಖಾಭ್ಯನ್ತರಸ್ಥಾಃ ಸುಖರೋಪಣೀಯಾಃ|
ವಿಪರೀತಾಸ್ತ್ವಕ್ಷಿದನ್ತನಾಸಾಽಪಾಙ್ಗಶ್ರೋತ್ರನಾಭಿಜಠರಸೇವನೀನಿತಮ್ಬಪಾರ್ಶ್ವಕುಕ್ಷಿವಕ್ಷಃಕಕ್ಷಾಸ್ತನಸನ್ಧಿಭಾಗಗತಾಃ|
ಸಫೇನಪೂಯರಕ್ತಾನಿಲವಾಹಿನೋನ್ತಃಶಲ್ಯಾಶ್ಚಾಧೋಭಾಗಾಚ್ಚೋರ್ಧ್ವಭಾಗನಿರ್ವಮನಾ ರೋಮಾನ್ತೋಪನಖಮರ್ಮಜಙ್ಘಾಸ್ಥಿಘ್ರಾಣಾಶ್ರಿತಾಶ್ಚ|
ಭಗನ್ದರಶ್ಚಾನ್ತರ್ಮುಖಃ ಸೇವನೀಕಟ್ಯಸ್ಥಿಸಂಶ್ರಿತಃ|
ಅಪಿ ಚ-ಕುಷ್ಠಿನಾಂ ವಿಷಜುಷ್ಟಾನಾಂ ಶೋಷಿಣಾಂ ಮಧುಮೇಹಿನಾಮ್|
ವ್ರಣಾಃ ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ ಸಿಧ್ಯನ್ತಿ ಯೇಷಾಞ್ಚ ಸ್ಯುರ್ವ್ರಣೇ ವ್ರಣಾಃ||೨೫||
View original
तथा स्फिक्पायुप्रजननललाटगण्डौष्ठपृष्ठकर्णफलकोशोदरजत्रुमुखाभ्यन्तरस्थाः सुखरोपणीयाः|
विपरीतास्त्वक्षिदन्तनासाऽपाङ्गश्रोत्रनाभिजठरसेवनीनितम्बपार्श्वकुक्षिवक्षःकक्षास्तनसन्धिभागगताः|
सफेनपूयरक्तानिलवाहिनोन्तःशल्याश्चाधोभागाच्चोर्ध्वभागनिर्वमना रोमान्तोपनखमर्मजङ्घास्थिघ्राणाश्रिताश्च|
भगन्दरश्चान्तर्मुखः सेवनीकट्यस्थिसंश्रितः|
अपि च-कुष्ठिनां विषजुष्टानां शोषिणां मधुमेहिनाम्|
व्रणाः कृच्छ्रेण सिध्यन्ति येषाञ्च स्युर्व्रणे व्रणाः||२५||
ಸ್ಫಿಗಾದಿಸ್ಥಾ ವ್ರಣಾಃ ಸುಖರೋಪಣೀಯಾಃ| ಅಕ್ಷಿದನ್ತಾದಿಗತಾಸ್ತು ವಿಪರೀತಾ ದುಃಖರೋಪಣೀಯಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಫಲಕೋಶೋ ವೃಷಣಃ| ಯೇ ಚ ವ್ರಣಾಃ ಸಫೇನಪೂಯಾದಿವಾಹಿನೋಽನ್ತಃಶಲ್ಯಾಶ್ಚ ತೇಽಪಿ ದುಃಖರೋಪಣೀಯಾಃ| ತಥಾ ಯೇಽಪಿ ದೇಹಸ್ಯಾಧೋಭಾಗಾವಸ್ಥಿತಾ ಊರ್ಧ್ವೇನ ನಿರ್ವಮನ್ತಿ ಕ್ಲೇದಂ ದದತಿ| ತಥಾ ರೋಮಾನ್ತಾದ್ಯಾಶ್ರಿತಾಶ್ಚ| ಅನ್ತರ್ಮುಖೋ ಭಗನ್ದರೋ ದುಃಖರೋಪಣೀಯಃ ಸೇವನ್ಯಾದಿಸಂಶ್ರಿತಶ್ಚ| ಅಪಿ ಚೇತಿ ಶ್ಲೋಕಸಮುಚ್ಚಯೇ| ಕುಷ್ಠ್ಯಾದೀನಾಂ ಯೇ ವ್ರಣಾಸ್ತೇ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಾಃ| (ಕುಷ್ಠಿನಾಂ ತ್ವಗ್ಲಸೀಕಾಸೃಗಾಮಿಷದೂಷಣಾತ್| ವಿಷಜುಷ್ಟಾನಾಂ ಸರ್ವಧಾತುದೂಷಣಾತ್| ಶೋಷಿಣಾಂ ಧಾತುವಹನಾಭಾವಾದ್ರಕ್ತಕ್ಷಯಾಚ್ಚ| ಮಧುಮೇಹಿನಾಂ ಸರ್ವಧಾತುಕ್ಷಯಾದುದ್ಧಾವಕಾಶತಯಾ ವಾ| ಯೇಷಾಂ ಪುರುಷಾಣಾಮೇವಂವಿಧೈರ್ಹೇತುಭಿರ್ವ್ರಣಪ್ರಾಯೇ ಶರೀರೇ ಪುನರಪಿ ವ್ರಣಾಃ ಸ್ಯುಸ್ತೇ ವ್ರಣಾಶ್ಚ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಾಃ||೨೫||
Adhikarana yApyavraNAH (26) · Śloka 26
ಯಾಪ್ಯಾಸ್ತ್ವವಪಾಟಿಕಾ ನಿರುದ್ಧಮಣಿರುದ್ಧಗುದವ್ರಣಗ್ರನ್ಥಿಪ್ರಭೃತಯಃ ಸರ್ವಾಸ್ಥಿಕ್ಷತಂ ಚ||೨೬||
View original
याप्यास्त्ववपाटिका निरुद्धमणिरुद्धगुदव्रणग्रन्थिप्रभृतयः सर्वास्थिक्षतं च||२६||
ಅವಪಾಟಿಕಾದಯೋ ಗುಹ್ಯರೋಗೇ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಲಕ್ಷಣಾ ಯಾಪ್ಯಾಃ||೨೬||
Adhikarana asAdhyavraNAH (27) · Śloka 27
ಅಸಾಧ್ಯಾಃ ಪುನರ್ಮಾಂಸಪಿಣ್ಡವದುದ್ಗತಾಃ ಪ್ರಸೇಕಿನೋನ್ತಃಪೂಯಾ ವೇದನಾವನ್ತಶ್ಚ ಪಾಯುವದುದ್ಧೃತ್ತೌಷ್ಠಾಃ ಕಠಿನಾ ಗೋಶ್ರೃಙ್ಗವದುನ್ನತಮಾಂಸಪ್ರರೋಹಾ ದುಷ್ಟಶೋಣಿತಾಸ್ರಾವಿಣಸ್ತನುಪಿಚ್ಛಲಾಸ್ರಾವಸ್ರಾವಿಣೋ ವಾ ಮಧ್ಯೋನ್ನತಾಃ ಸಮವಸನ್ನಸುಷಿರಪರ್ಯನ್ತಾಃ ಶಣತೂಲವತ್ಸ್ನಾಯುಜಾಲವನ್ತೋ ದುರ್ದರ್ಶನಾ ಮೇದೋಮಜ್ಜವಸಾಮಸ್ತುಲುಙ್ಗಸ್ರಾವಿಣಶ್ಚ ದೋಷಸಮುತ್ಥಾಃ ಪೀತಾಸಿತಾ ಮೂತ್ರಪುರೀಷವಾತವಾಹಿನಶ್ಚ ಕೋಷ್ಠಸ್ಥಾಃ ರಕ್ತಾರ್ಶಯಜಾಶ್ಚ ಕ್ಷಾರೋದಕಸಮಾಸ್ರಾವಾಃ ತಥಾಽಽಮಾಶಯಜಾಃ ಕಲಾಯಾಮ್ಭೋನಿಭಾಸ್ರಾವಾಃ ಪಕ್ವಾಶಯಜಶ್ಚ ತಥಾಪುಲಾಕೋದಕಮಿವ ಸ್ರವನ್ತಃ ಕ್ಷೀಣಮಾಂಸಾನಾಂ ಚ ಸರ್ವತೋಗತಯಸ್ತ್ವಣುಮುಖಮಾಂಸಬುದ್ಬುದವನ್ತಃ ಸಶ್ಬ್ದವಾತವಾಹಿನಶ್ಚ ಶಿರಃಕಣ್ಠಸ್ಥಾಃ ವಿಸರ್ಪಜ್ವರಪಿಪಾಸಾರೋಚಕಾಽವಿಪಾಕಕಾಸಶ್ವಾಸಾತೀಸಾರಚ್ಛರ್ದಿಯುಕ್ತಾಃ ಭಿನ್ನೇ ಚ ಶಿರಃಕಪಾಲೇ ಯತ್ರ ಮಸ್ತುಲುಙ್ಗದರ್ಶನಂ ತ್ರಿದೋಷಲಿಙ್ಗಪ್ರಾದುರ್ಭಾವೋ ವಾ ಸ್ಯಾದಿತಿ|
ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಸ್ನಾಯುಕ್ಲೇದಾತ್ಸಿರಾಚ್ಛೇದಾದ್ಗಾಮ್ಭೀರ್ಯಾತ್ಕೃಮಿಭಕ್ಷಣಾತ್|
ಅಸ್ಥಿಭೇದಾತ್ ಸಶಲ್ಯತ್ವಾತ್ ಸವಿಷತ್ವಾದತರ್ಕಿತಾತ್|
ಮಿಥ್ಯಾಬನ್ಧಾದತಿಸ್ನೇಹಾದ್ರೌಕ್ಷ್ಯಾದ್ರೋಮಾದಿಘಟ್ಟನಾತ್|
ಕ್ಷೋಭಾದಶುದ್ಧಕೋಷ್ಠತ್ವಾತ್ಸೌಹಿತ್ಯಾದತಿಕರ್ಶನಾತ್|
ಮದ್ಯಪಾನಾದ್ದಿವಾಸ್ವಪ್ನಾದ್ವಾ ಯಾಮಾದ್ರಾತ್ರಿಜಾಗರಾತ್|
ವ್ರಣೋ ಮಿಥ್ಯೋಪಚಾರಾಚ್ಚ ನೈವ ಸಾಧ್ಯೋಽಪಿ ಸಿಧ್ಯತಿ||೨೭||
View original
असाध्याः पुनर्मांसपिण्डवदुद्गताः प्रसेकिनोन्तःपूया वेदनावन्तश्च पायुवदुद्धृत्तौष्ठाः कठिना गोश्रृङ्गवदुन्नतमांसप्ररोहा दुष्टशोणितास्राविणस्तनुपिच्छलास्रावस्राविणो वा मध्योन्नताः समवसन्नसुषिरपर्यन्ताः शणतूलवत्स्नायुजालवन्तो दुर्दर्शना मेदोमज्जवसामस्तुलुङ्गस्राविणश्च दोषसमुत्थाः पीतासिता मूत्रपुरीषवातवाहिनश्च कोष्ठस्थाः रक्तार्शयजाश्च क्षारोदकसमास्रावाः तथाऽऽमाशयजाः कलायाम्भोनिभास्रावाः पक्वाशयजश्च तथापुलाकोदकमिव स्रवन्तः क्षीणमांसानां च सर्वतोगतयस्त्वणुमुखमांसबुद्बुदवन्तः सश्ब्दवातवाहिनश्च शिरःकण्ठस्थाः विसर्पज्वरपिपासारोचकाऽविपाककासश्वासातीसारच्छर्दियुक्ताः भिन्ने च शिरःकपाले यत्र मस्तुलुङ्गदर्शनं त्रिदोषलिङ्गप्रादुर्भावो वा स्यादिति|
भवति चात्र- स्नायुक्लेदात्सिराच्छेदाद्गाम्भीर्यात्कृमिभक्षणात्|
अस्थिभेदात् सशल्यत्वात् सविषत्वादतर्कितात्|
मिथ्याबन्धादतिस्नेहाद्रौक्ष्याद्रोमादिघट्टनात्|
क्षोभादशुद्धकोष्ठत्वात्सौहित्यादतिकर्शनात्|
मद्यपानाद्दिवास्वप्नाद्वा यामाद्रात्रिजागरात्|
व्रणो मिथ्योपचाराच्च नैव साध्योऽपि सिध्यति||२७||
ಅಸಾಧ್ಯಮಾಂಸಪಿಣ್ಡವದುದ್ಗತಾ ಯೇ ಸನ್ದಧ್ಯುಸ್ತೇ| ಸುಬೋಧಮ್| ತಥಾ ದುಷ್ಟರಕ್ತಾಸ್ರಾವಿಣೋ ವಾ ತನ್ವಾದಿಗುಣಾಸ್ರಾವಿಣೋ ವಾ| ಶಣತೂಲಂ ಶಣಾಖ್ಯಸ್ಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮರೋಮ| ದುರ್ದರ್ಶನಾ ಯೇ ಸ್ನಾಯುಜಾಲವನ್ತೋ ದ್ರಷ್ಟುಂ ನಾರ್ಹನ್ತಿ| ಯೇ ಚ ದೋಷಸಮುತ್ಥಾಃ ಸನ್ತೋ ಮೇದಃಪ್ರಭೃತಿವಾಹಿನಃ| ಸುಬೋಧಮ್| ಕ್ಷೀಣಮಾಂಸಾನಾಂ ಪುಂಸಾಂ ಸರ್ವತೋ ಗತಿತ್ವಾದಿಯುಕ್ತಾಃ, ಗತಿರ್ನಾಡೀ| ಮಸ್ತುಲುಙ್ಗಃ ಕಪಾಲಪೂರಣಮ್| ಸ್ನಾಯುಕ್ಲೇದಾದಿತೋ ವ್ರಣಃ ಸಾಧ್ಯೋಽಪಿ ನೈವ ಸಿಧ್ಯತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಅತರ್ಕಿತಾದ್ಯಥಾ ವಿಶೇಷಮನಧಿಗತೇಃ| ರೋಮಾದೀತ್ಯಾದಿಶಬ್ದೇನ ತೃಣಪಾಂಸ್ವಾದೀನಾಂ ಗ್ರಹಣಮ್| (ಅಶುದ್ಧಕೋಷ್ಠತ್ವಾತ್ ಯಥಾಕಾಲೋದಿತವಮನಾದ್ಯಭಾವೇನಾಶುದ್ಧಃ| ಸದೋಷಃ ಕೋಷ್ಠೋ ಯಸ್ಯ ತಸ್ಯ ಭಾವಸ್ತಸ್ಮಾತ್| ಸೌಹಿತ್ಯಾದತಿಭುಕ್ತ್ಯಾ| ಅತಿಕರ್ಶನಾದನಶನಾತ್| ಮಿಥ್ಯೋಪಚಾರಾತ್ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮವಿಧ್ಯುಕ್ತೋಪಚಾರವಿಭ್ರಂಶಾತ್)||೨೭||
Adhikarana rohadravaNalakShaNam (28-29) · Śloka 29
ಕಪೋತವರ್ಣಪ್ರತಿಮಾ ಯಸ್ಯಾನ್ತಾಃ ಕ್ಲೇದವರ್ಜಿತಾಃ|
ಸ್ಥಿರಾಶ್ಚ ಪಿಟಕಾವನ್ತೋ ರೋಹತೀತಿ ತಮಾದಿಶೇತ್||೨೮||
ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತಾವಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರೇ ವ್ರಣವಿಭಕ್ತಿಪರಿಜ್ಞಾನೀಯೋ ನಾಮೈಕೋನತ್ರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೯||
View original
कपोतवर्णप्रतिमा यस्यान्ताः क्लेदवर्जिताः|
स्थिराश्च पिटकावन्तो रोहतीति तमादिशेत्||२८||
इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे व्रणविभक्तिपरिज्ञानीयो नामैकोनत्रिंशोऽध्यायः||२९||
ಕಪೋತವರ್ಣಪ್ರತಿಮಾಪರ್ಯನ್ತಾದಿರೋಹದ್ವ್ರಣಲಕ್ಷಣಮ್| ಪಿಟಕಾವನ್ತಃ ಬುದ್ಬುದಸಙ್ಕೋಚಪ್ರಾಯಾಃ| (ಯಸ್ಯ ವ್ರಣಸ್ಯಾನ್ತರ್ಮಧ್ಯಃ ಪರ್ಯನ್ತೋ ವಾ ಕಪೋತವರ್ಣಪ್ರತಿಮಃ ಕಪೋತತುಲ್ಯವರ್ಣಃ ಕ್ಲೇದವರ್ಜಿತಃ ಕ್ಲೇದರಹಿತಃ ಸ್ಥಿರಃ ಸ್ಥಿರವ್ರಣಃ ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಯರಹಿತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಯಃ ಚಿಪಿಟಕಾವಾನ್ ಚಿಪಿಟಿಕಾಯುಕ್ತಃ ಚಿಪಿಟಿಕಾ (ಅರಿಪ್ಪುಣ್ಣ ಇತಿ ಭಾಷಾಯಾಂ) ತೇ ವ್ರಣಂ ರೋಹತೀತಿ ನಿರ್ದಿಶೇತ್|| ೨೮|| ಇತಿ ಶ್ರೀಮನ್ಮಹಾಮಹೋಪಾಧ್ಯಾಯೇನ್ದುವಿರಚಿತಾಯಾಮಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಾಂ ಶಶಿಲೇಖಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರೇ ಏಕೋನತ್ರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ