Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋਰ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
अथातोऽर्शश्चिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ਉਦਰਾਰ੍ਸ਼ਸੋਸ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਤ੍ਵਸਾਮਾਨ੍ਯਾਦ੍ ਬਦ੍ਧਗੁਦੋਦਰਕਾਰਣਤ੍ਵਾਚ੍ਚਾਨਨ੍ਤਰਮਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮੁਚ੍ਯਤੇ||੧-੨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਆਸੀਨਂ ਮੁਨਿਮਵ੍ਯਗ੍ਰਂ ਕਤਜਾਪ੍ਯਂ ਕਤਕ੍ਸਣਮ੍| ਪਸ੍ਟਵਾਨਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਯੁਕ੍ਤਮਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਃ ਪੁਨਰ੍ਵਸੁਮ੍||੩||
आसीनं मुनिमव्यग्रं कृतजाप्यं कृतक्षणम्| पृष्टवानर्शसां युक्तमग्निवेशः पुनर्वसुम्||३||
🔊 Audio coming soon
ਆਸੀਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਤਕ੍ਸਣਮਿਤਿ ਕਤਾਵਸਰਮ੍| ਯੁਕ੍ਤਮੁਚਿਤਂ ਪ੍ਰਕੋਪਹੇਤ੍ਵਾਦਿਂ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛੇਤਿ ਯੋਜਨਾ; ਕਿਂਵਾ ਯੁਕ੍ਤਮਿਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨੋਦ੍ਯੁਕ੍ਤਮਿਤਿ ਭਾਵਃ||੩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਪ੍ਰਕੋਪਹੇਤੁਂ ਸਂਸ੍ਥਾਨਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਲਿਙ੍ਗਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਸਾਧ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯਵਿਭਾਗਂ ਚ ਤਸ੍ਮੈ ਤਨ੍ਮੁਨਿਰਬ੍ਰਵੀਤ੍||੪||
प्रकोपहेतुं संस्थानं स्थानं लिङ्गं चिकित्सितम्| साध्यासाध्यविभागं च तस्मै तन्मुनिरब्रवीत्||४||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਕੋਪਸ੍ਯ ਰੋਗੋਤ੍ਪਾਦਸ੍ਯ ਹੇਤੁਃ; ਤਥਾਹ੍ਯਤ੍ਰ ਪ੍ਰਕੋਪਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਰੋਗੋਤ੍ਪਾਦਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ; ਯਥਾ- ‘ਪਿਤ੍ਤੋਲ੍ਬਣਾਨਾਂ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਪ੍ਰਕੋਪੇ ਹੇਤੁਰਰ੍ਸ਼ਸਾਮ੍’ ਇਤਿ; ਸਂਸ੍ਥਾਨਮ੍ ਆਕਾਰਃ, ਸਂਸ੍ਥਾਨਂ ਯਦ੍ਯਪਿ ਲਿਙ੍ਗੇ ਏਵ ਪ੍ਰਵਿਸ਼ਤਿ, ਤਥਾਪੀਹ ਬਹੁਪ੍ਰਪਞ੍ਚਵਕ੍ਤਵ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਂਸ੍ਥਾਨਂ ਪਥਗੁਕ੍ਤਮ੍||੪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ਇਹ ਖਲ੍ਵਗ੍ਨਿਵੇਸ਼! ਦ੍ਵਿਵਿਧਾਨ੍ਯਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ- ਕਾਨਿਚਿਤ੍ ਸਹਜਾਨਿ, ਕਾਨਿਚਿਜ੍ਜਾਤਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰਕਾਲਜਾਨਿ| ਤਤ੍ਰ ਬੀਜਂ ਗੁਦਵਲਿਬੀਜੋਪਤਪ੍ਤਮਾਯਤਨਮਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਸਹਜਾਨਾਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਵਿਵਿਧੋ ਬੀਜੋਪਤਪ੍ਤੌ ਹੇਤੁਃ- ਮਾਤਾਪਿਤ੍ਰੋਰਪਚਾਰਃ, ਪੂਰ੍ਵਕਤਂ ਚ ਕਰ੍ਮ; ਤਥਾਨ੍ਯੇਸਾਮਪਿ ਸਹਜਾਨਾਂ ਵਿਕਾਰਾਣਾਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਸਹਜਾਨਿ ਸਹ ਜਾਤਾਨਿ ਸ਼ਰੀਰੇਣ, ਅਰ੍ਸ਼ਾਂਸੀਤ੍ਯਧਿਮਾਂਸਵਿਕਾਰਾਃ||੫||
इह खल्वग्निवेश! द्विविधान्यर्शांसि- कानिचित् सहजानि, कानिचिज्जातस्योत्तरकालजानि| तत्र बीजं गुदवलिबीजोपतप्तमायतनमर्शसां सहजानाम्| तत्र द्विविधो बीजोपतप्तौ हेतुः- मातापित्रोरपचारः, पूर्वकृतं च कर्म; तथाऽन्येषामपि सहजानां विकाराणाम्| तत्र सहजानि सह जातानि शरीरेण, अर्शांसीत्यधिमांसविकाराः||५||
🔊 Audio coming soon
ਇਹੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਦ੍ਵਿਵਿਧਾਨ੍ਯਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦ੍ਯ ਸਹਜਾਨਿ ਹੇਤ੍ਵਾਦਿਨਾ ਪ੍ਰਾਹ- ਤਤ੍ਰ ਬੀਜਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਬੀਜਮਿਹ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼ੋਣਿਤਮ੍| ਤਚ੍ਚ ਗੁਦਵਲ੍ਯਾਰਮ੍ਭਕੇਣ ਬੀਜੇਨੋਪਤਪ੍ਤਂ ਸਤ੍ ਸਹਜਾਨਾਂ ਕਾਰਣਂ ਭਵਤਿ| ਗੁਦਵਲ੍ਯਾਰਮ੍ਭਕੇਣ ਚ ਦੁਸ੍ਟੇਨ ਬੀਜੇਨ ਸ਼ਰੀਰਾਰਮ੍ਭਕਸ੍ਯ ਬੀਜਸ੍ਯਾਯਮੇਵੋਪਤਾਪੋ ਯਤ੍ ਸ੍ਵਯਮਦੁਸ੍ਟਸ੍ਯ ਦੁਸ੍ਟੇਨ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਤਤਸ਼੍ਚ ਗੁਦਵਲੀਬੀਜਦੋਸਾਦ੍ ਗੁਦਵਲੀਸ੍ਵੇਵਾਰ੍ਸ਼ੋਜਨ੍ਮ ਭਵਤਿ, ਸ਼ੇਸਾਵਯਵਾਰਮ੍ਭਕਂ ਬੀਜਮਦੁਸ੍ਟਤ੍ਵਾਨ੍ਨ ਵਿਕਾਰਂ ਜਨਯਤਿ| ਨ ਬੀਜਦੁਸ੍ਟੇਃ ਸਰ੍ਵਥਾਨਾਰਮ੍ਭਕਤ੍ਵਂ, ਸਰ੍ਵਥਾ ਬੀਜਾਨੁਪਘਾਤਾਤ੍; ਉਕ੍ਤਂ ਚ “ਯਸ੍ਯ ਯਸ੍ਯ ਹ੍ਯਙ੍ਗਾਵਯਵਸ੍ਯ ਬੀਜੇ ਬੀਜਭਾਗ ਉਪਤਪ੍ਤੋ ਭਵਤਿ ਤਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯ ਹ੍ਯਙ੍ਗਾਵਯਵਸ੍ਯ ਵਿਕਤਿਰੁਪਜਾਯਤੇ” (ਸ਼ਾ.ਅ.੪) ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਆਹਿਤਾਗ੍ਨਿਪਾਠਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਨਿਪਾਤਾਨਿਯਮੇਨ ਉਪਤਪ੍ਤਂ ਗੁਦਵਲੀਬੀਜਂ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਤਦ੍ਗੁਦਵਲੀਬੀਜੋਪਤਪ੍ਤਮਿਤਿਪਦਂ ਕਤਮਿਤ੍ਯਾਹੁਃ| ਅਪਚਾਰ ਇਤਿ ਅਨੁਚਿਤਾਹਾਰਵਿਹਾਰਰੂਪਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼ੋਣਿਤਭਾਗਵਿਸ਼ੇਸਦੂਸਕਃ| ਪੂਰ੍ਵਕਤਂ ਚ ਕਰ੍ਮੇਤਿ ਜਾਯਮਾਨਸ੍ਯ ਸਹਜਾਰ੍ਸ਼ੋਭਿਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤਕਂ ਜਨ੍ਮਾਨ੍ਤਰੀਯਂ ਕਰ੍ਮ| ਤਚ੍ਚ ਕਰ੍ਮ ਦੁਰ੍ਬਲਂ ਸਨ੍ਮਾਤਾਪਿਤ੍ਰਪਚਾਰਸਹਿਤਂ ਬੀਜਦੂਸਕਂ ਭਵਤਿ, ਬਲਵਤ੍ਤੁ ਵਿਨਾਪਚਾਰਜਨਕਮੇਵ ਭਵਤੀਤਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਯਥੋਕ੍ਤਹੇਤੁਦ੍ਵਯਮਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਸਹਜੇ ਗਦੇਤਿਦਿਸ਼ਤਿ- ਤਥੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ| ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਹਜਸ਼ਬ੍ਦਾਰ੍ਥਂ ਵ੍ਯਾਕਰੋਤਿ| ਅਰ੍ਸ਼ਃਸ਼ਬ੍ਦਾਭਿਧੇਯਮਾਹ- ਅਰ੍ਸ਼ਾਂਸੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਧਿਮਾਂਸਵਿਕਾਰਾ ਇਤਿ ਅਧਿਮਾਂਸ਼ਵਿਸ਼ੇਸਾਃ||੫||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਚਾਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਕ੍ਸੇਤ੍ਰਂ- ਗੁਦਸ੍ਯਾਰ੍ਧਪਞ੍ਚਮਾਙ੍ਗੁਲਾਵਕਾਸ਼ੇ ਤ੍ਰਿਭਾਗਾਨ੍ਤਰਾਸ੍ਤਿਸ੍ਰੋ ਗੁਦਵਲਯਃ ਕ੍ਸੇਤ੍ਰਮਿਤਿ; ਕੇਚਿਤ੍ਤੁ ਭੂਯਾਂਸਮੇਵ ਦੇਸ਼ਮੁਪਦਿਸ਼ਨ੍ਤ੍ਯਰ੍ਸ਼ਸਾਂ- ਸ਼ਿਸ਼੍ਨਮਪਤ੍ਯਪਥਂ ਗਲਤਾਲੁਮੁਖਨਾਸਿਕਾਕਰ੍ਣਾਕ੍ਸਿਵਰ੍ਤ੍ਮਾਨਿ ਤ੍ਵਕ੍ ਚੇਤਿ| ਤਦਸ੍ਤ੍ਯਧਿਮਾਂਸਦੇਸ਼ਤਯਾ, ਗੁਦਵਲਿਜਾਨਾਂ ਤ੍ਵਰ੍ਸ਼ਾਂਸੀਤਿ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇਸ੍ਮਿਨ੍| ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਚਾਰ੍ਸ਼ਸਾਮਧਿਸ੍ਠਾਨਂ- ਮੇਦੋ ਮਾਂਸਂ ਤ੍ਵਕ੍ ਚ||੬||
सर्वेषां चार्शसां क्षेत्रं- गुदस्यार्धपञ्चमाङ्गुलावकाशे त्रिभागान्तरास्तिस्रो गुदवलयः क्षेत्रमिति; केचित्तु भूयांसमेव देशमुपदिशन्त्यर्शसां- शिश्नमपत्यपथं गलतालुमुखनासिकाकर्णाक्षिवर्त्मानि त्वक् चेति| तदस्त्यधिमांसदेशतया, गुदवलिजानां त्वर्शांसीति सञ्ज्ञा तन्त्रेऽस्मिन्| सर्वेषां चार्शसामधिष्ठानं- मेदो मांसं त्वक् च||६||
🔊 Audio coming soon
ਤ੍ਰਿਭਾਗਾਨ੍ਤਰਾ ਇਤਿ ਅਰ੍ਧਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੁਲਸ੍ਯ ਸਾਰ੍ਧਾਙ੍ਗੁਲਰੂਪਤਤੀਯਭਾਗਾਵਕਾਸ਼ਾਃ| ਗੁਦਵਲਯ ਇਤਿ ਗੁਦਸ੍ਯ ਮਾਂਸਵਲਯਃ| ਅਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚ ਵਿਭਾਗੇਰ੍ਧਪਞ੍ਚਾਙ੍ਗੁਲੇ ਗੁਦੇ ਗੁਦੌਸ੍ਠੇਨ ਗਹੀਤਮਰ੍ਧਾਙ੍ਗੁਲਂ ਬਾਹ੍ਯਵਲ੍ਯਾ ਪਰਿਗਹ੍ਯਤੇ| ਕ੍ਸੇਤ੍ਰਂ ਦੇਸ਼; ਅਰ੍ਸ਼ਃਪ੍ਰਰੋਹਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕੇਚਿਦਿਤ੍ਯਨੇਨ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇਪਤ੍ਯਪਥਾਦਿਗਤਾਨਾਮਪਿ ਅਧਿਮਾਂਸਾਨਾਂ ‘ਅਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ’ ਇਤਿ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾ ਭਣ੍ਯਤੇ ਇਤਿ ਸੂਚਯਤਿ | ਅਧਿਸ੍ਠਾਨਮਿਤਿ ਦੂਸ੍ਯਮ੍||੬||
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ਤਤ੍ਰ ਸਹਜਾਨ੍ਯਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਕਾਨਿਚਿਦਣੂਨਿ, ਕਾਨਿਚਿਨ੍ਮਹਾਨ੍ਤਿ, ਕਾਨਿਚਿਦ੍ਦੀਰ੍ਘਾਣਿ, ਕਾਨਿਚਿਦ੍ਧ੍ਰਸ੍ਵਾਨਿ, ਕਾਨਿਚਿਦ੍ਵਤ੍ਤਾਨਿ, ਕਾਨਿਚਿਦ੍ਵਿਸਮਵਿਸਤਾਨਿ, ਕਾਨਿਚਿਦਨ੍ਤਃਕੁਟਿਲਾਨਿ, ਕਾਨਿਚਿਦ੍ਬਹਿਃਕੁਟਿਲਾਨਿ, ਕਾਨਿਚਿਜ੍ਜਟਿਲਾਨਿ, ਕਾਨਿਚਿਦਨ੍ਤਰ੍ਮੁਖਾਨਿ, ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਦੋਸਾਨੁਬਨ੍ਧਵਰ੍ਣਾਨਿ||੭||
तत्र सहजान्यर्शांसि कानिचिदणूनि, कानिचिन्महान्ति, कानिचिद्दीर्घाणि, कानिचिद्ध्रस्वानि, कानिचिद्वृत्तानि, कानिचिद्विषमविसृतानि, कानिचिदन्तःकुटिलानि, कानिचिद्बहिःकुटिलानि, कानिचिज्जटिलानि, कानिचिदन्तर्मुखानि, यथास्वं दोषानुबन्धवर्णानि||७||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰ ਸਹਜਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਂਸ੍ਥਾਨਲਿਙ੍ਗੇ ਪ੍ਰਾਹ| ਜਟਿਲਾਨੀਤਿ ਤਣਾਙ੍ਕੁਰਾਕਾਰਾਣਿ| ਦੋਸਾਨੁਬਨ੍ਧਵਰ੍ਣਾਨੀਤਿ ਦੋਸਾਨੁਰੂਪਵਰ੍ਣਾਨਿ||੭||
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ਤੈਰੁਪਹਤੋ ਜਨ੍ਮਪ੍ਰਭਤਿ ਭਵਤ੍ਯਤਿਕਸ਼ੋ ਵਿਵਰ੍ਣਃ ਕ੍ਸਾਮੋ ਦੀਨਃ ਪ੍ਰਚੁਰਵਿਬਦ੍ਧਵਾਤਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਃ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸ਼੍ਮਰੀਮਾਨ੍, ਤਥਾਨਿਯਤਵਿਬਦ੍ਧਮੁਕ੍ਤਪਕ੍ਵਾਮਸ਼ੁਸ੍ਕਭਿਨ੍ਨਵਰ੍ਚਾ ਅਨ੍ਤਰਾਨ੍ਤਰਾ ਸ਼੍ਵੇਤਪਾਣ੍ਡੁਹਰਿਤਪੀਤਰਕ੍ਤਾਰੁਣਤਨੁਸਾਨ੍ਦ੍ਰਪਿਚ੍ਛਿਲਕੁਣਪਗਨ੍ਧ੍ਯਾਮਪੁਰੀਸੋਪਵੇਸ਼ੀ, ਨਾਭਿਬਸ੍ਤਿਵਙ੍ਕ੍ਸਣੋਦ੍ਦੇਸ਼ੇ ਪ੍ਰਚੁਰਪਰਿਕਰ੍ਤਿਕਾਨ੍ਵਿਤਃ, ਸਗੁਦਸ਼ੂਲਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਪਰਿਹਰ੍ਸਪ੍ਰਮੇਹਪ੍ਰਸਕ੍ਤਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਾਨ੍ਤ੍ਰਕੂਜੋਦਾਵਰ੍ਤਹਦਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋਪਲੇਪਃ ਪ੍ਰਚੁਰਵਿਬਦ੍ਧਤਿਕ੍ਤਾਮ੍ਲੋਦ੍ਗਾਰਃ, ਸੁਦੁਰ੍ਬਲਃ, ਸੁਦੁਰ੍ਬਲਾਗ੍ਨਿਃ, ਅਲ੍ਪਸ਼ੁਕ੍ਰਃ, ਕ੍ਰੋਧਨੋ, ਦੁਃਖੋਪਚਾਰਸ਼ੀਲਃ, ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਤਮਕਤਸ੍ਣਾਹਲ੍ਲਾਸਚ੍ਛਰ੍ਦ੍ਯਰੋਚਕਾਵਿਪਾਕਪੀਨਸਕ੍ਸਵਥੁਪਰੀਤਃ, ਤੈਮਿਰਿਕਃ, ਸ਼ਿਰਃਸ਼ੂਲੀ, ਕ੍ਸਾਮਭਿਨ੍ਨਸਨ੍ਨਸਕ੍ਤਜਰ੍ਜਰਸ੍ਵਰਃ, ਕਰ੍ਣਰੋਗੀ, ਸ਼ੂਨਪਾਣਿਪਾਦਵਦਨਾਕ੍ਸਿਕੂਟਃ, ਸਜ੍ਵਰਃ, ਸਾਙ੍ਗਮਰ੍ਦਃ, ਸਰ੍ਵਪਰ੍ਵਾਸ੍ਥਿਸ਼ੂਲੀ ਚ, ਅਨ੍ਤਰਾਨ੍ਤਰਾ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਕੁਕ੍ਸਿਬਸ੍ਤਿਹਦਯਪਸ੍ਠਤ੍ਰਿਕਗ੍ਰਹੋਪਤਪ੍ਤਃ, ਪ੍ਰਧ੍ਯਾਨਪਰਃ, ਪਰਮਾਲਸਸ਼੍ਚੇਤਿ; ਜਨ੍ਮਪ੍ਰਭਤ੍ਯਸ੍ਯ ਗੁਦਜੈਰਾਵਤੋ ਮਾਰ੍ਗੋਪਰੋਧਾਦ੍ਵਾਯੁਰਪਾਨਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਰੋਹਨ੍ ਸਮਾਨਵ੍ਯਾਨਪ੍ਰਾਣੋਦਾਨਾਨ੍ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣੌ ਚ ਪ੍ਰਕੋਪਯਤਿ, ਏਤੇ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤਾਃ ਪਞ੍ਚ ਵਾਯਵਃ ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣੌ ਚਾਰ੍ਸ਼ਸਮਭਿਦ੍ਰਵਨ੍ਤ ਏਤਾਨ੍ ਵਿਕਾਰਾਨੁਪਜਨਯਨ੍ਤਿ; ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਸਹਜਾਨ੍ਯਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ||੮||
तैरुपहतो जन्मप्रभृति भवत्यतिकृशो विवर्णः क्षामो दीनः प्रचुरविबद्धवातमूत्रपुरीषः शर्कराश्मरीमान्, तथाऽनियतविबद्धमुक्तपक्वामशुष्कभिन्नवर्चा अन्तराऽन्तरा श्वेतपाण्डुहरितपीतरक्तारुणतनुसान्द्रपिच्छिलकुणपगन्ध्यामपुरीषोपवेशी, नाभिबस्तिवङ्क्षणोद्देशे प्रचुरपरिकर्तिकान्वितः, सगुदशूलप्रवाहिकापरिहर्षप्रमेहप्रसक्तविष्टम्भान्त्रकूजोदावर्तहृदयेन्द्रियोपलेपः प्रचुरविबद्धतिक्ताम्लोद्गारः, सुदुर्बलः, सुदुर्बलाग्निः, अल्पशुक्रः, क्रोधनो, दुःखोपचारशीलः, कासश्वासतमकतृष्णाहृल्लासच्छर्द्यरोचकाविपाकपीनसक्षवथुपरीतः, तैमिरिकः, शिरःशूली, क्षामभिन्नसन्नसक्तजर्जरस्वरः, कर्णरोगी, शूनपाणिपादवदनाक्षिकूटः, सज्वरः, साङ्गमर्दः, सर्वपर्वास्थिशूली च, अन्तराऽन्तरा पार्श्वकुक्षिबस्तिहृदयपृष्ठत्रिकग्रहोपतप्तः, प्रध्यानपरः, परमालसश्चेति; जन्मप्रभृत्यस्य गुदजैरावृतो मार्गोपरोधाद्वायुरपानः प्रत्यारोहन् समानव्यानप्राणोदानान् पित्तश्लेष्माणौ च प्रकोपयति, एते सर्व एव प्रकुपिताः पञ्च वायवः पित्तश्लेष्माणौ चार्शसमभिद्रवन्त एतान् विकारानुपजनयन्ति; इत्युक्तानि सहजान्यर्शांसि||८||
🔊 Audio coming soon
ਅਨਿਯਤਤ੍ਵਂ ਵਿਬਦ੍ਧਮੁਕ੍ਤਤ੍ਵਾਦਿਵਿਰੁਦ੍ਧਧਰ੍ਮਯੁਗ੍ਮਤ੍ਰਯੇ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਅਨ੍ਤਰਾਨ੍ਤਰੇਤਿ ਕਦਾਚਿਤ੍, ਨ ਸਰ੍ਵਦਾ| ਪ੍ਰਚੁਰੋ ਵਿਬਦ੍ਧਤ੍ਵਾਦਿਗੁਣਯੁਕ੍ਤ ਉਦ੍ਗਾਰੋ ਯਸ੍ਯ ਸ ਤਥਾ| ਦੁਃਖੋਪਚਾਰਸ਼ੀਲ ਇਤਿ ਦੁਃਖੋਪਚਾਰਹੇਤੁਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪ੍ਰਧ੍ਯਾਨਂ ਘੂਰ੍ਣਨਮ੍| ਕਸ੍ਮਾਤ੍ ਪੁਨਰਯਂ ਸਹਜਾਰ੍ਸ਼ੋਯੁਕ੍ਤ ਈਦਗ੍ਵ੍ਯਾਧਿਪਰਿਗਹੀਤੋ ਭਵਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਜਨ੍ਮੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਰੋਹਨ੍ਨਿਤਿ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਗਚ੍ਛਨ੍| ਅਤ੍ਰ ਕ੍ਰਮੇਣ ਪਞ੍ਚਵਾਤਪ੍ਰਕੋਪੋ ਭਵਤਿ| ਸਰ੍ਵਥਾ ਵਾਯੁਰ੍ਵਿਗੁਣੋ ਭਵਤਿ; ਤੇਨ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਵਾਤਵਿਕਾਰਾਃ ਪ੍ਰਾਯੋ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪ੍ਰਕੋਪਾਚ੍ਚ ਤਦ੍ਵਿਕਾਰਾ ਅਪਿ ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ਯੁਕ੍ਤਮੇਵ| ਅਰ੍ਸ਼ਸਮਿਤਿ ਅਰ੍ਸ਼ੋਯੁਕ੍ਤਂ ਪੁਰੁਸਮ੍||੮||
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਜਾਤਸ੍ਯੋਤ੍ਤਰਕਾਲਜਾਨਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ- ਗੁਰੁਮਧੁਰਸ਼ੀਤਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿਵਿਦਾਹਿਵਿਰੁਦ੍ਧਾਜੀਰ੍ਣਪ੍ਰਮਿਤਾਸ਼ਨਾਸਾਤ੍ਮ੍ਯਭੋਜਨਾਦ੍ਗਵ੍ਯਮਾਤ੍ਸ੍ਯਵਾਰਾਹਮਾਹਿਸਾਜਾਵਿਕਪਿਸ਼ਿਤਭਕ੍ਸਣਾਤ੍ ਕਸ਼ਸ਼ੁਸ੍ਕਪੂਤਿਮਾਂਸਪੈਸ੍ਟਿਕਪਰਮਾਨ੍ਨਕ੍ਸੀਰਦਧਿਮਣ੍ਡਤਿਲਗੁਡਵਿਕਤਿਸੇਵਨਾਨ੍ਮਾਸਯੂਸੇਕ੍ਸੁਰਸਪਿਣ੍ਯਾਕਪਿਣ੍ਡਾਲੁਕਸ਼ੁਸ੍ਕਸ਼ਾਕ- ਸ਼ੁਕ੍ਤਲਸ਼ੁਨਕਿਲਾਟਤਕ੍ਰਪਿਣ੍ਡਕਬਿਸਮਣਾਲਸ਼ਾਲੂਕਕ੍ਰੌਞ੍ਚਾਦਨਕਸ਼ੇਰੁਕਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਤਰੂਟਵਿਰੂਢਨਵਸ਼ੂਕਸ਼ਮੀ- ਧਾਨ੍ਯਾਮਮੂਲਕੋਪਯੋਗਾਦ੍ਗੁਰੁਫਲਸ਼ਾਕਰਾਗਹਰਿਤਕਮਰ੍ਦਕਵਸਾਸ਼ਿਰਸ੍ਪਦਪਰ੍ਯੁਸਿਤਪੂਤਿਸ਼ੀਤਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਾਨ੍ਨਾਭ੍ਯਵਹਾਰਾਨ੍ਮਨ੍ਦ- ਕਾਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਮਦ੍ਯਪਾਨਾਦ੍ਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨਗੁਰੁਸਲਿਲਪਾਨਾਦਤਿਸ੍ਨੇਹਪਾਨਾਦਸਂਸ਼ੋਧਨਾਦ੍ਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮਵਿਭ੍ਰਮਾਦਵ੍ਯਾਯਾਮਾਦਵ੍ਯਵਾਯਾਦ੍ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਾਤ੍ ਸੁਖਸ਼ਯਨਾਸਨਸ੍ਥਾਨਸੇਵਨਾਚ੍ਚੋਪਹਤਾਗ੍ਨੇਰ੍ਮਲੋਪਚਯੋ ਭਵਤ੍ਯਤਿਮਾਤ੍ਰਂ, ਤਥੋਤ੍ਕਟਕਵਿਸਮਕਠਿਨਾਸਨਸੇਵਨਾਦੁਦ੍ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਯਾਨੋਸ੍ਟ੍ਰਯਾਨਾਦਤਿਵ੍ਯਵਾਯਾਦ੍ਬਸ੍ਤਿਨੇਤ੍ਰਾਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਣਿਧਾਨਾਦ੍ਗੁਦਕ੍ਸਣਨਾਦਭੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਚ੍ਚੇਲਲੋਸ੍ਟਤਣਾਦਿਘਰ੍ਸਣਾਤ੍ ਪ੍ਰਤਤਾਤਿਨਿਰ੍ਵਾਹਣਾਦ੍ਵਾਤਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਵੇਗੋਦੀਰਣਾਤ੍ ਸਮੁਦੀਰ੍ਣਵੇਗਵਿਨਿਗ੍ਰਹਾਤ੍ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਚਾਮਗਰ੍ਭਭ੍ਰਂਸ਼ਾਦ੍ਗਰ੍ਭੋਤ੍ਪੀਡਨਾਦ੍ਵਿਸਮਪ੍ਰਸੂਤਿਭਿਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤੋ ਵਾਯੁਰਪਾਨਸ੍ਤਂ ਮਲਮੁਪਚਿਤਮਧੋਗਮਾਸਾਦ੍ਯ ਗੁਦਵਲਿਸ੍ਵਾਧਤ੍ਤੇ, ਤਤਸ੍ਤਾਸ੍ਵਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਵਨ੍ਤਿ||੯||
अत ऊर्ध्वं जातस्योत्तरकालजानि व्याख्यास्यामः- गुरुमधुरशीताभिष्यन्दिविदाहिविरुद्धाजीर्णप्रमिताशनासात्म्यभोजनाद्गव्यमात्स्यवाराहमाहिषाजाविकपिशितभक्षणात् कृशशुष्कपूतिमांसपैष्टिकपरमान्नक्षीरदधिमण्डतिलगुडविकृतिसेवनान्माषयूषेक्षुरसपिण्याकपिण्डालुकशुष्कशाक- शुक्तलशुनकिलाटतक्रपिण्डकबिसमृणालशालूकक्रौञ्चादनकशेरुकशृङ्गाटकतरूटविरूढनवशूकशमी- धान्याममूलकोपयोगाद्गुरुफलशाकरागहरितकमर्दकवसाशिरस्पदपर्युषितपूतिशीतसङ्कीर्णान्नाभ्यवहारान्मन्द- कातिक्रान्तमद्यपानाद्व्यापन्नगुरुसलिलपानादतिस्नेहपानादसंशोधनाद्बस्तिकर्मविभ्रमादव्यायामादव्यवायाद्दिवास्वप्नात् सुखशयनासनस्थानसेवनाच्चोपहताग्नेर्मलोपचयो भवत्यतिमात्रं, तथोत्कटकविषमकठिनासनसेवनादुद्भ्रान्तयानोष्ट्रयानादतिव्यवायाद्बस्तिनेत्रासम्यक्प्रणिधानाद्गुदक्षणनादभीक्ष्णं शीताम्बुसंस्पर्शाच्चेललोष्टतृणादिघर्षणात् प्रततातिनिर्वाहणाद्वातमूत्रपुरीषवेगोदीरणात् समुदीर्णवेगविनिग्रहात् स्त्रीणां चामगर्भभ्रंशाद्गर्भोत्पीडनाद्विषमप्रसूतिभिश्च प्रकुपितो वायुरपानस्तं मलमुपचितमधोगमासाद्य गुदवलिष्वाधत्ते, ततस्तास्वर्शांसि प्रादुर्भवन्ति||९||
🔊 Audio coming soon
ਗੁਰੁਸ਼ੀਤੇਤ੍ਯਾਦੌ ਪ੍ਰਮਿਤਮ੍ ਅਲ੍ਪਮ੍| ਕਸ਼ਂ ਦੁਰ੍ਬਲਪ੍ਰਾਣਿਭਵਮ੍| ਪਰਮਾਨ੍ਨਂ ਪਾਯਸਃ| ਪਿਣ੍ਯਾਕਂ ਤਿਲਕਲ੍ਕਃ, ਕਿਲਾਟੋ ਨਸ੍ਟਕ੍ਸੀਰਪਿਣ੍ਡਃ, ਤਕ੍ਰਪਿਣ੍ਡਸ੍ਤੁ ਤਕ੍ਰਜੋ ਘਨਭਾਗਃ, ਵਿਸਂ ਸ੍ਥੂਲਂ, ਮਣਾਲਂ ਤਨੁ, ਤਰੂਟਂ ਨਿਸ੍ਕਾਰਕਃ, ਕ੍ਰੌਞ੍ਚਾਦਨਂ ਘੇਞ੍ਚੁਲਿਕੇਤਿ ਖ੍ਯਾਤਃ| ਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਂ ਮਾਂਸਭਕ੍ਤਾਦਿ ਮਿਸ਼੍ਰਪ੍ਰਕਤਿਕਮਨ੍ਨਮ੍| ਅਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਮਦ੍ਯਂ ਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨਮਦ੍ਯਮ੍| ਅਵ੍ਯਵਾਯਃ ਅਧਿਵ੍ਯਵਾਯਃ(?), ਸ ਚੇਹਾਵ੍ਯਵਾਯਵਿਸਮਵ੍ਯਵਾਯਾਦਿਰ੍ਜ੍ਞੇਯਃ| ਪ੍ਰਤਤਾਤਿਨਿਰ੍ਵਾਹਣਾਦ੍ ਦੀਰ੍ਘਾਤਿਮਾਤ੍ਰਪ੍ਰਵਾਹਣਾਤ੍||੯||
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
ਸਰ੍ਸਪਮਸੂਰਮਾਸਮੁਦ੍ਗਮਕੁਸ੍ਠਕਯਵਕਲਾਯਪਿਣ੍ਡਿਟਿਣ੍ਟਿਕੇਰਕੇਬੁਕਤਿਨ੍ਦੁਕਕਰ੍ਕਨ੍ਧੁਕਾਕਣਨ੍ਤਿਕਾਬਿਮ੍ਬੀਬਦਰਕਰੀਰੋਦੁਮ੍ਬਰ- ਖਰ੍ਜੂਰਜਾਮ੍ਬਵਗੋਸ੍ਤਨਾਙ੍ਗੁਸ੍ਠਕਸ਼ੇਰੁਸ਼ਙ੍ਗਾਟਕਸ਼ਙ੍ਗੀਦਕ੍ਸਸ਼ਿਖਿਸ਼ੁਕਤੁਣ੍ਡਜਿਹ੍ਵਾਪਦ੍ਮਮੁਕੁਲਕਰ੍ਣਿਕਾਸਂਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਦ੍ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਪ੍ਰਬਲਾਨਿ||੧੦||
सर्षपमसूरमाषमुद्गमकुष्ठकयवकलायपिण्डिटिण्टिकेरकेबुकतिन्दुककर्कन्धुकाकणन्तिकाबिम्बीबदरकरीरोदुम्बर- खर्जूरजाम्बवगोस्तनाङ्गुष्ठकशेरुशृङ्गाटकशृङ्गीदक्षशिखिशुकतुण्डजिह्वापद्ममुकुलकर्णिकासंस्थानानि सामान्याद्वातपित्तकफप्रबलानि||१०||
🔊 Audio coming soon
ਟਿਣ੍ਟਿਕੇਰਂ ਕਰੀਰਫਲਂ, ਦਕ੍ਸਃ ਕੁਕ੍ਕੁਟਃ| ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਦ੍ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਪ੍ਰਬਲਾਨੀਤ੍ਯਨੇਨ ਸਰ੍ਵੈਰ੍ਦੋਸੈਰਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਨਾਨਾਕਤਿਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ||੧੦||
Adhikarana 10 (11-13) · Śloka 13
ਤੇਸਾਮਯਂ ਵਿਸ਼ੇਸਃ- ਸ਼ੁਸ੍ਕਮ੍ਲਾਨਕਠਿਨਪਰੁਸਰੂਕ੍ਸਸ਼੍ਯਾਵਾਨਿ, ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਗ੍ਰਾਣਿ, ਵਕ੍ਰਾਣਿ, ਸ੍ਫੁਟਿਤਮੁਖਾਨਿ, ਵਿਸਮਵਿਸਤਾਨਿ, ਸ਼ੂਲਾਕ੍ਸੇਪਤੋਦਸ੍ਫੁਰਣਚਿਮਿਚਿਮਾਸਂਹਰ੍ਸਪਰੀਤਾਨਿ, ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣੋਪਸ਼ਯਾਨਿ, ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਧ੍ਮਾਨਸ਼ਿਸ਼੍ਨਵਸਣਬਸ੍ਤਿਵਙ੍ਕ੍ਸਣਹਦ੍ਗ੍ਰਹਾਙ੍ਗਮਰ੍ਦਹਦਯਦ੍ਰਵਪ੍ਰਬਲਾਨਿ, ਪ੍ਰਤਤਵਿਬਦ੍ਧਵਾਤਮੂਤ੍ਰਵਰ੍ਚਾਂਸਿ, ਊਰੁਕਟੀਪਸ੍ਠਤ੍ਰਿਕਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਕੁਕ੍ਸਿਬਸ੍ਤਿਸ਼ੂਲਸ਼ਿਰੋਭਿਤਾਪਕ੍ਸਵਥੂਦ੍ਗਾਰਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਕਾਸੋਦਾਵਰ੍ਤਾਯਾਮਸ਼ੋਸਸ਼ੋਥ- ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਰੋਚਕਮੁਖਵੈਰਸ੍ਯਤੈਮਿਰ੍ਯਕਣ੍ਡੂਨਾਸਾਕਰ੍ਣਸ਼ਙ੍ਖਸ਼ੂਲਸ੍ਵਰੋਪਘਾਤਕਰਾਣਿ, ਸ਼੍ਯਾਵਾਰੁਣਪਰੁਸਨਖਨਯਨਵਦਨਤ੍ਵਙ੍ਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਸ੍ਯ ਵਾਤੋਲ੍ਬਣਾਨ੍ਯਰ੍ਸ਼ਾਂਸੀਤਿ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍||੧੧|| ਭਵਤਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ- ਕਸਾਯਕਟੁਤਿਕ੍ਤਾਨਿ ਰੂਕ੍ਸਸ਼ੀਤਲਘੂਨਿ ਚ| ਪ੍ਰਮਿਤਾਲ੍ਪਾਸ਼ਨਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਦ੍ਯਮੈਥੁਨਸੇਵਨਮ੍||੧੨|| ਲਙ੍ਘਨਂ ਦੇਸ਼ਕਾਲੌ ਚ ਸ਼ੀਤੌ ਵ੍ਯਾਯਾਮਕਰ੍ਮ ਚ| ਸ਼ੋਕੋ ਵਾਤਾਤਪਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੋ ਹੇਤੁਰ੍ਵਾਤਾਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਮਤਃ||੧੩||
तेषामयं विशेषः- शुष्कम्लानकठिनपरुषरूक्षश्यावानि, तीक्ष्णाग्राणि, वक्राणि, स्फुटितमुखानि, विषमविसृतानि, शूलाक्षेपतोदस्फुरणचिमिचिमासंहर्षपरीतानि, स्निग्धोष्णोपशयानि, प्रवाहिकाध्मानशिश्नवृषणबस्तिवङ्क्षणहृद्ग्रहाङ्गमर्दहृदयद्रवप्रबलानि, प्रततविबद्धवातमूत्रवर्चांसि, ऊरुकटीपृष्ठत्रिकपार्श्वकुक्षिबस्तिशूलशिरोऽभितापक्षवथूद्गारप्रतिश्यायकासोदावर्तायामशोषशोथ- मूर्च्छारोचकमुखवैरस्यतैमिर्यकण्डूनासाकर्णशङ्खशूलस्वरोपघातकराणि, श्यावारुणपरुषनखनयनवदनत्वङ्मूत्रपुरीषस्य वातोल्बणान्यर्शांसीति विद्यात्||११|| भवतश्चात्र- कषायकटुतिक्तानि रूक्षशीतलघूनि च| प्रमिताल्पाशनं तीक्ष्णमद्यमैथुनसेवनम्||१२|| लङ्घनं देशकालौ च शीतौ व्यायामकर्म च| शोको वातातपस्पर्शो हेतुर्वातार्शसां मतः||१३||
🔊 Audio coming soon
ਲਿਙ੍ਗਾਦਿਸਾਮਾਨ੍ਯੇ ਵਾਤਜਾਦੀਨਾਂ ਕਿਂ ਵਿਸ਼ੇਸਨਿਸ਼੍ਚਾਯਕਮਿਤ੍ਯਾਹ- ਤੇਸਾਮਯਂ ਵਿਸ਼ੇਸ ਇਤਿ| ਅਯਮਿਤਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਲਿਙ੍ਗਹੇਤੁਭੇਦਰੂਪੋ ਵਿਸ਼ੇਸੋ ਵਾਤਜਾਦਿਵ੍ਯਵਚ੍ਛੇਦਕ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਵਿਸ਼ੇਸਾਭਿਧਾਨੇ ਹੇਤੁਰੇਵਾਗ੍ਰੇਭਿਧਾਤੁਂ ਯੁਜ੍ਯਤੇ, ਤਥਾਪਿ ਸਂਸ੍ਥਾਨਰੂਪਲਿਙ੍ਗਾਭਿਧਾਨਾਨੁਸਙ੍ਗਾਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਲੋਮਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਾਦ੍ਵਾ ਲਿਙ੍ਗਮੇਵਾਗ੍ਰੇਭਿਧੀਯਤੇ- ਸ਼ੁਸ੍ਕਮ੍ਲਾਨੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ, ਤਦਨੁ ਕਸਾਯੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਹੇਤੁਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ; ਏਵਂ ਪਿਤ੍ਤਕਫਜਯੋਰਪਿ ਵ੍ਯਤਿਕ੍ਰਮੇਣ ਹੇਤੁਲਿਙ੍ਗਾਭਿਧਾਨਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਪ੍ਰਮਿਤਾਸ਼ਨਮਤ੍ਰ ਅਤ੍ਯਲ੍ਪਾਸ਼ਨਮ੍| ਆਤਪਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੋ ਯਦ੍ਯਪ੍ਯੁਸ੍ਣਸ੍ਤਥਾਪਿ ਰੂਕ੍ਸਤਯਾ ਵਾਤਜਨਕਃ; ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ- “ਆਤਪਃ ਕਟੁਕੋ ਰੂਕ੍ਸਃ” ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੧੧-੧੩||
Adhikarana 11 (14-16) · Śloka 16
ਮਦੁਸ਼ਿਥਿਲਸੁਕੁਮਾਰਾਣ੍ਯਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸਹਾਨਿ, ਰਕ੍ਤਪੀਤਨੀਲਕਸ੍ਣਾਨਿ, ਸ੍ਵੇਦੋਪਕ੍ਲੇਦਬਹੁਲਾਨਿ, ਵਿਸ੍ਰਗਨ੍ਧਿਤਨੁਪੀਤਰਕ੍ਤਸ੍ਰਾਵੀਣਿ , ਰੁਧਿਰਵਹਾਨਿ, ਦਾਹਕਣ੍ਡੂਸ਼ੂਲਨਿਸ੍ਤੋਦਪਾਕਵਨ੍ਤਿ, ਸ਼ੀਤੋਪਸ਼ਯਾਨਿ, ਸਮ੍ਭਿਨ੍ਨਪੀਤਹਰਿਤਵਰ੍ਚਾਂਸਿ, ਪੀਤਵਿਸ੍ਰਗਨ੍ਧਿਪ੍ਰਚੁਰਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਾਣਿ, ਪਿਪਾਸਾਜ੍ਵਰਤਮਕਸਮ੍ਮੋਹਭੋਜਨਦ੍ਵੇਸਕਰਾਣਿ ਪੀਤਨਖਨਯਨਤ੍ਵਙ੍ਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤੋਲ੍ਬਣਾਨ੍ਯਰ੍ਸ਼ਾਂਸੀਤਿ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍||੧੪|| ਭਵਤਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ- ਕਟੂਸ੍ਣਲਵਣਕ੍ਸਾਰਵ੍ਯਾਯਾਮਾਗ੍ਨ੍ਯਾਤਪਪ੍ਰਭਾਃ | ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਵਸ਼ਿਸ਼ਿਰੌ ਕ੍ਰੋਧੋ ਮਦ੍ਯਮਸੂਯਨਮ੍||੧੫|| ਵਿਦਾਹਿ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮੁਸ੍ਣਂ ਚ ਸਰ੍ਵਂ ਪਾਨਾਨ੍ਨਭੇਸਜਮ੍| ਪਿਤ੍ਤੋਲ੍ਬਣਾਨਾਂ ਵਿਜ੍ਞੇਯਃ ਪ੍ਰਕੋਪੇ ਹੇਤੁਰਰ੍ਸ਼ਸਾਮ੍||੧੬||
मृदुशिथिलसुकुमाराण्यस्पर्शसहानि, रक्तपीतनीलकृष्णानि, स्वेदोपक्लेदबहुलानि, विस्रगन्धितनुपीतरक्तस्रावीणि , रुधिरवहानि, दाहकण्डूशूलनिस्तोदपाकवन्ति, शीतोपशयानि, सम्भिन्नपीतहरितवर्चांसि, पीतविस्रगन्धिप्रचुरविण्मूत्राणि, पिपासाज्वरतमकसम्मोहभोजनद्वेषकराणि पीतनखनयनत्वङ्मूत्रपुरीषस्य पित्तोल्बणान्यर्शांसीति विद्यात्||१४|| भवतश्चात्र- कटूष्णलवणक्षारव्यायामाग्न्यातपप्रभाः | देशकालावशिशिरौ क्रोधो मद्यमसूयनम्||१५|| विदाहि तीक्ष्णमुष्णं च सर्वं पानान्नभेषजम्| पित्तोल्बणानां विज्ञेयः प्रकोपे हेतुरर्शसाम्||१६||
🔊 Audio coming soon
ਮਦ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪਿਤ੍ਤਜਂ ਪ੍ਰਾਹ| ਸ਼ਿਥਿਲਾਨਿ ਕੋਮਲਾਨਿ| ਸੁਕੁਮਾਰਾਣਿ ਅਕਰ੍ਕਸ਼ਾਨਿ| ਰਕ੍ਤਪੀਤਸ੍ਰਾਵੀਣੀਤਿ ਅਤ੍ਰ ਰਕ੍ਤਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਲੋਹਿਤਵਰ੍ਣ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਰੁਧਿਰਵਹਾਨੀਤਿ ਪਦੇਨ ਰਕ੍ਤਸ੍ਰੁਤਿਰੇਵੋਚ੍ਯਤੇ| ਪ੍ਰਥਮਂ ਵਿਸ੍ਰਗਨ੍ਧੀਤਿ ਰਕ੍ਤਵਿਸ਼ੇਸਣਂ, ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਵਿਸ੍ਰਗਨ੍ਧੀਤਿ ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍| ਪ੍ਰਥਮਂ ਪੀਤਾਭਿਧਾਨਂ ਵਰ੍ਚਸੋ ਹਰਿਤਪੀਤੋਪਦੇਸ਼ਾਰ੍ਥਂ, ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਤੁ ਵਿਸ੍ਰਗਨ੍ਧੇਨ ਸਹ ਪੀਤਵਰ੍ਣਤੋਪਦੇਸ਼ਾਰ੍ਥਂ, ਤਤੀਯਂ ਤੁ ਪੀਤਨਖੇਤ੍ਯਾਦੌ ਕੇਵਲਂ ਪੀਤਵਰ੍ਣਤੋਪਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਕਟੂਸ੍ਣੇਤ੍ਯਾਦੌ ਪ੍ਰਥਮਮੁਸ੍ਣਪਦਮੁਸ੍ਣਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੋਪਦੇਸ਼ਾਰ੍ਥਂ, ਦ੍ਵਿਤੀਯਮੁਸ੍ਣਪਦਮੁਸ੍ਣਵੀਰ੍ਯੋਪਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਮ੍| ‘ਕਟ੍ਵਮ੍ਲਲਵਣਕ੍ਸਾਰ’ ਇਤਿ ਵਾ ਪਾਠਃ||੧੪-੧੬||
Adhikarana 12 (17-19) · Śloka 19
ਤਤ੍ਰ ਯਾਨਿ ਪ੍ਰਮਾਣਵਨ੍ਤਿ, ਉਪਚਿਤਾਨਿ, ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਾਨਿ, ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸਹਾਨਿ , ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼੍ਵੇਤਪਾਣ੍ਡੁਪਿਚ੍ਛਿਲਾਨਿ, ਸ੍ਤਬ੍ਧਾਨਿ, ਗੁਰੂਣਿ, ਸ੍ਤਿਮਿਤਾਨਿ, ਸੁਪ੍ਤਸੁਪ੍ਤਾਨਿ, ਸ੍ਥਿਰਸ਼੍ਵਯਥੂਨਿ, ਕਣ੍ਡੂਬਹੁਲਾਨਿ, ਬਹੁਪ੍ਰਤਤਪਿਞ੍ਜਰਸ਼੍ਵੇਤਰਕ੍ਤਪਿਚ੍ਛਾਸ੍ਰਾਵੀਣਿ, ਗੁਰੁਪਿਚ੍ਛਿਲਸ਼੍ਵੇਤਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਣਿ, ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣੋਪਸ਼ਯਾਨਿ, ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਤਿਮਾਤ੍ਰੋਤ੍ਥਾਨਵਙ੍ਕ੍ਸਣਾਨਾਹਵਨ੍ਤਿ, ਪਰਿਕਰ੍ਤਿਕਾਹਲ੍ਲਾਸਨਿਸ੍ਠੀਵਿਕਾਕਾਸਾਰੋਚਕਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਗੌਰਵਚ੍ਛਰ੍ਦਿਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਸ਼ੋਸਸ਼ੋਥ- ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਸ਼ੀਤਜ੍ਵਰਾਸ਼੍ਮਰੀਸ਼ਰ੍ਕਰਾਹਦਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੋਪਲੇਪਾਸ੍ਯਮਾਧੁਰ੍ਯਪ੍ਰਮੇਹਕਰਾਣਿ, ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਾਨੁਬਨ੍ਧੀਨਿ , ਅਤਿਮਾਤ੍ਰਮਗ੍ਨਿਮਾਰ੍ਦਵਕ੍ਲੈਬ੍ਯਕਰਾਣਿ, ਆਮਵਿਕਾਰਪ੍ਰਬਲਾਨਿ, ਸ਼ੁਕ੍ਲਨਖਨਯਨਵਦਨਤ੍ਵਙ੍ਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਸ੍ਯ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਲ੍ਬਣਾਨ੍ਯਰ੍ਸ਼ਾਂਸੀਤਿ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍||੧੭|| ਭਵਤਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ- ਮਧੁਰਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ੀਤਾਨਿ ਲਵਣਾਮ੍ਲਗੁਰੂਣਿ ਚ| ਅਵ੍ਯਾਯਾਮੋ ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਃ ਸ਼ਯ੍ਯਾਸਨਸੁਖੇ ਰਤਿਃ||੧੮|| ਪ੍ਰਾਗ੍ਵਾਤਸੇਵਾ ਸ਼ੀਤੌ ਚ ਦੇਸ਼ਕਾਲਾਵਚਿਨ੍ਤਨਮ੍| ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਾਣਾਂ ਸਮੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟਮੇਤਤ੍ ਕਾਰਣਮਰ੍ਸ਼ਸਾਮ੍||੧੯||
तत्र यानि प्रमाणवन्ति, उपचितानि, श्लक्ष्णानि, स्पर्शसहानि , स्निग्धश्वेतपाण्डुपिच्छिलानि, स्तब्धानि, गुरूणि, स्तिमितानि, सुप्तसुप्तानि, स्थिरश्वयथूनि, कण्डूबहुलानि, बहुप्रततपिञ्जरश्वेतरक्तपिच्छास्रावीणि, गुरुपिच्छिलश्वेतमूत्रपुरीषाणि, रूक्षोष्णोपशयानि, प्रवाहिकातिमात्रोत्थानवङ्क्षणानाहवन्ति, परिकर्तिकाहृल्लासनिष्ठीविकाकासारोचकप्रतिश्यायगौरवच्छर्दिमूत्रकृच्छ्रशोषशोथ- पाण्डुरोगशीतज्वराश्मरीशर्कराहृदयेन्द्रियोपलेपास्यमाधुर्यप्रमेहकराणि, दीर्घकालानुबन्धीनि , अतिमात्रमग्निमार्दवक्लैब्यकराणि, आमविकारप्रबलानि, शुक्लनखनयनवदनत्वङ्मूत्रपुरीषस्य श्लेष्मोल्बणान्यर्शांसीति विद्यात्||१७|| भवतश्चात्र- मधुरस्निग्धशीतानि लवणाम्लगुरूणि च| अव्यायामो दिवास्वप्नः शय्यासनसुखे रतिः||१८|| प्राग्वातसेवा शीतौ च देशकालावचिन्तनम्| श्लैष्मिकाणां समुद्दिष्टमेतत् कारणमर्शसाम्||१९||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰ ਯਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਕਫਜਮਾਹ| ਪ੍ਰਮਾਣਵਨ੍ਤੀਤਿ ਮਹਾਪ੍ਰਮਾਣਾਨਿ| ਸੁਪ੍ਤਸੁਪ੍ਤਾਨੀਤਿ ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਨਿਸ਼੍ਚੇਤਨਾਨਿ| ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਾਨੁਸ਼ਯਾਮੀਤਿ ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਾਨੁਬਨ੍ਧੀਨਿ||੧੭-੧੯||
Adhikarana 13 (20) · Śloka 20
ਹੇਤੁਲਕ੍ਸਣਸਂਸਰ੍ਗਾਦ੍ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵੋਲ੍ਬਣਾਨਿ ਚ| ਸਰ੍ਵੋ ਹੇਤੁਸ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਾਣਾਂ ਸਹਜੈਰ੍ਲਕ੍ਸਣੈਃ ਸਮਮ੍||੨੦||
हेतुलक्षणसंसर्गाद्विद्याद्द्वन्द्वोल्बणानि च| सर्वो हेतुस्त्रिदोषाणां सहजैर्लक्षणैः समम्||२०||
🔊 Audio coming soon
ਹੇਤੁਲਕ੍ਸਣੇਤ੍ਯਾਦੌ ਉਲ੍ਬਣਪਦੇਨ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਜੇ ਤਤੀਯੋਪਿ ਦੋਸੋ ਜਨਕੋਸ੍ਤ੍ਯੇਵ, ਪਰਂ ਸੋਲ੍ਬਣੋ ਨ ਭਵਤੀਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਸਰ੍ਵੋ ਹੇਤੁਰਿਤਿ ਯਥੋਕ੍ਤਸਰ੍ਵਹੇਤੁਃ, ਸਹਜਃ ਲਕ੍ਸਣੈਃ ਸਹ ਸਰ੍ਵੋ ਹੇਤੁਸ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਾਣਾਂ ਭਵਤਿ; ਤੇਨ ਤ੍ਰਿਦੋਸੇ ਸਰ੍ਵਹੇਤੁਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਹਜਾਨਿ ਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੨੦||
Adhikarana 14 (21-22) · Śloka 22
ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭੋਨ੍ਨਸ੍ਯ ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਂ ਕੁਕ੍ਸੇਰਾਟੋਪ ਏਵ ਚ| ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਮੁਦ੍ਗਾਰਬਾਹੁਲ੍ਯਂ ਸਕ੍ਥਿਸਾਦੋਲ੍ਪਵਿਟ੍ਕਤਾ||੨੧|| ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਪਾਣ੍ਡ੍ਵਰ੍ਤੇਰਾਸ਼ਙ੍ਕਾ ਚੋਦਰਸ੍ਯ ਚ| ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਣਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਨ੍ਯਰ੍ਸ਼ਸਾਮਭਿਵਦ੍ਧਯੇ||੨੨||
विष्टम्भोऽन्नस्य दौर्बल्यं कुक्षेराटोप एव च| कार्श्यमुद्गारबाहुल्यं सक्थिसादोऽल्पविट्कता||२१|| ग्रहणीदोषपाण्ड्वर्तेराशङ्का चोदरस्य च| पूर्वरूपाणि निर्दिष्टान्यर्शसामभिवृद्धये||२२||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਃ ਅਪ੍ਰਚਲਤ੍ਵਮ੍| ਆਟੋਪਃ ਗੁਡਗੁਡਾਸ਼ਬ੍ਦਃ||੨੧-੨੨||
Adhikarana 15 (23) · Śloka 23
ਅਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਖਲੁ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਨਾਸਨ੍ਨਿਪਤਿਤੈਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਃ| ਦੋਸੈਰ੍ਦੋਸਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍ਤੁ ਵਿਸ਼ੇਸਃ ਕਲ੍ਪ੍ਯਤੇਰ੍ਸ਼ਸਾਮ੍||੨੩||
अर्शांसि खलु जायन्ते नासन्निपतितैस्त्रिभिः| दोषैर्दोषविशेषात्तु विशेषः कल्प्यतेऽर्शसाम्||२३||
🔊 Audio coming soon
ਅਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਨ੍ਯਤ੍ਵੇਪਿ ਏਕਦੋਸਜਤ੍ਵਾਦਿਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ਮਾਹ- ਅਰ੍ਸ਼ਾਂਸੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਸਨ੍ਨਿਪਤਿਤੈਰਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤੇ ਤ੍ਰਯਾਣਾਂ ਮੇਲਕੋ ਲਭ੍ਯਤੇ, ਤਥਾਪਿ ਤ੍ਰਿਭਿਰਿਤਿ ਪਦਂ ਤ੍ਰਯਾਣਾਮਪ੍ਯਤ੍ਰਾਨੁਬਨ੍ਧ੍ਯਤ੍ਵਸ੍ਯੋਪਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਦੋਸਵਿਸ਼ੇਸਾਦਿਤਿ ਉਲ੍ਬਣਰੂਪਵਾਤਾਦਿਵਿਸ਼ੇਸਾਤ੍| ਵਿਸ਼ੇਸ ਇਤਿ ਵਾਤਜੋਯਂ, ਪਿਤ੍ਤਜੋਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿਕੋ ਵਿਸ਼ੇਸਃ||੨੩||
Adhikarana 16 (24-25) · Śloka 25
ਪਞ੍ਚਾਤ੍ਮਾ ਮਾਰੁਤਃ ਪਿਤ੍ਤਂ ਕਫੋ ਗੁਦਵਲਿਤ੍ਰਯਮ੍| ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਪ੍ਰਕੁਪ੍ਯਨ੍ਤਿ ਗੁਦਜਾਨਾਂ ਸਮੁਦ੍ਭਵੇ||੨੪|| ਤਸ੍ਮਾਦਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਦੁਃਖਾਨਿ ਬਹੁਵ੍ਯਾਧਿਕਰਾਣਿ ਚ| ਸਰ੍ਵਦੇਹੋਪਤਾਪੀਨਿ ਪ੍ਰਾਯਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰਤਮਾਨਿ ਚ||੨੫||
पञ्चात्मा मारुतः पित्तं कफो गुदवलित्रयम्| सर्व एव प्रकुप्यन्ति गुदजानां समुद्भवे||२४|| तस्मादर्शांसि दुःखानि बहुव्याधिकराणि च| सर्वदेहोपतापीनि प्रायः कृच्छ्रतमानि च||२५||
🔊 Audio coming soon
ਪਞ੍ਚਾਤ੍ਮੇਤਿ ਪ੍ਰਾਣਾਪਾਨਵ੍ਯਾਨੋਦਾਨਸਮਾਨਰੂਪਃ||੨੪-੨੫||
Adhikarana 17 (26-32) · Śloka 32
ਹਸ੍ਤੇ ਪਾਦੇ ਮੁਖੇ ਨਾਭ੍ਯਾਂ ਗੁਦੇ ਵਸਣਯੋਸ੍ਤਥਾ| ਸ਼ੋਥੋ ਹਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲਂ ਚ ਯਸ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯੋਰ੍ਸ਼ਸੋ ਹਿ ਸਃ||੨੬|| ਹਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲਂ ਸਮ੍ਮੋਹਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਰਙ੍ਗਸ੍ਯ ਰੁਗ੍ ਜ੍ਵਰਃ| ਤਸ੍ਣਾ ਗੁਦਸ੍ਯ ਪਾਕਸ਼੍ਚ ਨਿਹਨ੍ਯਰ੍ਗੁਦਜਾਤੁਰਮ੍||੨੭|| ਸਹਜਾਨਿ ਤ੍ਰਿਦੋਸਾਣਿ ਯਾਨਿ ਚਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਾਂ ਵਲਿਮ੍| ਜਾਯਨ੍ਤੇਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਤਾਨ੍ਯਸਾਧ੍ਯਾਨਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍||੨੮|| ਸ਼ੋਸਤ੍ਵਾਦਾਯੁਸਸ੍ਤਾਨਿ ਚਤੁਸ੍ਪਾਦਸਮਨ੍ਵਿਤੇ| ਯਾਪ੍ਯਨ੍ਤੇ ਦੀਪ੍ਤਕਾਯਾਗ੍ਨੇਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਾਨ੍ਯਤੋਨ੍ਯਥਾ||੨੯|| ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਜਾਨਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਯਾਂ ਵਲੌ ਯਾਨ੍ਯਾਸ਼੍ਰਿਤਾਨਿ ਚ| ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਾਨਿ ਤਾਨ੍ਯਾਹੁਃ ਪਰਿਸਂਵਤ੍ਸਰਾਣਿ ਚ||੩੦|| ਬਾਹ੍ਯਾਯਾਂ ਤੁ ਵਲੌ ਜਾਤਾਨ੍ਯੇਕਦੋਸੋਲ੍ਬਣਾਨਿ ਚ| ਅਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਸੁਖਸਾਧ੍ਯਾਨਿ ਨ ਚਿਰੋਤ੍ਪਾਤਤਾਨਿ ਚ||੩੧|| ਤੇਸਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਮਨੇ ਯਤ੍ਨਮਾਸ਼ੁ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਿਚਕ੍ਸਣਃ| ਤਾਨ੍ਯਾਸ਼ੁ ਹਿ ਗੁਦਂ ਬਦ੍ਧ੍ਵਾ ਕੁਰ੍ਯੁਰ੍ਬਦ੍ਧਗੁਦੋਦਰਮ੍||੩੨||
हस्ते पादे मुखे नाभ्यां गुदे वृषणयोस्तथा| शोथो हृत्पार्श्वशूलं च यस्यासाध्योऽर्शसो हि सः||२६|| हृत्पार्श्वशूलं सम्मोहश्छर्दिरङ्गस्य रुग् ज्वरः| तृष्णा गुदस्य पाकश्च निहन्यर्गुदजातुरम्||२७|| सहजानि त्रिदोषाणि यानि चाभ्यन्तरां वलिम्| जायन्तेऽर्शांसि संश्रित्य तान्यसाध्यानि निर्दिशेत्||२८|| शोषत्वादायुषस्तानि चतुष्पादसमन्विते| याप्यन्ते दीप्तकायाग्नेः प्रत्याख्येयान्यतोऽन्यथा||२९|| द्वन्द्वजानि द्वितीयायां वलौ यान्याश्रितानि च| कृच्छ्रसाध्यानि तान्याहुः परिसंवत्सराणि च||३०|| बाह्यायां तु वलौ जातान्येकदोषोल्बणानि च| अर्शांसि सुखसाध्यानि न चिरोत्पाततानि च||३१|| तेषां प्रशमने यत्नमाशु कुर्याद्विचक्षणः| तान्याशु हि गुदं बद्ध्वा कुर्युर्बद्धगुदोदरम्||३२||
🔊 Audio coming soon
ਹਸ੍ਤੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਾਧ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯਵਿਭਾਗਮਾਹ| ਅਙ੍ਗਸ੍ਯ ਰੁਗਿਤਿ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਰੁਕ੍| ਸ਼ੇਸਤ੍ਵਾਦਾਯੁਸ ਇਤਿ ਆਯੁਸਃ ਸ਼ੇਸਤ੍ਵੇ ਸਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਮਨ੍ਵਿਤ ਇਤਿ ਭਾਵੇ ਕ੍ਤਃ; ਤੇਨ ਚਤੁਃਪਾਦਸਮਨ੍ਵਯੇ ਸਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੨੬-੩੨||
Adhikarana 18 (33-37) · Śloka 37
ਤਤ੍ਰਾਹੁਰੇਕੇ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੇਣ ਕਰ੍ਤਨਂ ਹਿਤਮਰ੍ਸ਼ਸਾਮ੍| ਦਾਹਂ ਕ੍ਸਾਰੇਣ ਚਾਪ੍ਯੇਕੇ, ਦਾਹਮੇਕੇ ਤਥਾਗ੍ਨਿਨਾ||੩੩|| ਅਸ੍ਤ੍ਯੇਤਦ੍ਭੂਰਿਤਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਧੀਮਤਾ ਦਸ੍ਟਕਰ੍ਮਣਾ| ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਕਰ੍ਮ ਭ੍ਰਂਸ਼ਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸੁਦਾਰੁਣਃ||੩੪|| ਪੁਂਸ੍ਤ੍ਵੋਪਘਾਤਃ ਸ਼੍ਵਯਥੁਰ੍ਗੁਦੇ ਵੇਗਵਿਨਿਗ੍ਰਹਃ| ਆਧ੍ਮਾਨਂ ਦਾਰੁਣਂ ਸ਼ੂਲਂ ਵ੍ਯਥਾ ਰਕ੍ਤਾਤਿਵਰ੍ਤਨਮ੍||੩੫|| ਪੁਨਰ੍ਵਿਰੋਹੋ ਰੂਢਾਨਾਂ ਕ੍ਲੇਦੋ ਭ੍ਰਂਸ਼ੋ ਗੁਦਸ੍ਯ ਚ| ਮਰਣਂ ਵਾ ਭਵੇਚ੍ਛੀਘ੍ਰਂ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕ੍ਸਾਰਾਗ੍ਨਿਵਿਭ੍ਰਮਾਤ੍||੩੬|| ਯਤ੍ਤੁ ਕਰ੍ਮ ਸੁਖੋਪਾਯਮਲ੍ਪਭ੍ਰਂਸ਼ਮਦਾਰੁਣਮ੍| ਤਦਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਸਮੂਲਾਨਾਂ ਵਿਵਤ੍ਤਯੇ||੩੭||
तत्राहुरेके शस्त्रेण कर्तनं हितमर्शसाम्| दाहं क्षारेण चाप्येके, दाहमेके तथाऽग्निना||३३|| अस्त्येतद्भूरितन्त्रेण धीमता दृष्टकर्मणा| क्रियते त्रिविधं कर्म भ्रंशस्तत्र सुदारुणः||३४|| पुंस्त्वोपघातः श्वयथुर्गुदे वेगविनिग्रहः| आध्मानं दारुणं शूलं व्यथा रक्तातिवर्तनम्||३५|| पुनर्विरोहो रूढानां क्लेदो भ्रंशो गुदस्य च| मरणं वा भवेच्छीघ्रं शस्त्रक्षाराग्निविभ्रमात्||३६|| यत्तु कर्म सुखोपायमल्पभ्रंशमदारुणम्| तदर्शसां प्रवक्ष्यामि समूलानां विवृत्तये||३७||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ| ਕਰ੍ਤਨਂ ਛੇਦਨਮ੍| ਭੂਰਿ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਅਧੀਤਾਨਿ ਯੇਨ ਸ ਭੂਰਿਤਨ੍ਤ੍ਰਃ| ਅਯਂ ਪ੍ਰਕਰਣਾਰ੍ਥਃ- ਸ਼ਿਕ੍ਸਿਤੇਨੈਵ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮ ਵਿਧਾਨਤਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮ੍| ਪੁਨਰ੍ਵਿਰੋਹਃ ਪੁਨਰੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ; ਰੂਢਾਨਾਂ ਰੂਢਵ੍ਰਣਾਨਾਮ੍||੩੩-੩੭||
Adhikarana 19 (38-61) · Śloka 61
ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਲ੍ਬਣਾਨ੍ਯਾਹੁਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਣ੍ਯਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਤਦ੍ਵਿਦਃ| ਪ੍ਰਸ੍ਰਾਵੀਣਿ ਤਥਾਰ੍ਦ੍ਰਾਣਿ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੋਲ੍ਬਣਾਨਿ ਚ||੩੮|| ਤਤ੍ਰ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਸ੍ਤਬ੍ਧਾਨਿ ਸ੍ਵੇਦਯੇਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ਼ੋਫਸ਼ੂਲਾਨ੍ਵਿਤਾਨਿ ਚ||੩੯|| ਚਿਤ੍ਰਕਕ੍ਸਾਰਬਿਲ੍ਵਾਨਾਂ ਤੈਲੇਨਾਭ੍ਯਜ੍ਯ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍| ਯਵਮਾਸਕੁਲਤ੍ਥਾਨਾਂ ਪੁਲਾਕਾਨਾਂ ਚ ਪੋਟ੍ਟਲੈਃ||੪੦|| ਗੋਖਰਾਸ਼੍ਵਸ਼ਕਤ੍ਪਿਣ੍ਡੈਸ੍ਤਿਲਕਲ੍ਕੈਸ੍ਤੁਸੈਸ੍ਤਥਾ| ਵਚਾਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਪਿਣ੍ਡੈਰ੍ਵਾ ਸੁਖੋਸ੍ਣੈਃ ਸ੍ਨੇਹਸਂਯੁਤੈਃ||੪੧|| ਸ਼ਕ੍ਤੂਨਾਂ ਪਿਣ੍ਡਿਕਾਭਿਰ੍ਵਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨਾਂ ਤੈਲਸਰ੍ਪਿਸਾ| ਸ਼ੁਸ੍ਕਮੂਲਕਪਿਣ੍ਡੈਰ੍ਵਾ ਪਿਣ੍ਡੈਰ੍ਵਾ ਕਾਰ੍ਸ੍ਣਗਨ੍ਧਿਕੈਃ||੪੨|| ਰਾਸ੍ਨਾਪਿਣ੍ਡੈਃ ਸੁਖੋਸ੍ਣੈਰ੍ਵਾ ਸਸ੍ਨੇਹੈਰ੍ਹਾਪੁਸੈਰਪਿ| ਇਸ੍ਟਕਸ੍ਯ ਖਰਾਹ੍ਵਾਯਾਃ ਸ਼ਾਕੈਰ੍ਗਞ੍ਜਨਕਸ੍ਯ ਵਾ||੪੩|| ਅਭ੍ਯਜ੍ਯ ਕੁਸ੍ਠਤੈਲੇਨ ਸ੍ਵੇਦਯੇਤ੍ ਪੋਟ੍ਟਲੀਕਤੈਃ| ਵਸਾਰ੍ਕੈਰਣ੍ਡਬਿਲ੍ਵਾਨਾਂ ਪਤ੍ਰੋਤ੍ਕ੍ਵਾਥੈਸ਼੍ਚ ਸੇਚਯੇਤ੍||੪੪|| ਮੂਲਕਤ੍ਰਿਫਲਾਰ੍ਕਾਣਾਂ ਵੇਣੂਨਾਂ ਵਰੁਣਸ੍ਯ ਚ| ਅਗ੍ਨਿਮਨ੍ਥਸ੍ਯ ਸ਼ਿਗ੍ਰੋਸ਼੍ਚ ਪਤ੍ਰਾਣ੍ਯਸ਼੍ਮਨ੍ਤਕਸ੍ਯ ਚ||੪੫|| ਜਲੇਨੋਤ੍ਕ੍ਵਾਥ੍ਯ ਸ਼ੂਲਾਰ੍ਤਂ ਸ੍ਵਭ੍ਯਕ੍ਤਮਵਗਾਹਯੇਤ੍| ਕੋਲੋਤ੍ਕ੍ਵਾਥੇਥਵਾ ਕੋਸ੍ਣੇ ਸੌਵੀਰਕਤੁਸੋਦਕੇ||੪੬|| ਬਿਲ੍ਵਕ੍ਵਾਥੇਥਵਾ ਤਕ੍ਰੇ ਦਧਿਮਣ੍ਡਾਮ੍ਲਕਾਞ੍ਜਿਕੇ| ਗੋਮੂਤ੍ਰੇ ਵਾ ਸੁਖੋਸ੍ਣੇ ਤਂ ਸ੍ਵਭ੍ਯਕ੍ਤਮਵਗਾਹਯੇਤ੍||੪੭|| ਕਸ੍ਣਸਰ੍ਪਵਰਾਹੋਸ੍ਟ੍ਰਜਤੁਕਾਵਸਦਂਸ਼ਜਾਮ੍| ਵਸਾਮਭ੍ਯਞ੍ਜਨੇ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਧੂਪਨਂ ਚਾਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਹਿਤਮ੍||੪੮|| ਨਕੇਸ਼ਾਃ ਸਰ੍ਪਨਿਰ੍ਮੋਕੋ ਵਸਦਂਸ਼ਸ੍ਯ ਚਰ੍ਮ ਚ| ਅਰ੍ਕਮੂਲਂ ਸ਼ਮੀਪਤ੍ਰਮਰ੍ਸ਼ੋਭ੍ਯੋ ਧੂਪਨਂ ਹਿਤਮ੍||੪੯|| ਤੁਮ੍ਬੁਰੂਣਿ ਵਿਡਙ੍ਗਾਨਿ ਦੇਵਦਾਰ੍ਵਕ੍ਸਤਾ ਘਤਮ੍| ਬਹਤੀ ਚਾਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾ ਚ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਃ ਸੁਰਸਾ ਘਤਮ੍||੫੦|| ਵਰਾਹਵਸਵਿਟ੍ ਚੈਵ ਧੂਪਨਂ ਸਕ੍ਤਵੋ ਘਤਮ੍| ਕੁਞ੍ਜਰਸ੍ਯ ਪੁਰੀਸਂ ਤੁ ਘਤਂ ਸਰ੍ਜਰਸਸ੍ਤਥਾ||੫੧|| ਹਰਿਦ੍ਰਾਚੂਰ੍ਣਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਸੁਧਾਕ੍ਸੀਰਂ ਪ੍ਰਲੇਪਨਮ੍| ਗੋਪਿਤ੍ਤਪਿਸ੍ਟਾਃ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਃ ਸਹਰਿਦ੍ਰਾਃ ਪ੍ਰਲੇਪਨਮ੍||੫੨|| ਸ਼ਿਰੀਸਬੀਜਂ ਕੁਸ੍ਠਂ ਚ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਃ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਗੁਡਃ| ਅਰ੍ਕਕ੍ਸੀਰਂ ਸੁਧਾਕ੍ਸੀਰਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਚ ਪ੍ਰਲੇਪਨਮ੍||੫੩|| ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਕਃ ਸ਼੍ਯਾਮਾ ਕਿਣ੍ਵਂ ਮਦਨਤਣ੍ਡੁਲਾਃ| ਪ੍ਰਲੇਪਃ ਕੁਕ੍ਕੁਟਸ਼ਕਦ੍ਧਰਿਦ੍ਰਾਗੁਡਸਂਯੁਤਃ||੫੪|| ਦਨ੍ਤੀ ਸ਼੍ਯਾਮਾਮਤਾਸਙ੍ਗਃ ਪਾਰਾਵਤਸ਼ਕਦ੍ਗੁਡਃ| ਪ੍ਰਲੇਪਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਗਜਾਸ੍ਥੀਨਿ ਨਿਮ੍ਬੋ ਭਲ੍ਲਾਤਕਾਨਿ ਚ||੫੫|| ਪ੍ਰਲੇਪਃ ਸ੍ਯਾਦਲਂ ਕੋਸ੍ਣਂ ਵਾਸਨ੍ਤਕਵਸਾਯੁਤਮ੍| ਸ਼ੂਲਸ਼੍ਵਯਥੁਹਦ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਚੁਲੂਕੀਵਸਯਾਥਵਾ||੫੬|| ਆਰ੍ਕਂ ਪਯਃ ਸੁਧਾਕਾਣ੍ਡਂ ਕਟੁਕਾਲਾਬੁਪਲ੍ਲਵਾਃ| ਕਰਞ੍ਜੋ ਬਸ੍ਤਮੂਤ੍ਰਂ ਚ ਲੇਪਨਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਮਰ੍ਸ਼ਸਾਮ੍||੫੭|| ਅਭ੍ਯਙ੍ਗਾਦ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਦੇਹਾਨ੍ਤਾ ਯ ਏਤੇ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ| ਸ੍ਤਮ੍ਭਸ਼੍ਵਯਥੁਕਣ੍ਡ੍ਵਰ੍ਤਿਸ਼ਮਨਾਸ੍ਤੇਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਮਤਾਃ||੫੮|| ਪ੍ਰਦੇਹਾਨ੍ਤੈਰੁਪਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਨ੍ਯਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਨ੍ਤਿ ਹਿ| ਸਞ੍ਚਿਤਂ ਦੁਸ੍ਟਰੁਧਿਰਂ ਤਤਃ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਸੁਖੀ||੫੯|| ਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਾਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰੂਕ੍ਸੈਰ੍ਹਿ ਨ ਵ੍ਯਾਧਿਰੁਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ| ਰਕ੍ਤੇ ਦੁਸ੍ਟੇ ਭਿਸਕ੍ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਰਕ੍ਤਮੇਵਾਵਸੇਚਯੇਤ੍||੬੦|| ਜਲੌਕੋਭਿਸ੍ਤਥਾ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰੈਃ ਸੂਚੀਭਿਰ੍ਵਾ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ| ਅਵਰ੍ਤਮਾਨਂ ਰੁਧਿਰਂ ਰਕ੍ਤਾਰ੍ਸ਼ੋਭ੍ਯਃ ਪ੍ਰਵਾਹਯੇਤ੍||੬੧||
वातश्लेष्मोल्बणान्याहुः शुष्काण्यर्शांसि तद्विदः| प्रस्रावीणि तथाऽऽर्द्राणि रक्तपित्तोल्बणानि च||३८|| तत्र शुष्कार्शसां पूर्वं प्रवक्ष्यामि चिकित्सितम्| स्तब्धानि स्वेदयेत् पूर्वं शोफशूलान्वितानि च||३९|| चित्रकक्षारबिल्वानां तैलेनाभ्यज्य बुद्धिमान्| यवमाषकुलत्थानां पुलाकानां च पोट्टलैः||४०|| गोखराश्वशकृत्पिण्डैस्तिलकल्कैस्तुषैस्तथा| वचाशताह्वापिण्डैर्वा सुखोष्णैः स्नेहसंयुतैः||४१|| शक्तूनां पिण्डिकाभिर्वा स्निग्धानां तैलसर्पिषा| शुष्कमूलकपिण्डैर्वा पिण्डैर्वा कार्ष्णगन्धिकैः||४२|| रास्नापिण्डैः सुखोष्णैर्वा सस्नेहैर्हापुषैरपि| इष्टकस्य खराह्वायाः शाकैर्गृञ्जनकस्य वा||४३|| अभ्यज्य कुष्ठतैलेन स्वेदयेत् पोट्टलीकृतैः| वृषार्कैरण्डबिल्वानां पत्रोत्क्वाथैश्च सेचयेत्||४४|| मूलकत्रिफलार्काणां वेणूनां वरुणस्य च| अग्निमन्थस्य शिग्रोश्च पत्राण्यश्मन्तकस्य च||४५|| जलेनोत्क्वाथ्य शूलार्तं स्वभ्यक्तमवगाहयेत्| कोलोत्क्वाथेऽथवा कोष्णे सौवीरकतुषोदके||४६|| बिल्वक्वाथेऽथवा तक्रे दधिमण्डाम्लकाञ्जिके| गोमूत्रे वा सुखोष्णे तं स्वभ्यक्तमवगाहयेत्||४७|| कृष्णसर्पवराहोष्ट्रजतुकावृषदंशजाम्| वसामभ्यञ्जने दद्याद्धूपनं चार्शसां हितम्||४८|| नृकेशाः सर्पनिर्मोको वृषदंशस्य चर्म च| अर्कमूलं शमीपत्रमर्शोभ्यो धूपनं हितम्||४९|| तुम्बुरूणि विडङ्गानि देवदार्वक्षता घृतम्| बृहती चाश्वगन्धा च पिप्पल्यः सुरसा घृतम्||५०|| वराहवृषविट् चैव धूपनं सक्तवो घृतम्| कुञ्जरस्य पुरीषं तु घृतं सर्जरसस्तथा||५१|| हरिद्राचूर्णसंयुक्तं सुधाक्षीरं प्रलेपनम्| गोपित्तपिष्टाः पिप्पल्यः सहरिद्राः प्रलेपनम्||५२|| शिरीषबीजं कुष्ठं च पिप्पल्यः सैन्धवं गुडः| अर्कक्षीरं सुधाक्षीरं त्रिफला च प्रलेपनम्||५३|| पिप्पल्यश्चित्रकः श्यामा किण्वं मदनतण्डुलाः| प्रलेपः कुक्कुटशकृद्धरिद्रागुडसंयुतः||५४|| दन्ती श्यामाऽमृतासङ्गः पारावतशकृद्गुडः| प्रलेपः स्याद्गजास्थीनि निम्बो भल्लातकानि च||५५|| प्रलेपः स्यादलं कोष्णं वासन्तकवसायुतम्| शूलश्वयथुहृद्युक्तं चुलूकीवसयाऽथवा||५६|| आर्कं पयः सुधाकाण्डं कटुकालाबुपल्लवाः| करञ्जो बस्तमूत्रं च लेपनं श्रेष्ठमर्शसाम्||५७|| अभ्यङ्गाद्याः प्रदेहान्ता य एते परिकीर्तिताः| स्तम्भश्वयथुकण्ड्वर्तिशमनास्तेऽर्शसां मताः||५८|| प्रदेहान्तैरुपक्रान्तान्यर्शांसि प्रस्रवन्ति हि| सञ्चितं दुष्टरुधिरं ततः सम्पद्यते सुखी||५९|| शीतोष्णास्निग्धरूक्षैर्हि न व्याधिरुपशाम्यति| रक्ते दुष्टे भिषक् तस्माद्रक्तमेवावसेचयेत्||६०|| जलौकोभिस्तथा शस्त्रैः सूचीभिर्वा पुनः पुनः| अवर्तमानं रुधिरं रक्तार्शोभ्यः प्रवाहयेत्||६१||
🔊 Audio coming soon
ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਲ੍ਬਣਾਨੀਤ੍ਯਤ੍ਰ ਯਦ੍ਯਪਿ ਕਫਜੇ ਸ੍ਰਾਵ ਉਕ੍ਤਃ, ਤਥਾਪਿ ਸ ਪਿਚ੍ਛਾਰੂਪਾਨੁਬਨ੍ਧਃ ਨ ਤੁ ਰਕ੍ਤਸ੍ਰਾਵਃ, ਤੇਨ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਰ੍ਸ਼ੋਗ੍ਰਹਣਂ; ਪਿਚ੍ਛਾਸ੍ਰਾਵਸ੍ਤੁ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਰ੍ਦ੍ਰਕਾਰਣਮੇਲਕੇਪਿ ਭਵਤਿ| ਚਿਤ੍ਰਕਕ੍ਸਾਰਬਿਲ੍ਵਾਨਾਂ ਤੈਲੇਨੇਤਿ ਚਿਤ੍ਰਕਾਦਿਸਿਦ੍ਧੇਨ ਤੈਲੇਨ| ਪੁਲਾਕਂ ਤੁਚ੍ਛਧਾਨ੍ਯਮ੍| ਕਾਰ੍ਸ੍ਣਗਨ੍ਧਿਕੈਰਿਤਿ ਸ਼ੋਭਾਞ੍ਜਨਕਤੈਃ| ਖਰਾਹ੍ਵਾਯਾ ਅਜਮੋਦਾਯਾਃ| ਕੁਸ੍ਠਤੈਲੇਨੇਤਿ ਕੁਸ੍ਠਸਿਦ੍ਧਤੈਲੇਨ| ਜਤੁਕਾ ਚਰ੍ਮਚਟਿਕਾ| ਵਸਦਂਸ਼ਃ ਬਿਡਾਲਃ| ਅਕ੍ਸਤਾ ਇਤਿ ਅਖਣ੍ਡਿਤਾ ਯਵਾਃ| ਘਤਪਾਦਾਨ੍ਤਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਧੂਪਾਃ; ਹਸ੍ਤਿਮਲਸਰ੍ਜਰਸਾਭ੍ਯਾਂ ਚ ਪਞ੍ਚਮੋ ਧੂਪਃ| ਕਿਣ੍ਵਂ ਸੁਰਾਬੀਜਮ੍| ਮਦਨਤਣ੍ਡੁਲਾ ਮਦਨਫਲਸ਼ਸ੍ਯਮ੍| ਦਨ੍ਤੀ ਨਿਕੁਮ੍ਭਾ| ਅਮਤਾਸਙ੍ਗਃ ਮਯੂਰਤੁਤ੍ਥਮ੍| ਅਲਂ ਹਰਿਤਾਲਮ੍| ਵਾਸਨ੍ਤਕਵਸਾ ਉਸ੍ਟ੍ਰਵਸਾ| ਕਟੁਕਾਲਾਬੁਃ ਤਿਕ੍ਤਕਾਲਾਬੁਃ| ਜਲੌਕੋਭਿਰਿਤ੍ਯਾਦੌ ਅਵਰ੍ਤਮਾਨਂ ਰੁਧਿਰਂ ਪ੍ਰਵਾਹਯੇਦਿਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਬਿਲ੍ਵਪੇਸ਼ਿਕਾ ਬਿਲ੍ਵਮਧ੍ਯਮ੍||੩੮-੬੧||
Adhikarana 20 (62-71) · Śloka 71
ਗੁਦਸ਼੍ਵਯਥੁਸ਼ੂਲਾਰ੍ਤਂ ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਿਂ ਪਾਯਯੇਤ੍ਤੁ ਤਮ੍| ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਂ ਪਾਠਾਂ ਹਿਙ੍ਗੁ ਸਚਿਤ੍ਰਕਮ੍||੬੨|| ਸੌਵਰ੍ਚਲਂ ਪੁਸ੍ਕਰਾਖ੍ਯਮਜਾਜੀਂ ਬਿਲ੍ਵਪੇਸਿਕਾਮ੍| ਬਿਡਂ ਯਵਾਨੀਂ ਹਪੁਸਾਂ ਵਿਡਙ੍ਗਂ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਵਚਾਮ੍||੬੩|| ਤਿਨ੍ਤਿਡੀਕਂ ਚ ਮਣ੍ਡੇਨ ਮਦ੍ਯੇਨੋਸ੍ਣੋਦਕੇਨ ਵਾ| ਤਥਾਰ੍ਸ਼ੋਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਸ਼ੂਲਾਨਾਹਾਦ੍ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ||੬੪|| ਪਾਚਨਂ ਪਾਯਯੇਦ੍ਵਾ ਤਦ੍ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਹ੍ਯਾਤਿਸਾਰਿਕੇ| ਸਗੁਡਾਮਭਯਾਂ ਵਾਪਿ ਪ੍ਰਾਸ਼ਯੇਤ੍ ਪੌਰ੍ਵਭਕ੍ਤਿਕੀਮ੍||੬੫|| ਪਾਯਯੇਦ੍ਵਾ ਤ੍ਰਿਵਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਰਸਸਂਯੁਤਮ੍| ਹਤੇ ਗੁਦਾਸ਼੍ਰਯੇ ਦੋਸੇ ਗਚ੍ਛਨ੍ਤ੍ਯਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਸਙ੍ਕ੍ਸਯਮ੍||੬੬|| ਗੋਮੂਤ੍ਰਾਧ੍ਯੁਸਿਤਾਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਸਗੁਡਾਂ ਵਾ ਹਰੀਤਕੀਮ੍| ਹਰੀਤਕੀਂ ਤਕ੍ਰਯੁਤਾਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਂ ਵਾ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍||੬੭|| ਸਨਾਗਰਂ ਚਿਤ੍ਰਕਂ ਵਾ ਸੀਧੁਯੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਦਾਪਯੇਚ੍ਚਵ੍ਯਯੁਕ੍ਤਂ ਵਾ ਸੀਧੁਂ ਸਾਜਾਜਿਚਿਤ੍ਰਕਮ੍||੬੮|| ਸੁਰਾਂ ਸਹਪੁਸਾਪਾਠਾਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਸੌਵਰ੍ਚਲਾਨ੍ਵਿਤਾਮ੍| ਦਧਿਤ੍ਥਬਿਲ੍ਵਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਯੁਕ੍ਤਂ ਵਾ ਚਵ੍ਯਚਿਤ੍ਰਕੈਃ||੬੯|| ਭਲ੍ਲਾਤਕਯੁਤਂ ਵਾਪਿ ਪ੍ਰਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤਕ੍ਰਤਰ੍ਪਣਮ੍| ਬਿਲ੍ਵਨਾਗਰਯੁਕ੍ਤਂ ਵਾ ਯਵਾਨ੍ਯਾ ਚਿਤ੍ਰਕੇਣ ਚ||੭੦|| ਚਿਤ੍ਰਕਂ ਹਪੁਸਾਂ ਹਿਙ੍ਗੁਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵਾ ਤਕ੍ਰਸਂਯੁਤਮ੍| ਪਞ੍ਚਕੋਲਯੁਤਂ ਵਾਪਿ ਤਕ੍ਰਮਸ੍ਮੈ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍||੭੧||
गुदश्वयथुशूलार्तं मन्दाग्निं पाययेत्तु तम्| त्र्यूषणं पिप्पलीमूलं पाठां हिङ्गु सचित्रकम्||६२|| सौवर्चलं पुष्कराख्यमजाजीं बिल्वपेषिकाम्| बिडं यवानीं हपुषां विडङ्गं सैन्धवं वचाम्||६३|| तिन्तिडीकं च मण्डेन मद्येनोष्णोदकेन वा| तथाऽर्शोग्रहणीदोषशूलानाहाद्विमुच्यते||६४|| पाचनं पाययेद्वा तद्यदुक्तं ह्यातिसारिके| सगुडामभयां वाऽपि प्राशयेत् पौर्वभक्तिकीम्||६५|| पाययेद्वा त्रिवृच्चूर्णं त्रिफलारससंयुतम्| हृते गुदाश्रये दोषे गच्छन्त्यर्शांसि सङ्क्षयम्||६६|| गोमूत्राध्युषितां दद्यात् सगुडां वा हरीतकीम्| हरीतकीं तक्रयुतां त्रिफलां वा प्रयोजयेत्||६७|| सनागरं चित्रकं वा सीधुयुक्तं प्रयोजयेत्| दापयेच्चव्ययुक्तं वा सीधुं साजाजिचित्रकम्||६८|| सुरां सहपुषापाठां दद्यात् सौवर्चलान्विताम्| दधित्थबिल्वसंयुक्तं युक्तं वा चव्यचित्रकैः||६९|| भल्लातकयुतं वाऽपि प्रदद्यात्तक्रतर्पणम्| बिल्वनागरयुक्तं वा यवान्या चित्रकेण च||७०|| चित्रकं हपुषां हिङ्गुं दद्याद्वा तक्रसंयुतम्| पञ्चकोलयुतं वाऽपि तक्रमस्मै प्रदापयेत्||७१||
🔊 Audio coming soon
ਗੋਮੂਤ੍ਰਾਧ੍ਯੁਸਿਤਾਮਿਤਿ ਰਾਤ੍ਰੌ ਗੋਮੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਪਿਤਾਮ੍| ਭਲ੍ਲਾਤਕਯੁਤਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਭਲ੍ਲਾਤਕਚੂਰ੍ਣਸ੍ਯ ਸਕ੍ਤ੍ਵਪੇਕ੍ਸਯਾ ਦਸ਼ਮੋ ਭਾਗਃ| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ- “ਚੂਰ੍ਣਂ ਤਰ੍ਪਣਭਾਗੈਰ੍ਨਵਭਿਃ ਸਂਯੋਜਿਤਂ ਦੇਯਮ੍” ਇਤਿ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਤਰ੍ਪਣਭਲ੍ਲਾਤਕਚੂਰ੍ਣਯੋਃ ਸਮਾਨਯੋਃ ਸ੍ਤੋਕਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਗਮਾਹੁਃ||੬੨-੭੧||
Adhikarana 21 (72-75) · Śloka 75
ਹਪੁਸਾਂ ਕੁਞ੍ਚਿਕਾਂ ਧਾਨ੍ਯਮਜਾਜੀਂ ਕਾਰਵੀਂ ਸ਼ਟੀਮ੍| ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਂ ਚਿਤ੍ਰਕਂ ਹਸ੍ਤਿਪਿਪ੍ਪਲੀਮ੍||੭੨|| ਯਵਾਨੀਂ ਚਾਜਮੋਦਾਂ ਚ ਚੂਰ੍ਣਿਤਂ ਤਕ੍ਰਸਂਯੁਤਮ੍| ਮਨ੍ਦਾਮ੍ਲਕਟੁਕਂ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਸ੍ਥਾਪਯੇਦ੍ਧਤਭਾਜਨੇ||੭੩|| ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਮ੍ਲਕਟੁਕਂ ਜਾਤਂ ਤਕ੍ਰਾਰਿਸ੍ਟਂ ਮੁਖਪ੍ਰਿਯਮ੍| ਪ੍ਰਪਿਬੇਨ੍ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਕਾਲੇਸ੍ਵਨ੍ਨਸ੍ਯ ਤਸਿਤਸ੍ਤ੍ਰਿਸੁ||੭੪|| ਦੀਪਨਂ ਰੋਚਨਂ ਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਕਫਵਾਤਾਨੁਲੋਮਨਮ੍| ਗੁਦਸ਼੍ਵਯਥੁਕਣ੍ਡ੍ਵਰ੍ਤਿਨਾਸ਼ਨਂ ਬਲਵਰ੍ਧਨਮ੍||੭੫|| ਇਤਿ ਤਕ੍ਰਾਰਿਸ੍ਟਃ|
हपुषां कुञ्चिकां धान्यमजाजीं कारवीं शटीम्| पिप्पलीं पिप्पलीमूलं चित्रकं हस्तिपिप्पलीम्||७२|| यवानीं चाजमोदां च चूर्णितं तक्रसंयुतम्| मन्दाम्लकटुकं विद्वान् स्थापयेद्धृतभाजने||७३|| व्यक्ताम्लकटुकं जातं तक्रारिष्टं मुखप्रियम्| प्रपिबेन्मात्रया कालेष्वन्नस्य तृषितस्त्रिषु||७४|| दीपनं रोचनं वर्ण्यं कफवातानुलोमनम्| गुदश्वयथुकण्ड्वर्तिनाशनं बलवर्धनम्||७५|| इति तक्रारिष्टः|
🔊 Audio coming soon
ਤਕ੍ਰਾਰਿਸ੍ਟੇ ਤੁ ਗ੍ਰਹਣੀਚਿਕਿਤ੍ਸਾਯਾਂ “ਯਵਾਨ੍ਯਾਮਲਕਂ ਪਥ੍ਯਾ ਮਰੀਚਂ ਤ੍ਰਿਪਲਾਂਸ਼ਿਕਮ੍| ਲਵਣਾਨਿ ਪਲਾਂਸ਼ਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਚੈਕਤ੍ਰ ਚੂਰ੍ਣਯੇਤ੍|| ਤਕ੍ਰੇ ਤਦਾਸੁਤਂ ਜਾਤਂ ਤਕ੍ਰਾਰਿਸ੍ਟਂ ਪਿਬੇਨ੍ਨਰਃ” (ਚਿ.ਅ.੧੫) ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਤਕ੍ਰਾਰਿਸ੍ਟਾਨੁਸਾਰੇਣੇਹਾਪਿ ਤਕ੍ਰਚੂਰ੍ਣਮਾਨਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ| ਏਤਦਨੁਸਾਰਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਤੇਨੈਵ ਚਾਤ੍ਰ ਹਪੁਸਾਦਿਚੂਰ੍ਣੇਨ ਮਨ੍ਦਾਮ੍ਲਕਟੁਕਂ ਭਵਤੀਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ; ਮਨ੍ਦਾਮ੍ਲਕਟੁਕਂ ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍, ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਮ੍ਲਕਟੁਕਮਿਤਿ ਜਾਤਲਕ੍ਸਣਂ; ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਮ੍ਲਂ ਕਟੁ ਚੇਤਿ ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਮ੍ਲਕਟੁਕਂ; ਨ ਤੁ ਕਟੁਤ੍ਵਮਪਿ ਵ੍ਯਕ੍ਤਮਤ੍ਰ, ਸਨ੍ਧਾਨੇਨ ਵ੍ਯਕ੍ਤਕਟੁਤਾਨੁਤ੍ਪਾਦਾਤ੍| ਅਨ੍ਨਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਸੁ ਕਾਲੇਸ੍ਵਿਤਿ ਭੋਜਨਾਦਿਮਧ੍ਯਾਨ੍ਤੇਸੁ| ਸਸ੍ਨੇਹਂ ਤਕ੍ਰਂ ਵਾਤੇ, ਕਫੇ ਰੂਕ੍ਸਮ੍||੭੨-੭੫||
Adhikarana 22 (76-88) · Śloka 88
ਤ੍ਵਚਂ ਚਿਤ੍ਰਕਮੂਲਸ੍ਯ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਕੁਮ੍ਭਂ ਪ੍ਰਲੇਪਯੇਤ੍| ਤਕ੍ਰਂ ਵਾ ਦਧਿ ਵਾ ਤਤ੍ਰ ਜਾਤਮਰ੍ਸ਼ੋਹਰਂ ਪਿਬੇਤ੍||੭੬|| ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਤਕ੍ਰਾਤ੍ ਪਰਂ ਨਾਸ੍ਤੀਹ ਭੇਸਜਮ੍| ਤਤ੍ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਂ ਯਥਾਦੋਸਂ ਸਸ੍ਨੇਹਂ ਰੂਕ੍ਸਮੇਵ ਵਾ||੭੭|| ਸਪ੍ਤਾਹਂ ਵਾ ਦਸ਼ਾਹਂ ਵਾ ਪਕ੍ਸਂ ਮਾਸਮਥਾਪਿ ਵਾ| ਬਲਕਾਲਵਿਸ਼ੇਸਜ੍ਞੋ ਭਿਸਕ੍ ਤਕ੍ਰਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍||੭੮|| ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਮਦੁਕਾਯਾਗ੍ਨੇਸ੍ਤਕ੍ਰਮੇਵਾਵਚਾਰਯੇਤ੍| ਸਾਯਂ ਵਾ ਲਾਜਸ਼ਕ੍ਤੂਨਾਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ਤਕ੍ਰਾਵਲੇਹਿਕਾਮ੍||੭੯|| ਜੀਰ੍ਣੇ ਤਕ੍ਰੇ ਪ੍ਰਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵਾ ਤਕ੍ਰਪੇਯਾਂ ਸਸੈਨ੍ਧਵਾਮ੍| ਤਕ੍ਰਾਨੁਪਾਨਂ ਸਸ੍ਨੇਹਂ ਤਕ੍ਰੌਦਨਮਤਃ ਪਰਮ੍||੮੦|| ਯੂਸੈਰ੍ਮਾਂਸਰਸੈਰ੍ਵਾਪਿ ਭੋਜਯੇਤ੍ਤਕ੍ਰਸਂਯੁਤੈਃ| ਯੂਸੈ ਰਸੇਨ ਵਾਪ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਤਕ੍ਰਸਿਦ੍ਧੇਨ ਭੋਜਯੇਤ੍||੮੧|| ਕਾਲਕ੍ਰਮਜ੍ਞਃ ਸਹਸਾ ਨ ਚ ਤਕ੍ਰਂ ਨਿਵਰ੍ਤਯੇਤ੍| ਤਕ੍ਰਪ੍ਰਯੋਗੋ ਮਾਸਾਨ੍ਤਃ ਕ੍ਰਮੇਣੋਪਰਮੋ ਹਿਤਃ||੮੨|| ਅਪਕਰ੍ਸੋ ਯਥੋਤ੍ਕਰ੍ਸੋ ਨ ਤ੍ਵਨ੍ਨਾਦਪਕਸ੍ਯਤੇ| ਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾਗਮਨਰਕ੍ਸਾਰ੍ਥਂ ਦਾਰ੍ਢ੍ਯਾਰ੍ਥਮਨਲਸ੍ਯ ਚ||੮੩|| ਬਲੋਪਚਯਵਰ੍ਣਾਰ੍ਥਮੇਸ ਨਿਰ੍ਦਿਸ਼੍ਯਤੇ ਕ੍ਰਮਃ| ਰੂਕ੍ਸਮਰ੍ਧੋਦ੍ਧਤਸ੍ਨੇਹਂ ਯਤਸ਼੍ਚਾਨੁਦ੍ਧਤਂ ਘਤਮ੍||੮੪|| ਤਕ੍ਰਂ ਦੋਸਾਗ੍ਨਿਬਲਵਿਤ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਹਤਾਨਿ ਨ ਵਿਰੋਹਨ੍ਤਿ ਤਕ੍ਰੇਣ ਗੁਦਜਾਨਿ ਤੁ||੮੫|| ਭੂਮਾਵਪਿ ਨਿਸਿਕ੍ਤਂ ਤਦ੍ਦਹੇਤ੍ਤਕ੍ਰਂ ਤਣੋਲੁਪਮ੍| ਕਿਂ ਪੁਨਰ੍ਦੀਪ੍ਤਕਾਯਾਗ੍ਨੇਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਣ੍ਯਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਦੇਹਿਨਃ||੮੬|| ਸ੍ਰੋਤਃਸੁ ਤਕ੍ਰਸ਼ੁਦ੍ਧੇਸੁ ਰਸਃ ਸਮ੍ਯਗੁਪੈਤਿ ਯਃ| ਤੇਨ ਪੁਸ੍ਟਿਰ੍ਬਲਂ ਵਰ੍ਣਃ ਪ੍ਰਹਰ੍ਸਸ਼੍ਚੋਪਜਾਯਤੇ||੮੭|| ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਕਾਰਾਣਾਂ ਸ਼ਤਂ ਚਾਪਿ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ| ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਕ੍ਰਾਤ੍ ਪਰਂ ਕਿਞ੍ਚਿਦੌਸਧਂ ਕਫਵਾਤਜੇ||੮੮||
त्वचं चित्रकमूलस्य पिष्ट्वा कुम्भं प्रलेपयेत्| तक्रं वा दधि वा तत्र जातमर्शोहरं पिबेत्||७६|| वातश्लेष्मार्शसां तक्रात् परं नास्तीह भेषजम्| तत् प्रयोज्यं यथादोषं सस्नेहं रूक्षमेव वा||७७|| सप्ताहं वा दशाहं वा पक्षं मासमथापि वा| बलकालविशेषज्ञो भिषक् तक्रं प्रयोजयेत्||७८|| अत्यर्थमृदुकायाग्नेस्तक्रमेवावचारयेत्| सायं वा लाजशक्तूनां दद्यात्तक्रावलेहिकाम्||७९|| जीर्णे तक्रे प्रदद्याद्वा तक्रपेयां ससैन्धवाम्| तक्रानुपानं सस्नेहं तक्रौदनमतः परम्||८०|| यूषैर्मांसरसैर्वाऽपि भोजयेत्तक्रसंयुतैः| यूषै रसेन वाऽप्यूर्ध्वं तक्रसिद्धेन भोजयेत्||८१|| कालक्रमज्ञः सहसा न च तक्रं निवर्तयेत्| तक्रप्रयोगो मासान्तः क्रमेणोपरमो हितः||८२|| अपकर्षो यथोत्कर्षो न त्वन्नादपकृष्यते| शक्त्यागमनरक्षार्थं दार्ढ्यार्थमनलस्य च||८३|| बलोपचयवर्णार्थमेष निर्दिश्यते क्रमः| रूक्षमर्धोद्धृतस्नेहं यतश्चानुद्धृतं घृतम्||८४|| तक्रं दोषाग्निबलवित्त्रिविधं तत् प्रयोजयेत्| हतानि न विरोहन्ति तक्रेण गुदजानि तु||८५|| भूमावपि निषिक्तं तद्दहेत्तक्रं तृणोलुपम्| किं पुनर्दीप्तकायाग्नेः शुष्काण्यर्शांसि देहिनः||८६|| स्रोतःसु तक्रशुद्धेषु रसः सम्यगुपैति यः| तेन पुष्टिर्बलं वर्णः प्रहर्षश्चोपजायते||८७|| वातश्लेष्मविकाराणां शतं चापि निवर्तते| नास्ति तक्रात् परं किञ्चिदौषधं कफवातजे||८८||
🔊 Audio coming soon
ਤਕ੍ਰਪ੍ਰਯੋਗਃ- ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇ ਤਕ੍ਰਮੇਵ ਕੇਵਲਂ ਪੇਯਂ, ਤਤ੍ਰਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਮਦ੍ਵਗ੍ਨਿਨਾ ਸਾਯਮਪਿ ਤਕ੍ਰਮੇਵ ਸੇਵ੍ਯਮ੍, ਏਤਤ੍ ‘ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਮਦੁਕਾਯਾਗ੍ਨੇਸ੍ਤਕ੍ਰਮੇਵਾਵਚਾਰਯੇਤ੍’ ਇਤ੍ਯਨੇਨੋਕ੍ਤਮ੍| ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਪ੍ਰਵਦ੍ਧੇਗ੍ਨੌ ਪ੍ਰਾਤਸ੍ਤਕ੍ਰਮੇਵ ਪੇਯਂ, ਸਾਯਂ ਤੁ ਲਾਜਸਕ੍ਤੂਨਾਂ ਤਕ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਵਲੇਹਿਕਾ ਦੇਯਾ| ਤਤਸ੍ਤੁ ਕ੍ਰਮੇਣਾਗ੍ਨੌ ਵਦ੍ਧੇ ਤਕ੍ਰਪੇਯਾ ਤਕ੍ਰੌਦਨਂ ਤਕ੍ਰਸਂਸ੍ਕਤਯੂਸਾਦਿਭੋਜਨਾਨਿ ਸਾਯਂ ਦੇਯਾਨਿ, ਪ੍ਰਾਤਸ੍ਤੁ ਤਕ੍ਰਮੇਵ, ਸਪ੍ਤਾਹਾਦਿਸ੍ਤਕ੍ਰਕਾਲੋ ਜ੍ਞੇਯਃ| ਅਤ੍ਰ ਜਤੂਕਰ੍ਣਃ- “ਪ੍ਰਾਤਸ੍ਤਕ੍ਰਪ੍ਰਯੋਗਃ, ਕ੍ਰਮੇਣੋਤ੍ਕਰ੍ਸਾਪਕਰ੍ਸੌ, ਜੀਰ੍ਣੇ ਚ ਸੈਨ੍ਧਵਾਨ੍ਵਿਤਤਕ੍ਰੇਣੌਦਨਂ ਵਾ, ਅਤਿਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨੇਸ੍ਤਕ੍ਰਮੇਵ” ਇਤਿ| ਸਹਸੇਤਿ ਏਕਦਾ| ਮਾਸਾਨ੍ਤੇ ਇਤਿ ਮਾਸੇ ਨਾਤਿਕ੍ਰਾਮਤਿ| ਅਪਕਰ੍ਸੋ ਯਥੋਤ੍ਕਰ੍ਸ ਇਤਿ ਯੇਨ ਕ੍ਰਮੇਣ ਤਕ੍ਰਂ ਵਦ੍ਧਂ ਤੇਨੈਵ ਮਾਤ੍ਰਾਕ੍ਰਮੇਣ ਤਕ੍ਰਮਪਕਸ੍ਯਤ ਇਤਿ| ਤਕ੍ਰਪ੍ਰਯੋਗਹ੍ਰਾਸੇ ਸਤਿ ਅਨ੍ਨਸਮੁਦਾਯਾਦ੍ਧ੍ਰਾਸੋ ਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ, ਯੋਂਸ਼ਸ੍ਤਕ੍ਰਸ੍ਯਾਪਕਸ੍ਟਃ ਸ ਅਨ੍ਨਾਨ੍ਤਰੇਣ ਪੂਰਣੀਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਸ੍ਮਾਦਯਂ ਤਕ੍ਰਪ੍ਰਯੋਗਕ੍ਰਮ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਸ਼ਕ੍ਤੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਰੂਕ੍ਸਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨੋਕ੍ਤਂ ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਤਕ੍ਰਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਵਾਤੇਸੁ ਦੋਸੇਸੁ, ਮਨ੍ਦਤਮ-ਮਨ੍ਦਤਰ-ਮਨ੍ਦੇਸ੍ਵਗ੍ਨਿਸੁ, ਬਲੇਸੁ ਚਾਧਮਮਧ੍ਯਮੋਤ੍ਤਮੇਸੁ, ਯਥਾਸਙ੍ਖ੍ਯਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਭੂਮਾਵਪੀਤ੍ਯਾਦਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਸ਼ਤਮਿਤਿ ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਕਾਰਾਃ, ਅਸ਼ੀਤਿਰ੍ਵਾਤਵਿਕਾਰਾ ਇਤਿ ਮਿਲਿਤ੍ਵਾ ਵਿਕਾਰਾਣਾਂ ਸ਼ਤਮ੍||੭੬-੮੮||
Adhikarana 23 (89-95) · Śloka 96
ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਂ ਚਿਤ੍ਰਕਂ ਹਸ੍ਤਿਪਿਪ੍ਪਲੀਮ੍| ਸ਼ਙ੍ਗਵੇਰਮਜਾਜੀਂ ਚ ਕਾਰਵੀਂ ਧਾਨ੍ਯਤੁਮ੍ਬੁਰੁ||੮੯|| ਬਿਲ੍ਵਂ ਕਰ੍ਕਟਕਂ ਪਾਠਾਂ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਪੇਯਾਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍| ਫਲਾਮ੍ਲਾਂ ਯਮਕੈਰ੍ਭਸ੍ਟਾਂ ਤਾਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਗੁਦਜਾਪਹਾਮ੍||੯੦|| ਏਤੈਸ਼੍ਚੈਵ ਖਡਾਨ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਦੇਤੈਸ਼੍ਚ ਵਿਪਚੇਜ੍ਜਲਮ੍| ਏਤੈਸ਼੍ਚੈਵ ਘਤਂ ਸਾਧ੍ਯਮਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਵਿਨਿਵਤ੍ਤਯੇ||੯੧|| ਸ਼ਟੀਪਲਾਸ਼ਸਿਦ੍ਧਾਂ ਵਾ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾ ਨਾਗਰੇਣ ਵਾ| ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਯਵਾਗੂਂ ਤਕ੍ਰਾਮ੍ਲਾਂ ਮਰਿਚੈਰਵਚੂਰ੍ਣਿਤਾਮ੍||੯੨|| ਸ਼ੁਸ੍ਕਮੂਲਕਯੂਸਂ ਵਾ ਯੂਸਂ ਕੌਲਤ੍ਥਮੇਵ ਵਾ| ਦਧਿਤ੍ਥਬਿਲ੍ਵਯੂਸਂ ਵਾ ਸਕੁਲਤ੍ਥਮਕੁਸ੍ਠਕਮ੍||੯੩|| ਛਾਗਲਂ ਵਾ ਰਸਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਯੂਸੈਰੇਭਿਰ੍ਵਿਮਿਸ਼੍ਰਿਤਮ੍| ਲਾਵਾਦੀਨਾਂ ਫਲਾਮ੍ਲਂ ਵਾ ਸਤਕ੍ਰਂ ਗ੍ਰਾਹਿਭਿਰ੍ਯੁਤਮ੍||੯੪|| ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲਿਰ੍ਮਹਾਸ਼ਾਲਿਃ ਕਲਮੋ ਲਾਙ੍ਗਲਃ ਸਿਤਃ| ਸ਼ਾਰਦਃ ਸਸ੍ਟਿਕਸ਼੍ਚੈਵ ਸ੍ਯਾਦਨ੍ਨਵਿਧਿਰਰ੍ਸ਼ਸਾਮ੍||੯੫|| ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੋ ਭਿਨ੍ਨਸ਼ਕਤਾਮਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਚ ਕ੍ਰਿਯਾਕ੍ਰਮਃ|੯੬|
पिप्पलीं पिप्पलीमूलं चित्रकं हस्तिपिप्पलीम्| शृङ्गवेरमजाजीं च कारवीं धान्यतुम्बुरु||८९|| बिल्वं कर्कटकं पाठां पिष्ट्वा पेयां विपाचयेत्| फलाम्लां यमकैर्भृष्टां तां दद्याद्गुदजापहाम्||९०|| एतैश्चैव खडान् कुर्यादेतैश्च विपचेज्जलम्| एतैश्चैव घृतं साध्यमर्शसां विनिवृत्तये||९१|| शटीपलाशसिद्धां वा पिप्पल्या नागरेण वा| दद्याद्यवागूं तक्राम्लां मरिचैरवचूर्णिताम्||९२|| शुष्कमूलकयूषं वा यूषं कौलत्थमेव वा| दधित्थबिल्वयूषं वा सकुलत्थमकुष्ठकम्||९३|| छागलं वा रसं दद्याद्यूषैरेभिर्विमिश्रितम्| लावादीनां फलाम्लं वा सतक्रं ग्राहिभिर्युतम्||९४|| रक्तशालिर्महाशालिः कलमो लाङ्गलः सितः| शारदः षष्टिकश्चैव स्यादन्नविधिरर्शसाम्||९५|| इत्युक्तो भिन्नशकृतामर्शसां च क्रियाक्रमः|९६|
🔊 Audio coming soon
ਬਿਲ੍ਵਂ ਬਾਲਬਿਲ੍ਵਮ੍| ਫਲਾਮ੍ਲਮਿਤਿ ਫਲੈਰ੍ਦਾਡਿਮਾਦਿਭਿਰਮ੍ਲਾਮ੍| ਗ੍ਰਾਹਿਭਿਰ੍ਯੁਤਮਿਤਿ ਵਰ੍ਚੋਗ੍ਰਾਹਿਦਸ਼ਸਂਸ੍ਕਤਮ੍| ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲ੍ਯਾਦਯੋਨ੍ਨਪਾਨਵ੍ਯਾਕਤਾਃ||੮੯-੯੫||-
Adhikarana 24 (96-102) · Śloka 102
ਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਗਾਢਸ਼ਕਤਸ੍ਤੇਸਾਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਭੇਸਜਮ੍||੯੬|| ਸਸ੍ਨੇਹੈਃ ਸ਼ਕ੍ਤੁਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾਂ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਂ ਲਵਣੀਕਤਾਮ੍| ਦਦ੍ਯਾਨ੍ਮਤ੍ਸ੍ਯਣ੍ਡਿਕਾਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਭਕ੍ਸਯਿਤ੍ਵਾ ਸਨਾਗਰਾਮ੍||੯੭|| ਗੁਡਂ ਸਨਾਗਰਂ ਪਾਠਾਂ ਫਲਾਮ੍ਲਂ ਪਾਯਯੇਚ੍ਚ ਤਮ੍| ਗੁਡਂ ਘਤਯਵਕ੍ਸਾਰਯੁਕ੍ਤਂ ਵਾਪਿ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍||੯੮|| ਯਵਾਨੀਂ ਨਾਗਰਂ ਪਾਠਾਂ ਦਾਡਿਮਸ੍ਯ ਰਸਂ ਗੁਡਮ੍| ਸਤਕ੍ਰਲਵਣਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵਾਤਵਰ੍ਚੋਨੁਲੋਮਨਮ੍||੯੯|| ਦੁਃਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਕੇਨ ਬਿਲ੍ਵੇਨ ਯਵਾਨ੍ਯਾ ਨਾਗਰੇਣ ਵਾ| ਏਕੈਕੇਨਾਪਿ ਸਂਯੁਕ੍ਤਾ ਪਾਠਾ ਹਨ੍ਤ੍ਯਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਰੁਜਮ੍||੧੦੦|| ਪ੍ਰਾਗ੍ਭਕ੍ਤਂ ਯਮਕੇ ਭਸ੍ਟਾਨ੍ ਸਕ੍ਤੁਭਿਸ਼੍ਚਾਵਚੂਰ੍ਣਿਤਾਨ੍| ਕਰਞ੍ਜਪਲ੍ਲਵਾਨ੍ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵਾਤਰ੍ਚੋਨੁਲੋਮਨਾਨ੍||੧੦੧|| ਮਦਿਰਾਂ ਵਾ ਸਲਵਣਾਂ ਸੀਧੁਂ ਸੌਵੀਰਕਂ ਤਥਾ| ਗੁਡਨਾਗਰਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਪਿਬੇਦ੍ਵਾ ਪੌਰ੍ਵਭਕ੍ਤਿਕਮ੍||੧੦੨||
येऽत्यर्थं गाढशकृतस्तेषां वक्ष्यामि भेषजम्||९६|| सस्नेहैः शक्तुभिर्युक्तां प्रसन्नां लवणीकृताम्| दद्यान्मत्स्यण्डिकां पूर्वं भक्षयित्वा सनागराम्||९७|| गुडं सनागरं पाठां फलाम्लं पाययेच्च तम्| गुडं घृतयवक्षारयुक्तं वाऽपि प्रयोजयेत्||९८|| यवानीं नागरं पाठां दाडिमस्य रसं गुडम्| सतक्रलवणं दद्याद्वातवर्चोऽनुलोमनम्||९९|| दुःस्पर्शकेन बिल्वेन यवान्या नागरेण वा| एकैकेनापि संयुक्ता पाठा हन्त्यर्शसां रुजम्||१००|| प्राग्भक्तं यमके भृष्टान् सक्तुभिश्चावचूर्णितान्| करञ्जपल्लवान् दद्याद्वातर्चोऽनुलोमनान्||१०१|| मदिरां वा सलवणां सीधुं सौवीरकं तथा| गुडनागरसंयुक्तं पिबेद्वा पौर्वभक्तिकम्||१०२||
🔊 Audio coming soon
ਯਵਾਨੀਨਾਗਰਮਿਤ੍ਯਾਦੌ ਯਵਾਨ੍ਯਾਦੀਨਿ ਸਮਾਨਿ ਤਕ੍ਰੇਣ ਪੇਯਾਨਿ; ਲਵਣਂ ਤਾਵਦ੍ਯਾਵਲ੍ਲਵਣਰਸਤਾ ਭਵਤਿ||੯੬-੧੦੨||
Adhikarana 25 (103-118) · Śloka 118
ਪਿਪ੍ਪਲੀਨਾਗਰਕ੍ਸਾਰਕਾਰਵੀਧਾਨ੍ਯਜੀਰਕੈਃ| ਫਾਣਿਤੇਨ ਚ ਸਂਯੋਜ੍ਯ ਫਲਾਮ੍ਲਂ ਦਾਪਯੇਦ੍ਘਤਮ੍||੧੦੩|| ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਂ ਚਿਤ੍ਰਕੋ ਹਸ੍ਤਿਪਿਪ੍ਪਲੀ| ਸ਼ਙ੍ਗਵੇਰਯਵਕ੍ਸਾਰੌ ਤੈਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ ਪਿਬੇਦ੍ਘਤਮ੍||੧੦੪|| ਚਵ੍ਯਚਿਤ੍ਰਕਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ ਗੁਡਕ੍ਸਾਰਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍| ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ ਸਗੁਡਕ੍ਸਾਰਨਾਗਰਮ੍ ||੧੦੫|| ਪਿਪ੍ਪਲੀਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਦਧਿਦਾਡਿਮਧਾਨ੍ਯਕੈਃ | ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਿਧਾਤਵ੍ਯਂ ਵਾਤਵਰ੍ਚੋਵਿਬਨ੍ਧਨੁਤ੍||੧੦੬|| ਚਵ੍ਯਂ ਤ੍ਰਿਕਟੁਕਂ ਪਾਠਾਂ ਕ੍ਸਾਰਂ ਕੁਸ੍ਤੁਮ੍ਬੁਰੂਣਿ ਚ| ਯਵਾਨੀਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਮੁਭੇ ਚ ਵਿਡਸੈਨ੍ਧਵੇ||੧੦੭|| ਚਿਤ੍ਰਕਂ ਬਿਲ੍ਵਮਭਯਾਂ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍| ਸ਼ਕਦ੍ਵਾਤਾਨੁਲੋਮ੍ਯਾਰ੍ਥਂ ਜਾਤੇ ਦਧ੍ਨਿ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇ||੧੦੮|| ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਂ ਗੁਦਭ੍ਰਂਸ਼ਂ ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਂ ਪਰਿਸ੍ਰਵਮ੍| ਗੁਦਵਙ੍ਕ੍ਸਣਸ਼ੂਲਂ ਚ ਘਤਮੇਤਦ੍ਵ੍ਯਪੋਹਤਿ||੧੦੯|| ਨਾਗਰਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਂ ਚਿਤ੍ਰਕੋ ਹਸ੍ਤਿਪਿਪ੍ਪਲੀ| ਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾ ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਧਾਨ੍ਯਂ ਬਿਲ੍ਵਂ ਪਾਠਾ ਯਵਾਨਿਕਾ||੧੧੦|| ਚਾਙ੍ਗੇਰੀਸ੍ਵਰਸੇ ਸਰ੍ਪਿਃ ਕਲ੍ਕੈਰੇਤੈਰ੍ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍| ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇਨ ਦਧ੍ਨਾ ਚ ਤਦ੍ਘਤਂ ਕਫਵਾਤਨੁਤ੍||੧੧੧|| ਅਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਂ ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਂ ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਮ੍| ਗੁਦਭ੍ਰਂਸ਼ਾਰ੍ਤਿਮਾਨਾਹਂ ਘਤਮੇਤਦ੍ਵ੍ਯਪੋਹਤਿ||੧੧੨|| ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਨਾਗਰਂ ਪਾਠਾਂ ਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਂ ਚ ਪਥਕ੍ ਪਥਕ੍| ਭਾਗਾਂਸ੍ਤ੍ਰਿਪਲਿਕਾਨ੍ ਕਤ੍ਵਾ ਕਸਾਯਮੁਪਕਲ੍ਪਯੇਤ੍||੧੧੩|| ਗਣ੍ਡੀਰਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਂ ਵ੍ਯੋਸਂ ਚਵ੍ਯਂ ਚ ਚਿਤ੍ਰਕਮ੍| ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਕਸਾਯੇ ਵਿਨਯੇਤ੍ ਪੂਤੇ ਦ੍ਵਿਪਲਿਕਂ ਭਿਸਕ੍||੧੧੪|| ਪਲਾਨਿ ਸਰ੍ਪਿਸਸ੍ਤਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍| ਚਾਙ੍ਗੇਰੀਸ੍ਵਰਸਂ ਤੁਲ੍ਯਂ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਦਧਿ ਸਡ੍ਗੁਣਮ੍||੧੧੫|| ਮਦ੍ਵਗ੍ਨਿਨਾ ਤਤਃ ਸਾਧ੍ਯਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍| ਤਦਾਹਾਰੇ ਵਿਧਾਤਵ੍ਯਂ ਪਾਨੇ ਪ੍ਰਾਯੋਗਿਕੇ ਵਿਧੌ||੧੧੬|| ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਰ੍ਸ਼ੋਵਿਕਾਰਘ੍ਨਂ ਗੁਲ੍ਮਹਦ੍ਰੋਗਨਾਸ਼ਨਮ੍| ਸ਼ੋਥਪ੍ਲੀਹੋਦਰਾਨਾਹਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਜ੍ਵਰਾਪਹਮ੍||੧੧੭|| ਕਾਸਹਿਕ੍ਕਾਰੁਚਿਸ਼੍ਵਾਸਸੂਦਨਂ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲਨੁਤ੍| ਬਲਪੁਸ੍ਟਿਕਰਂ ਵਰ੍ਣ੍ਯਮਗ੍ਨਿਸਨ੍ਦੀਪਨਂ ਪਰਮ੍||੧੧੮||
पिप्पलीनागरक्षारकारवीधान्यजीरकैः| फाणितेन च संयोज्य फलाम्लं दापयेद्घृतम्||१०३|| पिप्पली पिप्पलीमूलं चित्रको हस्तिपिप्पली| शृङ्गवेरयवक्षारौ तैः सिद्धं वा पिबेद्घृतम्||१०४|| चव्यचित्रकसिद्धं वा गुडक्षारसमन्वितम्| पिप्पलीमूलसिद्धं वा सगुडक्षारनागरम् ||१०५|| पिप्पलीपिप्पलीमूलदधिदाडिमधान्यकैः | सिद्धं सर्पिर्विधातव्यं वातवर्चोविबन्धनुत्||१०६|| चव्यं त्रिकटुकं पाठां क्षारं कुस्तुम्बुरूणि च| यवानीं पिप्पलीमूलमुभे च विडसैन्धवे||१०७|| चित्रकं बिल्वमभयां पिष्ट्वा सर्पिर्विपाचयेत्| शकृद्वातानुलोम्यार्थं जाते दध्नि चतुर्गुणे||१०८|| प्रवाहिकां गुदभ्रंशं मूत्रकृच्छ्रं परिस्रवम्| गुदवङ्क्षणशूलं च घृतमेतद्व्यपोहति||१०९|| नागरं पिप्पलीमूलं चित्रको हस्तिपिप्पली| श्वदंष्ट्रा पिप्पली धान्यं बिल्वं पाठा यवानिका||११०|| चाङ्गेरीस्वरसे सर्पिः कल्कैरेतैर्विपाचयेत्| चतुर्गुणेन दध्ना च तद्घृतं कफवातनुत्||१११|| अर्शांसि ग्रहणीदोषं मूत्रकृच्छ्रं प्रवाहिकाम्| गुदभ्रंशार्तिमानाहं घृतमेतद्व्यपोहति||११२|| पिप्पलीं नागरं पाठां श्वदंष्ट्रां च पृथक् पृथक्| भागांस्त्रिपलिकान् कृत्वा कषायमुपकल्पयेत्||११३|| गण्डीरं पिप्पलीमूलं व्योषं चव्यं च चित्रकम्| पिष्ट्वा कषाये विनयेत् पूते द्विपलिकं भिषक्||११४|| पलानि सर्पिषस्तस्मिंश्चत्वारिंशत् प्रदापयेत्| चाङ्गेरीस्वरसं तुल्यं सर्पिषा दधि षड्गुणम्||११५|| मृद्वग्निना ततः साध्यं सिद्धं सर्पिर्निधापयेत्| तदाहारे विधातव्यं पाने प्रायोगिके विधौ||११६|| ग्रहण्यर्शोविकारघ्नं गुल्महृद्रोगनाशनम्| शोथप्लीहोदरानाहमूत्रकृच्छ्रज्वरापहम्||११७|| कासहिक्कारुचिश्वाससूदनं पार्श्वशूलनुत्| बलपुष्टिकरं वर्ण्यमग्निसन्दीपनं परम्||११८||
🔊 Audio coming soon
ਪਿਪ੍ਪਲੀਨਾਗਰੇਤ੍ਯਾਦੌ ਅਪਕ੍ਵਮੇਵ ਕੇਚਿਦ੍ਘਤਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ| ਗੁਡਕ੍ਸਾਰਸਮਨ੍ਵਿਤਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਘਤੇ ਸਿਦ੍ਧੇ ਗੁਡਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪ੍ਯਤ੍ਵਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਪਿਪ੍ਪਲੀਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲੇਤ੍ਯਾਦੌ ਦਧਿ ਦ੍ਰਵਂ, ਸ਼ੇਸਾਣਾਂ ਕਲ੍ਕਃ| ਜਾਤੇ ਦਧ੍ਨੀਤਿ ਸੁਜਾਤੇ| ਨਾਗਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿਕੇ ਘਤੇ ਚਾਙ੍ਗੇਰੀਸ੍ਵਰਸਸ੍ਯਾਪਿ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇਨ ਦਧ੍ਨਾ ਚੇਤਿ ਚਕਾਰਾਚ੍ਚਾਤੁਰ੍ਗੁਣ੍ਯਮ੍| ਪਿਪ੍ਪਲੀਮਿਤ੍ਯਾਦੌ ਭੂਰਿਮਾਨਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯੇ ਕ੍ਵਾਥਸ੍ਯਾਨੁਕ੍ਤਮਾਨਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਸਮਤ੍ਵਮੇਵ; ਤੇਨ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਪਲੇਪਿ ਕ੍ਵਾਥ੍ਯਦ੍ਰਵ੍ਯੇ ਤ੍ਰਿਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਪਾਨੀਯਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍ਪਲਾਨਿ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯਾਨਿ| ਗਣ੍ਡੀਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਕਲ੍ਕਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣ੍ਯਾਹ||੧੦੩-੧੧੮||
Adhikarana 26 (119-126) · Śloka 127
ਸਗੁਡਾਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਯੁਕ੍ਤਾਂ ਘਤਭਸ੍ਟਾਂ ਹਰੀਤਕੀਮ੍| ਤ੍ਰਿਵਦ੍ਦਨ੍ਤੀਯੁਤਾਂ ਵਾਪਿ ਭਕ੍ਸਯੇਦਾਨੁਲੋਮਿਕੀਮ੍||੧੧੯|| ਵਿਡ੍ਵਾਤਕਫਪਿਤ੍ਤਾਨਾਮਾਨੁਲੋਮ੍ਯੇਥ ਨਿਰ੍ਵਤੇ| ਗੁਦੇਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤਿ ਪਾਵਕਸ਼੍ਚਾਭਿਵਰ੍ਧਤੇ||੧੨੦|| ਬਰ੍ਹਿਤਿਤ੍ਤਿਰਿਲਾਵਾਨਾਂ ਰਸਾਨਮ੍ਲਾਨ੍ ਸੁਸਂਸ੍ਕਤਾਨ੍| ਦਕ੍ਸਾਣਾਂ ਵਰ੍ਤਕਾਨਾਂ ਚ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵਿਡ੍ਵਾਤਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ||੧੨੧|| ਤ੍ਰਿਵਦ੍ਦਨ੍ਤੀਪਲਾਸ਼ਾਨਾਂ ਚਾਙ੍ਗੇਰ੍ਯਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਕਸ੍ਯ ਚ| ਯਮਕੇ ਭਰ੍ਜਿਤਂ ਦਦ੍ਯਾਚ੍ਛਾਕਂ ਦਧਿਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍||੧੨੨|| ਉਪੋਦਿਕਾਂ ਤਣ੍ਡੁਲੀਯਂ ਵੀਰਾਂ ਵਾਸ੍ਤੁਕਪਲ੍ਲਵਾਨ੍| ਸੁਵਰ੍ਚਲਾਂ ਸਲੋਣੀਕਾਂ ਯਵਸ਼ਾਕਮਵਲ੍ਗੁਜਮ੍||੧੨੩|| ਕਾਕਮਾਚੀਂ ਰੁਹਾਪਤ੍ਰਂ ਮਹਾਪਤ੍ਰਂ ਤਥਾਮ੍ਲਿਕਾਮ੍| ਜੀਵਨ੍ਤੀਂ ਸ਼ਟਿਸ਼ਾਕਂ ਚ ਸ਼ਾਕਂ ਗਞ੍ਜਨਕਸ੍ਯ ਚ||੧੨੪|| ਦਧਿਦਾਡਿਮਸਿਦ੍ਧਾਨਿ ਯਮਕੇ ਭਰ੍ਜਿਤਾਨਿ ਚ| ਧਾਨ੍ਯਨਾਗਰਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਸ਼ਾਕਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ ਦਾਪਯੇਤ੍||੧੨੫|| ਗੋਧਾਲੋਪਾਕਮਾਰ੍ਜਾਰਸ਼੍ਵਾਵਿਦੁਸ੍ਟ੍ਰਗਵਾਮਪਿ| ਕੂਰ੍ਮਸ਼ਲ੍ਲਕਯੋਸ਼੍ਚੈਵ ਸਾਧਯੇਚ੍ਛਾਕਵਦ੍ਰਸਾਨ੍||੧੨੬|| ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲ੍ਯੋਦਨਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਰਸੈਸ੍ਤੈਰ੍ਵਾਤਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ|੧੨੭|
सगुडां पिप्पलीयुक्तां घृतभृष्टां हरीतकीम्| त्रिवृद्दन्तीयुतां वाऽपि भक्षयेदानुलोमिकीम्||११९|| विड्वातकफपित्तानामानुलोम्येऽथ निर्वृते| गुदेऽर्शांसि प्रशाम्यन्ति पावकश्चाभिवर्धते||१२०|| बर्हितित्तिरिलावानां रसानम्लान् सुसंस्कृतान्| दक्षाणां वर्तकानां च दद्याद्विड्वातसङ्ग्रहे||१२१|| त्रिवृद्दन्तीपलाशानां चाङ्गेर्याश्चित्रकस्य च| यमके भर्जितं दद्याच्छाकं दधिसमन्वितम्||१२२|| उपोदिकां तण्डुलीयं वीरां वास्तुकपल्लवान्| सुवर्चलां सलोणीकां यवशाकमवल्गुजम्||१२३|| काकमाचीं रुहापत्रं महापत्रं तथाऽम्लिकाम्| जीवन्तीं शटिशाकं च शाकं गृञ्जनकस्य च||१२४|| दधिदाडिमसिद्धानि यमके भर्जितानि च| धान्यनागरयुक्तानि शाकान्येतानि दापयेत्||१२५|| गोधालोपाकमार्जारश्वाविदुष्ट्रगवामपि| कूर्मशल्लकयोश्चैव साधयेच्छाकवद्रसान्||१२६|| रक्तशाल्योदनं दद्याद्रसैस्तैर्वातशान्तये|१२७|
🔊 Audio coming soon
ਆਨੁਲੋਮਿਕਾਨਿ ਸ਼ਾਕਾਨ੍ਯਾਹ- ਉਪੋਦਿਕਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸੁਵਰ੍ਚਲਾ ਸੂਰ੍ਯਾਵਰ੍ਤਾ| ਰੁਹਾਪਤ੍ਰਮ੍ ਉਦਗ੍ਰਸ਼ਾਕਮ੍| ਮਹਾਪਤ੍ਰਃ ਸ਼੍ਯੋਨਾਕਃ| ਦਧਿਦਾਡਿਮਾਦਿ ਸਂਸ੍ਕਾਰਦ੍ਰਵ੍ਯਮ੍||੧੧੯-੧੨੬||-
Adhikarana 27 (127-129) · Śloka 129
ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਵਾਤੋਲ੍ਬਣਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਿਂ ਗੁਦਜਾਤੁਰਮ੍||੧੨੭|| ਮਦਿਰਾਂ ਸ਼ਾਰ੍ਕਰਂ ਜਾਤਂ ਸੀਧੁਂ ਤਕ੍ਰਂ ਤੁਸੋਦਕਮ੍| ਅਰਿਸ੍ਟਂ ਦਧਿਮਣ੍ਡਂ ਵਾ ਸ਼ਤਂ ਵਾ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਂ ਜਲਮ੍||੧੨੮|| ਕਣ੍ਟਕਾਰ੍ਯਾ ਸ਼ਤਂ ਵਾਪਿ ਸ਼ਤਂ ਨਾਗਰਧਾਨ੍ਯਕੈਃ| ਅਨੁਪਾਨਂ ਭਿਸਗ੍ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਵਾਤਵਰ੍ਚੋਨੁਲੋਮਨਮ੍||੧੨੯||
ज्ञात्वा वातोल्बणं रूक्षं मन्दाग्निं गुदजातुरम्||१२७|| मदिरां शार्करं जातं सीधुं तक्रं तुषोदकम्| अरिष्टं दधिमण्डं वा शृतं वा शिशिरं जलम्||१२८|| कण्टकार्या शृतं वाऽपि शृतं नागरधान्यकैः| अनुपानं भिषग्दद्याद्वातवर्चोऽनुलोमनम्||१२९||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਾਰ੍ਕਰਮਿਤਿ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਕਤਮ੍| ਅਰਿਸ੍ਟਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਮ੍||੧੨੭-੧੨੯||
Adhikarana 28 (130-134) · Śloka 134
ਉਦਾਵਰ੍ਤਪਰੀਤਾ ਯੇ ਯੇ ਚਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਵਿਰੂਕ੍ਸਿਤਾਃ| ਵਿਲੋਮਵਾਤਾਃ ਸ਼ੂਲਾਰ੍ਤਾਸ੍ਤੇਸ੍ਵਿਸ੍ਟਮਨੁਵਾਸਨਮ੍||੧੩੦|| ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਮਦਨਂ ਬਿਲ੍ਵਂ ਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਂ ਮਧੁਕਂ ਵਚਾਮ੍| ਕੁਸ੍ਠਂ ਸ਼ਟੀਂ ਪੁਸ੍ਕਰਾਖ੍ਯਂ ਚਿਤ੍ਰਕਂ ਦੇਵਦਾਰੁ ਚ||੧੩੧|| ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਤੈਲਂ ਵਿਪਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਪਯਸਾ ਦ੍ਵਿਗੁਣੇਨ ਚ| ਅਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਮੂਢਵਾਤਾਨਾਂ ਤਚ੍ਛ੍ਰੇਸ੍ਠਮਨੁਵਾਸਨਮ੍||੧੩੨|| ਗੁਦਨਿਃਸਰਣਂ ਸ਼ੂਲਂ ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰਂ ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਮ੍| ਕਟ੍ਯੂਰੁਪਸ੍ਠਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਮਾਨਾਹਂ ਵਙ੍ਕ੍ਸਣਾਸ਼੍ਰਯਮ੍||੧੩੩|| ਪਿਚ੍ਛਾਸ੍ਰਾਵਂ ਗੁਦੇ ਸ਼ੋਫਂ ਵਾਤਵਰ੍ਚੋਵਿਨਿਗ੍ਰਹਮ੍| ਉਤ੍ਥਾਨਂ ਬਹੁਸ਼ੋ ਯਚ੍ਚ ਜਯੇਤ੍ਤਚ੍ਚਾਨੁਵਾਸਨਾਤ੍||੧੩੪||
उदावर्तपरीता ये ये चात्यर्थं विरूक्षिताः| विलोमवाताः शूलार्तास्तेष्विष्टमनुवासनम्||१३०|| पिप्पलीं मदनं बिल्वं शताह्वां मधुकं वचाम्| कुष्ठं शटीं पुष्कराख्यं चित्रकं देवदारु च||१३१|| पिष्ट्वा तैलं विपक्तव्यं पयसा द्विगुणेन च| अर्शसां मूढवातानां तच्छ्रेष्ठमनुवासनम्||१३२|| गुदनिःसरणं शूलं मूत्रकृच्छ्रं प्रवाहिकाम्| कट्यूरुपृष्ठदौर्बल्यमानाहं वङ्क्षणाश्रयम्||१३३|| पिच्छास्रावं गुदे शोफं वातवर्चोविनिग्रहम्| उत्थानं बहुशो यच्च जयेत्तच्चानुवासनात्||१३४||
🔊 Audio coming soon
ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦ੍ਯੇ ਤੈਲੇ ਕੇਚਿਤ੍ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ਤੋਯਮਪਿ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਂ ਵਦਨ੍ਤਿ; ਤਨ੍ਨ, ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਂ ਯੋਗਾਨ੍ਤਰਮੇਵ ਪਸ਼੍ਯਾਮਃ||੧੩੦-੧੩੪||
Adhikarana 29 (135-136) · Śloka 136
ਆਨੁਵਾਸਨਿਕੈਃ ਪਿਸ੍ਟੈਃ ਸੁਖੋਸ੍ਣੈਃ ਸ੍ਨੇਹਸਂਯੁਤੈਃ| ਦਾਰ੍ਵਨ੍ਤੈਃ ਸ੍ਤਬ੍ਧਸ਼ੂਲਾਨਿ ਗੁਦਜਾਨਿ ਪ੍ਰਲੇਪਯੇਤ੍||੧੩੫|| ਦਿਗ੍ਧਾਸ੍ਤੈਃ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਨ੍ਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪਿਚ੍ਛਾਂ ਸਸ਼ੋਣਿਤਾਮ੍| ਕਣ੍ਡੂਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭਃ ਸਰੁਕ੍ ਸ਼ੋਫਃ ਸ੍ਰੁਤਾਨਾਂ ਵਿਨਿਵਰ੍ਤਤੇ||੧੩੬||
आनुवासनिकैः पिष्टैः सुखोष्णैः स्नेहसंयुतैः| दार्वन्तैः स्तब्धशूलानि गुदजानि प्रलेपयेत्||१३५|| दिग्धास्तैः प्रस्रवन्त्याशु श्लेष्मपिच्छां सशोणिताम्| कण्डूः स्तम्भः सरुक् शोफः स्रुतानां विनिवर्तते||१३६||
🔊 Audio coming soon
ਆਨੁਵਾਸਨਿਕੈਰਿਤਿ ਅਨੁਵਾਸਨਤੈਲਸਾਧਨਾਰ੍ਥਮੁਕ੍ਤੈਃ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦਿਭਿਃ| ਸਡ੍ਵਿਰੇਚਨਾਸ਼ਤਾਸ਼੍ਰਿਤੀਯੋਕ੍ਤਾਨੁਵਾਸਨੋਪਦਰ੍ਸ਼ਕਕਸਾਯਗ੍ਰਹਣਪ੍ਰਤਿਸੇਧਾਰ੍ਥਂ ਦਾਰ੍ਵਨ੍ਤੈਰਿਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸਣਂ; ਤੇਨ ਦਾਰ੍ਵਨ੍ਤੇਨੋਕ੍ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ||੧੩੫-੧੩੬||
Adhikarana 30 (137) · Śloka 137
ਨਿਰੂਹਂ ਵਾ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਸਕ੍ਸੀਰਂ ਦਾਸ਼ਮੂਲਿਕਮ੍| ਸਮੂਤ੍ਰਸ੍ਨੇਹਲਵਣਂ ਕਲ੍ਕੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਫਲਾਦਿਭਿਃ||੧੩੭||
निरूहं वा प्रयुञ्जीत सक्षीरं दाशमूलिकम्| समूत्रस्नेहलवणं कल्कैर्युक्तं फलादिभिः||१३७||
🔊 Audio coming soon
ਦਾਸ਼ਮੂਲਿਕਮਿਤਿ ਦਸ਼ਮੂਲਕਸਾਯਯੁਤਮ੍| ਫਲਾਦਿਭਿਰਿਤਿ ਮਦਨਫਲਾਦਿਭਿਰਾਸ੍ਥਾਪਨਯੌਗਿਕੈਃ||੧੩੭||
Adhikarana 31 (138-169) · Śloka 169
ਹਰੀਤਕੀਨਾਂ ਪ੍ਰਸ੍ਥਾਰ੍ਧਂ ਪ੍ਰਸ੍ਥਮਾਮਲਕਸ੍ਯ ਚ| ਸ੍ਯਾਤ੍ ਕਪਿਤ੍ਥਾਦ੍ਦਸ਼ਪਲਂ ਤਤੋਰ੍ਧਾ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਵਾਰੁਣੀ||੧੩੮|| ਵਿਡਙ੍ਗਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਲੋਧ੍ਰਂ ਮਰਿਚਂ ਸੈਲਵਾਲੁਕਮ੍| ਦ੍ਵਿਪਲਾਂਸ਼ਂ ਜਲਸ੍ਯੈਤਚ੍ਚਤੁਰ੍ਦ੍ਰੋਣੇ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍||੧੩੯|| ਦ੍ਰੋਣਸ਼ੇਸੇ ਰਸੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪੂਤੇ ਸ਼ੀਤੇ ਸਮਾਵਪੇਤ੍| ਗੁਡਸ੍ਯ ਦ੍ਵਿਸ਼ਤਂ ਤਿਸ੍ਠੇਤ੍ਤਤ੍ ਪਕ੍ਸਂ ਘਤਭਾਜਨੇ||੧੪੦|| ਪਕ੍ਸਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਭਵੇਤ੍ ਪੇਯਾ ਤਤੋ ਮਾਤ੍ਰਾ ਯਥਾਬਲਮ੍| ਅਸ੍ਯਾਭ੍ਯਾਸਾਦਰਿਸ੍ਟਸ੍ਯ ਗੁਦਜਾ ਯਾਨ੍ਤਿ ਸਙ੍ਕ੍ਸਯਮ੍||੧੪੧|| ਗ੍ਰਹਣੀਪਾਣ੍ਡੁਹਦ੍ਰੋਗਪ੍ਲੀਹਗੁਲ੍ਮੋਦਰਾਪਹਃ| ਕੁਸ੍ਠਸ਼ੋਫਾਰੁਚਿਹਰੋ ਬਲਵਰ੍ਣਾਗ੍ਨਿਵਰ੍ਧਨਃ||੧੪੨|| ਸਿਦ੍ਧੋਯਮਭਯਾਰਿਸ੍ਟਃ ਕਾਮਲਾਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਨਾਸ਼ਨਃ| ਕਮਿਗ੍ਰਨ੍ਥ੍ਯਰ੍ਬੁਦਵ੍ਯਙ੍ਗਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਜ੍ਵਰਾਨ੍ਤਕਤ੍||੧੪੩|| ਇਤ੍ਯਭਯਾਰਿਸ੍ਟਃ| ਦਨ੍ਤੀਚਿਤ੍ਰਕਮੂਲਾਨਾਮੁਭਯੋਃ ਪਞ੍ਚਮੂਲਯੋਃ| ਭਾਗਾਨ੍ ਪਲਾਂਸ਼ਾਨਾਪੋਥ੍ਯ ਜਲਦ੍ਰੋਣੇ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍||੧੪੪|| ਤ੍ਰਿਪਲਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਯਾਸ਼੍ਚ ਦਲਾਨਾਂ ਤਤ੍ਰ ਦਾਪਯੇਤ੍| ਰਸੇ ਚਤੁਰ੍ਥਸ਼ੇਸੇ ਤੁ ਪੂਤੇ ਸ਼ੀਤੇ ਸਮਾਵਪੇਤ੍||੧੪੫|| ਤੁਲਾਂ ਗੁਡਸ੍ਯ ਤਤ੍ਤਿਸ੍ਠੇਨ੍ਮਾਸਾਰ੍ਧਂ ਘਤਭਾਜਨੇ| ਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਪਿਬਨ੍ਨਿਤ੍ਯਮਰ੍ਸ਼ੋਭ੍ਯੋ ਵਿਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ||੧੪੬|| ਗ੍ਰਹਣੀਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਘ੍ਨਂ ਵਾਤਵਰ੍ਚੋਨੁਲੋਮਨਮ੍| ਦੀਪਨਂ ਚਾਰੁਚਿਘ੍ਨਂ ਚ ਦਨ੍ਤ੍ਯਰਿਸ੍ਟਮਿਮਂ ਵਿਦੁਃ||੧੪੭|| ਇਤਿ ਦਨ੍ਤ੍ਯਰਿਸ੍ਟਃ| ਹਰੀਤਕੀਫਲਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਪ੍ਰਸ੍ਥਮਾਮਲਕਸ੍ਯ ਚ| ਵਿਸ਼ਾਲਾਯਾ ਦਧਿਤ੍ਥਸ੍ਯ ਪਾਠਾਚਿਤ੍ਰਕਮੂਲਯੋਃ||੧੪੮|| ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਪਲੇ ਸਮਾਪੋਥ੍ਯ ਦ੍ਵਿਦ੍ਰੋਣੇ ਸਾਧਯੇਦਪਾਮ੍| ਪਾਦਾਵਸ਼ੇਸੇ ਪੂਤੇ ਚ ਰਸੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍||੧੪੯|| ਗੁਡਸ੍ਯੈਕਾਂ ਤੁਲਾਂ ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਤਤ੍ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯਂ ਘਤਭਾਜਨੇ| ਪਕ੍ਸਸ੍ਥਿਤਂ ਪਿਬੇਦੇਨਂ ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਰ੍ਸ਼ੋਵਿਕਾਰਵਾਨ੍||੧੫੦|| ਹਤ੍ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਂ ਪ੍ਲੀਹਾਨਂ ਕਾਮਲਾਂ ਵਿਸਮਜ੍ਵਰਮ੍| ਵਰ੍ਚੋਮੂਤ੍ਰਾਨਿਲਕਤਾਨ੍ ਵਿਬਨ੍ਧਾਨਗ੍ਨਿਮਾਰ੍ਦਵਮ੍||੧੫੧|| ਕਾਸਂ ਗੁਲ੍ਮਮੁਦਾਵਰ੍ਤਂ ਫਲਾਰਿਸ੍ਟੋ ਵ੍ਯਪੋਹਤਿ| ਅਗ੍ਨਿਸਨ੍ਦੀਪਨੋ ਹ੍ਯੇਸ ਕਸ੍ਣਾਤ੍ਰੇਯੇਣ ਭਾਸਿਤਃ||੧੫੨|| ਇਤਿ ਫਲਾਰਿਸ੍ਟਃ| ਦੁਰਾਲਭਾਯਾਃ ਪ੍ਰਸ੍ਥਃ ਸ੍ਯਾਚ੍ਚਿਤ੍ਰਕਸ੍ਯ ਵਸਸ੍ਯ ਚ| ਪਥ੍ਯਾਮਲਕਯੋਸ਼੍ਚੈਵ ਪਾਠਾਯਾ ਨਾਗਰਸ੍ਯ ਚ||੧੫੩|| ਦਨ੍ਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਿਪਲਾਨ੍ ਭਾਗਾਞ੍ਜਲਦ੍ਰੋਣੇ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍| ਪਾਦਾਵਸ਼ੇਸੇ ਪੂਤੇ ਚ ਸੁਸ਼ੀਤੇ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਸ਼ਤਮ੍||੧੫੪|| ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍ ਕੁਮ੍ਭੇ ਮਾਸਾਰ੍ਧਂ ਘਤਭਾਵਿਤੇ| ਪ੍ਰਲਿਪ੍ਤੇ ਪਿਪ੍ਪਲੀਚਵ੍ਯਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਰ੍ਪਿਸਾ||੧੫੫|| ਤਸ੍ਯ ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਪਿਬੇਤ੍ ਕਾਲੇ ਸ਼ਾਰ੍ਕਰਸ੍ਯ ਯਥਾਬਲਮ੍| ਅਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਮੁਦਾਵਰ੍ਤਮਰੋਚਕਮ੍||੧੫੬|| ਸ਼ਕਨ੍ਮੂਤ੍ਰਾਨਿਲੋਦ੍ਗਾਰਵਿਬਨ੍ਧਾਨਗ੍ਨਿਮਾਰ੍ਦਵਮ੍| ਹਦ੍ਰੋਗਂ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਂ ਚ ਸਰ੍ਵਮੇਤੇਨ ਸਾਧਯੇਤ੍||੧੫੭|| ਇਤਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯਫਲਾਰਿਸ੍ਟਃ | ਨਵਸ੍ਯਾਮਲਕਸ੍ਯੈਕਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਜ੍ਜਰ੍ਜਰਿਤਾਂ ਤੁਲਾਮ੍| ਕੁਡਵਾਂਸ਼ਾਸ਼੍ਚ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯੋ ਵਿਡਙ੍ਗਂ ਮਰਿਚਂ ਤਥਾ||੧੫੮|| ਪਾਠਾਂ ਚ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਂ ਕ੍ਰਮੁਕਂ ਚਵ੍ਯਚਿਤ੍ਰਕੌ| ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠੈਲ੍ਵਾਲੁਕਂ ਲੋਧ੍ਰਂ ਪਲਿਕਾਨੁਪਕਲ੍ਪਯੇਤ੍||੧੫੯|| ਕੁਸ੍ਠਂ ਦਾਰੁਹਰਿਦ੍ਰਾਂ ਚ ਸੁਰਾਹ੍ਵਂ ਸਾਰਿਵਾਦ੍ਵਯਮ੍| ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਹ੍ਵਂ ਭਦ੍ਰਮੁਸ੍ਤਂ ਚ ਕੁਰ੍ਯਾਦਰ੍ਧਪਲੋਨ੍ਮਿਤਮ੍||੧੬੦|| ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਨਾਗਪੁਸ੍ਪਸ੍ਯ ਪਲਾਨ੍ਯਭਿਨਵਸ੍ਯ ਚ| ਦ੍ਰੋਣਾਭ੍ਯਾਮਮ੍ਭਸੋ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਂ ਸਾਧਯਿਤ੍ਵਾਵਤਾਰਯੇਤ੍||੧੬੧|| ਪਾਦਾਵਸ਼ੇਸੇ ਪੂਤੇ ਚ ਸ਼ੀਤੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍| ਮਦ੍ਵੀਕਾਦ੍ਵ੍ਯਾਢਕਰਸਂ ਸ਼ੀਤਂ ਨਿਰ੍ਯੂਹਸਮ੍ਮਿਤਮ੍||੧੬੨|| ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਯਾਸ਼੍ਚ ਭਿਨ੍ਨਾਯਾ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਦ੍ਵਿਗੁਣਿਤਾਂ ਤੁਲਾਮ੍| ਕੁਸੁਮਸ੍ਯ ਰਸਸ੍ਯੈਕਮਰ੍ਧਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਨਵਸ੍ਯ ਚ||੧੬੩|| ਤ੍ਵਗੇਲਾਪ੍ਲਵਪਤ੍ਰਾਮ੍ਬੁਸੇਵ੍ਯਕ੍ਰਮੁਕਕੇਸ਼ਰਾਨ੍| ਚੂਰ੍ਣਯਿਤ੍ਵਾ ਤੁ ਮਤਿਮਾਨ੍ ਕਾਰ੍ਸਿਕਾਨਤ੍ਰ ਦਾਪਯੇਤ੍||੧੬੪|| ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍ ਪਕ੍ਸਂ ਸੁਚੌਕ੍ਸੇ ਘਤਭਾਜਨੇ| ਪ੍ਰਲਿਪ੍ਤੇ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਕਿਞ੍ਚਿਚ੍ਛਰ੍ਕਰਾਗੁਰੁਧੂਪਿਤੇ||੧੬੫|| ਪਕ੍ਸਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਮਰਿਸ੍ਟੋਯਂ ਕਨਕੋ ਨਾਮ ਵਿਸ਼੍ਰੁਤਃ| ਪੇਯਃ ਸ੍ਵਾਦੁਰਸੋ ਹਦ੍ਯਃ ਪ੍ਰਯੋਗਾਦ੍ਭਕ੍ਤਰੋਚਨਃ||੧੬੬|| ਅਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਮਾਨਾਹਮੁਦਰਂ ਜ੍ਵਰਮ੍| ਹਦ੍ਰੋਗਂ ਪਾਣ੍ਡੁਤਾਂ ਸ਼ੋਥਂ ਗੁਲ੍ਮਂ ਵਰ੍ਚੋਵਿਨਿਗ੍ਰਹਮ੍||੧੬੭|| ਕਾਸਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਮਯਾਂਸ਼੍ਚੋਗ੍ਰਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨੇਵਾਪਕਰ੍ਸਤਿ| ਵਲੀਪਲਿਤਖਾਲਿਤ੍ਯਂ ਦੋਸਜਂ ਚ ਵ੍ਯਪੋਹਤਿ||੧੬੮|| ਇਤਿ ਕਨਕਾਰਿਸ੍ਟਃ| ਪਤ੍ਰਭਙ੍ਗੋਦਕੈਃ ਸ਼ੌਚਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦੁਸ੍ਣੇਨ ਵਾਮ੍ਭਸਾ| ਇਤਿ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਸਿਦ੍ਧਮੁਕ੍ਤਮੇਤਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍||੧੬੯||
हरीतकीनां प्रस्थार्धं प्रस्थमामलकस्य च| स्यात् कपित्थाद्दशपलं ततोऽर्धा चेन्द्रवारुणी||१३८|| विडङ्गं पिप्पली लोध्रं मरिचं सैलवालुकम्| द्विपलांशं जलस्यैतच्चतुर्द्रोणे विपाचयेत्||१३९|| द्रोणशेषे रसे तस्मिन् पूते शीते समावपेत्| गुडस्य द्विशतं तिष्ठेत्तत् पक्षं घृतभाजने||१४०|| पक्षादूर्ध्वं भवेत् पेया ततो मात्रा यथाबलम्| अस्याभ्यासादरिष्टस्य गुदजा यान्ति सङ्क्षयम्||१४१|| ग्रहणीपाण्डुहृद्रोगप्लीहगुल्मोदरापहः| कुष्ठशोफारुचिहरो बलवर्णाग्निवर्धनः||१४२|| सिद्धोऽयमभयारिष्टः कामलाश्वित्रनाशनः| कृमिग्रन्थ्यर्बुदव्यङ्गराजयक्ष्मज्वरान्तकृत्||१४३|| इत्यभयारिष्टः| दन्तीचित्रकमूलानामुभयोः पञ्चमूलयोः| भागान् पलांशानापोथ्य जलद्रोणे विपाचयेत्||१४४|| त्रिपलं त्रिफलायाश्च दलानां तत्र दापयेत्| रसे चतुर्थशेषे तु पूते शीते समावपेत्||१४५|| तुलां गुडस्य तत्तिष्ठेन्मासार्धं घृतभाजने| तन्मात्रया पिबन्नित्यमर्शोभ्यो विप्रमुच्यते||१४६|| ग्रहणीपाण्डुरोगघ्नं वातवर्चोऽनुलोमनम्| दीपनं चारुचिघ्नं च दन्त्यरिष्टमिमं विदुः||१४७|| इति दन्त्यरिष्टः| हरीतकीफलप्रस्थं प्रस्थमामलकस्य च| विशालाया दधित्थस्य पाठाचित्रकमूलयोः||१४८|| द्वे द्वे पले समापोथ्य द्विद्रोणे साधयेदपाम्| पादावशेषे पूते च रसे तस्मिन् प्रदापयेत्||१४९|| गुडस्यैकां तुलां वैद्यस्तत् स्थाप्यं घृतभाजने| पक्षस्थितं पिबेदेनं ग्रहण्यर्शोविकारवान्||१५०|| हृत्पाण्डुरोगं प्लीहानं कामलां विषमज्वरम्| वर्चोमूत्रानिलकृतान् विबन्धानग्निमार्दवम्||१५१|| कासं गुल्ममुदावर्तं फलारिष्टो व्यपोहति| अग्निसन्दीपनो ह्येष कृष्णात्रेयेण भाषितः||१५२|| इति फलारिष्टः| दुरालभायाः प्रस्थः स्याच्चित्रकस्य वृषस्य च| पथ्यामलकयोश्चैव पाठाया नागरस्य च||१५३|| दन्त्याश्च द्विपलान् भागाञ्जलद्रोणे विपाचयेत्| पादावशेषे पूते च सुशीते शर्कराशतम्||१५४|| प्रक्षिप्य स्थापयेत् कुम्भे मासार्धं घृतभाविते| प्रलिप्ते पिप्पलीचव्यप्रियङ्गुक्षौद्रसर्पिषा||१५५|| तस्य मात्रां पिबेत् काले शार्करस्य यथाबलम्| अर्शांसि ग्रहणीदोषमुदावर्तमरोचकम्||१५६|| शकृन्मूत्रानिलोद्गारविबन्धानग्निमार्दवम्| हृद्रोगं पाण्डुरोगं च सर्वमेतेन साधयेत्||१५७|| इति द्वितीयफलारिष्टः | नवस्यामलकस्यैकां कुर्याज्जर्जरितां तुलाम्| कुडवांशाश्च पिप्पल्यो विडङ्गं मरिचं तथा||१५८|| पाठां च पिप्पलीमूलं क्रमुकं चव्यचित्रकौ| मञ्जिष्ठैल्वालुकं लोध्रं पलिकानुपकल्पयेत्||१५९|| कुष्ठं दारुहरिद्रां च सुराह्वं सारिवाद्वयम्| इन्द्राह्वं भद्रमुस्तं च कुर्यादर्धपलोन्मितम्||१६०|| चत्वारि नागपुष्पस्य पलान्यभिनवस्य च| द्रोणाभ्यामम्भसो द्वाभ्यां साधयित्वाऽवतारयेत्||१६१|| पादावशेषे पूते च शीते तस्मिन् प्रदापयेत्| मृद्वीकाद्व्याढकरसं शीतं निर्यूहसम्मितम्||१६२|| शर्करायाश्च भिन्नाया दद्याद्द्विगुणितां तुलाम्| कुसुमस्य रसस्यैकमर्धप्रस्थं नवस्य च||१६३|| त्वगेलाप्लवपत्राम्बुसेव्यक्रमुककेशरान्| चूर्णयित्वा तु मतिमान् कार्षिकानत्र दापयेत्||१६४|| तत् सर्वं स्थापयेत् पक्षं सुचौक्षे घृतभाजने| प्रलिप्ते सर्पिषा किञ्चिच्छर्करागुरुधूपिते||१६५|| पक्षादूर्ध्वमरिष्टोऽयं कनको नाम विश्रुतः| पेयः स्वादुरसो हृद्यः प्रयोगाद्भक्तरोचनः||१६६|| अर्शांसि ग्रहणीदोषमानाहमुदरं ज्वरम्| हृद्रोगं पाण्डुतां शोथं गुल्मं वर्चोविनिग्रहम्||१६७|| कासं श्लेष्मामयांश्चोग्रान् सर्वानेवापकर्षति| वलीपलितखालित्यं दोषजं च व्यपोहति||१६८|| इति कनकारिष्टः| पत्रभङ्गोदकैः शौचं कुर्यादुष्णेन वाऽम्भसा| इति शुष्कार्शसां सिद्धमुक्तमेतच्चिकित्सितम्||१६९||
🔊 Audio coming soon
ਹਰੀਤਕੀਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਅਭਯਾਰਿਸ੍ਟਾਦਯਃ ਪਞ੍ਚਾਰਿਸ੍ਟਾ ਉਚ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਤ੍ਰਿਫਲਾਯਾ ਇਤਿ ਮਿਲਿਤਤ੍ਰਿਫਲਾਯਾ ਏਵ ਪਲਤ੍ਰਯਂ, ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਸ੍ਯ ਮਾਨਪ੍ਰਧਾਨਤ੍ਵਾਤ੍| ਹਰੀਤਕੀਤ੍ਯਾਦੌ ਫਲਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਨਿਰਸ੍ਥਿਹਰੀਤਕੀਂ ਗ੍ਰਾਹਯਤਿ, ਤੇਨ ਹਰੀਤਕੀਪ੍ਰਸ੍ਥਾਰ੍ਧਂ; ਕਿਨ੍ਤੁ ਜਤੂਕਰ੍ਣੇਯਂ ਯੋਗੋ ਦ੍ਵਿਗੁਣਮਾਨੇਨ ਪਠਿਤਃ; ਯਥਾ “ਹਰੀਤਕੀਫਲਪ੍ਰਸ੍ਥਃ, ਦ੍ਵਿਗੁਣਾ ਹ੍ਯਾਮਲਕਕਪਿਤ੍ਥਪਾਠੇਨ੍ਦ੍ਰਾਃ ਸਚਿਤ੍ਰਕਾਃ, ਗੁਡਸ੍ਯ ਚ ਸ਼ਤਦ੍ਵਯਮ੍” ਇਤਿ| ਕ੍ਰਮੁਕਂ ਪੂਗਃ ਪਟ੍ਟਿਕਾਲੋਧ੍ਰੋ ਵਾ| ਸੁਰਾਹ੍ਵਾ ਗੋਰਕ੍ਸਕਰ੍ਕਟਿਕਾ| ਅਤ੍ਰ ਯਦ੍ਯਪਿ ਆਮਲਕਾਦਿਦ੍ਰਵ੍ਯਦ੍ਵ੍ਯਾਢਕਮਾਨਂ ਭਵਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਚ ਸਾਮਾਨ੍ਯਪਰਿਭਾਸਯੈਵ ਦ੍ਵਿਦ੍ਰੋਣਜਲਦਾਨਮਰ੍ਧਦ੍ਰੋਣਾਵਸ੍ਥਾਨਂ ਚ ਲਭ੍ਯਤੇ, ਤਥਾਪਿ ਸ੍ਪਸ੍ਟਾਰ੍ਥਂ ਜਲਕ੍ਵਾਥਾਭਿਧਾਨਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਮਦ੍ਵੀਕਾਦ੍ਵ੍ਯਾਢਕਰਸਮਿਤਿ ਵਚਨੇਨ ਮਦ੍ਵੀਕਾਯਾ ਆਢਕਦ੍ਵਯੇ ਦ੍ਰੋਣਦ੍ਵਯਂ ਜਲਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਕ੍ਵਾਥ੍ਯਸਮਂ ਜਲਂ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯਮਿਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਸ੍ਵਰਸਦ੍ਰਵੌ ਤੁਲ੍ਯਾਵਿਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਂ ਕਤਵਨ੍ਤਃ| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ ਜਤੂਕਰ੍ਣੇ- “ਧਾਤ੍ਰੀ ਤੁਲਾ, ਕੌਡਵਿਕਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਮਰਿਚਂ ਕਮਿਘ੍ਨਂ ਚ, ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਹ੍ਵਂ ਸਾਰਿਵਾਦ੍ਵਯਂ ਦਾਰੁਨਿਸ਼ਾ ਸੁਰਦਾਰੁ ਘਨਂ ਕੁਸ੍ਠਂ ਚਾਰ੍ਧਪਲਿਕਂ, ਪਲਿਕਂ ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਪਾਠਾਤਿਲ੍ਵਕਗ੍ਰਨ੍ਥਿਕੈਲ੍ਵਾਲੁਕਚਵ੍ਯਕ੍ਰਮੁਕਬਿਲ੍ਵਂ ਸਾਗ੍ਨਿਕਂ ਪਾਕ੍ਯਂ, ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦ੍ਵਯਂ ਚ ਪਥਕ੍ਪਥਕ੍ ਕ੍ਵਾਥੌ ਵਿਮਿਸ਼੍ਰਿਤੌ ਦ੍ਵੌ, ਸਿਤਾਤੁਲੇ ਦ੍ਵੇ, ਮਧੁ ਦ੍ਵਿਕੁਡਵਂ ਚ” ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਚ ਸਾਮਾਨ੍ਯਪਰਿਭਾਸਾ ਚਰਕੋਕ੍ਤਮਾਨਸਮਾਨਾ ਏਵ| ਭਿਨ੍ਨਾਯਾ ਇਤਿ ਚੂਰ੍ਣੀਕਤਾਯਾਃ| ਕੁਸੁਮਸ੍ਵਰਸੋ ਮਧੁ||੧੩੮-੧੬੯||
Adhikarana 32 (170-184) · Śloka 184
ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਿਦਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸ੍ਰਾਵਿਣਾਂ ਸ਼ਣ੍ਵਤਃ ਪਰਮ੍ | ਤਤ੍ਰਾਨੁਬਨ੍ਧੋ ਦ੍ਵਿਵਿਧਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣੋ ਮਾਰੁਤਸ੍ਯ ਚ||੧੭੦|| ਵਿਟ੍ ਸ਼੍ਯਾਵਂ ਕਠਿਨਂ ਰੂਕ੍ਸਂ ਚਾਧੋ ਵਾਯੁਰ੍ਨ ਵਰ੍ਤਤੇ| ਤਨੁ ਚਾਰੁਣਵਰ੍ਣਂ ਚ ਫੇਨਿਲਂ ਚਾਸਗਰ੍ਸ਼ਸਾਮ੍||੧੭੧|| ਕਟ੍ਯੂਰੁਗੁਦਸ਼ੂਲਂ ਚ ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਂ ਯਦਿ ਚਾਧਿਕਮ੍| ਤਤ੍ਰਾਨੁਬਨ੍ਧੋ ਵਾਤਸ੍ਯ ਹੇਤੁਰ੍ਯਦਿ ਚ ਰੂਕ੍ਸਣਮ੍||੧੭੨|| ਸ਼ਿਥਿਲਂ ਸ਼੍ਵੇਤਪੀਤਂ ਚ ਵਿਟ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਗੁਰੁ ਸ਼ੀਤਲਮ੍| ਯਦ੍ਯਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਘਨਂ ਚਾਸਕ੍ ਤਨ੍ਤੁਮਤ੍ ਪਾਣ੍ਡੁ ਪਿਚ੍ਛਿਲਮ੍||੧੭੩|| ਗੁਦਂ ਸਪਿਚ੍ਛਂ ਸ੍ਤਿਮਿਤਂ ਗੁਰੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਚ ਕਾਰਣਮ੍| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਨੁਬਨ੍ਧੋ ਵਿਜ੍ਞੇਯਸ੍ਤਤ੍ਰ ਰਕ੍ਤਾਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਬੁਧੈਃ||੧੭੪|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ੀਤਂ ਹਿਤਂ ਵਾਤੇ ਰੂਕ੍ਸਸ਼ੀਤਂ ਕਫਾਨੁਗੇ| ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਿਦਂ ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਧਾਰ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍||੧੭੫|| ਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਧਿਕਂ ਮਤ੍ਵਾ ਸ਼ੋਧਨੇਨੋਪਪਾਦਯੇਤ੍| ਸ੍ਰਵਣਂ ਚਾਪ੍ਯੁਪੇਕ੍ਸੇਤ ਲਙ੍ਘਨੈਰ੍ਵਾ ਸਮਾਚਰੇਤ੍||੧੭੬|| ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਮਾਦਾਵਰ੍ਸ਼ੋਭ੍ਯੋ ਯੋ ਨਿਗਹ੍ਣਾਤ੍ਯਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍| ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਦੋਸਮਨਿਲਂ ਤਦ੍ਰੋਗਾਞ੍ਜਨਯੇਦ੍ਬਹੂਨ੍||੧੭੭|| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਜ੍ਵਰਂ ਤਸ੍ਣਾਮਗ੍ਨਿਸਾਦਮਰੋਚਕਮ੍| ਕਾਮਲਾਂ ਸ਼੍ਵਯਥੁਂ ਸ਼ੂਲਂ ਗੁਦਵਙ੍ਕ੍ਸਣਸਂਸ਼੍ਰਯਮ੍||੧੭੮|| ਕਣ੍ਡ੍ਵਰੁਃਕੋਠਪਿਡਕਾਃ ਕੁਸ੍ਠਂ ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਹ੍ਵਯਂ ਗਦਮ੍| ਵਾਤਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਣਾਂ ਵਿਬਨ੍ਧਂ ਸ਼ਿਰਸੋ ਰੁਜਮ੍||੧੭੯|| ਸ੍ਤੈਮਿਤ੍ਯਂ ਗੁਰੁਗਾਤ੍ਰਤ੍ਵਂ ਤਥਾਨ੍ਯਾਨ੍ ਰਕ੍ਤਜਾਨ੍ ਗਦਾਨ੍| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ੍ਰੁਤੇ ਦੁਸ੍ਟਰਕ੍ਤੇ ਰਕ੍ਤਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣਂ ਹਿਤਮ੍||੧੮੦|| ਹੇਤੁਲਕ੍ਸਣਕਾਲਜ੍ਞੋ ਬਲਸ਼ੋਣਿਤਵਰ੍ਣਵਿਤ੍| ਕਾਲਂ ਤਾਵਦੁਪੇਕ੍ਸੇਤ ਯਾਵਨ੍ਨਾਤ੍ਯਯਮਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍||੧੮੧|| ਅਗ੍ਨਿਸਨ੍ਦੀਪਨਾਰ੍ਥਂ ਚ ਰਕ੍ਤਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣਾਯ ਚ| ਦੋਸਾਣਾਂ ਪਾਚਨਾਰ੍ਥਂ ਚ ਪਰਂ ਤਿਕ੍ਤੈਰੁਪਾਚਰੇਤ੍||੧੮੨|| ਯਤ੍ਤੁ ਪ੍ਰਕ੍ਸੀਣਦੋਸਸ੍ਯ ਰਕ੍ਤਂ ਵਾਤੋਲ੍ਬਣਸ੍ਯ ਚ| ਵਰ੍ਤਤੇ ਸ੍ਨੇਹਸਾਧ੍ਯਂ ਤਤ੍ ਪਾਨਾਭ੍ਯਙ੍ਗਾਨੁਵਾਸਨੈਃ||੧੮੩|| ਯਤ੍ਤੁ ਪਿਤ੍ਤੋਲ੍ਬਣਂ ਰਕ੍ਤਂ ਘਰ੍ਮਕਾਲੇ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ| ਸ੍ਤਮ੍ਭਨੀਯਂ ਤਦੇਕਾਨ੍ਤਾਨ੍ਨ ਚੇਦ੍ਵਾਤਕਫਾਨੁਗਮ੍||੧੮੪||
चिकित्सितमिदं सिद्धं स्राविणां शृण्वतः परम् | तत्रानुबन्धो द्विविधः श्लेष्मणो मारुतस्य च||१७०|| विट् श्यावं कठिनं रूक्षं चाधो वायुर्न वर्तते| तनु चारुणवर्णं च फेनिलं चासृगर्शसाम्||१७१|| कट्यूरुगुदशूलं च दौर्बल्यं यदि चाधिकम्| तत्रानुबन्धो वातस्य हेतुर्यदि च रूक्षणम्||१७२|| शिथिलं श्वेतपीतं च विट् स्निग्धं गुरु शीतलम्| यद्यर्शसां घनं चासृक् तन्तुमत् पाण्डु पिच्छिलम्||१७३|| गुदं सपिच्छं स्तिमितं गुरु स्निग्धं च कारणम्| श्लेष्मानुबन्धो विज्ञेयस्तत्र रक्तार्शसां बुधैः||१७४|| स्निग्धशीतं हितं वाते रूक्षशीतं कफानुगे| चिकित्सितमिदं तस्मात् सम्प्रधार्य प्रयोजयेत्||१७५|| पित्तश्लेष्माधिकं मत्वा शोधनेनोपपादयेत्| स्रवणं चाप्युपेक्षेत लङ्घनैर्वा समाचरेत्||१७६|| प्रवृत्तमादावर्शोभ्यो यो निगृह्णात्यबुद्धिमान्| शोणितं दोषमनिलं तद्रोगाञ्जनयेद्बहून्||१७७|| रक्तपित्तं ज्वरं तृष्णामग्निसादमरोचकम्| कामलां श्वयथुं शूलं गुदवङ्क्षणसंश्रयम्||१७८|| कण्ड्वरुःकोठपिडकाः कुष्ठं पाण्ड्वाह्वयं गदम्| वातमूत्रपुरीषाणां विबन्धं शिरसो रुजम्||१७९|| स्तैमित्यं गुरुगात्रत्वं तथाऽन्यान् रक्तजान् गदान्| तस्मात् स्रुते दुष्टरक्ते रक्तसङ्ग्रहणं हितम्||१८०|| हेतुलक्षणकालज्ञो बलशोणितवर्णवित्| कालं तावदुपेक्षेत यावन्नात्ययमाप्नुयात्||१८१|| अग्निसन्दीपनार्थं च रक्तसङ्ग्रहणाय च| दोषाणां पाचनार्थं च परं तिक्तैरुपाचरेत्||१८२|| यत्तु प्रक्षीणदोषस्य रक्तं वातोल्बणस्य च| वर्तते स्नेहसाध्यं तत् पानाभ्यङ्गानुवासनैः||१८३|| यत्तु पित्तोल्बणं रक्तं घर्मकाले प्रवर्तते| स्तम्भनीयं तदेकान्तान्न चेद्वातकफानुगम्||१८४||
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਰਕ੍ਤਾਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਵਾਤਕਫਾਨੁਬਨ੍ਧਂ ਲਕ੍ਸਣਂ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ ਭਿਨ੍ਨਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰ ਚ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਪਿਤ੍ਤਜਸ੍ਯੇਵ ਰਕ੍ਤਜਾਨ੍ਯਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਦੁਸ੍ਟਸ੍ਰਾਵਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਸ੍ਰਾਵੀਣੀਤਿ ਜ੍ਞੇਯਾਨਿ| ਵਿਟ੍ ਸ਼੍ਯਾਵਮਿਤਿ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਾਦ੍ਵਿਟ੍ਸ਼ਬ੍ਦੋ ਨਪੁਂਸਕਲਿਙ੍ਗੋਪ੍ਯਸ੍ਤੀਤ੍ਯੁਨ੍ਨੀਯਤੇ| ਮਲਿਨਮਿਤਿ ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਦੁਸ੍ਟਮ੍| ਹੇਤ੍ਵਾਦਿਵਿਸ਼ੇਸਜ੍ਞੇਨ ਸ੍ਰਾਵਸ੍ਯੋਪੇਕ੍ਸਾ ਕਾਰ੍ਯੇਤਿ ਸੂਚਯਤਿ| ਵਰ੍ਤਤੇ ਇਤਿ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ| ਵਾਤੇਨੁਬਲੇ ਸ੍ਨੇਹਨਂ, ਕਫੇਨੁਬਲੇ ਤੂਪੇਕ੍ਸਣਂ ਲਙ੍ਘਨਾਦਿ ਵਾ ਕਾਰ੍ਯਮਿਤਿ ਭਾਵਃ||੧੭੦-੧੮੪||
Adhikarana 33 (185-192) · Śloka 192
ਕੁਟਜਤ੍ਵਙ੍ਨਿਰ੍ਯੂਹਃ ਸਨਾਗਰਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰਕ੍ਤਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣਃ| ਤ੍ਵਗ੍ਦਾਡਿਮਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਤ੍ ਸਨਾਗਰਸ਼੍ਚਨ੍ਦਨਰਸਸ਼੍ਚ||੧੮੫|| ਚਨ੍ਦਨਕਿਰਾਤਤਿਕ੍ਤਕਧਨ੍ਵਯਵਾਸਾਃ ਸਨਾਗਰਾਃ ਕ੍ਵਥਿਤਾਃ| ਰਕ੍ਤਾਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਮਨਾ ਦਾਰ੍ਵੀਤ੍ਵਗੁਸ਼ੀਰਨਿਮ੍ਬਾਸ਼੍ਚ||੧੮੬|| ਸਾਤਿਵਿਸਾ ਕੁਟਜਤ੍ਵਕ੍ ਫਲਂ ਚ ਸਰਸਾਞ੍ਜਨਂ ਮਧੁਯੁਤਾਨਿ| ਰਕ੍ਤਾਪਹਾਨਿ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਪਿਪਾਸਵੇ ਤਣ੍ਡੁਲਜਲੇਨ||੧੮੭|| ਕੁਟਜਤ੍ਵਚੋ ਵਿਪਾਚ੍ਯਂ ਪਲਸ਼ਤਮਾਰ੍ਦ੍ਰਂ ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਸਲਿਲੇਨ| ਯਾਵਤ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਗਤਰਸਂ ਤਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਪੂਤੋ ਰਸਸ੍ਤਤੋ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਃ||੧੮੮|| ਮੋਚਰਸਃ ਸਸਮਙ੍ਗਃ ਫਲਿਨੀ ਚ ਸਮਾਂਸ਼ਿਕੈਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਸ੍ਤੈਸ਼੍ਚ | ਵਤ੍ਸਕਬੀਜਂ ਤੁਲ੍ਯਂ ਚੂਰ੍ਣਿਤਮਤ੍ਰ ਪ੍ਰਦਾਤਵ੍ਯਮ੍||੧੮੯|| ਪੂਤੋਤ੍ਕ੍ਵਥਿਤਃ ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਃ ਸ ਰਸੋ ਦਰ੍ਵੀਪ੍ਰਲੇਪਨੋ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਃ| ਮਾਤ੍ਰਾਕਾਲੋਪਹਿਤਾ ਰਸਕ੍ਰਿਯੈਸਾ ਜਯਤ੍ਯਸਕ੍ਸ੍ਰਾਵਮ੍||੧੯੦|| ਛਗਲੀਪਯਸਾ ਪੀਤਾ ਪੇਯਾਮਣ੍ਡੇਨ ਵਾ ਯਥਾਗ੍ਨਿਬਲਮ੍| ਜੀਰ੍ਣੌਸਧਸ਼੍ਚ ਸ਼ਾਲੀਨ੍ ਪਯਸਾ ਛਾਗੇਨ ਭੁਞ੍ਜੀਤ||੧੯੧|| ਰਕ੍ਤਾਰ੍ਸ਼ਾਂਸ੍ਯਤਿਸਾਰਂ ਰਕ੍ਤਂ ਸਾਸਗ੍ਰੁਜੋ ਨਿਹਨ੍ਤ੍ਯਾਸ਼ੁ| ਬਲਵਚ੍ਚ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਰਸਕ੍ਰਿਯੈਸਾ ਜਯਤ੍ਯੁਭਯਭਾਗਮ੍ ||੧੯੨|| ਇਤਿ ਕੁਟਜਾਦਿਰਸਕ੍ਰਿਯਾ|
कुटजत्वङ्निर्यूहः सनागरः स्निग्धरक्तसङ्ग्रहणः| त्वग्दाडिमस्य तद्वत् सनागरश्चन्दनरसश्च||१८५|| चन्दनकिराततिक्तकधन्वयवासाः सनागराः क्वथिताः| रक्तार्शसां प्रशमना दार्वीत्वगुशीरनिम्बाश्च||१८६|| सातिविषा कुटजत्वक् फलं च सरसाञ्जनं मधुयुतानि| रक्तापहानि दद्यात् पिपासवे तण्डुलजलेन||१८७|| कुटजत्वचो विपाच्यं पलशतमार्द्रं महेन्द्रसलिलेन| यावत्स्याद्गतरसं तद्द्रव्यं पूतो रसस्ततो ग्राह्यः||१८८|| मोचरसः ससमङ्गः फलिनी च समांशिकैस्त्रिभिस्तैश्च | वत्सकबीजं तुल्यं चूर्णितमत्र प्रदातव्यम्||१८९|| पूतोत्क्वथितः सान्द्रः स रसो दर्वीप्रलेपनो ग्राह्यः| मात्राकालोपहिता रसक्रियैषा जयत्यसृक्स्रावम्||१९०|| छगलीपयसा पीता पेयामण्डेन वा यथाग्निबलम्| जीर्णौषधश्च शालीन् पयसा छागेन भुञ्जीत||१९१|| रक्तार्शांस्यतिसारं रक्तं सासृग्रुजो निहन्त्याशु| बलवच्च रक्तपित्तं रसक्रियैषा जयत्युभयभागम् ||१९२|| इति कुटजादिरसक्रिया|
🔊 Audio coming soon
ਸਨਾਗਰ ਈਸਨ੍ਨਾਗਰਃ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯ ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰਕ੍ਤਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣਃ| ਤਦ੍ਵਦਿਤ੍ਯਨੇਨ ਪੂਰ੍ਵਯੋਗਫਲਂ ਵਿਧਿਂ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਕੁਟਜਤ੍ਵਚ ਇਤ੍ਯਾਦੌ ਪਲਸ਼ਤਂ ਤੁਲਾ, ਜਲਦ੍ਰੋਣੇਨ ਸਾਧ੍ਯਮ੍, ਅਸ੍ਟਭਾਗਾਵਸ਼ੇਸਃ ਕਸਾਯੋ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਃ| ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇਪ੍ਯੁਕ੍ਤਂ- “ਦ੍ਰੋਣੇਮ੍ਭਸਃ ਪਲਸ਼ਤਂ ਕੁਟਜਤ੍ਵਚੋਸ੍ਟਭਾਗਸ਼ੇਸਮ੍” ਇਤਿ| ਮਹੇਨ੍ਦ੍ਰਸਲਿਲਮ੍ ਆਨ੍ਤਰਿਕ੍ਸਂ ਜਲਮ੍| ਦਰ੍ਵੀਪ੍ਰਲੇਪਨੋ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯ ਇਤਿ ਯਸ੍ਯਾਮਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਦਰ੍ਵੀਪ੍ਰਲੇਪੋ ਭਵਤਿ ਤਸ੍ਯਾਮਵਤਾਰਣੀਯਃ| ਉਭਯਭਾਗਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਾਦੁਭਯਭਾਗਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਕੇਵਲੋਰ੍ਧ੍ਵਗਂ ਕੇਵਲਾਧੋਗਂ ਚੇਸ੍ਯਤੇ; ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਯਧੋਗਸ੍ਯ ਯਾਪ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ਤਦ੍ਯਾਪਨਮੇਵੇਹ ਨਿਹਨ੍ਯਾਦਿਤਿ ਪਦੇਨੋਚ੍ਯਤੇ||੧੮੫-੧੯੨||
Adhikarana 34 (193-198) · Śloka 198
ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਂ ਸਮਙ੍ਗਾ ਮੋਚਰਸਸ਼੍ਚਨ੍ਦਨਂ ਤਿਲਾ ਲੋਧ੍ਰਮ੍| ਪੀਤ੍ਵਾ ਚ੍ਛਗਲੀਪਯਸਾ ਭੋਜ੍ਯਂ ਪਯਸੈਵ ਸ਼ਾਲ੍ਯਨ੍ਨਮ੍||੧੯੩|| ਛਾਗਲਿਪਯਃ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਂ ਨਿਹਨ੍ਤਿ ਰਕ੍ਤਂ ਸਵਾਸ੍ਤੁਕਰਸਂ ਚ| ਧਨ੍ਵਵਿਹਙ੍ਗਮਗਾਣਾਂ ਰਸੋ ਨਿਰਮ੍ਲਃ ਕਦਮ੍ਲੋ ਵਾ||੧੯੪|| ਪਾਠਾ ਵਤ੍ਸਕਬੀਜਂ ਰਸਾਞ੍ਜਨਂ ਨਾਗਰਂ ਯਵਾਨ੍ਯਸ਼੍ਚ| ਬਿਲ੍ਵਮਿਤਿ ਚਾਰ੍ਸ਼ਸੈਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਿਤਾਨਿ ਪੇਯਾਨਿ ਸ਼ੂਲੇਸੁ||੧੯੫|| ਦਾਰ੍ਵੀ ਕਿਰਾਤਤਿਕ੍ਤਂ ਮੁਸ੍ਤਂ ਦੁਃਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਕਸ਼੍ਚ ਰੁਧਿਰਘ੍ਨਮ੍| ਰਕ੍ਤੇਤਿਵਰ੍ਤਮਾਨੇ ਸ਼ੂਲੇ ਚ ਘਤਂ ਵਿਧਾਤਵ੍ਯਮ੍||੧੯੬|| ਕੁਟਜਫਲਵਲ੍ਕਕੇਸ਼ਰਨੀਲੋਤ੍ਪਲਲੋਧ੍ਰਧਾਤਕੀਕਲ੍ਕੈਃ| ਸਿਦ੍ਧਂ ਘਤਂ ਵਿਧੇਯਂ ਸ਼ੂਲੇ ਰਕ੍ਤਾਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਭਿਸਜਾ||੧੯੭|| ਸਰ੍ਪਿਃ ਸਦਾਡਿਮਰਸਂ ਸਯਾਵਸ਼ੂਕਂ ਸ਼ਤਂ ਜਯਤ੍ਯਾਸ਼ੁ| ਰਕ੍ਤਂ ਸਸ਼ੂਲਮਥਵਾ ਨਿਦਿਗ੍ਧਿਕਾਦੁਗ੍ਧਿਕਾਸਿਦ੍ਧਮ੍||੧੯੮||
नीलोत्पलं समङ्गा मोचरसश्चन्दनं तिला लोध्रम्| पीत्वा च्छगलीपयसा भोज्यं पयसैव शाल्यन्नम्||१९३|| छागलिपयः प्रयुक्तं निहन्ति रक्तं सवास्तुकरसं च| धन्वविहङ्गमृगाणां रसो निरम्लः कदम्लो वा||१९४|| पाठा वत्सकबीजं रसाञ्जनं नागरं यवान्यश्च| बिल्वमिति चार्शसैश्चूर्णितानि पेयानि शूलेषु||१९५|| दार्वी किराततिक्तं मुस्तं दुःस्पर्शकश्च रुधिरघ्नम्| रक्तेऽतिवर्तमाने शूले च घृतं विधातव्यम्||१९६|| कुटजफलवल्ककेशरनीलोत्पललोध्रधातकीकल्कैः| सिद्धं घृतं विधेयं शूले रक्तार्शसां भिषजा||१९७|| सर्पिः सदाडिमरसं सयावशूकं शृतं जयत्याशु| रक्तं सशूलमथवा निदिग्धिकादुग्धिकासिद्धम्||१९८||
🔊 Audio coming soon
ਕਦਮ੍ਲ ਈਸਦਮ੍ਲਃ| ਕੁਟਜਫਲਵਲ੍ਕਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਇਨ੍ਦ੍ਰਯਵਾਃ ਕੁਟਜਤ੍ਵਕ੍ ਚੋਚ੍ਯਤੇ| ਸਦਾਡਿਮਰਸਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਪਿਃ||੧੯੩-੧੯੮||
Adhikarana 35 (199-211) · Śloka 211
ਲਾਜਾਪੇਯਾ ਪੀਤਾ ਸਚੁਕ੍ਰਿਕਾ ਕੇਸ਼ਰੋਤ੍ਪਲੈਃ ਸਿਦ੍ਧਾ| ਹਨ੍ਤ੍ਯਾਸ਼੍ਵਸ੍ਰਸ੍ਰਾਵਂ ਤਥਾ ਬਲਾਪਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣੀਭ੍ਯਾਮ੍||੧੯੯|| ਹ੍ਰੀਵੇਰਬਿਲ੍ਵਨਾਗਰਨਿਰ੍ਯੂਹੇ ਸਾਧਿਤਾਂ ਸਨਵਨੀਤਾਮ੍| ਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਦਾਡਿਮਾਮ੍ਲਾਮਮ੍ਲੀਕਾਮ੍ਲਾਂ ਸਕੋਲਾਮ੍ਲਾਮ੍||੨੦੦|| ਗਞ੍ਜਨਕਸੁਰਾਸਿਦ੍ਧਾਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਯਮਕੇਨ ਭਰ੍ਜਿਤਾਂ ਪੇਯਾਮ੍| ਰਕ੍ਤਾਤਿਸਾਰਸ਼ੂਲਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਸ਼ੋਥਨਿਗ੍ਰਹਣੀਮ੍||੨੦੧|| ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਾਮਲਕਾਨਾਂ ਸਕਰ੍ਬੁਦਾਰਾਨ੍ ਫਲਾਮ੍ਲਾਂਸ਼੍ਚ| ਗਞ੍ਜਨਕਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀਨਾਂ ਕ੍ਸੀਰਿਣ੍ਯਾਸ਼੍ਚੁਕ੍ਰਿਕਾਯਾਸ਼੍ਚ||੨੦੨|| ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਸ਼ੁਙ੍ਗਕਾਨਾਂ ਖਣ੍ਡਾਂਸ੍ਤਥਾ ਕੋਵਿਦਾਰਪੁਸ੍ਪਾਣਾਮ੍| ਦਧ੍ਨਃ ਸਰੇਣ ਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਰਕ੍ਤੇ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤੇਤਿ||੨੦੩|| ਸਿਦ੍ਧਂ ਪਲਾਣ੍ਡੁਸ਼ਾਕਂ ਤਕ੍ਰੇਣੋਪੋਦਿਕਾਂ ਸਬਦਰਾਮ੍ਲਾਮ੍| ਰੁਧਿਰਸ੍ਰਵੇ ਪ੍ਰਦਦ੍ਯਾਨ੍ਮਸੂਰਸੂਪਂ ਚ ਤਕ੍ਰਾਮ੍ਲਮ੍||੨੦੪|| ਪਯਸਾ ਸ਼ਤੇਨ ਯੂਸੈਰ੍ਮਸੂਰਮੁਦ੍ਗਾਢਕੀਮਕੁਸ੍ਠਾਨਾਮ੍ | ਭੋਜਨਮਦ੍ਯਾਦਮ੍ਲੈਃ ਸ਼ਾਲਿਸ਼੍ਯਾਮਾਕਕੋਦ੍ਰਵਜਮ੍||੨੦੫|| ਸ਼ਸ਼ਹਰਿਣਲਾਵਮਾਂਸੈਃ ਕਪਿਞ੍ਜਲੈਣੇਯਕੈਃ ਸੁਸਿਦ੍ਧੈਸ਼੍ਚ| ਭੋਜਨਮਦ੍ਯਾਦਮ੍ਲੈਰ੍ਮਧੁਰੈਰੀਸਤ੍ ਸਮਰਿਚੈਰ੍ਵਾ||੨੦੬|| ਦਕ੍ਸਸ਼ਿਖਿਤਿਤ੍ਤਿਰਿਰਸੈਰ੍ਦ੍ਵਿਕਕੁਦਲੋਪਾਕਜੈਸ਼੍ਚ ਮਧੁਰਾਮ੍ਲੈਃ| ਅਦ੍ਯਾਦ੍ਰਸੈਰਤਿਵਹੇਸ੍ਵਰ੍ਸ਼ਃਸ੍ਵਨਿਲੋਲ੍ਬਣਸ਼ਰੀਰਃ||੨੦੭|| ਰਸਖਡਯੂਸਯਵਾਗੂਸਂਯੋਗਤਃ ਕੇਵਲੋਥਵਾ ਜਯਤਿ| ਰਕ੍ਤਮਤਿਵਰ੍ਤਮਾਨਂ ਵਾਤਂ ਚ ਪਲਾਣ੍ਡੁਰੁਪਯੁਕ੍ਤਃ||੨੦੮|| ਛਾਗਾਨ੍ਤਰਾਧਿ ਤਰੁਣਂ ਸਰੁਧਿਰਮੁਪਸਾਧਿਤਂ ਬਹੁਪਲਾਣ੍ਡੁ| ਵ੍ਯਤ੍ਯਾਸਾਨ੍ਮਧੁਰਾਮ੍ਲਂ ਵਿਟ੍ਸ਼ੋਣਿਤਸਙ੍ਕ੍ਸਯੇ ਦੇਯਮ੍||੨੦੯|| ਨਵਨੀਤਤਿਲਾਭ੍ਯਾਸਾਤ੍ ਕੇਸ਼ਰਨਵਨੀਤਸ਼ਰ੍ਕਰਾਭ੍ਯਾਸਾਤ੍| ਦਧਿਸਰਮਥਿਤਾਭ੍ਯਾਸਾਦਰ੍ਸ਼ਾਂਸ੍ਯਪਯਾਨ੍ਤਿ ਰਕ੍ਤਾਨਿ||੨੧੦|| ਨਵਨੀਤਘਤਂ ਛਾਗਂ ਮਾਂਸਂ ਚ ਸਸਸ੍ਟਿਕਃ ਸ਼ਾਲਿਃ| ਤਰੁਣਸ਼੍ਚ ਸੁਰਾਮਣ੍ਡਸ੍ਤਰੁਣੀ ਚ ਸੁਰਾ ਨਿਹਨ੍ਤ੍ਯਸ੍ਰਮ੍||੨੧੧||
लाजापेया पीता सचुक्रिका केशरोत्पलैः सिद्धा| हन्त्याश्वस्रस्रावं तथा बलापृश्निपर्णीभ्याम्||१९९|| ह्रीवेरबिल्वनागरनिर्यूहे साधितां सनवनीताम्| वृक्षाम्लदाडिमाम्लामम्लीकाम्लां सकोलाम्लाम्||२००|| गृञ्जनकसुरासिद्धां दद्याद्यमकेन भर्जितां पेयाम्| रक्तातिसारशूलप्रवाहिकाशोथनिग्रहणीम्||२०१|| काश्मर्यामलकानां सकर्बुदारान् फलाम्लांश्च| गृञ्जनकशाल्मलीनां क्षीरिण्याश्चुक्रिकायाश्च||२०२|| न्यग्रोधशुङ्गकानां खण्डांस्तथा कोविदारपुष्पाणाम्| दध्नः सरेण सिद्धान् दद्याद्रक्ते प्रवृत्तेऽति||२०३|| सिद्धं पलाण्डुशाकं तक्रेणोपोदिकां सबदराम्लाम्| रुधिरस्रवे प्रदद्यान्मसूरसूपं च तक्राम्लम्||२०४|| पयसा शृतेन यूषैर्मसूरमुद्गाढकीमकुष्ठानाम् | भोजनमद्यादम्लैः शालिश्यामाककोद्रवजम्||२०५|| शशहरिणलावमांसैः कपिञ्जलैणेयकैः सुसिद्धैश्च| भोजनमद्यादम्लैर्मधुरैरीषत् समरिचैर्वा||२०६|| दक्षशिखितित्तिरिरसैर्द्विककुदलोपाकजैश्च मधुराम्लैः| अद्याद्रसैरतिवहेष्वर्शःस्वनिलोल्बणशरीरः||२०७|| रसखडयूषयवागूसंयोगतः केवलोऽथवा जयति| रक्तमतिवर्तमानं वातं च पलाण्डुरुपयुक्तः||२०८|| छागान्तराधि तरुणं सरुधिरमुपसाधितं बहुपलाण्डु| व्यत्यासान्मधुराम्लं विट्शोणितसङ्क्षये देयम्||२०९|| नवनीततिलाभ्यासात् केशरनवनीतशर्कराभ्यासात्| दधिसरमथिताभ्यासादर्शांस्यपयान्ति रक्तानि||२१०|| नवनीतघृतं छागं मांसं च सषष्टिकः शालिः| तरुणश्च सुरामण्डस्तरुणी च सुरा निहन्त्यस्रम्||२११||
🔊 Audio coming soon
ਗਞ੍ਜਨਕੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਯੋਗਾਨ੍ਤਰਂ, ਗਞ੍ਜਨਕਃ ਪਲਾਣ੍ਡੁਭੇਦਃ| ਕਰ੍ਬੁਦਾਰਃ ਕਾਞ੍ਚਨਭੇਦਃ| ਭੋਜਨਮਿਤ੍ਯਾਦੌ ਭੋਜਨਮਦ੍ਯਾਦਿਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਦ੍ਵਿਕਕੁਦ੍ ਉਸ੍ਟ੍ਰਃ| ਅਨ੍ਤਰਾਧਿ ਸ਼ਰੀਰਮਧ੍ਯਂ, ਤਚ੍ਚ ਤਰੁਣਚ੍ਛਾਗਸ੍ਯੈਵਾਦ੍ਯਾਤ੍| ਮਧੁਰਾਮ੍ਲਂ ਪ੍ਰਥਮਂ ਮਧੁਰਂ, ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦਮ੍ਲਮ੍| ਦਧਿਸਰਸ੍ਯ ਮਥਿਤਂ ਦਧਿਸਰਮਥਿਤਮ੍| ਨਵਨੀਤਘਤਂ ਸਦ੍ਯਸ੍ਕਨਵਨੀਤਘਤਮ੍; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਨਵਨੀਤਂ ਘਤਂ ਚ ਛਾਗਂ ਵਦਨ੍ਤਿ; ਯਤੋ ਅਜਾ ਰਕ੍ਤਸ੍ਤਮ੍ਭਨਾਤ੍ਮਿਕਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ||੧੯੯-੨੧੧||
Adhikarana 36 (212-221) · Śloka 221
ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਵਾਤਬਹੁਲਾਨ੍ਯਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਤਿਸ੍ਰੁਤੇ ਰਕ੍ਤੇ| ਦੁਸ੍ਟੇਪਿ ਚ ਕਫਪਿਤ੍ਤੇ ਤਸ੍ਮਾਦਨਿਲੋਧਿਕੋ ਜ੍ਞੇਯਃ||੨੧੨|| ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਤੁ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਬਲਂ ਕਫਵਾਤਲਿਙ੍ਗਮਲ੍ਪਂ ਚ| ਸ਼ੀਤਾ ਕ੍ਰਿਯਾ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾ ਯਥੇਰਿਤਾ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਚਾਨ੍ਯਾ ||੨੧੩|| ਮਧੁਕਂ ਸਪਞ੍ਚਵਲ੍ਕਂ ਬਦਰੀਤ੍ਵਗੁਦੁਮ੍ਬਰਂ ਧਵਪਟੋਲਮ੍| ਪਰਿਸੇਚਨੇ ਵਿਦਧ੍ਯਾਦ੍ਵਸਕਕੁਮਯਵਾਸਨਿਮ੍ਬਾਂਸ਼੍ਚ||੨੧੪|| ਰਕ੍ਤੇਤਿਵਰ੍ਤਮਾਨੇ ਦਾਹੇ ਕ੍ਲੇਦੇਵਗਾਹਯੇਚ੍ਚਾਪਿ| ਮਧੁਕਮਣਾਲਪਦ੍ਮਕਚਨ੍ਦਨਕੁਸ਼ਕਾਸ਼ਨਿਸ੍ਕ੍ਵਾਥੇ||੨੧੫|| ਇਕ੍ਸੁਰਸਮਧੁਕਵੇਤਸਨਿਰ੍ਯੂਹੇ ਸ਼ੀਤਲੇ ਪਯਸਿ ਵਾ ਤਮ੍| ਅਵਗਾਹਯੇਤ੍ ਪ੍ਰਦਿਗ੍ਧਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇਣ ਤੈਲੇਨ||੨੧੬|| ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਘਤਂ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਮੁਪਸ੍ਥਦੇਸ਼ੇ ਗੁਦੇ ਤ੍ਰਿਕਦੇਸ਼ੇ ਚ| ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਜਲਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਸੁਖਾ ਧਾਰਾ ਪ੍ਰਸ੍ਤਮ੍ਭਨੀ ਯੋਜ੍ਯਾ||੨੧੭|| ਕਦਲੀਦਲੈਰਭਿਨਵੈਃ ਪੁਸ੍ਕਰਪਤ੍ਰੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ੀਤਜਲਸਿਕ੍ਤੈਃ| ਪ੍ਰਚ੍ਛਾਦਨਂ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਰਿਸ੍ਟਂ ਪਦ੍ਮੋਤ੍ਪਲਦਲੈਸ਼੍ਚ||੨੧੮|| ਦੁਰ੍ਵਾਘਤਪ੍ਰਦੇਹਃ ਸ਼ਤਧੌਤਸਹਸ੍ਰਧੌਤਮਪਿ ਸਰ੍ਪਿਃ| ਵ੍ਯਜਨਪਵਨਃ ਸੁਸ਼ੀਤੋ ਰਕ੍ਤਸ੍ਰਾਵਂ ਜਯਤ੍ਯਾਸ਼ੁ||੨੧੯|| ਸਮਙ੍ਗਾਮਧੁਕਾਭ੍ਯਾਂ ਤਿਲਮਧੁਕਾਭ੍ਯਾਂ ਰਸਾਞ੍ਜਨਵਤਾਭ੍ਯਾਮ੍| ਸਰ੍ਜਰਸਘਤਾਭ੍ਯਾਂ ਵਾ ਨਿਮ੍ਬਘਤਾਭ੍ਯਾਂ ਮਧੁਘਤਾਭ੍ਯਾਂ ਵਾ||੨੨੦|| ਦਾਰ੍ਵੀਤ੍ਵਕ੍ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭ੍ਯਾਂ ਸਚਨ੍ਦਨਾਭ੍ਯਾਮਥੋਤ੍ਪਲਘਤਾਭ੍ਯਾਮ੍| ਦਾਹੇ ਕ੍ਲੇਦੇ ਚ ਗੁਦਭ੍ਰਂਸ਼ੇ ਗੁਦਜਾਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣੀਯਾਃ ਸ੍ਯੁਃ||੨੨੧||
प्रायेण वातबहुलान्यर्शांसि भवन्त्यतिस्रुते रक्ते| दुष्टेऽपि च कफपित्ते तस्मादनिलोऽधिको ज्ञेयः||२१२|| दृष्ट्वा तु रक्तपित्तं प्रबलं कफवातलिङ्गमल्पं च| शीता क्रिया प्रयोज्या यथेरिता वक्ष्यते चान्या ||२१३|| मधुकं सपञ्चवल्कं बदरीत्वगुदुम्बरं धवपटोलम्| परिषेचने विदध्याद्वृषककुमयवासनिम्बांश्च||२१४|| रक्तेऽतिवर्तमाने दाहे क्लेदेऽवगाहयेच्चापि| मधुकमृणालपद्मकचन्दनकुशकाशनिष्क्वाथे||२१५|| इक्षुरसमधुकवेतसनिर्यूहे शीतले पयसि वा तम्| अवगाहयेत् प्रदिग्धं पूर्वं शिशिरेण तैलेन||२१६|| दत्त्वा घृतं सशर्करमुपस्थदेशे गुदे त्रिकदेशे च| शिशिरजलस्पर्शसुखा धारा प्रस्तम्भनी योज्या||२१७|| कदलीदलैरभिनवैः पुष्करपत्रैश्च शीतजलसिक्तैः| प्रच्छादनं मुहुर्मुहुरिष्टं पद्मोत्पलदलैश्च||२१८|| दुर्वाघृतप्रदेहः शतधौतसहस्रधौतमपि सर्पिः| व्यजनपवनः सुशीतो रक्तस्रावं जयत्याशु||२१९|| समङ्गामधुकाभ्यां तिलमधुकाभ्यां रसाञ्जनवृताभ्याम्| सर्जरसघृताभ्यां वा निम्बघृताभ्यां मधुघृताभ्यां वा||२२०|| दार्वीत्वक्सर्पिर्भ्यां सचन्दनाभ्यामथोत्पलघृताभ्याम्| दाहे क्लेदे च गुदभ्रंशे गुदजाः प्रतिसारणीयाः स्युः||२२१||
🔊 Audio coming soon
ਯਵਾਸਃ ਦੁਰਾਲਭਾ| ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇਣ ਤੈਲੇਨੇਤਿ ਸ਼ੀਤਲਦ੍ਰਵ੍ਯਸਾਧਿਤੇਨ ਤੈਲੇਨ| ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇਤ੍ਯਾਦਿ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਜਲਾ ਚ ਸੁਖਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾ ਚ; ਤੇਨ ਤੀਵ੍ਰਸ਼ੀਤਤ੍ਵਂ ਨਿਵਾਰਯਤਿ||੨੧੨-੨੨੧||
Adhikarana 37 (222-223) · Śloka 223
ਆਭਿਃ ਕ੍ਰਿਯਾਭਿਰਥਵਾ ਸ਼ੀਤਾਭਿਰ੍ਯਸ੍ਯ ਤਿਸ੍ਠਤਿ ਨ ਰਕ੍ਤਮ੍| ਤਂ ਕਾਲੇ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣੈਰ੍ਮਾਂਸਰਸੈਸ੍ਤਰ੍ਪਯੇਨ੍ਮਤਿਮਾਨ੍||੨੨੨|| ਅਵਪੀਡਕਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭਿਃ ਕੋਸ੍ਣੈਰ੍ਘਤਤੈਲਿਕੈਸ੍ਤਥਾਭ੍ਯਙ੍ਗੈਃ| ਕ੍ਸੀਰਘਤਤੈਲਸੇਕੈਃ ਕੋਸ੍ਣੈਸ੍ਤਮੁਪਾਚਰੇਦਾਸ਼ੁ||੨੨੩||
आभिः क्रियाभिरथवा शीताभिर्यस्य तिष्ठति न रक्तम्| तं काले स्निग्धोष्णैर्मांसरसैस्तर्पयेन्मतिमान्||२२२|| अवपीडकसर्पिर्भिः कोष्णैर्घृततैलिकैस्तथाऽभ्यङ्गैः| क्षीरघृततैलसेकैः कोष्णैस्तमुपाचरेदाशु||२२३||
🔊 Audio coming soon
ਅਧੁਨਾ ਅਸ਼ਕ੍ਯਰਕ੍ਤਸ੍ਰੁਤੌ ਕ੍ਸੀਣਧਾਤੁਤਰ੍ਪਣਾਰ੍ਥਂ ਬਂਹਣਮਾਹ- ਆਭਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਵਪੀਡਕਸਰ੍ਪਿਃ ਭੋਜਨਸ੍ਯੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਯਤ੍ ਪੀਯਤੇ; ਕਿਂਵਾ ਭੂਰਿਮਾਤ੍ਰਂ ਸਰ੍ਪਿਰਵਪੀਡਕਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਤਮਿਤਿ ਸ੍ਰਵਦ੍ਰਕ੍ਤਂ ਪੁਰੁਸਮ੍||੨੨੨-੨੨੩||
Adhikarana 38 (224-229) · Śloka 229
ਕੋਸ੍ਣੇਨ ਵਾਤਪ੍ਰਬਲੇ ਘਤਮਣ੍ਡੇਨਾਨੁਵਾਸਯੇਚ੍ਛੀਘ੍ਰਮ੍| ਪਿਚ੍ਛਾਬਸ੍ਤਿਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਕਾਲੇ ਤਸ੍ਯਾਥਵਾ ਸਿਦ੍ਧਮ੍||੨੨੪|| ਯਵਾਸਕੁਸ਼ਕਾਸ਼ਾਨਂ ਮੂਲਂ ਪੁਸ੍ਪਂ ਚ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲਮ੍| ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧੋਦੁਮ੍ਬਰਾਸ਼੍ਵਤ੍ਥਸ਼ੁਙ੍ਗਾਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਿਪਲੋਨ੍ਮਿਤਾਃ||੨੨੫|| ਤ੍ਰਿਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਸਲਿਲਸ੍ਯੈਤਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਚ ਸਾਧਯੇਤ੍| ਕ੍ਸੀਰਸ਼ੇਸਂ ਕਸਾਯਂ ਚ ਪੂਤਂ ਕਲ੍ਕੈਰ੍ਵਿਮਿਸ਼੍ਰਯੇਤ੍||੨੨੬|| ਕਲ੍ਕਾਃ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲਿਨਿਰ੍ਯਾਸਸਮਙ੍ਗਾਚਨ੍ਦਨੋਤ੍ਪਲਮ੍| ਵਤ੍ਸਕਸ੍ਯ ਚ ਬੀਜਾਨਿ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਃ ਪਦ੍ਮਕੇਸ਼ਰਮ੍||੨੨੭|| ਪਿਚ੍ਛਾਬਸ੍ਤਿਰਯਂ ਸਿਦ੍ਧਃ ਸਘਤਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸ਼ਰ੍ਕਰਃ| ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਗੁਦਭ੍ਰਂਸ਼ਰਕ੍ਤਸ੍ਰਾਵਜ੍ਵਰਾਪਹਃ||੨੨੮|| ਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕਂ ਮਧੁਕਂ ਪਿਚ੍ਛਾਬਸ੍ਤੌ ਯਥੇਰਿਤਾਨ੍| ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾਨੁਵਾਸਨਂ ਸ੍ਨੇਹਂ ਕ੍ਸੀਰਦ੍ਵਿਗੁਣਿਤਂ ਪਚੇਤ੍||੨੨੯|| ਇਤਿ ਪਿਚ੍ਛਾਬਸ੍ਤਿਃ|
कोष्णेन वातप्रबले घृतमण्डेनानुवासयेच्छीघ्रम्| पिच्छाबस्तिं दद्यात् काले तस्याथवा सिद्धम्||२२४|| यवासकुशकाशानं मूलं पुष्पं च शाल्मलम्| न्यग्रोधोदुम्बराश्वत्थशुङ्गाश्च द्विपलोन्मिताः||२२५|| त्रिप्रस्थं सलिलस्यैतत् क्षीरप्रस्थं च साधयेत्| क्षीरशेषं कषायं च पूतं कल्कैर्विमिश्रयेत्||२२६|| कल्काः शाल्मलिनिर्याससमङ्गाचन्दनोत्पलम्| वत्सकस्य च बीजानि प्रियङ्गुः पद्मकेशरम्||२२७|| पिच्छाबस्तिरयं सिद्धः सघृतक्षौद्रशर्करः| प्रवाहिकागुदभ्रंशरक्तस्रावज्वरापहः||२२८|| प्रपौण्डरीकं मधुकं पिच्छाबस्तौ यथेरितान्| पिष्ट्वाऽनुवासनं स्नेहं क्षीरद्विगुणितं पचेत्||२२९|| इति पिच्छाबस्तिः|
🔊 Audio coming soon
ਪਿਚ੍ਛਾਬਸ੍ਤਿਮਾਹ- ਯਵਾਸੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਵਾਸਃ ਦੁਰਾਲਭਾ| ਅਤ੍ਰ ਚ ਕਲ੍ਕਾਦਿਮਾਨਂ ਬਸ੍ਤਿਵਦ੍ਵਿਜ੍ਞੇਯਮ੍||੨੨੪-੨੨੯||
Adhikarana 39 (230-233) · Śloka 233
ਹ੍ਰੀਵੇਰਮੁਤ੍ਪਲਂ ਲੋਧ੍ਰਂ ਸਮਙ੍ਗਾਚਵ੍ਯਚਨ੍ਦਨਮ੍| ਪਾਠਾ ਸਾਤਿਵਿਸਾ ਬਿਲ੍ਵਂ ਧਾਤਕੀ ਦੇਵਦਾਰੁ ਚ||੨੩੦|| ਦਾਰ੍ਵੀਤ੍ਵਙ੍ ਨਾਗਰਂ ਮਾਂਸੀ ਮੁਸ੍ਤਂ ਕ੍ਸਾਰੋ ਯਵਾਗ੍ਰਜਃ| ਚਿਤ੍ਰਕਸ਼੍ਚੇਤਿ ਪੇਸ੍ਯਾਣਿ ਚਾਙ੍ਗੇਰੀਸ੍ਵਰਸੇ ਘਤਮ੍||੨੩੧|| ਐਕਧ੍ਯਂ ਸਾਧਯੇਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਤਤ੍ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਰਮੌਸਧਮ੍| ਅਰ੍ਸ਼ੋਤਿਸਾਰਗ੍ਰਹਣੀਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗੇ ਜ੍ਵਰੇਰੁਚੌ||੨੩੨|| ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰੇ ਗੁਦਭ੍ਰਂਸ਼ੇ ਬਸ੍ਤ੍ਯਾਨਾਹੇ ਪ੍ਰਵਾਹਣੇ| ਪਿਚ੍ਛਾਸ੍ਰਾਵੇਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਸ਼ੂਲੇ ਯੋਜ੍ਯਮੇਤਤ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਨੁਤ੍||੨੩੩|| ਇਤਿ ਹ੍ਰੀਵੇਰਾਦਿਘਤਮ੍|
ह्रीवेरमुत्पलं लोध्रं समङ्गाचव्यचन्दनम्| पाठा सातिविषा बिल्वं धातकी देवदारु च||२३०|| दार्वीत्वङ् नागरं मांसी मुस्तं क्षारो यवाग्रजः| चित्रकश्चेति पेष्याणि चाङ्गेरीस्वरसे घृतम्||२३१|| ऐकध्यं साधयेत् सर्वं तत् सर्पिः परमौषधम्| अर्शोतिसारग्रहणीपाण्डुरोगे ज्वरेऽरुचौ||२३२|| मूत्रकृच्छ्रे गुदभ्रंशे बस्त्यानाहे प्रवाहणे| पिच्छास्रावेऽर्शसां शूले योज्यमेतत्त्रिदोषनुत्||२३३|| इति ह्रीवेरादिघृतम्|
🔊 Audio coming soon
ਯਵਾਗ੍ਰਜਃ ਕ੍ਸਾਰਃ ਯਵਕ੍ਸਾਰਃ| ਚਾਙ੍ਗੇਰੀਸ੍ਵਰਸੋਤ੍ਰ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੋ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਃ, ਦ੍ਰਵਾਨ੍ਤਰਾਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯਾਤ੍||੨੩੦-੨੩੩||
Adhikarana 40 (234-242) · Śloka 242
ਅਵਾਕ੍ਪੁਸ੍ਪੀ ਬਲਾ ਦਾਰ੍ਵੀ ਪਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣੀ ਤ੍ਰਿਕਣ੍ਟਕਃ| ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧੋਦੁਮ੍ਬਰਾਸ਼੍ਵਤ੍ਥਸ਼ੁਙ੍ਗਾਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਿਪਲੋਨ੍ਮਿਤਾਃ||੨੩੪|| ਕਸਾਯ ਏਸਾਂ ਪੇਸ੍ਯਾਸ੍ਤੁ ਜੀਵਨ੍ਤੀ ਕਟੁਰੋਹਿਣੀ| ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਂ ਨਾਗਰਂ ਸੁਰਦਾਰੁ ਚ||੨੩੫|| ਕਲਿਙ੍ਗਾਃ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲਂ ਪੁਸ੍ਪਂ ਵੀਰਾ ਚਨ੍ਦਨਮੁਤ੍ਪਲਮ੍ | ਕਟ੍ਫਲਂ ਚਿਤ੍ਰਕੋ ਮੁਸ੍ਤਂ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗ੍ਵਤਿਵਿਸਾਸ੍ਥਿਰਾਃ||੨੩੬|| ਪਦ੍ਮੋਤ੍ਪਲਾਨਾਂ ਕਿਞ੍ਜਲ੍ਕਃ ਸਮਙ੍ਗਾ ਸਨਿਦਿਗ੍ਧਿਕਾ| ਬਿਲ੍ਵਂ ਮੋਚਰਸਃ ਪਾਠਾ ਭਾਗਾਃ ਕਰ੍ਸਸਮਨ੍ਵਿਤਾਃ||੨੩੭|| ਚਤੁਸ੍ਪ੍ਰਸ੍ਥੇ ਸ਼ਤਂ ਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਕਸਾਯਮਵਤਾਰਯੇਤ੍| ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਪਲਾਨਿ ਪ੍ਰਸ੍ਥੋਤ੍ਰ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਦ੍ਵਿਪਲਾਧਿਕਃ||੨੩੮|| ਸੁਨਿਸਣ੍ਣਕਚਾਙ੍ਗੇਰ੍ਯੋਃ ਪ੍ਰਸ੍ਥੌ ਦ੍ਵੌ ਸ੍ਵਰਸਸ੍ਯ ਚ| ਸਰ੍ਵੈਰੇਤੈਰ੍ਯਥੋਦ੍ਦਿਸ੍ਟੈਰ੍ਘਤਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍||੨੩੯|| ਏਤਦਰ੍ਸ਼ਃਸ੍ਵਤੀਸਾਰੇ ਰਕ੍ਤਸ੍ਰਾਵੇ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜੇ| ਪ੍ਰਵਾਹਣੇ ਗੁਦਭ੍ਰਂਸ਼ੇ ਪਿਚ੍ਛਾਸੁ ਵਿਵਿਧਾਸੁ ਚ||੨੪੦|| ਉਤ੍ਥਾਨੇ ਚਾਤਿਬਹੁਸ਼ਃ ਸ਼ੋਥਸ਼ੂਲੇ ਗੁਦਾਸ਼੍ਰਯੇ| ਮੂਤ੍ਰਗ੍ਰਹੇ ਮੂਢਵਾਤੇ ਮਨ੍ਦੇਗ੍ਨਾਵਰੁਚਾਵਪਿ||੨੪੧|| ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਂ ਵਿਧਿਵਤ੍ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਬਲਵਰ੍ਣਾਗ੍ਨਿਵਰ੍ਧਨਮ੍| ਵਿਵਿਧੇਸ੍ਵਨ੍ਨਪਾਨੇਸੁ ਕੇਵਲਂ ਵਾ ਨਿਰਤ੍ਯਯਮ੍||੨੪੨|| ਇਤਿ ਸੁਨਿਸਣ੍ਣਕਚਾਙ੍ਗੇਰੀਘਤਮ੍|
अवाक्पुष्पी बला दार्वी पृश्निपर्णी त्रिकण्टकः| न्यग्रोधोदुम्बराश्वत्थशुङ्गाश्च द्विपलोन्मिताः||२३४|| कषाय एषां पेष्यास्तु जीवन्ती कटुरोहिणी| पिप्पली पिप्पलीमूलं नागरं सुरदारु च||२३५|| कलिङ्गाः शाल्मलं पुष्पं वीरा चन्दनमुत्पलम् | कट्फलं चित्रको मुस्तं प्रियङ्ग्वतिविषास्थिराः||२३६|| पद्मोत्पलानां किञ्जल्कः समङ्गा सनिदिग्धिका| बिल्वं मोचरसः पाठा भागाः कर्षसमन्विताः||२३७|| चतुष्प्रस्थे शृतं प्रस्थं कषायमवतारयेत्| त्रिंशत्पलानि प्रस्थोऽत्र विज्ञेयो द्विपलाधिकः||२३८|| सुनिषण्णकचाङ्गेर्योः प्रस्थौ द्वौ स्वरसस्य च| सर्वैरेतैर्यथोद्दिष्टैर्घृतप्रस्थं विपाचयेत्||२३९|| एतदर्शःस्वतीसारे रक्तस्रावे त्रिदोषजे| प्रवाहणे गुदभ्रंशे पिच्छासु विविधासु च||२४०|| उत्थाने चातिबहुशः शोथशूले गुदाश्रये| मूत्रग्रहे मूढवाते मन्देऽग्नावरुचावपि||२४१|| प्रयोज्यं विधिवत् सर्पिर्बलवर्णाग्निवर्धनम्| विविधेष्वन्नपानेषु केवलं वा निरत्ययम्||२४२|| इति सुनिषण्णकचाङ्गेरीघृतम्|
🔊 Audio coming soon
ਅਵਾਕ੍ਪੁਸ੍ਪੀ ਅਧਃਪੁਸ੍ਪੀ| ਅਤ੍ਰ ਕ੍ਵਾਥ੍ਯਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਸੋਡਸ਼ਪਲਮ੍| ਯਦ੍ਯਪ੍ਯਤ੍ਰੋਤ੍ਸਰ੍ਗਤਸ਼੍ਚਤੁਸ੍ਪ੍ਰਸ੍ਥਮੇਵ ਜਲਂ ਦੇਯਂ, ਤਥਾ ਸ਼ੇਸਚਤੁਰ੍ਭਾਗਃ ਪ੍ਰਸ੍ਥ ਏਵ ਭਵਤਿ, ਤਥਾਪਿ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਜਲਦਾਨਸ੍ਯ ਚਤੁਰ੍ਥਭਾਗਸ਼ੇਸਤਯਾ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯਕਸਾਯਸ੍ਯ ਉਤ੍ਸਰ੍ਗਵਿਧੌ ਸੂਚਨਾਰ੍ਥਮਿਦਂ ਚਰਕਵਚਨਮ੍| ਤਥਾ ‘ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਪਲਾਨਿ ਤੁ ਪ੍ਰਸ੍ਥੋ ਵਿਜ੍ਞੇਯੋ ਦ੍ਵਿਪਲਾਧਿਕਃ’ ਇਤ੍ਯਪਿ ਵਚਨਂ ਪਰਿਭਾਸਾਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਾਭਿਧਾਯਕਂ ਵਿਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਅਤ ਏਵ ਦਢਬਲਸਂਸ੍ਕਾਰੇਪਿ ਦ੍ਰਵਦ੍ਵੈਗੁਣ੍ਯਾਭਿਧਾਨਂ ਭਵਿਸ੍ਯਤਿ| ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍ਪਲਵਿਸ਼ੇਸਣਤਯਾ ਦ੍ਵਿਪਲਾਧਿਕਾਨੀਤਿ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਪ੍ਰਸ੍ਥਵਿਵਕ੍ਸਯਾ ਪੁਂਲ੍ਲਿਙ੍ਗੈਕਵਚਨਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੋ ਜ੍ਞੇਯਃ||੨੩੪-੨੪੨||
Adhikarana 41 (243) · Śloka 243
ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਵ੍ਯਤ੍ਯਾਸਾਨ੍ਮਧੁਰਾਮ੍ਲਾਨਿ ਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਾਨਿ ਚ ਯੋਜਯੇਤ੍| ਨਿਤ੍ਯਮਗ੍ਨਿਬਲਾਪੇਕ੍ਸੀ ਜਯਤ੍ਯਰ੍ਸ਼ਃਕਤਾਨ੍ ਗਦਾਨ੍||੨੪੩||
भवन्ति चात्र- व्यत्यासान्मधुराम्लानि शीतोष्णानि च योजयेत्| नित्यमग्निबलापेक्षी जयत्यर्शःकृतान् गदान्||२४३||
🔊 Audio coming soon
ਵ੍ਯਤ੍ਯਾਸਾਤ੍ ਪਰਸ੍ਪਰਪਰਿਵਰ੍ਤਨੇਨ ਮਧੁਰਾਮ੍ਲਯੋਃ ਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਯੋਸ਼੍ਚ ਯੋਜਨਾ||੨੪੩||
Adhikarana 42 (244-246) · Śloka 246
ਤ੍ਰਯੋ ਵਿਕਾਰਾਃ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਯੇ ਪਰਸ੍ਪਰਹੇਤਵਃ| ਅਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਚਾਤਿਸਾਰਸ਼੍ਚ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸ ਏਵ ਚ||੨੪੪|| ਏਸਾਮਗ੍ਨਿਬਲੇ ਹੀਨੇ ਵਦ੍ਧਿਰ੍ਵਦ੍ਧੇ ਪਰਿਕ੍ਸਯਃ| ਤਸ੍ਮਾਦਗ੍ਨਿਬਲਂ ਰਕ੍ਸ੍ਯਮੇਸੁ ਤ੍ਰਿਸੁ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ||੨੪੫|| ਭਸ੍ਟੈਃ ਸ਼ਾਕੈਰ੍ਯਵਾਗੂਭਿਰ੍ਯੂਸੈਰ੍ਮਾਂਸਰਸੈਃ ਖਡੈਃ| ਕ੍ਸੀਰਤਕ੍ਰਪ੍ਰਯੋਗੈਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧੈਰ੍ਗੁਦਜਾਞ੍ਜਯੇਤ੍||੨੪੬||
त्रयो विकाराः प्रायेण ये परस्परहेतवः| अर्शांसि चातिसारश्च ग्रहणीदोष एव च||२४४|| एषामग्निबले हीने वृद्धिर्वृद्धे परिक्षयः| तस्मादग्निबलं रक्ष्यमेषु त्रिषु विशेषतः||२४५|| भृष्टैः शाकैर्यवागूभिर्यूषैर्मांसरसैः खडैः| क्षीरतक्रप्रयोगैश्च विविधैर्गुदजाञ्जयेत्||२४६||
🔊 Audio coming soon
ਅਰ੍ਸ਼ਃਸੁ ਅਗ੍ਨਿਰਕ੍ਸਾਮਭਿਧਾਤੁਮਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪਿ ਯਤ੍ਰਾਗ੍ਨਿਰਕ੍ਸਾ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ ਤਾਨਾਹ- ਤ੍ਰਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਦ੍ਧੇ ਪਰਿਕ੍ਸਯਃ ਅਗ੍ਨਿਬਲੇ ਵਦ੍ਧੇ ਵਿਨਾਸ਼ਃ| ਤ੍ਰਿਸੁ ਵਿਸ਼ੇਸਤ ਇਤ੍ਯਨੇਨਾਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪ੍ਯਗ੍ਨਿਰਕ੍ਸਣਂ ਕਾਰ੍ਯਮਿਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ||੨੪੪-੨੪੬||
Adhikarana 43 (247-248) · Śloka 248
ਯਦ੍ਵਾਯੋਰਾਨੁਲੋਮ੍ਯਾਯ ਯਦਗ੍ਨਿਬਲਵਦ੍ਧਯੇ| ਅਨ੍ਨਪਾਨੌਸਧਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਤਤ੍ ਸੇਵ੍ਯਂ ਨਿਤ੍ਯਮਰ੍ਸ਼ਸੈਃ||੨੪੭|| ਯਦਤੋ ਵਿਪਰੀਤਂ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਿਦਾਨੇ ਯਚ੍ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਮ੍| ਗੁਦਜਾਭਿਪਰੀਤੇਨ ਤਤ੍ ਸੇਵ੍ਯਂ ਨ ਕਦਾਚਨ||੨੪੮||
यद्वायोरानुलोम्याय यदग्निबलवृद्धये| अन्नपानौषधद्रव्यं तत् सेव्यं नित्यमर्शसैः||२४७|| यदतो विपरीतं स्यान्निदाने यच्च दर्शितम्| गुदजाभिपरीतेन तत् सेव्यं न कदाचन||२४८||
🔊 Audio coming soon
ਯਦ੍ਵਾਯੋਰਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਸਾਰੋਦ੍ਧਾਰੇਣਾਹ||੨੪੭-੨੪੮||
Adhikarana 44 (249-255) · Śloka 255
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕਾਃ- ਅਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਜਨ੍ਮ ਪਥਗਾਯਤਨਾਨਿ ਚ| ਸ੍ਥਾਨਸਂਸ੍ਥਾਨਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਸਾਧ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਃ||੨੪੯|| ਅਭ੍ਯਙ੍ਗਾਃ ਸ੍ਵੇਦਨਂ ਧੂਮਾਃ ਸਾਵਗਾਹਾਃ ਪ੍ਰਲੇਪਨਾਃ| ਸ਼ੋਣਿਤਸ੍ਯਾਵਸੇਕਸ਼੍ਚ ਯੋਗਾ ਦੀਪਨਪਾਚਨਾਃ||੨੫੦|| ਪਾਨਾਨ੍ਨਵਿਧਿਰਗ੍ਰ੍ਯਸ਼੍ਚ ਵਾਤਵਰ੍ਚੋਨੁਲੋਮਨਃ| ਯੋਗਾਃ ਸਂਸ਼ਮਨੀਯਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਪੀਂਸਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ||੨੫੧|| ਬਸ੍ਤਯਸ੍ਤਕ੍ਰਯੋਗਾਸ਼੍ਚ ਵਰਾਰਿਸ੍ਟਾਃ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾਃ| ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਣਾਮਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਸ਼ਸ੍ਤਾਃ ਸ੍ਰਾਵਿਣਾਂ ਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਚ||੨੫੨|| ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਸਾਨੁਬਨ੍ਧਾਨਾਂ ਤੇਸਾਂ ਚੇਸ੍ਟਂ ਯਦੌਸਧਮ੍| ਰਕ੍ਤਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣਾਃ ਕ੍ਵਾਥਾਃ ਪੇਸ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧਾਤ੍ਮਕਾਃ||੨੫੩|| ਸ੍ਨੇਹਾਹਾਰਵਿਧਿਸ਼੍ਚਾਗ੍ਰ੍ਯੋ ਯੋਗਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਣਾਃ| ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਨਾਵਗਾਹਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਦੇਹਾਃ ਸੇਚਨਾਨਿ ਚ||੨੫੪|| ਅਤਿਵਤ੍ਤਸ੍ਯ ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਧਾਤਵ੍ਯਂ ਯਦੌਸਧਮ੍| ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਮਿਹ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਗੁਦਜਾਨਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ||੨੫੫||
तत्र श्लोकाः- अर्शसां द्विविधं जन्म पृथगायतनानि च| स्थानसंस्थानलिङ्गानि साध्यासाध्यविनिश्चयः||२४९|| अभ्यङ्गाः स्वेदनं धूमाः सावगाहाः प्रलेपनाः| शोणितस्यावसेकश्च योगा दीपनपाचनाः||२५०|| पानान्नविधिरग्र्यश्च वातवर्चोऽनुलोमनः| योगाः संशमनीयाश्च सर्पींषि विविधानि च||२५१|| बस्तयस्तक्रयोगाश्च वरारिष्टाः सशर्कराः| शुष्काणामर्शसां शस्ताः स्राविणां लक्षणानि च||२५२|| द्विविधं सानुबन्धानां तेषां चेष्टं यदौषधम्| रक्तसङ्ग्रहणाः क्वाथाः पेष्याश्च विविधात्मकाः||२५३|| स्नेहाहारविधिश्चाग्र्यो योगाश्च प्रतिसारणाः| प्रक्षालनावगाहाश्च प्रदेहाः सेचनानि च||२५४|| अतिवृत्तस्य रक्तस्य विधातव्यं यदौषधम्| तत्सर्वमिह निर्दिष्टं गुदजानां चिकित्सिते||२५५||
🔊 Audio coming soon
ਅਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਦ੍ਵਿਵਿਧਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਅਧ੍ਯਾਯਾਰ੍ਥਸਙ੍ਗ੍ਰਹਃ| ਅਰਿਸ੍ਟਗ੍ਰਹਣੇਨੈਵ ਸ਼ਾਰ੍ਕਰਸ੍ਯਾਪਿ ਗ੍ਰਹਣੇ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਸ਼ਾਰ੍ਕਰਸ੍ਯ ਪਥਗਭਿਧਾਨਂ ਗੁਡਕਤੇਭ੍ਯੋ ਭੇਦੇਨ ਵ੍ਯਵਹਾਰਾਰ੍ਥਂ, ਤਥਾਨੁਪਾਨਾਭਿਧਾਨਾਰ੍ਥਂ ਪਥਕ੍ਕਤਮ੍||੨੪੯-੨੫੫||
Adhikarana puShpikA · Śloka 14
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇਰ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੪||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते चिकित्सास्थानेऽर्शश्चिकित्सितं नाम चतुर्दशोऽध्यायः||१४||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਚਕ੍ਰਪਾਣਿਦਤ੍ਤਕਤਾਯਾਂ ਚਰਕਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਟੀਕਾਯਾਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਦੀਪਿਕਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇਰ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੪||