Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతోఽపస్మారచికిత్సితం వ్యాఖ్యాస్యామః||1|| ఇతి హ స్మాహ భగవానాత్రేయః||2||
अथातोऽपस्मारचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ఆద్యుత్పత్తావున్మాదేన సహోత్పన్నత్వాదున్మాదమను అపస్మారచికిత్సితముచ్యతే||1-2||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
స్మృతేరపగమం ప్రాహురపస్మారం భిషగ్విదః| తమఃప్రవేశం బీభత్సచేష్టం ధీసత్త్వసంప్లవాత్||3||
स्मृतेरपगमं प्राहुरपस्मारं भिषग्विदः| तमःप्रवेशं बीभत्सचेष्टं धीसत्त्वसम्प्लवात्||३||
🔊 Audio coming soon
స్మృతేరపగమ ఇత్యాదినాఽపస్మారసంజ్ఞాం వ్యుత్పాదయన్నపస్మారస్వరూపమాహ| స్మృతేరపగమమేవ విశినష్టి- తమఃప్రవేశమితి| బీభత్సచేష్టమితి తమఃప్రవేశేన జ్ఞానాభావత్వాద్బీభత్సచేష్టా ఫేనవమనాంగవిక్షేపణాదికా యస్మిన్నుపగతే తం బీభత్సచేష్టం| బీభత్సచేష్టే స్మృత్యపగమాదౌ చ హేతుమాహ- ధీసత్త్వసంప్లవాదితి| సంప్లవః విభ్రమః, స్వరూపాన్యథాత్వమితి యావత్||3||
Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5
విభ్రాంతబహుదోషాణామహితాశుచిభోజనాత్ | రజస్తమోభ్యాం విహతే సత్త్వే దోషావృతే హృది||4|| చింతాకామభయక్రోధశోకోద్వేగాదిభిస్తథా| మనస్యభిహతే నౄణామపస్మారః ప్రవర్తతే||5||
विभ्रान्तबहुदोषाणामहिताशुचिभोजनात् | रजस्तमोभ्यां विहते सत्त्वे दोषावृते हृदि||४|| चिन्ताकामभयक्रोधशोकोद्वेगादिभिस्तथा| मनस्यभिहते नॄणामपस्मारः प्रवर्तते||५||
🔊 Audio coming soon
యాదృశానామపస్మారో భవతి తానాహ- విభ్రాంతేత్యాది| విభ్రాంతా ఉన్మార్గగామినో బహవశ్చ దోషా యేషాం తేషాం విభ్రాంతబహుదోషాణాం| విహతే సత్త్వే ఇతి సత్త్వాఖ్యగుణే విహతే; నతు సత్త్వశబ్దేన మన ఉచ్యతే, తస్య ‘మనస్యభిహతే’ ఇత్యనేన గ్రహణం కరిష్యతి||4-5||
Adhikarana 4 (6-7) · Śloka 8
ధమనీభిః శ్రితా దోషా హృదయం పీడయంతి హి| సంపీడ్యమానో వ్యథతే మూఢో భ్రాంతేన చేతసా||6|| పశ్యత్యసంతి రూపాణి పతతి ప్రస్ఫురత్యపి| జిహ్వాక్షిభ్రూః స్రవల్లాలో హస్తౌ పాదౌ చ విక్షిపన్||7|| దోషవేగే చ విగతే సుప్తవత్ ప్రతిబుద్ధ్యతే|8|
धमनीभिः श्रिता दोषा हृदयं पीडयन्ति हि| सम्पीड्यमानो व्यथते मूढो भ्रान्तेन चेतसा||६|| पश्यत्यसन्ति रूपाणि पतति प्रस्फुरत्यपि| जिह्वाक्षिभ्रूः स्रवल्लालो हस्तौ पादौ च विक्षिपन्||७|| दोषवेगे च विगते सुप्तवत् प्रतिबुद्ध्यते|८|
🔊 Audio coming soon
ధమనీభిరితి యద్యపి సామాన్యేనోక్తం, తథాఽపి హృదయపీడాయోగ్యతయా హృదయాశ్రితా ఏవ ధమన్యో విశేషేణ గృహ్యంతే| అత్ర చ వాతాదీనాం ప్రకోపే పృథక్ పృథక్ హేతుర్నోక్తః, తస్యోన్మాదసాధారణత్వేన లబ్ధత్వాత్| ఉక్తం హి- “యచ్చోపదేక్ష్యతే కించిదపస్మారచికిత్సితే| ఉన్మాదే తచ్చ కర్తవ్యం సామాన్యాద్ధేతుదూష్యయోః” (చి.అ.9) ఇతి| యస్త్వపస్మారస్య విశిష్టో హేతురున్మాదాత్ స “అహితాశుభోజనాత్” ఇత్యాదినోక్త ఏవ||6-7||-
Adhikarana 5 (8-13) · Śloka 13
పృథగ్దోషైః సమస్తైశ్చ వక్ష్యతే స చతుర్విధః||8|| కంపతే ప్రదశేద్దంతాన్ ఫేనోద్వామీ శ్వసిత్యపి| పరుషారుణకృష్ణాని పశ్యేద్రూపాణి చానిలాత్||9|| పీతఫేనాంగవక్త్రాక్షః పీతాసృగ్రూపదర్శనః| సతృష్ణోష్ణానలవ్యాప్తలోకదర్శీ చ పైత్తికః||10|| శుక్లఫేనాంగవక్త్రాక్షః శీతో హృష్టాంగజో గురుః| పశ్యంఛుక్లాని రూపాణి శ్లైష్మికో ముచ్యతే చిరాత్||11|| సర్వైరేతైః సమస్తైస్తు లింగైర్జ్ఞేయస్త్రిదోషజః| అపస్మారః స చాసాధ్యో యః క్షీణస్యానవశ్చ యః||12|| పక్షాద్వా ద్వాదశాహాద్వా మాసాద్వా కుపితా మలాః| అపస్మారాయ కుర్వంతి వేగం కించిదథాంతరం||13||
पृथग्दोषैः समस्तैश्च वक्ष्यते स चतुर्विधः||८|| कम्पते प्रदशेद्दन्तान् फेनोद्वामी श्वसित्यपि| परुषारुणकृष्णानि पश्येद्रूपाणि चानिलात्||९|| पीतफेनाङ्गवक्त्राक्षः पीतासृग्रूपदर्शनः| सतृष्णोष्णानलव्याप्तलोकदर्शी च पैत्तिकः||१०|| शुक्लफेनाङ्गवक्त्राक्षः शीतो हृष्टाङ्गजो गुरुः| पश्यञ्छुक्लानि रूपाणि श्लैष्मिको मुच्यते चिरात्||११|| सर्वैरेतैः समस्तैस्तु लिङ्गैर्ज्ञेयस्त्रिदोषजः| अपस्मारः स चासाध्यो यः क्षीणस्यानवश्च यः||१२|| पक्षाद्वा द्वादशाहाद्वा मासाद्वा कुपिता मलाः| अपस्माराय कुर्वन्ति वेगं किञ्चिदथान्तरम्||१३||
🔊 Audio coming soon
పృథగిత్యాదినా చతుర్విధాపస్మారలక్షణమాహ| పీతాసృగ్రూపదర్శన ఇతి పీతలోహితరూపదర్శీ| సతృష్ణోష్ణేత్యాది సతృష్ణోష్ణశ్చాసావనలవ్యాప్తలోకదర్శీ చేతి సమాసః| శుక్లేత్యాదినా శ్లైష్మిక ఉచ్యతే| హృష్టాంగజః హృష్టరోమా| చిరాదితి వచనేన వాతపిత్తయోరచిరేణ మోక్షం సూచయతి| క్షీణస్యానవశ్చ యః స ఏకదోషజోఽప్యసాధ్య ఇతి భావః| పక్షాద్వేత్యాదౌ వ్యుత్క్రమ్య వేగకాలనిర్దేశేన ఉక్తకాలాదూర్ధ్వమర్వాగపి చాపస్మారవేగో భవతీతి సూచయతి| కించిదథాంతరమితి కించిత్కాలాంతరం వేగం కుర్వంతి, స్తోకకాలాంతరమితి యావత్||8-13||
Adhikarana 6 (14-15) · Śloka 15
తైరావృతానాం హృత్స్రోతోమనసాం సంప్రబోధనం| తీక్ష్ణైరాదౌ భిషక్ కుర్యాత్ కర్మభిర్వమనాదిభిః||14|| వాతికం బస్తిభూయిష్ఠైః పైత్తం ప్రాయో విరేచనైః| శ్లైష్మికం వమనప్రాయైరపస్మారముపాచరేత్||15||
तैरावृतानां हृत्स्रोतोमनसां सम्प्रबोधनम्| तीक्ष्णैरादौ भिषक् कुर्यात् कर्मभिर्वमनादिभिः||१४|| वातिकं बस्तिभूयिष्ठैः पैत्तं प्रायो विरेचनैः| श्लैष्मिकं वमनप्रायैरपस्मारमुपाचरेत्||१५||
🔊 Audio coming soon
తైరిత్యాదినా చికిత్సామాహ| ప్రబోధనమితి దోషవిరహితత్వేన సమ్యక్స్వవ్యాపారకరం| ప్రాయ ఇత్యాదౌ ప్రాయఃశబ్దో విశేషార్థః; తేనాన్యాఽపి భవతి సూచితా||14-15||
Adhikarana 7 (16-17) · Śloka 17
సర్వతః సువిశుద్ధస్య సమ్యగాశ్వాసితస్య చ| అపస్మారవిమోక్షార్థం యోగాన్ సంశమనాంఛృణు||16|| గోశకృద్రసదధ్యమ్లక్షీరమూత్రైః సమైర్ఘృతం| సిద్ధం పిబేదపస్మారకామలాజ్వరనాశనం||17|| ఇతి పంచగవ్యం ఘృతం|
सर्वतः सुविशुद्धस्य सम्यगाश्वासितस्य च| अपस्मारविमोक्षार्थं योगान् संशमनाञ्छृणु||१६|| गोशकृद्रसदध्यम्लक्षीरमूत्रैः समैर्घृतम्| सिद्धं पिबेदपस्मारकामलाज्वरनाशनम्||१७|| इति पञ्चगव्यं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
ఆశ్వాసితస్యేతి ఆప్యాయితబలస్య| గోశకృదిత్యాదౌ దధ్యాదిభిరపి గోశబ్దో యోజ్యః; తేన పంచగవ్యమిదమల్పం భవతి| సామ్యం చాత్ర గోశకృద్రసాదీనాం పరిభాషాసిద్ధమపి స్పష్టార్థముచ్యతే||16-17||
Adhikarana 8 (18-24) · Śloka 24
ద్వే పంచమూల్యౌ త్రిఫలా రజన్యౌ కుటజత్వచం| సప్తపర్ణమపామార్గం నీలినీం కటురోహిణీం||18|| శంపాకం ఫల్గుమూలం చ పౌష్కరం సదురాలభం| ద్విపలాని జలద్రోణే పక్త్వా పాదావశేషితే||19|| భార్గీం పాఠాం త్రికటుకం త్రివృతాం నిచులాని చ| శ్రేయసీమాఢకీం మూర్వాం దంతీం భూనింబచిత్రకౌ||20|| ద్వే సారివే రోహిషం చ భూతీకం మదయంతికాం| క్షిపేత్పిష్ట్వాఽక్షమాత్రాణి తేన ప్రస్థం ఘృతాత్ పచేత్||21|| గోశకృద్రసదధ్యమ్లక్షీరమూత్రైశ్చ తత్సమైః| పంచగవ్యమితి ఖ్యాతం మహత్తదమృతోపమం||22|| అపస్మారే తథోన్మాదే శ్వయథావుదరేషు చ| గుల్మార్శఃపాండురోగేషు కామలాయాం హలీమకే||23|| శస్యతే ఘృతమేతత్తు ప్రయోక్తవ్యం దినే దినే| అలక్ష్మీగ్రహరోగఘ్నం చాతుర్థకవినాశనం||24|| ఇతి మహాపంచగవ్యం ఘృతం|
द्वे पञ्चमूल्यौ त्रिफला रजन्यौ कुटजत्वचम्| सप्तपर्णमपामार्गं नीलिनीं कटुरोहिणीम्||१८|| शम्पाकं फल्गुमूलं च पौष्करं सदुरालभम्| द्विपलानि जलद्रोणे पक्त्वा पादावशेषिते||१९|| भार्गीं पाठां त्रिकटुकं त्रिवृतां निचुलानि च| श्रेयसीमाढकीं मूर्वां दन्तीं भूनिम्बचित्रकौ||२०|| द्वे सारिवे रोहिषं च भूतीकं मदयन्तिकाम्| क्षिपेत्पिष्ट्वाऽक्षमात्राणि तेन प्रस्थं घृतात् पचेत्||२१|| गोशकृद्रसदध्यम्लक्षीरमूत्रैश्च तत्समैः| पञ्चगव्यमिति ख्यातं महत्तदमृतोपमम्||२२|| अपस्मारे तथोन्मादे श्वयथावुदरेषु च| गुल्मार्शःपाण्डुरोगेषु कामलायां हलीमके||२३|| शस्यते घृतमेतत्तु प्रयोक्तव्यं दिने दिने| अलक्ष्मीग्रहरोगघ्नं चातुर्थकविनाशनम्||२४|| इति महापञ्चगव्यं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
ద్వే పంచమూల్యావిత్యాదౌ నిర్దిష్టం పంచమూలద్వయం దశమూలాఖ్యం గ్రాహ్యం| నీలినీ నీలికా| శంపాక ఆరగ్వధః| ఫల్గుః కాష్ఠోదుంబరికా| ద్విపలత్వం యథా ప్రత్యేకం దశమూల్యాదీనాం తత్ప్రతిపాదితమేవోన్మాదే| నిచులో హిజ్జలః| శ్రేయసీ హస్తిపిప్పలీ| ద్వే సారివే ఇతి శ్యామలతాఽనంతమూలీ చ||18-24||
Adhikarana 9 (25-27) · Śloka 27
బ్రాహ్మీరసవచాకుష్ఠశంఖపుష్పీభిరేవ చ| పురాణం ఘృతమున్మాదాలక్ష్మ్యపస్మారపాపనుత్||25|| ఘృతం సైంధవహింగుభ్యాం వార్షే బాస్తే చతుర్గుణే| మూత్రే సిద్ధమపస్మారహృద్గ్రహామయనాశనం||26|| వచాశంపాకకైటర్యవయఃస్థాహింగుచోరకైః| సిద్ధం పలంకషాయుక్తైర్వాతశ్లేష్మాత్మకే ఘృతం||27||
ब्राह्मीरसवचाकुष्ठशङ्खपुष्पीभिरेव च| पुराणं घृतमुन्मादालक्ष्म्यपस्मारपापनुत्||२५|| घृतं सैन्धवहिङ्गुभ्यां वार्षे बास्ते चतुर्गुणे| मूत्रे सिद्धमपस्मारहृद्ग्रहामयनाशनम्||२६|| वचाशम्पाककैटर्यवयःस्थाहिङ्गुचोरकैः| सिद्धं पलङ्कषायुक्तैर्वातश्लेष्मात्मके घृतम्||२७||
🔊 Audio coming soon
బ్రాహ్మీత్యాదౌ పురాణమితి ఘృతవిశేషణం, తేన పురాణం ఘృతమత్ర సాధ్యం భవతి| వార్షే బాస్తే ఇతి వృషచ్ఛాగభవే మూత్రే| అత్ర చ యద్యపి “స్త్రీణాం తీక్ష్ణం గవాం మూత్రం న తు పుంసాం తథావిధం| పిత్తాంశికాస్త్రియో యస్మాత్ సౌమ్యాస్తు పురుషా స్మృతా” ఇత్యనేన స్త్రియా మూత్రం ప్రశస్తముక్తం, తథాఽపీహ విశేషపరిగ్రహాత్ పుంల్లింగయోరేవ మూత్రం యౌగికమితి| కైటర్యః పార్వతో నింబః| వయఃస్థా గుడూచీ| వాతశ్లేష్మాతకే ఇతి ద్వంద్వాపస్మారానిర్దేశాద్వాతాత్మకే శ్లేష్మాత్మకే చేతి జ్ఞేయం; అన్యే తు గుల్మవదనుక్తమపి ప్రకృతిసమసమవాయారబ్ధద్వంద్వజం ‘వాతశ్లేష్మాత్మకే’ ఇత్యనేన సూచితమపస్మారం వదంతి||25-27||
Adhikarana 10 (28-31) · Śloka 31
తైలప్రస్థం ఘృతప్రస్థం జీవనీయైః పలోన్మితైః| క్షీరద్రోణే పచేత్ సిద్ధమపస్మారవినాశనం||28|| కంసే క్షీరేక్షురసయోః కాశ్మర్యేఽష్టగుణే రసే| కార్షికైర్జీవనీయైశ్చ ఘృతప్రస్థం విపాచయేత్||29|| వాతపిత్తోద్భవం క్షిప్రమపస్మారం నియచ్ఛతి| తద్వత్ కాశవిదారీక్షుకుశక్వాథశృతం ఘృతం||30|| మధుకద్విపలే కల్కే ద్రోణే చామలకీరసాత్| తద్వత్ సిద్ధో ఘృతప్రస్థః పిత్తాపస్మారభేషజం||31||
तैलप्रस्थं घृतप्रस्थं जीवनीयैः पलोन्मितैः| क्षीरद्रोणे पचेत् सिद्धमपस्मारविनाशनम्||२८|| कंसे क्षीरेक्षुरसयोः काश्मर्येऽष्टगुणे रसे| कार्षिकैर्जीवनीयैश्च घृतप्रस्थं विपाचयेत्||२९|| वातपित्तोद्भवं क्षिप्रमपस्मारं नियच्छति| तद्वत् काशविदारीक्षुकुशक्वाथशृतं घृतम्||३०|| मधुकद्विपले कल्के द्रोणे चामलकीरसात्| तद्वत् सिद्धो घृतप्रस्थः पित्तापस्मारभेषजम्||३१||
🔊 Audio coming soon
తైలప్రస్థమిత్యాదౌ పలోన్మితైః కల్కైరితి భవతి, ద్రవస్థానే క్షీరస్యైవ విద్యమానత్వాత్| కంసే ఇతి ఆఢకే| కాశ్మర్యే ఇతి గంభారీభవే| రసే ఇతి క్వాథే| తద్వదిత్యనేన పూర్వయోగఫలశ్రుతిం దర్శయతి| తద్వత్సిద్ధో ఘృతప్రస్థః ఇత్యనేన పూర్వయోగోక్తం ‘క్షిప్రం’ ఇత్యాకర్షతి, తేన క్షిప్రం పిత్తాపస్మారభేషజం భవతీతి ఫలతి||28-31||
Adhikarana 11 (32-33) · Śloka 33
అభ్యంగః సార్షపం తైలం బస్తమూత్రే చతుర్గుణే| సిద్ధం స్యాద్గోశకృన్మూత్రైః స్నానోత్సాదనమేవ చ||32|| కటభీనింబకట్వంగమధుశిగ్రుత్వచాం రసే| సిద్ధం మూత్రసమం తైలమభ్యంగార్థే ప్రశస్యతే||33||
अभ्यङ्गः सार्षपं तैलं बस्तमूत्रे चतुर्गुणे| सिद्धं स्याद्गोशकृन्मूत्रैः स्नानोत्सादनमेव च||३२|| कटभीनिम्बकट्वङ्गमधुशिग्रुत्वचां रसे| सिद्धं मूत्रसमं तैलमभ्यङ्गार्थे प्रशस्यते||३३||
🔊 Audio coming soon
అభ్యంగ ఇత్యాదినాఽకల్కమేవ తైలం పక్తవ్యం| గోశకృదిత్యాదౌ గోశకృతోత్సాదనం, గోమూత్రేణ చ యోగ్యతయా స్నానం| కటభీత్యాదౌ కటభ్యాదీనాం చతుర్ణామపి త్వచం గృహీత్వా క్వాథః స్నేహత్రిగుణః కర్తవ్యః, చతుర్థస్తు మూత్రభాగేనైవ స్నేహసమేన పూర్యతే||32-33||
Adhikarana 12 (34-36) · Śloka 36
పలంకషావచాపథ్యావృశ్చికాల్యర్కసర్షపైః| జటిలాపూతనాకేశీనాకులీహింగుచోరకైః||34|| లశునాతిరసాచిత్రాకుష్ఠైర్విడ్భిశ్చ పక్షిణాం| మాంసాశినాం యథాలాభం బస్తమూత్రే చతుర్గుణే||35|| సిద్ధమభ్యంజనం తైలమపస్మారవినాశనం| ఏతైశ్చైవౌషధైః కార్యం ధూపనం సప్రలేపనం||36||
पलङ्कषावचापथ्यावृश्चिकाल्यर्कसर्षपैः| जटिलापूतनाकेशीनाकुलीहिङ्गुचोरकैः||३४|| लशुनातिरसाचित्राकुष्ठैर्विड्भिश्च पक्षिणाम्| मांसाशिनां यथालाभं बस्तमूत्रे चतुर्गुणे||३५|| सिद्धमभ्यञ्जनं तैलमपस्मारविनाशनम्| एतैश्चैवौषधैः कार्यं धूपनं सप्रलेपनम्||३६||
🔊 Audio coming soon
పలంకషేత్యాదౌ పూతనాపూర్వా యా కేశీ పూతనాకేశీ గోలోమీత్యర్థః| తథా హి జతూకర్ణే పూతనాకేశీత్యత్ర గోలోమీ పఠ్యతే| ఉక్తం హి- “వృశ్చికాలీపథ్యాగోలోమీనాకులీలసునకుష్ఠైః, సర్షపజటిలాచోరకహింగువచామధుకచిత్రకార్కైః, మాంసాదపక్షిపురీషైర్బస్తమూత్రే శృతైరేతదభ్యంగే” ఇతి| అతిరసా జలజం యష్టీమధు||34-36||
Adhikarana 13 (37-38) · Śloka 38
పిప్పలీం లవణం చిత్రాం హింగు హింగుశివాటికాం| కాకోలీం సర్షపాన్ కాకనాసాం కైటర్యచందనే||37|| శునఃస్కంధాస్థినఖరాన్ పర్శుకాం చేతి పేషయేత్| బస్తమూత్రేణ పుష్యర్క్షే ప్రదేహః స్యాత్ సధూపనః||38||
पिप्पलीं लवणं चित्रां हिङ्गु हिङ्गुशिवाटिकाम्| काकोलीं सर्षपान् काकनासां कैटर्यचन्दने||३७|| शुनःस्कन्धास्थिनखरान् पर्शुकां चेति पेषयेत्| बस्तमूत्रेण पुष्यर्क्षे प्रदेहः स्यात् सधूपनः||३८||
🔊 Audio coming soon
చిత్రా దంతీ| హింగుశివాటికా వంశపత్రికా| స్కంధాస్థీతి స్కంధస్యాస్థి| పుష్యర్క్షపేషణేన నక్షత్రయోగకృతం సంస్కారముపదిశతి||37-38||
Adhikarana 14 (39-40) · Śloka 40
అపేతరాక్షసీకుష్ఠపూతనాకేశిచోరకైః| ఉత్సాదనం మూత్రపిష్టైర్మూత్రైరేవావసేచనం||39|| జలౌకఃశకృతా తద్వద్దగ్ధైర్వా బస్తరోమభిః| ఖరాస్థిభిర్హస్తినఖైస్తథా గోపుచ్ఛలోమభిః||40||
अपेतराक्षसीकुष्ठपूतनाकेशिचोरकैः| उत्सादनं मूत्रपिष्टैर्मूत्रैरेवावसेचनम्||३९|| जलौकःशकृता तद्वद्दग्धैर्वा बस्तरोमभिः| खरास्थिभिर्हस्तिनखैस्तथा गोपुच्छलोमभिः||४०||
🔊 Audio coming soon
అపేతరాక్షసీస్వరసః| జలౌకఃశకృతేత్యాదౌ తద్వదితి ఉత్సాదనం||39-40||
Adhikarana 15 (41-45) · Śloka 45
కపిలానాం గవాం మూత్రం నావనం పరమం హితం| శ్వశృగాలబిడాలానాం సింహాదీనాం చ శస్యతే||41|| భార్గీ వచా నాగదంతీ శ్వేతా శ్వేతా విషాణికా| జ్యోతిష్మతీ నాగదంతీ పాదోక్తా మూత్రపేషితాః||42|| యోగాస్త్రయోఽతః షడ్ బిందూన్ పంచ వా నావయేద్భిషక్| త్రిఫలావ్యోషపీతద్రుయవక్షారఫణిజ్ఝకైః||43|| శ్యామాపామార్గకారంజఫలైర్మూత్రేఽథ బస్తజే| సాధితం నావనం తైలమపస్మారవినాశనం||44|| పిప్పలీ వృశ్చికాలీ చ కుష్ఠం చ లవణాని చ| భార్గీ చ చూర్ణితం నస్తః కార్యం ప్రధమనం పరం||45||
कपिलानां गवां मूत्रं नावनं परमं हितम्| श्वशृगालबिडालानां सिंहादीनां च शस्यते||४१|| भार्गी वचा नागदन्ती श्वेता श्वेता विषाणिका| ज्योतिष्मती नागदन्ती पादोक्ता मूत्रपेषिताः||४२|| योगास्त्रयोऽतः षड् बिन्दून् पञ्च वा नावयेद्भिषक्| त्रिफलाव्योषपीतद्रुयवक्षारफणिज्झकैः||४३|| श्यामापामार्गकारञ्जफलैर्मूत्रेऽथ बस्तजे| साधितं नावनं तैलमपस्मारविनाशनम्||४४|| पिप्पली वृश्चिकाली च कुष्ठं च लवणानि च| भार्गी च चूर्णितं नस्तः कार्यं प्रधमनं परम्||४५||
🔊 Audio coming soon
కపిలానాం గవాం మూత్రే విశేషకరీ శక్తిర్భవతీతి ఆప్తవచనాదున్నీయతే| సింహాదీనాం చ శస్యతే ఇత్యత్ర మూత్రమితి యోజ్యం| భార్గీత్యాదౌ నాగదంతీ కాష్ఠపాటలా| శ్వేతా శ్వేతాపరాజితా శ్వేతస్యందా| శ్వేతా విషాణికా శతావరీ| త్రిఫలేత్యాదౌ పీతద్రు దేవదారు| లవణాని సైంధవాదీని పంచ, కింవా లవణవర్గోక్తాని సర్వాణ్యేవ యథాలాభం గ్రాహ్యాణి||41-45||
Adhikarana 16 (46-49) · Śloka 49
కాయస్థాం శారదాన్ముద్గాన్ముస్తోశీరయవాంస్తథా| సవ్యోషాన్ బస్తమూత్రేణ పిష్ట్వా వర్తీః ప్రకల్పయేత్||46|| అపస్మారే తథోన్మాదే సర్పదష్టే గరార్దితే| విషపీతే జలమృతే చైతాః స్యురమృతోపమాః||47|| ముస్తం వయఃస్థాం త్రిఫలాం కాయస్థాం హింగు శాద్వలం| వ్యోషం మాషాన్ యవాన్మూత్రైర్బాస్తమైషార్షభైస్త్రిభిః||48|| పిష్ట్వా కృత్వా చ తాం వర్తిమపస్మారే ప్రయోజయేత్| కిలాసే చ తథోన్మాదే జ్వరేషు విషమేషు చ||49||
कायस्थां शारदान्मुद्गान्मुस्तोशीरयवांस्तथा| सव्योषान् बस्तमूत्रेण पिष्ट्वा वर्तीः प्रकल्पयेत्||४६|| अपस्मारे तथोन्मादे सर्पदष्टे गरार्दिते| विषपीते जलमृते चैताः स्युरमृतोपमाः||४७|| मुस्तं वयःस्थां त्रिफलां कायस्थां हिङ्गु शाद्वलम्| व्योषं माषान् यवान्मूत्रैर्बास्तमैषार्षभैस्त्रिभिः||४८|| पिष्ट्वा कृत्वा च तां वर्तिमपस्मारे प्रयोजयेत्| किलासे च तथोन्मादे ज्वरेषु विषमेषु च||४९||
🔊 Audio coming soon
కాయస్థామిత్యాదౌ శారదాన్ముద్గానితి హరితముద్గాన్, తే హి ప్రాయః శరది భవంతి| వర్తిః నేత్రాంజనవర్తిః| విషపీతే ఇతి పీతవిషే| జలమజ్జనేన మృత ఇవ ఇతి జలమృతః, తస్య లక్షణం- “విష్టబ్ధపాయుమూర్ధాక్షమాధ్మాతోదరమేహనం| విద్యాజ్జలమృతం జంతుం శీతపాదకరాననం” ఇతి| బాస్తమైషార్షభైరితి ఛాగమేషవృషభసంభవైః||46-49||
Adhikarana 17 (50-52) · Śloka 52
పుష్యోద్ధృతం శునః పిత్తమపస్మారఘ్నమంజనం| తదేవ సర్పిషా యుక్తం ధూపనం పరమం మతం||50|| నకులోలూకమార్జారగృధ్రకీటాహికాకజైః| తుండైః పక్షైః పురీషైశ్చ ధూపనం కారయేద్భిషక్||51|| ఆభిః క్రియాభిః సిద్ధాభిర్హృదయం సంప్రబుధ్యతే| స్రోతాంసి చాపి శుధ్యంతి తతః సంజ్ఞాం స విందతి||52||
पुष्योद्धृतं शुनः पित्तमपस्मारघ्नमञ्जनम्| तदेव सर्पिषा युक्तं धूपनं परमं मतम्||५०|| नकुलोलूकमार्जारगृध्रकीटाहिकाकजैः| तुण्डैः पक्षैः पुरीषैश्च धूपनं कारयेद्भिषक्||५१|| आभिः क्रियाभिः सिद्धाभिर्हृदयं सम्प्रबुध्यते| स्रोतांसि चापि शुध्यन्ति ततः सञ्ज्ञां स विन्दति||५२||
🔊 Audio coming soon
పుష్యోద్ధృతమితి పుష్యనక్షత్రే గృహీతం| కీటః వృశ్చికాదిః||50-52||
Adhikarana 18 (53) · Śloka 53
యస్యానుబంధస్త్వాగంతుర్దోషలింగాధికాకృతిః| దృశ్యేత తస్య కార్యం స్యాదాగంతూన్మాదభేషజం||53||
यस्यानुबन्धस्त्वागन्तुर्दोषलिङ्गाधिकाकृतिः| दृश्येत तस्य कार्यं स्यादागन्तून्मादभेषजम्||५३||
🔊 Audio coming soon
సంప్రత్యపస్మారే సూత్రేణానుబంధలింగచికిత్సామాహ- యస్యేత్యాది| దోషలింగాధికాకృతిరితి అపస్మారోక్తదోషలింగేభ్యోఽధికాఽఽగంతూన్మాదసదృశీ ఆకృతిర్యస్య స తథా; తేనాగంతులింగం దోషజేషు భవతి, నచ దోషలింగం వినాఽఽగంతులింగతా సంభవతి; తతశ్చాగంత్వపస్మారః పృథఙ్ న భవతి, కింతు దోషజస్యానుబంధరూపః పశ్చాత్కాలీనః స ఆగంతుః; తేన “చత్వారోఽపస్మారాః” (సూ.అ.19) ఇతి యదుక్తం తస్యాగంతురనుబంధో భవత్యేవ కదాచిదితి| అనేనానుబంధరూపతైవ భూతాపస్మారే దర్శితా; న తూన్మాదవత్ స్వాతంత్ర్యేణ కర్తవ్యం భూతానాం| అన్యత్రాప్యుక్తం- “అపస్మారో మహావ్యాధిః స స్యాద్దోషత ఏవ తు” ఇతి| అన్యే తు భీమదంతాదయః స్వతంత్రాగంత్వపస్మారలక్షణచికిత్సానిర్దేశార్థమత్ర గ్రంథం వర్ణయంతి; న సంఖ్యానియమశ్చ దోషజాపస్మారాణామేవం భవతి||53||
Adhikarana 19 (54-63) · Śloka 63
అనంతరమువాచేదమగ్నివేశః కృతాంజలిః| భగవన్! ప్రాక్ సముద్దిష్టః శ్లోకస్థానే మహాగదః||54|| అతత్త్వాభినివేశో యస్తద్ధేత్వాకృతిభేషజం| తత్ర నోక్తమతః శ్రోతుమిచ్ఛామి తదిహోచ్యతాం||55|| శుశ్రూషవే వచః శ్రుత్వా శిష్యాయాహ పునర్వసుః| మహాగదం సౌమ్య! శృణు సహేత్వాకృతిభేషజం||56|| మలినాహారశీలస్య వేగాన్ ప్రాప్తాన్నిగృహ్ణతః| శీతోష్ణస్నిగ్ధరూక్షాద్యైర్హేతుభిశ్చాతిసేవితైః||57|| హృదయం సముపాశ్రిత్య మనోబుద్ధివహాః సిరాః| దోషాః సందూష్య తిష్ఠంతి రజోమోహావృతాత్మనః||58|| రజస్తమోభ్యాం వృద్ధాభ్యాం బుద్ధౌ మనసి చావృతే| హృదయే వ్యాకులే దోషైరథ మూఢోఽల్పచేతనః ||59|| విషమాం కురుతే బుద్ధిం నిత్యానిత్యే హితాహితే| అతత్త్వాభినివేశం తమాహురాప్తా మహాగదం||60|| స్నేహస్వేదోపపన్నం తం సంశోధ్య వమనాదిభిః| కృతసంసర్జనం మేధ్యైరన్నపానైరుపాచరేత్||61|| బ్రాహ్మీస్వరసయుక్తం యత్ పంచగవ్యముదాహృతం| తత్ సేవ్యం శంఖపుష్పీ చ యచ్చ మేధ్యం రసాయనం||62|| సుహృదశ్చానుకూలాస్తం స్వాప్తా ధర్మార్థవాదినః| సంయోజయేయుర్విజ్ఞానధైర్యస్మృతిసమాధిభిః ||63||
अनन्तरमुवाचेदमग्निवेशः कृताञ्जलिः| भगवन्! प्राक् समुद्दिष्टः श्लोकस्थाने महागदः||५४|| अतत्त्वाभिनिवेशो यस्तद्धेत्वाकृतिभेषजम्| तत्र नोक्तमतः श्रोतुमिच्छामि तदिहोच्यताम्||५५|| शुश्रूषवे वचः श्रुत्वा शिष्यायाह पुनर्वसुः| महागदं सौम्य! शृणु सहेत्वाकृतिभेषजम्||५६|| मलिनाहारशीलस्य वेगान् प्राप्तान्निगृह्णतः| शीतोष्णस्निग्धरूक्षाद्यैर्हेतुभिश्चातिसेवितैः||५७|| हृदयं समुपाश्रित्य मनोबुद्धिवहाः सिराः| दोषाः सन्दूष्य तिष्ठन्ति रजोमोहावृतात्मनः||५८|| रजस्तमोभ्यां वृद्धाभ्यां बुद्धौ मनसि चावृते| हृदये व्याकुले दोषैरथ मूढोऽल्पचेतनः ||५९|| विषमां कुरुते बुद्धिं नित्यानित्ये हिताहिते| अतत्त्वाभिनिवेशं तमाहुराप्ता महागदम्||६०|| स्नेहस्वेदोपपन्नं तं संशोध्य वमनादिभिः| कृतसंसर्जनं मेध्यैरन्नपानैरुपाचरेत्||६१|| ब्राह्मीस्वरसयुक्तं यत् पञ्चगव्यमुदाहृतम्| तत् सेव्यं शङ्खपुष्पी च यच्च मेध्यं रसायनम्||६२|| सुहृदश्चानुकूलास्तं स्वाप्ता धर्मार्थवादिनः| संयोजयेयुर्विज्ञानधैर्यस्मृतिसमाधिभिः ||६३||
🔊 Audio coming soon
అస్మిన్ ప్రదేశే సైంధవాః కాశ్మీరాశ్చ ‘భగవన్’ ఇత్యాదినాఽతత్త్వాభినివేశస్య లక్షణచికిత్సాగ్రంథం పఠంతి; స చానార్ష ఇతి వృద్ధాః||54-63||
Adhikarana 20 (64-65) · Śloka 65
ప్రయుంజ్యాత్తైలలశునం పయసా వా శతావరీం| బ్రాహ్మీరసం కుష్ఠరసం వచాం వా మధుసంయుతాం||64|| దుశ్చికిత్స్యో హ్యపస్మారశ్చిరకారీ కృతాస్పదః | తస్మాద్రసాయనైరేనం ప్రాయశః సముపాచరేత్||65||
प्रयुञ्ज्यात्तैललशुनं पयसा वा शतावरीम्| ब्राह्मीरसं कुष्ठरसं वचां वा मधुसंयुताम्||६४|| दुश्चिकित्स्यो ह्यपस्मारश्चिरकारी कृतास्पदः | तस्माद्रसायनैरेनं प्रायशः समुपाचरेत्||६५||
🔊 Audio coming soon
తైలలశునాదయః పంచ యోగాః| అనేన చిరకారిణీం చికిత్సాం దర్శయతి||64-65||
Adhikarana 21 (66) · Śloka 66
జలాగ్నిద్రుమశైలేభ్యో విషమేభ్యశ్చ తం సదా| రక్షేదున్మాదినం చైవ సద్యః ప్రాణహరా హి తే||66||
जलाग्निद्रुमशैलेभ्यो विषमेभ्यश्च तं सदा| रक्षेदुन्मादिनं चैव सद्यः प्राणहरा हि ते||६६||
🔊 Audio coming soon
జలాగ్నీత్యాదినా జలాదిసాన్నిధ్యే యది వేగో భవత్యపస్మారస్య తదా మరణమేవ భవతీతి దర్శయతి||66||
Adhikarana 22 (67-68) · Śloka 68
తత్ర శ్లోకౌ- హేతుం కుర్వంత్యపస్మారం దోషాః ప్రకుపితా యథా| సామాన్యతః పృథక్త్వాచ్చ లింగం తేషాం చ భేషజం||67|| మహాగదసముత్థానం లింగం చోవాచ సౌషధం| మునిర్వ్యాససమాసాభ్యామపస్మారచికిత్సితే ||68||
तत्र श्लोकौ- हेतुं कुर्वन्त्यपस्मारं दोषाः प्रकुपिता यथा| सामान्यतः पृथक्त्वाच्च लिङ्गं तेषां च भेषजम्||६७|| महागदसमुत्थानं लिङ्गं चोवाच सौषधम्| मुनिर्व्याससमासाभ्यामपस्मारचिकित्सिते ||६८||
🔊 Audio coming soon
సంగ్రహే కుర్వంతీత్యాదినా సంప్రాప్తిం గృహ్ణాతి||67-68||
Adhikarana puShpikA · Śloka 10
ఇత్యగ్నివేశకృతే తంత్రే చరకప్రతిసంస్కృతేఽప్రాప్తే దృఢబలసంపూరితే చికిత్సాస్థానేఽపస్మారచికిత్సితం నామ దశమోఽధ్యాయః||10||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते चिकित्सास्थानेऽपस्मारचिकित्सितं नाम दशमोऽध्यायः||१०||
🔊 Audio coming soon
ఇతి శ్రీచక్రపాణిదత్తకృతాయాం చరకతాత్పర్యటీకాయామాయుర్వేదదీపికాయాం చికిత్సాస్థానేఽపస్మారచికిత్సితం నామ దశమోఽధ్యాయః||10||