Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതോऽപസ്മാരചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ||൧|| ഇതി ഹ സ്മാഹ ഭഗവാനാത്രേയഃ||൨||
अथातोऽपस्मारचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ആദ്യുത്പത്താവുന്മാദേന സഹോത്പന്നത്വാദുന്മാദമനു അപസ്മാരചികിത്സിതമുച്യതേ||൧-൨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
സ്മൃതേരപഗമം പ്രാഹുരപസ്മാരം ഭിഷഗ്വിദഃ| തമഃപ്രവേശം ബീഭത്സചേഷ്ടം ധീസത്ത്വസമ്പ്ലവാത്||൩||
स्मृतेरपगमं प्राहुरपस्मारं भिषग्विदः| तमःप्रवेशं बीभत्सचेष्टं धीसत्त्वसम्प्लवात्||३||
🔊 Audio coming soon
സ്മൃതേരപഗമ ഇത്യാദിനാऽപസ്മാരസഞ്ജ്ഞാം വ്യുത്പാദയന്നപസ്മാരസ്വരൂപമാഹ| സ്മൃതേരപഗമമേവ വിശിനഷ്ടി- തമഃപ്രവേശമിതി| ബീഭത്സചേഷ്ടമിതി തമഃപ്രവേശേന ജ്ഞാനാഭാവത്വാദ്ബീഭത്സചേഷ്ടാ ഫേനവമനാങ്ഗവിക്ഷേപണാദികാ യസ്മിന്നുപഗതേ തം ബീഭത്സചേഷ്ടമ്| ബീഭത്സചേഷ്ടേ സ്മൃത്യപഗമാദൌ ച ഹേതുമാഹ- ധീസത്ത്വസമ്പ്ലവാദിതി| സമ്പ്ലവഃ വിഭ്രമഃ, സ്വരൂപാന്യഥാത്വമിതി യാവത്||൩||
Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5
വിഭ്രാന്തബഹുദോഷാണാമഹിതാശുചിഭോജനാത് | രജസ്തമോഭ്യാം വിഹതേ സത്ത്വേ ദോഷാവൃതേ ഹൃദി||൪|| ചിന്താകാമഭയക്രോധശോകോദ്വേഗാദിഭിസ്തഥാ| മനസ്യഭിഹതേ നൃൗണാമപസ്മാരഃ പ്രവര്തതേ||൫||
विभ्रान्तबहुदोषाणामहिताशुचिभोजनात् | रजस्तमोभ्यां विहते सत्त्वे दोषावृते हृदि||४|| चिन्ताकामभयक्रोधशोकोद्वेगादिभिस्तथा| मनस्यभिहते नॄणामपस्मारः प्रवर्तते||५||
🔊 Audio coming soon
യാദൃശാനാമപസ്മാരോ ഭവതി താനാഹ- വിഭ്രാന്തേത്യാദി| വിഭ്രാന്താ ഉന്മാര്ഗഗാമിനോ ബഹവശ്ച ദോഷാ യേഷാം തേഷാം വിഭ്രാന്തബഹുദോഷാണാമ്| വിഹതേ സത്ത്വേ ഇതി സത്ത്വാഖ്യഗുണേ വിഹതേ; നതു സത്ത്വശബ്ദേന മന ഉച്യതേ, തസ്യ ‘മനസ്യഭിഹതേ’ ഇത്യനേന ഗ്രഹണം കരിഷ്യതി||൪-൫||
Adhikarana 4 (6-7) · Śloka 8
ധമനീഭിഃ ശ്രിതാ ദോഷാ ഹൃദയം പീഡയന്തി ഹി| സമ്പീഡ്യമാനോ വ്യഥതേ മൂഢോ ഭ്രാന്തേന ചേതസാ||൬|| പശ്യത്യസന്തി രൂപാണി പതതി പ്രസ്ഫുരത്യപി| ജിഹ്വാക്ഷിഭ്രൂഃ സ്രവല്ലാലോ ഹസ്തൌ പാദൌ ച വിക്ഷിപന്||൭|| ദോഷവേഗേ ച വിഗതേ സുപ്തവത് പ്രതിബുദ്ധ്യതേ|൮|
धमनीभिः श्रिता दोषा हृदयं पीडयन्ति हि| सम्पीड्यमानो व्यथते मूढो भ्रान्तेन चेतसा||६|| पश्यत्यसन्ति रूपाणि पतति प्रस्फुरत्यपि| जिह्वाक्षिभ्रूः स्रवल्लालो हस्तौ पादौ च विक्षिपन्||७|| दोषवेगे च विगते सुप्तवत् प्रतिबुद्ध्यते|८|
🔊 Audio coming soon
ധമനീഭിരിതി യദ്യപി സാമാന്യേനോക്തം, തഥാऽപി ഹൃദയപീഡായോഗ്യതയാ ഹൃദയാശ്രിതാ ഏവ ധമന്യോ വിശേഷേണ ഗൃഹ്യന്തേ| അത്ര ച വാതാദീനാം പ്രകോപേ പൃഥക് പൃഥക് ഹേതുര്നോക്തഃ, തസ്യോന്മാദസാധാരണത്വേന ലബ്ധത്വാത്| ഉക്തം ഹി- “യച്ചോപദേക്ഷ്യതേ കിഞ്ചിദപസ്മാരചികിത്സിതേ| ഉന്മാദേ തച്ച കര്തവ്യം സാമാന്യാദ്ധേതുദൂഷ്യയോഃ” (ചി.അ.൯) ഇതി| യസ്ത്വപസ്മാരസ്യ വിശിഷ്ടോ ഹേതുരുന്മാദാത് സ “അഹിതാശുഭോജനാത്” ഇത്യാദിനോക്ത ഏവ||൬-൭||-
Adhikarana 5 (8-13) · Śloka 13
പൃഥഗ്ദോഷൈഃ സമസ്തൈശ്ച വക്ഷ്യതേ സ ചതുര്വിധഃ||൮|| കമ്പതേ പ്രദശേദ്ദന്താന് ഫേനോദ്വാമീ ശ്വസിത്യപി| പരുഷാരുണകൃഷ്ണാനി പശ്യേദ്രൂപാണി ചാനിലാത്||൯|| പീതഫേനാങ്ഗവക്ത്രാക്ഷഃ പീതാസൃഗ്രൂപദര്ശനഃ| സതൃഷ്ണോഷ്ണാനലവ്യാപ്തലോകദര്ശീ ച പൈത്തികഃ||൧൦|| ശുക്ലഫേനാങ്ഗവക്ത്രാക്ഷഃ ശീതോ ഹൃഷ്ടാങ്ഗജോ ഗുരുഃ| പശ്യഞ്ഛുക്ലാനി രൂപാണി ശ്ലൈഷ്മികോ മുച്യതേ ചിരാത്||൧൧|| സര്വൈരേതൈഃ സമസ്തൈസ്തു ലിങ്ഗൈര്ജ്ഞേയസ്ത്രിദോഷജഃ| അപസ്മാരഃ സ ചാസാധ്യോ യഃ ക്ഷീണസ്യാനവശ്ച യഃ||൧൨|| പക്ഷാദ്വാ ദ്വാദശാഹാദ്വാ മാസാദ്വാ കുപിതാ മലാഃ| അപസ്മാരായ കുര്വന്തി വേഗം കിഞ്ചിദഥാന്തരമ്||൧൩||
पृथग्दोषैः समस्तैश्च वक्ष्यते स चतुर्विधः||८|| कम्पते प्रदशेद्दन्तान् फेनोद्वामी श्वसित्यपि| परुषारुणकृष्णानि पश्येद्रूपाणि चानिलात्||९|| पीतफेनाङ्गवक्त्राक्षः पीतासृग्रूपदर्शनः| सतृष्णोष्णानलव्याप्तलोकदर्शी च पैत्तिकः||१०|| शुक्लफेनाङ्गवक्त्राक्षः शीतो हृष्टाङ्गजो गुरुः| पश्यञ्छुक्लानि रूपाणि श्लैष्मिको मुच्यते चिरात्||११|| सर्वैरेतैः समस्तैस्तु लिङ्गैर्ज्ञेयस्त्रिदोषजः| अपस्मारः स चासाध्यो यः क्षीणस्यानवश्च यः||१२|| पक्षाद्वा द्वादशाहाद्वा मासाद्वा कुपिता मलाः| अपस्माराय कुर्वन्ति वेगं किञ्चिदथान्तरम्||१३||
🔊 Audio coming soon
പൃഥഗിത്യാദിനാ ചതുര്വിധാപസ്മാരലക്ഷണമാഹ| പീതാസൃഗ്രൂപദര്ശന ഇതി പീതലോഹിതരൂപദര്ശീ| സതൃഷ്ണോഷ്ണേത്യാദി സതൃഷ്ണോഷ്ണശ്ചാസാവനലവ്യാപ്തലോകദര്ശീ ചേതി സമാസഃ| ശുക്ലേത്യാദിനാ ശ്ലൈഷ്മിക ഉച്യതേ| ഹൃഷ്ടാങ്ഗജഃ ഹൃഷ്ടരോമാ| ചിരാദിതി വചനേന വാതപിത്തയോരചിരേണ മോക്ഷം സൂചയതി| ക്ഷീണസ്യാനവശ്ച യഃ സ ഏകദോഷജോऽപ്യസാധ്യ ഇതി ഭാവഃ| പക്ഷാദ്വേത്യാദൌ വ്യുത്ക്രമ്യ വേഗകാലനിര്ദേശേന ഉക്തകാലാദൂര്ധ്വമര്വാഗപി ചാപസ്മാരവേഗോ ഭവതീതി സൂചയതി| കിഞ്ചിദഥാന്തരമിതി കിഞ്ചിത്കാലാന്തരം വേഗം കുര്വന്തി, സ്തോകകാലാന്തരമിതി യാവത്||൮-൧൩||
Adhikarana 6 (14-15) · Śloka 15
തൈരാവൃതാനാം ഹൃത്സ്രോതോമനസാം സമ്പ്രബോധനമ്| തീക്ഷ്ണൈരാദൌ ഭിഷക് കുര്യാത് കര്മഭിര്വമനാദിഭിഃ||൧൪|| വാതികം ബസ്തിഭൂയിഷ്ഠൈഃ പൈത്തം പ്രായോ വിരേചനൈഃ| ശ്ലൈഷ്മികം വമനപ്രായൈരപസ്മാരമുപാചരേത്||൧൫||
तैरावृतानां हृत्स्रोतोमनसां सम्प्रबोधनम्| तीक्ष्णैरादौ भिषक् कुर्यात् कर्मभिर्वमनादिभिः||१४|| वातिकं बस्तिभूयिष्ठैः पैत्तं प्रायो विरेचनैः| श्लैष्मिकं वमनप्रायैरपस्मारमुपाचरेत्||१५||
🔊 Audio coming soon
തൈരിത്യാദിനാ ചികിത്സാമാഹ| പ്രബോധനമിതി ദോഷവിരഹിതത്വേന സമ്യക്സ്വവ്യാപാരകരമ്| പ്രായ ഇത്യാദൌ പ്രായഃശബ്ദോ വിശേഷാര്ഥഃ; തേനാന്യാऽപി ഭവതി സൂചിതാ||൧൪-൧൫||
Adhikarana 7 (16-17) · Śloka 17
സര്വതഃ സുവിശുദ്ധസ്യ സമ്യഗാശ്വാസിതസ്യ ച| അപസ്മാരവിമോക്ഷാര്ഥം യോഗാന് സംശമനാഞ്ഛൃണു||൧൬|| ഗോശകൃദ്രസദധ്യമ്ലക്ഷീരമൂത്രൈഃ സമൈര്ഘൃതമ്| സിദ്ധം പിബേദപസ്മാരകാമലാജ്വരനാശനമ്||൧൭|| ഇതി പഞ്ചഗവ്യം ഘൃതമ്|
सर्वतः सुविशुद्धस्य सम्यगाश्वासितस्य च| अपस्मारविमोक्षार्थं योगान् संशमनाञ्छृणु||१६|| गोशकृद्रसदध्यम्लक्षीरमूत्रैः समैर्घृतम्| सिद्धं पिबेदपस्मारकामलाज्वरनाशनम्||१७|| इति पञ्चगव्यं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
ആശ്വാസിതസ്യേതി ആപ്യായിതബലസ്യ| ഗോശകൃദിത്യാദൌ ദധ്യാദിഭിരപി ഗോശബ്ദോ യോജ്യഃ; തേന പഞ്ചഗവ്യമിദമല്പം ഭവതി| സാമ്യം ചാത്ര ഗോശകൃദ്രസാദീനാം പരിഭാഷാസിദ്ധമപി സ്പഷ്ടാര്ഥമുച്യതേ||൧൬-൧൭||
Adhikarana 8 (18-24) · Śloka 24
ദ്വേ പഞ്ചമൂല്യൌ ത്രിഫലാ രജന്യൌ കുടജത്വചമ്| സപ്തപര്ണമപാമാര്ഗം നീലിനീം കടുരോഹിണീമ്||൧൮|| ശമ്പാകം ഫല്ഗുമൂലം ച പൌഷ്കരം സദുരാലഭമ്| ദ്വിപലാനി ജലദ്രോണേ പക്ത്വാ പാദാവശേഷിതേ||൧൯|| ഭാര്ഗീം പാഠാം ത്രികടുകം ത്രിവൃതാം നിചുലാനി ച| ശ്രേയസീമാഢകീം മൂര്വാം ദന്തീം ഭൂനിമ്ബചിത്രകൌ||൨൦|| ദ്വേ സാരിവേ രോഹിഷം ച ഭൂതീകം മദയന്തികാമ്| ക്ഷിപേത്പിഷ്ട്വാऽക്ഷമാത്രാണി തേന പ്രസ്ഥം ഘൃതാത് പചേത്||൨൧|| ഗോശകൃദ്രസദധ്യമ്ലക്ഷീരമൂത്രൈശ്ച തത്സമൈഃ| പഞ്ചഗവ്യമിതി ഖ്യാതം മഹത്തദമൃതോപമമ്||൨൨|| അപസ്മാരേ തഥോന്മാദേ ശ്വയഥാവുദരേഷു ച| ഗുല്മാര്ശഃപാണ്ഡുരോഗേഷു കാമലായാം ഹലീമകേ||൨൩|| ശസ്യതേ ഘൃതമേതത്തു പ്രയോക്തവ്യം ദിനേ ദിനേ| അലക്ഷ്മീഗ്രഹരോഗഘ്നം ചാതുര്ഥകവിനാശനമ്||൨൪|| ഇതി മഹാപഞ്ചഗവ്യം ഘൃതമ്|
द्वे पञ्चमूल्यौ त्रिफला रजन्यौ कुटजत्वचम्| सप्तपर्णमपामार्गं नीलिनीं कटुरोहिणीम्||१८|| शम्पाकं फल्गुमूलं च पौष्करं सदुरालभम्| द्विपलानि जलद्रोणे पक्त्वा पादावशेषिते||१९|| भार्गीं पाठां त्रिकटुकं त्रिवृतां निचुलानि च| श्रेयसीमाढकीं मूर्वां दन्तीं भूनिम्बचित्रकौ||२०|| द्वे सारिवे रोहिषं च भूतीकं मदयन्तिकाम्| क्षिपेत्पिष्ट्वाऽक्षमात्राणि तेन प्रस्थं घृतात् पचेत्||२१|| गोशकृद्रसदध्यम्लक्षीरमूत्रैश्च तत्समैः| पञ्चगव्यमिति ख्यातं महत्तदमृतोपमम्||२२|| अपस्मारे तथोन्मादे श्वयथावुदरेषु च| गुल्मार्शःपाण्डुरोगेषु कामलायां हलीमके||२३|| शस्यते घृतमेतत्तु प्रयोक्तव्यं दिने दिने| अलक्ष्मीग्रहरोगघ्नं चातुर्थकविनाशनम्||२४|| इति महापञ्चगव्यं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
ദ്വേ പഞ്ചമൂല്യാവിത്യാദൌ നിര്ദിഷ്ടം പഞ്ചമൂലദ്വയം ദശമൂലാഖ്യം ഗ്രാഹ്യമ്| നീലിനീ നീലികാ| ശമ്പാക ആരഗ്വധഃ| ഫല്ഗുഃ കാഷ്ഠോദുമ്ബരികാ| ദ്വിപലത്വം യഥാ പ്രത്യേകം ദശമൂല്യാദീനാം തത്പ്രതിപാദിതമേവോന്മാദേ| നിചുലോ ഹിജ്ജലഃ| ശ്രേയസീ ഹസ്തിപിപ്പലീ| ദ്വേ സാരിവേ ഇതി ശ്യാമലതാऽനന്തമൂലീ ച||൧൮-൨൪||
Adhikarana 9 (25-27) · Śloka 27
ബ്രാഹ്മീരസവചാകുഷ്ഠശങ്ഖപുഷ്പീഭിരേവ ച| പുരാണം ഘൃതമുന്മാദാലക്ഷ്മ്യപസ്മാരപാപനുത്||൨൫|| ഘൃതം സൈന്ധവഹിങ്ഗുഭ്യാം വാര്ഷേ ബാസ്തേ ചതുര്ഗുണേ| മൂത്രേ സിദ്ധമപസ്മാരഹൃദ്ഗ്രഹാമയനാശനമ്||൨൬|| വചാശമ്പാകകൈടര്യവയഃസ്ഥാഹിങ്ഗുചോരകൈഃ| സിദ്ധം പലങ്കഷായുക്തൈര്വാതശ്ലേഷ്മാത്മകേ ഘൃതമ്||൨൭||
ब्राह्मीरसवचाकुष्ठशङ्खपुष्पीभिरेव च| पुराणं घृतमुन्मादालक्ष्म्यपस्मारपापनुत्||२५|| घृतं सैन्धवहिङ्गुभ्यां वार्षे बास्ते चतुर्गुणे| मूत्रे सिद्धमपस्मारहृद्ग्रहामयनाशनम्||२६|| वचाशम्पाककैटर्यवयःस्थाहिङ्गुचोरकैः| सिद्धं पलङ्कषायुक्तैर्वातश्लेष्मात्मके घृतम्||२७||
🔊 Audio coming soon
ബ്രാഹ്മീത്യാദൌ പുരാണമിതി ഘൃതവിശേഷണം, തേന പുരാണം ഘൃതമത്ര സാധ്യം ഭവതി| വാര്ഷേ ബാസ്തേ ഇതി വൃഷച്ഛാഗഭവേ മൂത്രേ| അത്ര ച യദ്യപി “സ്ത്രീണാം തീക്ഷ്ണം ഗവാം മൂത്രം ന തു പുംസാം തഥാവിധമ്| പിത്താംശികാസ്ത്രിയോ യസ്മാത് സൌമ്യാസ്തു പുരുഷാ സ്മൃതാ” ഇത്യനേന സ്ത്രിയാ മൂത്രം പ്രശസ്തമുക്തം, തഥാऽപീഹ വിശേഷപരിഗ്രഹാത് പുംല്ലിങ്ഗയോരേവ മൂത്രം യൌഗികമിതി| കൈടര്യഃ പാര്വതോ നിമ്ബഃ| വയഃസ്ഥാ ഗുഡൂചീ| വാതശ്ലേഷ്മാതകേ ഇതി ദ്വന്ദ്വാപസ്മാരാനിര്ദേശാദ്വാതാത്മകേ ശ്ലേഷ്മാത്മകേ ചേതി ജ്ഞേയമ്; അന്യേ തു ഗുല്മവദനുക്തമപി പ്രകൃതിസമസമവായാരബ്ധദ്വന്ദ്വജം ‘വാതശ്ലേഷ്മാത്മകേ’ ഇത്യനേന സൂചിതമപസ്മാരം വദന്തി||൨൫-൨൭||
Adhikarana 10 (28-31) · Śloka 31
തൈലപ്രസ്ഥം ഘൃതപ്രസ്ഥം ജീവനീയൈഃ പലോന്മിതൈഃ| ക്ഷീരദ്രോണേ പചേത് സിദ്ധമപസ്മാരവിനാശനമ്||൨൮|| കംസേ ക്ഷീരേക്ഷുരസയോഃ കാശ്മര്യേऽഷ്ടഗുണേ രസേ| കാര്ഷികൈര്ജീവനീയൈശ്ച ഘൃതപ്രസ്ഥം വിപാചയേത്||൨൯|| വാതപിത്തോദ്ഭവം ക്ഷിപ്രമപസ്മാരം നിയച്ഛതി| തദ്വത് കാശവിദാരീക്ഷുകുശക്വാഥശൃതം ഘൃതമ്||൩൦|| മധുകദ്വിപലേ കല്കേ ദ്രോണേ ചാമലകീരസാത്| തദ്വത് സിദ്ധോ ഘൃതപ്രസ്ഥഃ പിത്താപസ്മാരഭേഷജമ്||൩൧||
तैलप्रस्थं घृतप्रस्थं जीवनीयैः पलोन्मितैः| क्षीरद्रोणे पचेत् सिद्धमपस्मारविनाशनम्||२८|| कंसे क्षीरेक्षुरसयोः काश्मर्येऽष्टगुणे रसे| कार्षिकैर्जीवनीयैश्च घृतप्रस्थं विपाचयेत्||२९|| वातपित्तोद्भवं क्षिप्रमपस्मारं नियच्छति| तद्वत् काशविदारीक्षुकुशक्वाथशृतं घृतम्||३०|| मधुकद्विपले कल्के द्रोणे चामलकीरसात्| तद्वत् सिद्धो घृतप्रस्थः पित्तापस्मारभेषजम्||३१||
🔊 Audio coming soon
തൈലപ്രസ്ഥമിത്യാദൌ പലോന്മിതൈഃ കല്കൈരിതി ഭവതി, ദ്രവസ്ഥാനേ ക്ഷീരസ്യൈവ വിദ്യമാനത്വാത്| കംസേ ഇതി ആഢകേ| കാശ്മര്യേ ഇതി ഗമ്ഭാരീഭവേ| രസേ ഇതി ക്വാഥേ| തദ്വദിത്യനേന പൂര്വയോഗഫലശ്രുതിം ദര്ശയതി| തദ്വത്സിദ്ധോ ഘൃതപ്രസ്ഥഃ ഇത്യനേന പൂര്വയോഗോക്തം ‘ക്ഷിപ്രം’ ഇത്യാകര്ഷതി, തേന ക്ഷിപ്രം പിത്താപസ്മാരഭേഷജം ഭവതീതി ഫലതി||൨൮-൩൧||
Adhikarana 11 (32-33) · Śloka 33
അഭ്യങ്ഗഃ സാര്ഷപം തൈലം ബസ്തമൂത്രേ ചതുര്ഗുണേ| സിദ്ധം സ്യാദ്ഗോശകൃന്മൂത്രൈഃ സ്നാനോത്സാദനമേവ ച||൩൨|| കടഭീനിമ്ബകട്വങ്ഗമധുശിഗ്രുത്വചാം രസേ| സിദ്ധം മൂത്രസമം തൈലമഭ്യങ്ഗാര്ഥേ പ്രശസ്യതേ||൩൩||
अभ्यङ्गः सार्षपं तैलं बस्तमूत्रे चतुर्गुणे| सिद्धं स्याद्गोशकृन्मूत्रैः स्नानोत्सादनमेव च||३२|| कटभीनिम्बकट्वङ्गमधुशिग्रुत्वचां रसे| सिद्धं मूत्रसमं तैलमभ्यङ्गार्थे प्रशस्यते||३३||
🔊 Audio coming soon
അഭ്യങ്ഗ ഇത്യാദിനാऽകല്കമേവ തൈലം പക്തവ്യമ്| ഗോശകൃദിത്യാദൌ ഗോശകൃതോത്സാദനം, ഗോമൂത്രേണ ച യോഗ്യതയാ സ്നാനമ്| കടഭീത്യാദൌ കടഭ്യാദീനാം ചതുര്ണാമപി ത്വചം ഗൃഹീത്വാ ക്വാഥഃ സ്നേഹത്രിഗുണഃ കര്തവ്യഃ, ചതുര്ഥസ്തു മൂത്രഭാഗേനൈവ സ്നേഹസമേന പൂര്യതേ||൩൨-൩൩||
Adhikarana 12 (34-36) · Śloka 36
പലങ്കഷാവചാപഥ്യാവൃശ്ചികാല്യര്കസര്ഷപൈഃ| ജടിലാപൂതനാകേശീനാകുലീഹിങ്ഗുചോരകൈഃ||൩൪|| ലശുനാതിരസാചിത്രാകുഷ്ഠൈര്വിഡ്ഭിശ്ച പക്ഷിണാമ്| മാംസാശിനാം യഥാലാഭം ബസ്തമൂത്രേ ചതുര്ഗുണേ||൩൫|| സിദ്ധമഭ്യഞ്ജനം തൈലമപസ്മാരവിനാശനമ്| ഏതൈശ്ചൈവൌഷധൈഃ കാര്യം ധൂപനം സപ്രലേപനമ്||൩൬||
पलङ्कषावचापथ्यावृश्चिकाल्यर्कसर्षपैः| जटिलापूतनाकेशीनाकुलीहिङ्गुचोरकैः||३४|| लशुनातिरसाचित्राकुष्ठैर्विड्भिश्च पक्षिणाम्| मांसाशिनां यथालाभं बस्तमूत्रे चतुर्गुणे||३५|| सिद्धमभ्यञ्जनं तैलमपस्मारविनाशनम्| एतैश्चैवौषधैः कार्यं धूपनं सप्रलेपनम्||३६||
🔊 Audio coming soon
പലങ്കഷേത്യാദൌ പൂതനാപൂര്വാ യാ കേശീ പൂതനാകേശീ ഗോലോമീത്യര്ഥഃ| തഥാ ഹി ജതൂകര്ണേ പൂതനാകേശീത്യത്ര ഗോലോമീ പഠ്യതേ| ഉക്തം ഹി- “വൃശ്ചികാലീപഥ്യാഗോലോമീനാകുലീലസുനകുഷ്ഠൈഃ, സര്ഷപജടിലാചോരകഹിങ്ഗുവചാമധുകചിത്രകാര്കൈഃ, മാംസാദപക്ഷിപുരീഷൈര്ബസ്തമൂത്രേ ശൃതൈരേതദഭ്യങ്ഗേ” ഇതി| അതിരസാ ജലജം യഷ്ടീമധു||൩൪-൩൬||
Adhikarana 13 (37-38) · Śloka 38
പിപ്പലീം ലവണം ചിത്രാം ഹിങ്ഗു ഹിങ്ഗുശിവാടികാമ്| കാകോലീം സര്ഷപാന് കാകനാസാം കൈടര്യചന്ദനേ||൩൭|| ശുനഃസ്കന്ധാസ്ഥിനഖരാന് പര്ശുകാം ചേതി പേഷയേത്| ബസ്തമൂത്രേണ പുഷ്യര്ക്ഷേ പ്രദേഹഃ സ്യാത് സധൂപനഃ||൩൮||
पिप्पलीं लवणं चित्रां हिङ्गु हिङ्गुशिवाटिकाम्| काकोलीं सर्षपान् काकनासां कैटर्यचन्दने||३७|| शुनःस्कन्धास्थिनखरान् पर्शुकां चेति पेषयेत्| बस्तमूत्रेण पुष्यर्क्षे प्रदेहः स्यात् सधूपनः||३८||
🔊 Audio coming soon
ചിത്രാ ദന്തീ| ഹിങ്ഗുശിവാടികാ വംശപത്രികാ| സ്കന്ധാസ്ഥീതി സ്കന്ധസ്യാസ്ഥി| പുഷ്യര്ക്ഷപേഷണേന നക്ഷത്രയോഗകൃതം സംസ്കാരമുപദിശതി||൩൭-൩൮||
Adhikarana 14 (39-40) · Śloka 40
അപേതരാക്ഷസീകുഷ്ഠപൂതനാകേശിചോരകൈഃ| ഉത്സാദനം മൂത്രപിഷ്ടൈര്മൂത്രൈരേവാവസേചനമ്||൩൯|| ജലൌകഃശകൃതാ തദ്വദ്ദഗ്ധൈര്വാ ബസ്തരോമഭിഃ| ഖരാസ്ഥിഭിര്ഹസ്തിനഖൈസ്തഥാ ഗോപുച്ഛലോമഭിഃ||൪൦||
अपेतराक्षसीकुष्ठपूतनाकेशिचोरकैः| उत्सादनं मूत्रपिष्टैर्मूत्रैरेवावसेचनम्||३९|| जलौकःशकृता तद्वद्दग्धैर्वा बस्तरोमभिः| खरास्थिभिर्हस्तिनखैस्तथा गोपुच्छलोमभिः||४०||
🔊 Audio coming soon
അപേതരാക്ഷസീസ്വരസഃ| ജലൌകഃശകൃതേത്യാദൌ തദ്വദിതി ഉത്സാദനമ്||൩൯-൪൦||
Adhikarana 15 (41-45) · Śloka 45
കപിലാനാം ഗവാം മൂത്രം നാവനം പരമം ഹിതമ്| ശ്വശൃഗാലബിഡാലാനാം സിംഹാദീനാം ച ശസ്യതേ||൪൧|| ഭാര്ഗീ വചാ നാഗദന്തീ ശ്വേതാ ശ്വേതാ വിഷാണികാ| ജ്യോതിഷ്മതീ നാഗദന്തീ പാദോക്താ മൂത്രപേഷിതാഃ||൪൨|| യോഗാസ്ത്രയോऽതഃ ഷഡ് ബിന്ദൂന് പഞ്ച വാ നാവയേദ്ഭിഷക്| ത്രിഫലാവ്യോഷപീതദ്രുയവക്ഷാരഫണിജ്ഝകൈഃ||൪൩|| ശ്യാമാപാമാര്ഗകാരഞ്ജഫലൈര്മൂത്രേऽഥ ബസ്തജേ| സാധിതം നാവനം തൈലമപസ്മാരവിനാശനമ്||൪൪|| പിപ്പലീ വൃശ്ചികാലീ ച കുഷ്ഠം ച ലവണാനി ച| ഭാര്ഗീ ച ചൂര്ണിതം നസ്തഃ കാര്യം പ്രധമനം പരമ്||൪൫||
कपिलानां गवां मूत्रं नावनं परमं हितम्| श्वशृगालबिडालानां सिंहादीनां च शस्यते||४१|| भार्गी वचा नागदन्ती श्वेता श्वेता विषाणिका| ज्योतिष्मती नागदन्ती पादोक्ता मूत्रपेषिताः||४२|| योगास्त्रयोऽतः षड् बिन्दून् पञ्च वा नावयेद्भिषक्| त्रिफलाव्योषपीतद्रुयवक्षारफणिज्झकैः||४३|| श्यामापामार्गकारञ्जफलैर्मूत्रेऽथ बस्तजे| साधितं नावनं तैलमपस्मारविनाशनम्||४४|| पिप्पली वृश्चिकाली च कुष्ठं च लवणानि च| भार्गी च चूर्णितं नस्तः कार्यं प्रधमनं परम्||४५||
🔊 Audio coming soon
കപിലാനാം ഗവാം മൂത്രേ വിശേഷകരീ ശക്തിര്ഭവതീതി ആപ്തവചനാദുന്നീയതേ| സിംഹാദീനാം ച ശസ്യതേ ഇത്യത്ര മൂത്രമിതി യോജ്യമ്| ഭാര്ഗീത്യാദൌ നാഗദന്തീ കാഷ്ഠപാടലാ| ശ്വേതാ ശ്വേതാപരാജിതാ ശ്വേതസ്യന്ദാ| ശ്വേതാ വിഷാണികാ ശതാവരീ| ത്രിഫലേത്യാദൌ പീതദ്രു ദേവദാരു| ലവണാനി സൈന്ധവാദീനി പഞ്ച, കിംവാ ലവണവര്ഗോക്താനി സര്വാണ്യേവ യഥാലാഭം ഗ്രാഹ്യാണി||൪൧-൪൫||
Adhikarana 16 (46-49) · Śloka 49
കായസ്ഥാം ശാരദാന്മുദ്ഗാന്മുസ്തോശീരയവാംസ്തഥാ| സവ്യോഷാന് ബസ്തമൂത്രേണ പിഷ്ട്വാ വര്തീഃ പ്രകല്പയേത്||൪൬|| അപസ്മാരേ തഥോന്മാദേ സര്പദഷ്ടേ ഗരാര്ദിതേ| വിഷപീതേ ജലമൃതേ ചൈതാഃ സ്യുരമൃതോപമാഃ||൪൭|| മുസ്തം വയഃസ്ഥാം ത്രിഫലാം കായസ്ഥാം ഹിങ്ഗു ശാദ്വലമ്| വ്യോഷം മാഷാന് യവാന്മൂത്രൈര്ബാസ്തമൈഷാര്ഷഭൈസ്ത്രിഭിഃ||൪൮|| പിഷ്ട്വാ കൃത്വാ ച താം വര്തിമപസ്മാരേ പ്രയോജയേത്| കിലാസേ ച തഥോന്മാദേ ജ്വരേഷു വിഷമേഷു ച||൪൯||
कायस्थां शारदान्मुद्गान्मुस्तोशीरयवांस्तथा| सव्योषान् बस्तमूत्रेण पिष्ट्वा वर्तीः प्रकल्पयेत्||४६|| अपस्मारे तथोन्मादे सर्पदष्टे गरार्दिते| विषपीते जलमृते चैताः स्युरमृतोपमाः||४७|| मुस्तं वयःस्थां त्रिफलां कायस्थां हिङ्गु शाद्वलम्| व्योषं माषान् यवान्मूत्रैर्बास्तमैषार्षभैस्त्रिभिः||४८|| पिष्ट्वा कृत्वा च तां वर्तिमपस्मारे प्रयोजयेत्| किलासे च तथोन्मादे ज्वरेषु विषमेषु च||४९||
🔊 Audio coming soon
കായസ്ഥാമിത്യാദൌ ശാരദാന്മുദ്ഗാനിതി ഹരിതമുദ്ഗാന്, തേ ഹി പ്രായഃ ശരദി ഭവന്തി| വര്തിഃ നേത്രാഞ്ജനവര്തിഃ| വിഷപീതേ ഇതി പീതവിഷേ| ജലമജ്ജനേന മൃത ഇവ ഇതി ജലമൃതഃ, തസ്യ ലക്ഷണം- “വിഷ്ടബ്ധപായുമൂര്ധാക്ഷമാധ്മാതോദരമേഹനമ്| വിദ്യാജ്ജലമൃതം ജന്തും ശീതപാദകരാനനമ്” ഇതി| ബാസ്തമൈഷാര്ഷഭൈരിതി ഛാഗമേഷവൃഷഭസമ്ഭവൈഃ||൪൬-൪൯||
Adhikarana 17 (50-52) · Śloka 52
പുഷ്യോദ്ധൃതം ശുനഃ പിത്തമപസ്മാരഘ്നമഞ്ജനമ്| തദേവ സര്പിഷാ യുക്തം ധൂപനം പരമം മതമ്||൫൦|| നകുലോലൂകമാര്ജാരഗൃധ്രകീടാഹികാകജൈഃ| തുണ്ഡൈഃ പക്ഷൈഃ പുരീഷൈശ്ച ധൂപനം കാരയേദ്ഭിഷക്||൫൧|| ആഭിഃ ക്രിയാഭിഃ സിദ്ധാഭിര്ഹൃദയം സമ്പ്രബുധ്യതേ| സ്രോതാംസി ചാപി ശുധ്യന്തി തതഃ സഞ്ജ്ഞാം സ വിന്ദതി||൫൨||
पुष्योद्धृतं शुनः पित्तमपस्मारघ्नमञ्जनम्| तदेव सर्पिषा युक्तं धूपनं परमं मतम्||५०|| नकुलोलूकमार्जारगृध्रकीटाहिकाकजैः| तुण्डैः पक्षैः पुरीषैश्च धूपनं कारयेद्भिषक्||५१|| आभिः क्रियाभिः सिद्धाभिर्हृदयं सम्प्रबुध्यते| स्रोतांसि चापि शुध्यन्ति ततः सञ्ज्ञां स विन्दति||५२||
🔊 Audio coming soon
പുഷ്യോദ്ധൃതമിതി പുഷ്യനക്ഷത്രേ ഗൃഹീതമ്| കീടഃ വൃശ്ചികാദിഃ||൫൦-൫൨||
Adhikarana 18 (53) · Śloka 53
യസ്യാനുബന്ധസ്ത്വാഗന്തുര്ദോഷലിങ്ഗാധികാകൃതിഃ| ദൃശ്യേത തസ്യ കാര്യം സ്യാദാഗന്തൂന്മാദഭേഷജമ്||൫൩||
यस्यानुबन्धस्त्वागन्तुर्दोषलिङ्गाधिकाकृतिः| दृश्येत तस्य कार्यं स्यादागन्तून्मादभेषजम्||५३||
🔊 Audio coming soon
സമ്പ്രത്യപസ്മാരേ സൂത്രേണാനുബന്ധലിങ്ഗചികിത്സാമാഹ- യസ്യേത്യാദി| ദോഷലിങ്ഗാധികാകൃതിരിതി അപസ്മാരോക്തദോഷലിങ്ഗേഭ്യോऽധികാऽऽഗന്തൂന്മാദസദൃശീ ആകൃതിര്യസ്യ സ തഥാ; തേനാഗന്തുലിങ്ഗം ദോഷജേഷു ഭവതി, നച ദോഷലിങ്ഗം വിനാऽऽഗന്തുലിങ്ഗതാ സമ്ഭവതി; തതശ്ചാഗന്ത്വപസ്മാരഃ പൃഥങ് ന ഭവതി, കിന്തു ദോഷജസ്യാനുബന്ധരൂപഃ പശ്ചാത്കാലീനഃ സ ആഗന്തുഃ; തേന “ചത്വാരോऽപസ്മാരാഃ” (സൂ.അ.൧൯) ഇതി യദുക്തം തസ്യാഗന്തുരനുബന്ധോ ഭവത്യേവ കദാചിദിതി| അനേനാനുബന്ധരൂപതൈവ ഭൂതാപസ്മാരേ ദര്ശിതാ; ന തൂന്മാദവത് സ്വാതന്ത്ര്യേണ കര്തവ്യം ഭൂതാനാമ്| അന്യത്രാപ്യുക്തമ്- “അപസ്മാരോ മഹാവ്യാധിഃ സ സ്യാദ്ദോഷത ഏവ തു” ഇതി| അന്യേ തു ഭീമദന്താദയഃ സ്വതന്ത്രാഗന്ത്വപസ്മാരലക്ഷണചികിത്സാനിര്ദേശാര്ഥമത്ര ഗ്രന്ഥം വര്ണയന്തി; ന സങ്ഖ്യാനിയമശ്ച ദോഷജാപസ്മാരാണാമേവം ഭവതി||൫൩||
Adhikarana 19 (54-63) · Śloka 63
അനന്തരമുവാചേദമഗ്നിവേശഃ കൃതാഞ്ജലിഃ| ഭഗവന്! പ്രാക് സമുദ്ദിഷ്ടഃ ശ്ലോകസ്ഥാനേ മഹാഗദഃ||൫൪|| അതത്ത്വാഭിനിവേശോ യസ്തദ്ധേത്വാകൃതിഭേഷജമ്| തത്ര നോക്തമതഃ ശ്രോതുമിച്ഛാമി തദിഹോച്യതാമ്||൫൫|| ശുശ്രൂഷവേ വചഃ ശ്രുത്വാ ശിഷ്യായാഹ പുനര്വസുഃ| മഹാഗദം സൌമ്യ! ശൃണു സഹേത്വാകൃതിഭേഷജമ്||൫൬|| മലിനാഹാരശീലസ്യ വേഗാന് പ്രാപ്താന്നിഗൃഹ്ണതഃ| ശീതോഷ്ണസ്നിഗ്ധരൂക്ഷാദ്യൈര്ഹേതുഭിശ്ചാതിസേവിതൈഃ||൫൭|| ഹൃദയം സമുപാശ്രിത്യ മനോബുദ്ധിവഹാഃ സിരാഃ| ദോഷാഃ സന്ദൂഷ്യ തിഷ്ഠന്തി രജോമോഹാവൃതാത്മനഃ||൫൮|| രജസ്തമോഭ്യാം വൃദ്ധാഭ്യാം ബുദ്ധൌ മനസി ചാവൃതേ| ഹൃദയേ വ്യാകുലേ ദോഷൈരഥ മൂഢോऽല്പചേതനഃ ||൫൯|| വിഷമാം കുരുതേ ബുദ്ധിം നിത്യാനിത്യേ ഹിതാഹിതേ| അതത്ത്വാഭിനിവേശം തമാഹുരാപ്താ മഹാഗദമ്||൬൦|| സ്നേഹസ്വേദോപപന്നം തം സംശോധ്യ വമനാദിഭിഃ| കൃതസംസര്ജനം മേധ്യൈരന്നപാനൈരുപാചരേത്||൬൧|| ബ്രാഹ്മീസ്വരസയുക്തം യത് പഞ്ചഗവ്യമുദാഹൃതമ്| തത് സേവ്യം ശങ്ഖപുഷ്പീ ച യച്ച മേധ്യം രസായനമ്||൬൨|| സുഹൃദശ്ചാനുകൂലാസ്തം സ്വാപ്താ ധര്മാര്ഥവാദിനഃ| സംയോജയേയുര്വിജ്ഞാനധൈര്യസ്മൃതിസമാധിഭിഃ ||൬൩||
अनन्तरमुवाचेदमग्निवेशः कृताञ्जलिः| भगवन्! प्राक् समुद्दिष्टः श्लोकस्थाने महागदः||५४|| अतत्त्वाभिनिवेशो यस्तद्धेत्वाकृतिभेषजम्| तत्र नोक्तमतः श्रोतुमिच्छामि तदिहोच्यताम्||५५|| शुश्रूषवे वचः श्रुत्वा शिष्यायाह पुनर्वसुः| महागदं सौम्य! शृणु सहेत्वाकृतिभेषजम्||५६|| मलिनाहारशीलस्य वेगान् प्राप्तान्निगृह्णतः| शीतोष्णस्निग्धरूक्षाद्यैर्हेतुभिश्चातिसेवितैः||५७|| हृदयं समुपाश्रित्य मनोबुद्धिवहाः सिराः| दोषाः सन्दूष्य तिष्ठन्ति रजोमोहावृतात्मनः||५८|| रजस्तमोभ्यां वृद्धाभ्यां बुद्धौ मनसि चावृते| हृदये व्याकुले दोषैरथ मूढोऽल्पचेतनः ||५९|| विषमां कुरुते बुद्धिं नित्यानित्ये हिताहिते| अतत्त्वाभिनिवेशं तमाहुराप्ता महागदम्||६०|| स्नेहस्वेदोपपन्नं तं संशोध्य वमनादिभिः| कृतसंसर्जनं मेध्यैरन्नपानैरुपाचरेत्||६१|| ब्राह्मीस्वरसयुक्तं यत् पञ्चगव्यमुदाहृतम्| तत् सेव्यं शङ्खपुष्पी च यच्च मेध्यं रसायनम्||६२|| सुहृदश्चानुकूलास्तं स्वाप्ता धर्मार्थवादिनः| संयोजयेयुर्विज्ञानधैर्यस्मृतिसमाधिभिः ||६३||
🔊 Audio coming soon
അസ്മിന് പ്രദേശേ സൈന്ധവാഃ കാശ്മീരാശ്ച ‘ഭഗവന്’ ഇത്യാദിനാऽതത്ത്വാഭിനിവേശസ്യ ലക്ഷണചികിത്സാഗ്രന്ഥം പഠന്തി; സ ചാനാര്ഷ ഇതി വൃദ്ധാഃ||൫൪-൬൩||
Adhikarana 20 (64-65) · Śloka 65
പ്രയുഞ്ജ്യാത്തൈലലശുനം പയസാ വാ ശതാവരീമ്| ബ്രാഹ്മീരസം കുഷ്ഠരസം വചാം വാ മധുസംയുതാമ്||൬൪|| ദുശ്ചികിത്സ്യോ ഹ്യപസ്മാരശ്ചിരകാരീ കൃതാസ്പദഃ | തസ്മാദ്രസായനൈരേനം പ്രായശഃ സമുപാചരേത്||൬൫||
प्रयुञ्ज्यात्तैललशुनं पयसा वा शतावरीम्| ब्राह्मीरसं कुष्ठरसं वचां वा मधुसंयुताम्||६४|| दुश्चिकित्स्यो ह्यपस्मारश्चिरकारी कृतास्पदः | तस्माद्रसायनैरेनं प्रायशः समुपाचरेत्||६५||
🔊 Audio coming soon
തൈലലശുനാദയഃ പഞ്ച യോഗാഃ| അനേന ചിരകാരിണീം ചികിത്സാം ദര്ശയതി||൬൪-൬൫||
Adhikarana 21 (66) · Śloka 66
ജലാഗ്നിദ്രുമശൈലേഭ്യോ വിഷമേഭ്യശ്ച തം സദാ| രക്ഷേദുന്മാദിനം ചൈവ സദ്യഃ പ്രാണഹരാ ഹി തേ||൬൬||
जलाग्निद्रुमशैलेभ्यो विषमेभ्यश्च तं सदा| रक्षेदुन्मादिनं चैव सद्यः प्राणहरा हि ते||६६||
🔊 Audio coming soon
ജലാഗ്നീത്യാദിനാ ജലാദിസാന്നിധ്യേ യദി വേഗോ ഭവത്യപസ്മാരസ്യ തദാ മരണമേവ ഭവതീതി ദര്ശയതി||൬൬||
Adhikarana 22 (67-68) · Śloka 68
തത്ര ശ്ലോകൌ- ഹേതും കുര്വന്ത്യപസ്മാരം ദോഷാഃ പ്രകുപിതാ യഥാ| സാമാന്യതഃ പൃഥക്ത്വാച്ച ലിങ്ഗം തേഷാം ച ഭേഷജമ്||൬൭|| മഹാഗദസമുത്ഥാനം ലിങ്ഗം ചോവാച സൌഷധമ്| മുനിര്വ്യാസസമാസാഭ്യാമപസ്മാരചികിത്സിതേ ||൬൮||
तत्र श्लोकौ- हेतुं कुर्वन्त्यपस्मारं दोषाः प्रकुपिता यथा| सामान्यतः पृथक्त्वाच्च लिङ्गं तेषां च भेषजम्||६७|| महागदसमुत्थानं लिङ्गं चोवाच सौषधम्| मुनिर्व्याससमासाभ्यामपस्मारचिकित्सिते ||६८||
🔊 Audio coming soon
സങ്ഗ്രഹേ കുര്വന്തീത്യാദിനാ സമ്പ്രാപ്തിം ഗൃഹ്ണാതി||൬൭-൬൮||
Adhikarana puShpikA · Śloka 10
ഇത്യഗ്നിവേശകൃതേ തന്ത്രേ ചരകപ്രതിസംസ്കൃതേऽപ്രാപ്തേ ദൃഢബലസമ്പൂരിതേ ചികിത്സാസ്ഥാനേऽപസ്മാരചികിത്സിതം നാമ ദശമോऽധ്യായഃ||൧൦||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते चिकित्सास्थानेऽपस्मारचिकित्सितं नाम दशमोऽध्यायः||१०||
🔊 Audio coming soon
ഇതി ശ്രീചക്രപാണിദത്തകൃതായാം ചരകതാത്പര്യടീകായാമായുര്വേദദീപികായാം ചികിത്സാസ്ഥാനേऽപസ്മാരചികിത്സിതം നാമ ദശമോऽധ്യായഃ||൧൦||