Adhikarana atha vraNavibhaktiparij~jAnIyo nAmaikonatriMsho~adhyAyaH - pratij~jA (1) · Śloka 1
ಅಥಾತೋ ವ್ರಣವಿಭಕ್ತಿಪರಿಜ್ಞಾನೀಯನ್ನಾಮಾಧ್ಯಾಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹುರಾತ್ರೇಯಾದಯೋ ಮಹರ್ಷಯಃ||೧||
अथातो व्रणविभक्तिपरिज्ञानीयन्नामाध्यायं व्याख्यास्यामः| इति ह स्माहुरात्रेयादयो महर्षयः||१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vraNaniruktiH (2) · Śloka 2
ಯಾವದಾಯುರ್ವೃಣೀತೇ ವಿವೃಣೋತಿ ವಾ ಶರೀರಮಿತಿ ವ್ರಣಃ||೨||
यावदायुर्वृणीते विवृणोति वा शरीरमिति व्रणः||२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana nijAgantuBedau (3) · Śloka 3
ಸ ಚ ದ್ವಿವಿಧೋ ನಿಜ ಆಗನ್ತುಶ್ಚ| ತತ್ರ ನಿಜೋ ದೋಷಸಮುತ್ಥಃ| ಆಗನ್ತುಃ ಶಸ್ತ್ರಾನುಶಸ್ತ್ರೋಪಲಲಗುಡನಖದಶನವಿಷಾಣವಿಷಾರುಷ್ಕರಾದಿನಿಮಿತ್ತಃ| ಸೋಽಪಿ ಪುನರ್ವಾತಾದಿಭಿರಧಿಷ್ಠಿತೋ ನಿಜತಾಂ ಲಭತೇ||೩||
स च द्विविधो निज आगन्तुश्च| तत्र निजो दोषसमुत्थः| आगन्तुः शस्त्रानुशस्त्रोपललगुडनखदशनविषाणविषारुष्करादिनिमित्तः| सोऽपि पुनर्वातादिभिरधिष्ठितो निजतां लभते||३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuddhaduShTavraNau (4) · Śloka 4
ಪುನಶ್ಚ ದ್ವೇಧಾ ವ್ರಣೋ ದುಷ್ಟಃ ಶುದ್ಧಶ್ಚ| ತತ್ರ ದೋಷದೂಷಿತೋ ದುಷ್ಟಃ||೪||
पुनश्च द्वेधा व्रणो दुष्टः शुद्धश्च| तत्र दोषदूषितो दुष्टः||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana duShTavraNasAmAnyalakShaNam (5) · Śloka 5
ತಸ್ಯ ಸಾಮಾನ್ಯಲಿಙ್ಗಮತಿಸಂವೃತವಿವೃತತ್ವಮತಿಮೃದುಕಠಿನತಾಽತ್ಯುತ್ಸಾದಾವಸಾದಾವತಿಶೀತೋಷ್ಣಭಾವೋಽತಿರಕ್ತಕೃಷ್ಣಪಾಣ್ಡುತಾ ಪೂತೀಮಾಂಸಸಿರಾಸ್ನಾಯುಪ್ರತಿಚ್ಛನ್ನತ್ವಂ ಪೂತೀಪೂಯಾಸ್ರಾವಃ ಸೋತ್ಸಙ್ಗಿತಾ ದಾಹಪಾಕಕಣ್ಡೂಶ್ವಯಥುವೇದನಾಸಂರಮ್ಭಪಿಟಕೋಪದ್ರವೋಪದ್ರುತತ್ವಂ ದೀರ್ಘಕಾಲಾನುಬನ್ಧಶ್ಚ||೫||
तस्य सामान्यलिङ्गमतिसंवृतविवृतत्वमतिमृदुकठिनताऽत्युत्सादावसादावतिशीतोष्णभावोऽतिरक्तकृष्णपाण्डुता पूतीमांससिरास्नायुप्रतिच्छन्नत्वं पूतीपूयास्रावः सोत्सङ्गिता दाहपाककण्डूश्वयथुवेदनासंरम्भपिटकोपद्रवोपद्रुतत्वं दीर्घकालानुबन्धश्च||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana duShTavraNaBedAH (6) · Śloka 6
ವಿಶೇಷತಸ್ತು ಪಞ್ಚದಶಧಾ ಭಿದ್ಯತೇ||೬||
विशेषतस्तु पञ्चदशधा भिद्यते||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vAtaduShTavraNalakShaNam (7) · Śloka 7
ತತ್ರ ಶ್ಯಾವೋಽರುಣಃ ಕೃಷ್ಣೋ ಭಸ್ಮಾಸ್ಥಿಕಪೋತಗಲಾನ್ಯತಮವರ್ಣೋ ವಾ ದಧಿಮಸ್ತುಕ್ಷಾರಾಮ್ಬುಮಾಂಸಧಾವನಪುಲಾಕೋದಕನಿಭಾಲ್ಪಸ್ರಾವೋ ರೂಕ್ಷಶ್ಚಟಚಟಾಯಮಾನಶೀಲೋಽಕಸ್ಮಾದ್ವಿವಿಧಶೂಲಸ್ಫುರಣಾಯಾಮತೋದಭೇದಸ್ವಾಪಬಹುಲೋ ನಿರ್ಮಾಂಸಶ್ಚ ವಾತಾತ್||೭||
तत्र श्यावोऽरुणः कृष्णो भस्मास्थिकपोतगलान्यतमवर्णो वा दधिमस्तुक्षाराम्बुमांसधावनपुलाकोदकनिभाल्पस्रावो रूक्षश्चटचटायमानशीलोऽकस्माद्विविधशूलस्फुरणायामतोदभेदस्वापबहुलो निर्मांसश्च वातात्||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana pittaduShTavraNalakShaNam (8) · Śloka 8
ಕ್ಷಿಪ್ರಜಃ ಪೀತನೀಲಹರಿತಕೃಷ್ಣಕಪಿಲಪಿಙ್ಗಲೋ ಗೋಮೂತ್ರಭಸ್ಮಶಙ್ಖಕಿಂಶುಕೋದಕಮಾರ್ದ್ವೀಕತೈಲಾಭೋಷ್ಣಭೂರಿಕ್ಲೇದೋ ದಾಹೋಷಾಜ್ವರರಾಗಪಾಕಾವದರಣಧೂಮಾಯನಾನ್ವಿತಃ ಕ್ಷಾರೋಕ್ಷಿತಕ್ಷತೋಪಮವೇದನಃ ಪಿಟಕಾಜುಷ್ಟಶ್ಚ ಪಿತ್ತಾತ್||೮||
क्षिप्रजः पीतनीलहरितकृष्णकपिलपिङ्गलो गोमूत्रभस्मशङ्खकिंशुकोदकमार्द्वीकतैलाभोष्णभूरिक्लेदो दाहोषाज्वररागपाकावदरणधूमायनान्वितः क्षारोक्षितक्षतोपमवेदनः पिटकाजुष्टश्च पित्तात्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana kaPaduShTavraNalakShaNam (9) · Śloka 9
ಸ್ನಿಗ್ಧಃ ಸ್ಥೂಲೌಷ್ಠಃ ಪಾಣ್ಡುಶ್ಚಣ್ಡಕಣ್ಡೂರ್ನವನೀತವಸಾಮಜ್ಜಪಿಷ್ಟತಿಲನಾರಿಕೇಲಾಮ್ಬುಸದೃಶಶ್ವೇತಶೀತಬಹಲಪಿಚ್ಛಿಲಕ್ಲೇದಃ ಸ್ವಾಪಸ್ತಮ್ಭಸ್ತೈಮಿತ್ಯಗೌರವೋಪದೇಹಯುಕ್ತಃ ಸಿರಾಸ್ನಾಯುಜಾಲಾವತತೋ ಮನ್ದವೇದನಃ ಕಠಿನಶ್ಚ ಕಫಾತ್||೯||
स्निग्धः स्थूलौष्ठः पाण्डुश्चण्डकण्डूर्नवनीतवसामज्जपिष्टतिलनारिकेलाम्बुसदृशश्वेतशीतबहलपिच्छिलक्लेदः स्वापस्तम्भस्तैमित्यगौरवोपदेहयुक्तः सिरास्नायुजालावततो मन्दवेदनः कठिनश्च कफात्||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana raktaduShTavraNalakShaNam (10) · Śloka 10
ಪ್ರವಾಲರಕ್ತಃ ಕೃಷ್ಣಸ್ಫೋಟಪಿಟಕಾಜಾಲೋಪಚಿತೋ ವಾಜಿಸ್ಥಾನಗನ್ಧಿಃ| ಸರಕ್ತಪೂಯಸ್ರಾವೀ ಪಿತ್ತಲಿಙ್ಗಶ್ಚ ರಕ್ತಾತ್||೧೦||
प्रवालरक्तः कृष्णस्फोटपिटकाजालोपचितो वाजिस्थानगन्धिः| सरक्तपूयस्रावी पित्तलिङ्गश्च रक्तात्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana saMsargAdiduShTavraNalakShaNam (11) · Śloka 11
ಯಥಾಸ್ವಲಿಙ್ಗಸಙ್ಕರೇ ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ತ್ರಿಭಿಃ ಸರ್ವೈಶ್ಚ ದುಷ್ಟಂ ವಿದ್ಯಾತ್| ಅಪಿ ಚ-ಘೃತಮಣ್ಡಾಭೋ ಮತ್ಸ್ಯಧಾವನಗನ್ಧಿರ್ಮೃದುವಿಸರ್ಪೀ ಕೃಷ್ಣೋಷ್ಣಪೂಯಶ್ಚ ಪಿತ್ತರಕ್ತಾಭ್ಯಾಮ್||೧೧||
यथास्वलिङ्गसङ्करे द्वाभ्यां त्रिभिः सर्वैश्च दुष्टं विद्यात्| अपि च-घृतमण्डाभो मत्स्यधावनगन्धिर्मृदुविसर्पी कृष्णोष्णपूयश्च पित्तरक्ताभ्याम्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana shuddhavraNalakShaNam (12) · Śloka 12
ವಾತಾದಿಭಿರೇವ ಚ ವ್ರಣಸ್ಯಾನಧಿಷ್ಠಾನಂ ಶುದ್ಧಿಃ| ತತ್ರ ಯಥೋಕ್ತದುಷ್ಟಲಿಙ್ಗಾಭಾವಾತ್ ಸಂರಮ್ಭರಹಿತತ್ವಂ ಜಿಹ್ವಾವರ್ಣತಾ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣತ್ವಂ ನೀರುಜತ್ವಂ ನಿರಾಸ್ರಾವತಾ ಶ್ಯಾವಪರ್ಯನ್ತತ್ವಂ ಸಮೌಷ್ಠಮಧ್ಯತಾ ಕಿಞ್ಚಿದುನ್ನತಮಧ್ಯತಾ ವಾ||೧೨||
वातादिभिरेव च व्रणस्यानधिष्ठानं शुद्धिः| तत्र यथोक्तदुष्टलिङ्गाभावात् संरम्भरहितत्वं जिह्वावर्णता श्लक्ष्णत्वं नीरुजत्वं निरास्रावता श्यावपर्यन्तत्वं समौष्ठमध्यता किञ्चिदुन्नतमध्यता वा||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana aShTau vraNASayAH (13) · Śloka 13
ತ್ವಡ್ಮಾಂಸಸಿರಾಸ್ನಾಯುಸನ್ಧ್ಯಸ್ಥಿಕೋಷ್ಠಮರ್ಮಾಣ್ಯಷ್ಟೌ ವ್ರಣಾಶಯಃ| ಆಶಯವಿಶೇಷಾಚ್ಚಾಽಽಸ್ರಾವವಿಶೇಷಃ||೧೩||
त्वड्मांससिरास्नायुसन्ध्यस्थिकोष्ठमर्माण्यष्टौ व्रणाशयः| आशयविशेषाच्चाऽऽस्रावविशेषः||१३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana tvaggatasyAsrAvaviSeShaH (14) · Śloka 14
ತತ್ರ ಘೃಷ್ಟಾಸು ವಾ ತ್ವಕ್ಷು ಸ್ಫೋಟೇಷು ವಾ ಭಿನ್ನೇಷು ಸಲಿಲಪ್ರಕಾಶೋ ಭವತ್ಯಾಸ್ರಾವಃ| ಕಿಞ್ಚಿದ್ವಿಸ್ರಃ ಪೀತಾವಭಾಸಶ್ಚ||೧೪||
तत्र घृष्टासु वा त्वक्षु स्फोटेषु वा भिन्नेषु सलिलप्रकाशो भवत्यास्रावः| किञ्चिद्विस्रः पीतावभासश्च||१४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana mAMsagatAsrAvavisheShaH (15) · Śloka 15
ಮಾಂಸಗತಃ ಸರ್ಪಿಃಪ್ರಕಾಶೋ ಬಹಲಃ ಪಿಚ್ಛಿಲಶ್ಚ||೧೫||
मांसगतः सर्पिःप्रकाशो बहलः पिच्छिलश्च||१५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sirAgatAsrAvavisheShaH (16) · Śloka 16
ಸಿರಾಗತಸ್ತು ಸದ್ಯಶ್ಛಿನ್ನಾಸು ಸಿರಾಸು ರಕ್ತಾತಿಪ್ರವೃತ್ತಿಃ| ಪಕ್ವಾಸು ಚ ತೋಯನಾಡೀಭಿರಿವಾಮ್ಭಸಃ ಪೂಯಸ್ಯಾಗಮನಮ್| ಸ ಚ ತನುರ್ವಿಚ್ಛಿನ್ನಃ ಪಿಚ್ಛಿಲೋಽವಲಮ್ಬೀ ಶ್ಯಾವಶ್ಚ||೧೬||
सिरागतस्तु सद्यश्छिन्नासु सिरासु रक्तातिप्रवृत्तिः| पक्वासु च तोयनाडीभिरिवाम्भसः पूयस्यागमनम्| स च तनुर्विच्छिन्नः पिच्छिलोऽवलम्बी श्यावश्च||१६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana snAvagatAsrAvaviSeShaH (17) · Śloka 17
ಸ್ನಾವಗತಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ಘನಃ ಸಿಙ್ಘಾಣಕಪ್ರತಿಮಃ ಸರಕ್ತಶ್ಚ||೧೭||
स्नावगतः स्निग्धो घनः सिङ्घाणकप्रतिमः सरक्तश्च||१७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sandhigatAsrAvaviSeShaH (18) · Śloka 18
ಸನ್ಧಿಗತಃ ಸಮನ್ತಾತ್ ಪ್ರಪೀಡ್ಯಮಾನೋ ನ ಪ್ರವರ್ತತೇ ತಥಾಽಽಕುಞ್ಚನಪ್ರಸಾರಣೋನ್ನಮನನಮನಪ್ರವಾಹಣೇಷು ಸ್ರವತಿ ಪಿಚ್ಛಿಲೋಽವಲಮ್ಬೀ ಸ ಫೇನರುಧಿರೋನ್ಮಿಶ್ರಶ್ಚ||೧೮||
सन्धिगतः समन्तात् प्रपीड्यमानो न प्रवर्तते तथाऽऽकुञ्चनप्रसारणोन्नमननमनप्रवाहणेषु स्रवति पिच्छिलोऽवलम्बी स फेनरुधिरोन्मिश्रश्च||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asthigatAsrAvavisheShaH (19) · Śloka 19
ಸನ್ಧಿಗತಸ್ತ್ವಾಸ್ರಾವಃ ಸಮನ್ತಾತ್ ಪ್ರಪೀಡ್ಯಮಾನೋ ನ ಪ್ರವರ್ತತೇ ತಥಾ ಯಥಾಽಽಕುಞ್ಜನಾದಿಷು ಸ್ರವತಿ| ಪಿಚ್ಛಿಲಾದಿಗುಣಶ್ಚ ಭವತಿ| ಸನ್ಧಿಗತಸ್ರಾವಃ ಸಮನ್ತಾತ್ ಪ್ರಪೀಡ್ಯಮಾನೋ ನ ಪ್ರವರ್ತತೇ ತಥಾ ಯಥಾಽಽಕುಞ್ಚನಾದಿಷು ಸ್ರವತಿ| ಪಿಚ್ಛಿಲಾದಿ ಗುಣಶ್ಚ ಭವತಿ| ಅಸ್ಥಿಗತ ಸ್ರಾವಃ ವಿಶೇಷಃ -ಅಸ್ಥಿ ತ್ವಭಿಹತಂ ಸ್ಫುಟಿತಂ ಭಿನ್ನಂ ದೋಷಾವದಾರಿತಂ ವಾ ದೋಷಭಕ್ಷಿತತ್ವಾನ್ನಿಸ್ಸಾರಂ ಭವತಿ| ಆಸ್ರಾವಶ್ಚಾತ್ರ ಮಜ್ಜಮಿಶ್ರಃ ಸರು-ಧಿರಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಶ್ಚ||೧೯||
सन्धिगतस्त्वास्रावः समन्तात् प्रपीड्यमानो न प्रवर्तते तथा यथाऽऽकुञ्जनादिषु स्रवति| पिच्छिलादिगुणश्च भवति| सन्धिगतस्रावः समन्तात् प्रपीड्यमानो न प्रवर्तते तथा यथाऽऽकुञ्चनादिषु स्रवति| पिच्छिलादि गुणश्च भवति| अस्थिगत स्रावः विशेषः -अस्थि त्वभिहतं स्फुटितं भिन्नं दोषावदारितं वा दोषभक्षितत्वान्निस्सारं भवति| आस्रावश्चात्र मज्जमिश्रः सरु-धिरः स्निग्धश्च||१९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana koShThagatAsrAvaviSeShaH (20) · Śloka 20
ಕೋಷ್ಠಾಶ್ರಿತಸ್ತು ವ್ರಣೋ ಮೂತ್ರಪುರೀಷರುಧಿರಪಯೋದಕಾನಿ ಸ್ರವತಿ||೨೦||
कोष्ठाश्रितस्तु व्रणो मूत्रपुरीषरुधिरपयोदकानि स्रवति||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana marmagatAsrAvanirdeSaH (21) · Śloka 21
ಮರ್ಮಗತಸ್ತು ನೋಚ್ಯತೇ ತ್ವಗಾದಿಷ್ವೇವಾರುದ್ಧತ್ವಾತ್||೨೧||
मर्मगतस्तु नोच्यते त्वगादिष्वेवारुद्धत्वात्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana sukhasAdhyavraNalakShaNam (22) · Śloka 22
ತೇಷು ಯಥಾಪೂರ್ವಂ ಸುಖಸಾಧ್ಯತ್ವಮ್| ತಥಾಽಽಯತಶ್ಚುತುರಸ್ರೋ ವೃತ್ತಸ್ತ್ರಿಪುಟಕಶ್ಚ ವ್ರಣಃ| ಶೇಷಾಸ್ತು ವಿಕೃತಾಕೃತಯೋ ದುರುಪಚಾರಾಃ| ತೇ ಚ ಪ್ರಾಯಶೋ ಭವನ್ತ್ಯಾಗನ್ತವಃ| ಸ್ವಯಂ ವಿದೀರ್ಣಾಶ್ಚ ದೋಷಜಾ ನ ತು ವೈದ್ಯಕೃತಾಃ||೨೨||
तेषु यथापूर्वं सुखसाध्यत्वम्| तथाऽऽयतश्चुतुरस्रो वृत्तस्त्रिपुटकश्च व्रणः| शेषास्तु विकृताकृतयो दुरुपचाराः| ते च प्रायशो भवन्त्यागन्तवः| स्वयं विदीर्णाश्च दोषजा न तु वैद्यकृताः||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vayasthAdInAM vraNAnAM sucikitsyatvantatra hetushca (23) · Śloka 23
ವಯಸ್ಥಾನಾಂ ದೃಢಾನಾಂ ಪ್ರಾಣವತಾಂ ಸತ್ತ್ವವತಾಮಾತ್ಮವತಾಂ ದೀಪ್ತಾಗ್ನೀನಾಂ ಚ ವ್ರಣಾಃ ಸುಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಾಃ| ತತ್ರ ವಯಸ್ಥಾನಾಂ ಪ್ರತ್ಯಗ್ರಧಾತುತ್ವಾದಾಶು ವ್ರಣಸಂರೋಹೋ ಭವತಿ| ದೃಢಾನಾಂ ಸ್ಥಿರಬಹುಮಾಂಸತ್ವಾಚ್ಛಸ್ತ್ರಮವಚಾರ್ಯಮಾಣಂ ಸಿರಾಸ್ನಾಯ್ವಾದೀನ್ ನ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ| ಪ್ರಾಣವತಾಂ ವೇದನಾಹಾರವಿಹಾರಯನ್ತ್ರಣಾದಿಭಿರ್ನ ಗ್ಲಾನಿಃ| ಸತ್ತ್ವವತಾಂ ದಾರುಣೈರಪಿ ಕ್ರಿಯಾವಿಶೇಷೈರ್ನ ವ್ಯಥಾ ಭವತಿ| ಆತ್ಮವತಾಂ ಸುನಿಯಮಿತಾಹಾರವಿಹಾರಾದಿಭಿರುಪದೇಶೈರ್ನಾನ್ಯಥಾ ಭವತಿ| ದೀಪ್ತಗ್ನೀನಾಮಪ್ರಕ್ಲಿನ್ನದೇಹತ್ವಾತ್| ಪ್ರಕೃತಿತಶ್ಚಾಪ್ರಕ್ಲೇದಿಶರೀರಾಣಾಂ ತದ್ವಿಧಯೋಶ್ಚ ದೇಶಕಾಲಯೋರಾಸ್ರಾವದೌರ್ಗನ್ಧ್ಯಾಭಾವಾದಾಶು ವಿಶುದ್ಧೇನ ಮಾಂಸೇನಾನುಪದ್ರವಮಾಪೂರಣಮ್||೨೩||
वयस्थानां दृढानां प्राणवतां सत्त्ववतामात्मवतां दीप्ताग्नीनां च व्रणाः सुचिकित्स्याः| तत्र वयस्थानां प्रत्यग्रधातुत्वादाशु व्रणसंरोहो भवति| दृढानां स्थिरबहुमांसत्वाच्छस्त्रमवचार्यमाणं सिरास्नाय्वादीन् न प्राप्नोति| प्राणवतां वेदनाहारविहारयन्त्रणादिभिर्न ग्लानिः| सत्त्ववतां दारुणैरपि क्रियाविशेषैर्न व्यथा भवति| आत्मवतां सुनियमिताहारविहारादिभिरुपदेशैर्नान्यथा भवति| दीप्तग्नीनामप्रक्लिन्नदेहत्वात्| प्रकृतितश्चाप्रक्लेदिशरीराणां तद्विधयोश्च देशकालयोरास्रावदौर्गन्ध्याभावादाशु विशुद्धेन मांसेनानुपद्रवमापूरणम्||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana vRuddhAdInAM vraNAnAM duScikistyatvantatra hetuSca (24) · Śloka 24
ಏತ ಏವ ಗುಣಾ ವೃದ್ಧಕೃಶಾಲ್ಪಪ್ರಾಣಾಭೀರುಮನ್ದಾಗ್ನಿಪ್ರಕ್ಲೇದಿದೇಹದೇಶಕಾಲೇಷು ವಿಪರೀತಾಃ ಶಿಷ್ಯೋಪನಯನೀಯಂ ಚೇಕ್ಷೇತ||೨೪||
एत एव गुणा वृद्धकृशाल्पप्राणाभीरुमन्दाग्निप्रक्लेदिदेहदेशकालेषु विपरीताः शिष्योपनयनीयं चेक्षेत||२४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana suKaropaNIyAH duHKaropaNIyASca vraNAH (25) · Śloka 25
ತಥಾ ಸ್ಫಿಕ್ಪಾಯುಪ್ರಜನನಲಲಾಟಗಣ್ಡೌಷ್ಠಪೃಷ್ಠಕರ್ಣಫಲಕೋಶೋದರಜತ್ರುಮುಖಾಭ್ಯನ್ತರಸ್ಥಾಃ ಸುಖರೋಪಣೀಯಾಃ| ವಿಪರೀತಾಸ್ತ್ವಕ್ಷಿದನ್ತನಾಸಾಽಪಾಙ್ಗಶ್ರೋತ್ರನಾಭಿಜಠರಸೇವನೀನಿತಮ್ಬಪಾರ್ಶ್ವಕುಕ್ಷಿವಕ್ಷಃಕಕ್ಷಾಸ್ತನಸನ್ಧಿಭಾಗಗತಾಃ| ಸಫೇನಪೂಯರಕ್ತಾನಿಲವಾಹಿನೋನ್ತಃಶಲ್ಯಾಶ್ಚಾಧೋಭಾಗಾಚ್ಚೋರ್ಧ್ವಭಾಗನಿರ್ವಮನಾ ರೋಮಾನ್ತೋಪನಖಮರ್ಮಜಙ್ಘಾಸ್ಥಿಘ್ರಾಣಾಶ್ರಿತಾಶ್ಚ| ಭಗನ್ದರಶ್ಚಾನ್ತರ್ಮುಖಃ ಸೇವನೀಕಟ್ಯಸ್ಥಿಸಂಶ್ರಿತಃ| ಅಪಿ ಚ-ಕುಷ್ಠಿನಾಂ ವಿಷಜುಷ್ಟಾನಾಂ ಶೋಷಿಣಾಂ ಮಧುಮೇಹಿನಾಮ್| ವ್ರಣಾಃ ಕೃಚ್ಛ್ರೇಣ ಸಿಧ್ಯನ್ತಿ ಯೇಷಾಞ್ಚ ಸ್ಯುರ್ವ್ರಣೇ ವ್ರಣಾಃ||೨೫||
तथा स्फिक्पायुप्रजननललाटगण्डौष्ठपृष्ठकर्णफलकोशोदरजत्रुमुखाभ्यन्तरस्थाः सुखरोपणीयाः| विपरीतास्त्वक्षिदन्तनासाऽपाङ्गश्रोत्रनाभिजठरसेवनीनितम्बपार्श्वकुक्षिवक्षःकक्षास्तनसन्धिभागगताः| सफेनपूयरक्तानिलवाहिनोन्तःशल्याश्चाधोभागाच्चोर्ध्वभागनिर्वमना रोमान्तोपनखमर्मजङ्घास्थिघ्राणाश्रिताश्च| भगन्दरश्चान्तर्मुखः सेवनीकट्यस्थिसंश्रितः| अपि च-कुष्ठिनां विषजुष्टानां शोषिणां मधुमेहिनाम्| व्रणाः कृच्छ्रेण सिध्यन्ति येषाञ्च स्युर्व्रणे व्रणाः||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana yApyavraNAH (26) · Śloka 26
ಯಾಪ್ಯಾಸ್ತ್ವವಪಾಟಿಕಾ ನಿರುದ್ಧಮಣಿರುದ್ಧಗುದವ್ರಣಗ್ರನ್ಥಿಪ್ರಭೃತಯಃ ಸರ್ವಾಸ್ಥಿಕ್ಷತಂ ಚ||೨೬||
याप्यास्त्ववपाटिका निरुद्धमणिरुद्धगुदव्रणग्रन्थिप्रभृतयः सर्वास्थिक्षतं च||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana asAdhyavraNAH (27) · Śloka 27
ಅಸಾಧ್ಯಾಃ ಪುನರ್ಮಾಂಸಪಿಣ್ಡವದುದ್ಗತಾಃ ಪ್ರಸೇಕಿನೋನ್ತಃಪೂಯಾ ವೇದನಾವನ್ತಶ್ಚ ಪಾಯುವದುದ್ಧೃತ್ತೌಷ್ಠಾಃ ಕಠಿನಾ ಗೋಶ್ರೃಙ್ಗವದುನ್ನತಮಾಂಸಪ್ರರೋಹಾ ದುಷ್ಟಶೋಣಿತಾಸ್ರಾವಿಣಸ್ತನುಪಿಚ್ಛಲಾಸ್ರಾವಸ್ರಾವಿಣೋ ವಾ ಮಧ್ಯೋನ್ನತಾಃ ಸಮವಸನ್ನಸುಷಿರಪರ್ಯನ್ತಾಃ ಶಣತೂಲವತ್ಸ್ನಾಯುಜಾಲವನ್ತೋ ದುರ್ದರ್ಶನಾ ಮೇದೋಮಜ್ಜವಸಾಮಸ್ತುಲುಙ್ಗಸ್ರಾವಿಣಶ್ಚ ದೋಷಸಮುತ್ಥಾಃ ಪೀತಾಸಿತಾ ಮೂತ್ರಪುರೀಷವಾತವಾಹಿನಶ್ಚ ಕೋಷ್ಠಸ್ಥಾಃ ರಕ್ತಾರ್ಶಯಜಾಶ್ಚ ಕ್ಷಾರೋದಕಸಮಾಸ್ರಾವಾಃ ತಥಾಽಽಮಾಶಯಜಾಃ ಕಲಾಯಾಮ್ಭೋನಿಭಾಸ್ರಾವಾಃ ಪಕ್ವಾಶಯಜಶ್ಚ ತಥಾಪುಲಾಕೋದಕಮಿವ ಸ್ರವನ್ತಃ ಕ್ಷೀಣಮಾಂಸಾನಾಂ ಚ ಸರ್ವತೋಗತಯಸ್ತ್ವಣುಮುಖಮಾಂಸಬುದ್ಬುದವನ್ತಃ ಸಶ್ಬ್ದವಾತವಾಹಿನಶ್ಚ ಶಿರಃಕಣ್ಠಸ್ಥಾಃ ವಿಸರ್ಪಜ್ವರಪಿಪಾಸಾರೋಚಕಾಽವಿಪಾಕಕಾಸಶ್ವಾಸಾತೀಸಾರಚ್ಛರ್ದಿಯುಕ್ತಾಃ ಭಿನ್ನೇ ಚ ಶಿರಃಕಪಾಲೇ ಯತ್ರ ಮಸ್ತುಲುಙ್ಗದರ್ಶನಂ ತ್ರಿದೋಷಲಿಙ್ಗಪ್ರಾದುರ್ಭಾವೋ ವಾ ಸ್ಯಾದಿತಿ| ಭವತಿ ಚಾತ್ರ- ಸ್ನಾಯುಕ್ಲೇದಾತ್ಸಿರಾಚ್ಛೇದಾದ್ಗಾಮ್ಭೀರ್ಯಾತ್ಕೃಮಿಭಕ್ಷಣಾತ್| ಅಸ್ಥಿಭೇದಾತ್ ಸಶಲ್ಯತ್ವಾತ್ ಸವಿಷತ್ವಾದತರ್ಕಿತಾತ್| ಮಿಥ್ಯಾಬನ್ಧಾದತಿಸ್ನೇಹಾದ್ರೌಕ್ಷ್ಯಾದ್ರೋಮಾದಿಘಟ್ಟನಾತ್| ಕ್ಷೋಭಾದಶುದ್ಧಕೋಷ್ಠತ್ವಾತ್ಸೌಹಿತ್ಯಾದತಿಕರ್ಶನಾತ್| ಮದ್ಯಪಾನಾದ್ದಿವಾಸ್ವಪ್ನಾದ್ವಾ ಯಾಮಾದ್ರಾತ್ರಿಜಾಗರಾತ್| ವ್ರಣೋ ಮಿಥ್ಯೋಪಚಾರಾಚ್ಚ ನೈವ ಸಾಧ್ಯೋಽಪಿ ಸಿಧ್ಯತಿ||೨೭||
असाध्याः पुनर्मांसपिण्डवदुद्गताः प्रसेकिनोन्तःपूया वेदनावन्तश्च पायुवदुद्धृत्तौष्ठाः कठिना गोश्रृङ्गवदुन्नतमांसप्ररोहा दुष्टशोणितास्राविणस्तनुपिच्छलास्रावस्राविणो वा मध्योन्नताः समवसन्नसुषिरपर्यन्ताः शणतूलवत्स्नायुजालवन्तो दुर्दर्शना मेदोमज्जवसामस्तुलुङ्गस्राविणश्च दोषसमुत्थाः पीतासिता मूत्रपुरीषवातवाहिनश्च कोष्ठस्थाः रक्तार्शयजाश्च क्षारोदकसमास्रावाः तथाऽऽमाशयजाः कलायाम्भोनिभास्रावाः पक्वाशयजश्च तथापुलाकोदकमिव स्रवन्तः क्षीणमांसानां च सर्वतोगतयस्त्वणुमुखमांसबुद्बुदवन्तः सश्ब्दवातवाहिनश्च शिरःकण्ठस्थाः विसर्पज्वरपिपासारोचकाऽविपाककासश्वासातीसारच्छर्दियुक्ताः भिन्ने च शिरःकपाले यत्र मस्तुलुङ्गदर्शनं त्रिदोषलिङ्गप्रादुर्भावो वा स्यादिति| भवति चात्र- स्नायुक्लेदात्सिराच्छेदाद्गाम्भीर्यात्कृमिभक्षणात्| अस्थिभेदात् सशल्यत्वात् सविषत्वादतर्कितात्| मिथ्याबन्धादतिस्नेहाद्रौक्ष्याद्रोमादिघट्टनात्| क्षोभादशुद्धकोष्ठत्वात्सौहित्यादतिकर्शनात्| मद्यपानाद्दिवास्वप्नाद्वा यामाद्रात्रिजागरात्| व्रणो मिथ्योपचाराच्च नैव साध्योऽपि सिध्यति||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana rohadravaNalakShaNam (28-29) · Śloka 29
ಕಪೋತವರ್ಣಪ್ರತಿಮಾ ಯಸ್ಯಾನ್ತಾಃ ಕ್ಲೇದವರ್ಜಿತಾಃ| ಸ್ಥಿರಾಶ್ಚ ಪಿಟಕಾವನ್ತೋ ರೋಹತೀತಿ ತಮಾದಿಶೇತ್||೨೮|| ಇತಿ ವೈದ್ಯಪತಿಸಿಂಹಗುಪ್ತಸ್ಯ ಸೂನೋರ್ವಾಗ್ಭಟಸ್ಯ ಕೃತಾವಷ್ಟಾಙ್ಗಸಂಗ್ರಹಸಂಹಿತಾಯಾಮುತ್ತರತನ್ತ್ರೇ ವ್ರಣವಿಭಕ್ತಿಪರಿಜ್ಞಾನೀಯೋ ನಾಮೈಕೋನತ್ರಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೨೯||
कपोतवर्णप्रतिमा यस्यान्ताः क्लेदवर्जिताः| स्थिराश्च पिटकावन्तो रोहतीति तमादिशेत्||२८|| इति वैद्यपतिसिंहगुप्तस्य सूनोर्वाग्भटस्य कृतावष्टाङ्गसंग्रहसंहितायामुत्तरतन्त्रे व्रणविभक्तिपरिज्ञानीयो नामैकोनत्रिंशोऽध्यायः||२९||
🔊 Audio coming soon