Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതോऽര്ശശ്ചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ||൧|| ഇതി ഹ സ്മാഹ ഭഗവാനാത്രേയഃ||൨||
अथातोऽर्शश्चिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ഉദരാര്ശസോസ്ത്രിദോഷജത്വസാമാന്യാദ് ബദ്ധഗുദോദരകാരണത്വാച്ചാനന്തരമര്ശസാം ചികിത്സിതമുച്യതേ||൧-൨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ആസീനം മുനിമവ്യഗ്രം കൃതജാപ്യം കൃതക്ഷണമ്| പൃഷ്ടവാനര്ശസാം യുക്തമഗ്നിവേശഃ പുനര്വസുമ്||൩||
आसीनं मुनिमव्यग्रं कृतजाप्यं कृतक्षणम्| पृष्टवानर्शसां युक्तमग्निवेशः पुनर्वसुम्||३||
🔊 Audio coming soon
ആസീനമിത്യാദി| കൃതക്ഷണമിതി കൃതാവസരമ്| യുക്തമുചിതം പ്രകോപഹേത്വാദിം പപ്രച്ഛേതി യോജനാ; കിംവാ യുക്തമിതി വ്യാഖ്യാനോദ്യുക്തമിതി ഭാവഃ||൩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
പ്രകോപഹേതും സംസ്ഥാനം സ്ഥാനം ലിങ്ഗം ചികിത്സിതമ്| സാധ്യാസാധ്യവിഭാഗം ച തസ്മൈ തന്മുനിരബ്രവീത്||൪||
प्रकोपहेतुं संस्थानं स्थानं लिङ्गं चिकित्सितम्| साध्यासाध्यविभागं च तस्मै तन्मुनिरब्रवीत्||४||
🔊 Audio coming soon
പ്രകോപസ്യ രോഗോത്പാദസ്യ ഹേതുഃ; തഥാഹ്യത്ര പ്രകോപശബ്ദേന രോഗോത്പാദം വക്ഷ്യതി; യഥാ- ‘പിത്തോല്ബണാനാം വിജ്ഞേയഃ പ്രകോപേ ഹേതുരര്ശസാമ്’ ഇതി; സംസ്ഥാനമ് ആകാരഃ, സംസ്ഥാനം യദ്യപി ലിങ്ഗേ ഏവ പ്രവിശതി, തഥാऽപീഹ ബഹുപ്രപഞ്ചവക്തവ്യത്വാത് സംസ്ഥാനം പൃഥഗുക്തമ്||൪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ഇഹ ഖല്വഗ്നിവേശ! ദ്വിവിധാന്യര്ശാംസി- കാനിചിത് സഹജാനി, കാനിചിജ്ജാതസ്യോത്തരകാലജാനി| തത്ര ബീജം ഗുദവലിബീജോപതപ്തമായതനമര്ശസാം സഹജാനാമ്| തത്ര ദ്വിവിധോ ബീജോപതപ്തൌ ഹേതുഃ- മാതാപിത്രോരപചാരഃ, പൂര്വകൃതം ച കര്മ; തഥാऽന്യേഷാമപി സഹജാനാം വികാരാണാമ്| തത്ര സഹജാനി സഹ ജാതാനി ശരീരേണ, അര്ശാംസീത്യധിമാംസവികാരാഃ||൫||
इह खल्वग्निवेश! द्विविधान्यर्शांसि- कानिचित् सहजानि, कानिचिज्जातस्योत्तरकालजानि| तत्र बीजं गुदवलिबीजोपतप्तमायतनमर्शसां सहजानाम्| तत्र द्विविधो बीजोपतप्तौ हेतुः- मातापित्रोरपचारः, पूर्वकृतं च कर्म; तथाऽन्येषामपि सहजानां विकाराणाम्| तत्र सहजानि सह जातानि शरीरेण, अर्शांसीत्यधिमांसविकाराः||५||
🔊 Audio coming soon
ഇഹേത്യാദിനാ ദ്വിവിധാന്യര്ശാംസി പ്രതിപാദ്യ സഹജാനി ഹേത്വാദിനാ പ്രാഹ- തത്ര ബീജമിത്യാദി| ബീജമിഹ ശുക്രശോണിതമ്| തച്ച ഗുദവല്യാരമ്ഭകേണ ബീജേനോപതപ്തം സത് സഹജാനാം കാരണം ഭവതി| ഗുദവല്യാരമ്ഭകേണ ച ദുഷ്ടേന ബീജേന ശരീരാരമ്ഭകസ്യ ബീജസ്യായമേവോപതാപോ യത് സ്വയമദുഷ്ടസ്യ ദുഷ്ടേന സമ്ബന്ധഃ| തതശ്ച ഗുദവലീബീജദോഷാദ് ഗുദവലീഷ്വേവാര്ശോജന്മ ഭവതി, ശേഷാവയവാരമ്ഭകം ബീജമദുഷ്ടത്വാന്ന വികാരം ജനയതി| ന ബീജദുഷ്ടേഃ സര്വഥാऽനാരമ്ഭകത്വം, സര്വഥാ ബീജാനുപഘാതാത്; ഉക്തം ച “യസ്യ യസ്യ ഹ്യങ്ഗാവയവസ്യ ബീജേ ബീജഭാഗ ഉപതപ്തോ ഭവതി തസ്യ തസ്യ ഹ്യങ്ഗാവയവസ്യ വികൃതിരുപജായതേ” (ശാ.അ.൪) ഇത്യാദി| അന്യേ തു ആഹിതാഗ്നിപാഠാത് പൂര്വനിപാതാനിയമേന ഉപതപ്തം ഗുദവലീബീജം യസ്മിന് തദ്ഗുദവലീബീജോപതപ്തമിതിപദം കൃതമിത്യാഹുഃ| അപചാര ഇതി അനുചിതാഹാരവിഹാരരൂപഃ ശുക്രശോണിതഭാഗവിശേഷദൂഷകഃ| പൂര്വകൃതം ച കര്മേതി ജായമാനസ്യ സഹജാര്ശോऽഭിനിര്വര്തകം ജന്മാന്തരീയം കര്മ| തച്ച കര്മ ദുര്ബലം സന്മാതാപിത്രപചാരസഹിതം ബീജദൂഷകം ഭവതി, ബലവത്തു വിനാऽപചാരജനകമേവ ഭവതീതി ജ്ഞേയമ്| യഥോക്തഹേതുദ്വയമന്യത്രാപി സഹജേ ഗദേऽതിദിശതി- തഥേത്യാദിനാ| തത്രേത്യാദിനാ സഹജശബ്ദാര്ഥം വ്യാകരോതി| അര്ശഃശബ്ദാഭിധേയമാഹ- അര്ശാംസീത്യാദി| അധിമാംസവികാരാ ഇതി അധിമാംശവിശേഷാഃ||൫||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
സര്വേഷാം ചാര്ശസാം ക്ഷേത്രം- ഗുദസ്യാര്ധപഞ്ചമാങ്ഗുലാവകാശേ ത്രിഭാഗാന്തരാസ്തിസ്രോ ഗുദവലയഃ ക്ഷേത്രമിതി; കേചിത്തു ഭൂയാംസമേവ ദേശമുപദിശന്ത്യര്ശസാം- ശിശ്നമപത്യപഥം ഗലതാലുമുഖനാസികാകര്ണാക്ഷിവര്ത്മാനി ത്വക് ചേതി| തദസ്ത്യധിമാംസദേശതയാ, ഗുദവലിജാനാം ത്വര്ശാംസീതി സഞ്ജ്ഞാ തന്ത്രേऽസ്മിന്| സര്വേഷാം ചാര്ശസാമധിഷ്ഠാനം- മേദോ മാംസം ത്വക് ച||൬||
सर्वेषां चार्शसां क्षेत्रं- गुदस्यार्धपञ्चमाङ्गुलावकाशे त्रिभागान्तरास्तिस्रो गुदवलयः क्षेत्रमिति; केचित्तु भूयांसमेव देशमुपदिशन्त्यर्शसां- शिश्नमपत्यपथं गलतालुमुखनासिकाकर्णाक्षिवर्त्मानि त्वक् चेति| तदस्त्यधिमांसदेशतया, गुदवलिजानां त्वर्शांसीति सञ्ज्ञा तन्त्रेऽस्मिन्| सर्वेषां चार्शसामधिष्ठानं- मेदो मांसं त्वक् च||६||
🔊 Audio coming soon
ത്രിഭാഗാന്തരാ ഇതി അര്ധപഞ്ചാങ്ഗുലസ്യ സാര്ധാങ്ഗുലരൂപതൃതീയഭാഗാവകാശാഃ| ഗുദവലയ ഇതി ഗുദസ്യ മാംസവലയഃ| അസ്മിംശ്ച വിഭാഗേऽര്ധപഞ്ചാങ്ഗുലേ ഗുദേ ഗുദൌഷ്ഠേന ഗൃഹീതമര്ധാങ്ഗുലം ബാഹ്യവല്യാ പരിഗൃഹ്യതേ| ക്ഷേത്രം ദേശ; അര്ശഃപ്രരോഹപ്രദേശ ഇത്യര്ഥഃ| കേചിദിത്യനേന തന്ത്രാന്തരേऽപത്യപഥാദിഗതാനാമപി അധിമാംസാനാം ‘അര്ശാംസി’ ഇതി സഞ്ജ്ഞാ ഭണ്യതേ ഇതി സൂചയതി | അധിഷ്ഠാനമിതി ദൂഷ്യമ്||൬||
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
തത്ര സഹജാന്യര്ശാംസി കാനിചിദണൂനി, കാനിചിന്മഹാന്തി, കാനിചിദ്ദീര്ഘാണി, കാനിചിദ്ധ്രസ്വാനി, കാനിചിദ്വൃത്താനി, കാനിചിദ്വിഷമവിസൃതാനി, കാനിചിദന്തഃകുടിലാനി, കാനിചിദ്ബഹിഃകുടിലാനി, കാനിചിജ്ജടിലാനി, കാനിചിദന്തര്മുഖാനി, യഥാസ്വം ദോഷാനുബന്ധവര്ണാനി||൭||
तत्र सहजान्यर्शांसि कानिचिदणूनि, कानिचिन्महान्ति, कानिचिद्दीर्घाणि, कानिचिद्ध्रस्वानि, कानिचिद्वृत्तानि, कानिचिद्विषमविसृतानि, कानिचिदन्तःकुटिलानि, कानिचिद्बहिःकुटिलानि, कानिचिज्जटिलानि, कानिचिदन्तर्मुखानि, यथास्वं दोषानुबन्धवर्णानि||७||
🔊 Audio coming soon
തത്ര സഹജാനീത്യാദിനാ സംസ്ഥാനലിങ്ഗേ പ്രാഹ| ജടിലാനീതി തൃണാങ്കുരാകാരാണി| ദോഷാനുബന്ധവര്ണാനീതി ദോഷാനുരൂപവര്ണാനി||൭||
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
തൈരുപഹതോ ജന്മപ്രഭൃതി ഭവത്യതികൃശോ വിവര്ണഃ ക്ഷാമോ ദീനഃ പ്രചുരവിബദ്ധവാതമൂത്രപുരീഷഃ ശര്കരാശ്മരീമാന്, തഥാऽനിയതവിബദ്ധമുക്തപക്വാമശുഷ്കഭിന്നവര്ചാ അന്തരാऽന്തരാ ശ്വേതപാണ്ഡുഹരിതപീതരക്താരുണതനുസാന്ദ്രപിച്ഛിലകുണപഗന്ധ്യാമപുരീഷോപവേശീ, നാഭിബസ്തിവങ്ക്ഷണോദ്ദേശേ പ്രചുരപരികര്തികാന്വിതഃ, സഗുദശൂലപ്രവാഹികാപരിഹര്ഷപ്രമേഹപ്രസക്തവിഷ്ടമ്ഭാന്ത്രകൂജോദാവര്തഹൃദയേന്ദ്രിയോപലേപഃ പ്രചുരവിബദ്ധതിക്താമ്ലോദ്ഗാരഃ, സുദുര്ബലഃ, സുദുര്ബലാഗ്നിഃ, അല്പശുക്രഃ, ക്രോധനോ, ദുഃഖോപചാരശീലഃ, കാസശ്വാസതമകതൃഷ്ണാഹൃല്ലാസച്ഛര്ദ്യരോചകാവിപാകപീനസക്ഷവഥുപരീതഃ, തൈമിരികഃ, ശിരഃശൂലീ, ക്ഷാമഭിന്നസന്നസക്തജര്ജരസ്വരഃ, കര്ണരോഗീ, ശൂനപാണിപാദവദനാക്ഷികൂടഃ, സജ്വരഃ, സാങ്ഗമര്ദഃ, സര്വപര്വാസ്ഥിശൂലീ ച, അന്തരാऽന്തരാ പാര്ശ്വകുക്ഷിബസ്തിഹൃദയപൃഷ്ഠത്രികഗ്രഹോപതപ്തഃ, പ്രധ്യാനപരഃ, പരമാലസശ്ചേതി; ജന്മപ്രഭൃത്യസ്യ ഗുദജൈരാവൃതോ മാര്ഗോപരോധാദ്വായുരപാനഃ പ്രത്യാരോഹന് സമാനവ്യാനപ്രാണോദാനാന് പിത്തശ്ലേഷ്മാണൌ ച പ്രകോപയതി, ഏതേ സര്വ ഏവ പ്രകുപിതാഃ പഞ്ച വായവഃ പിത്തശ്ലേഷ്മാണൌ ചാര്ശസമഭിദ്രവന്ത ഏതാന് വികാരാനുപജനയന്തി; ഇത്യുക്താനി സഹജാന്യര്ശാംസി||൮||
तैरुपहतो जन्मप्रभृति भवत्यतिकृशो विवर्णः क्षामो दीनः प्रचुरविबद्धवातमूत्रपुरीषः शर्कराश्मरीमान्, तथाऽनियतविबद्धमुक्तपक्वामशुष्कभिन्नवर्चा अन्तराऽन्तरा श्वेतपाण्डुहरितपीतरक्तारुणतनुसान्द्रपिच्छिलकुणपगन्ध्यामपुरीषोपवेशी, नाभिबस्तिवङ्क्षणोद्देशे प्रचुरपरिकर्तिकान्वितः, सगुदशूलप्रवाहिकापरिहर्षप्रमेहप्रसक्तविष्टम्भान्त्रकूजोदावर्तहृदयेन्द्रियोपलेपः प्रचुरविबद्धतिक्ताम्लोद्गारः, सुदुर्बलः, सुदुर्बलाग्निः, अल्पशुक्रः, क्रोधनो, दुःखोपचारशीलः, कासश्वासतमकतृष्णाहृल्लासच्छर्द्यरोचकाविपाकपीनसक्षवथुपरीतः, तैमिरिकः, शिरःशूली, क्षामभिन्नसन्नसक्तजर्जरस्वरः, कर्णरोगी, शूनपाणिपादवदनाक्षिकूटः, सज्वरः, साङ्गमर्दः, सर्वपर्वास्थिशूली च, अन्तराऽन्तरा पार्श्वकुक्षिबस्तिहृदयपृष्ठत्रिकग्रहोपतप्तः, प्रध्यानपरः, परमालसश्चेति; जन्मप्रभृत्यस्य गुदजैरावृतो मार्गोपरोधाद्वायुरपानः प्रत्यारोहन् समानव्यानप्राणोदानान् पित्तश्लेष्माणौ च प्रकोपयति, एते सर्व एव प्रकुपिताः पञ्च वायवः पित्तश्लेष्माणौ चार्शसमभिद्रवन्त एतान् विकारानुपजनयन्ति; इत्युक्तानि सहजान्यर्शांसि||८||
🔊 Audio coming soon
അനിയതത്വം വിബദ്ധമുക്തത്വാദിവിരുദ്ധധര്മയുഗ്മത്രയേ ജ്ഞേയമ്| അന്തരാऽന്തരേതി കദാചിത്, ന സര്വദാ| പ്രചുരോ വിബദ്ധത്വാദിഗുണയുക്ത ഉദ്ഗാരോ യസ്യ സ തഥാ| ദുഃഖോപചാരശീല ഇതി ദുഃഖോപചാരഹേതുരിത്യര്ഥഃ| പ്രധ്യാനം ഘൂര്ണനമ്| കസ്മാത് പുനരയം സഹജാര്ശോയുക്ത ഈദൃഗ്വ്യാധിപരിഗൃഹീതോ ഭവതീത്യാഹ- ജന്മേത്യാദി| പ്രത്യാരോഹന്നിതി ഊര്ധ്വം ഗച്ഛന്| അത്ര ക്രമേണ പഞ്ചവാതപ്രകോപോ ഭവതി| സര്വഥാ വായുര്വിഗുണോ ഭവതി; തേന സര്വത്ര വാതവികാരാഃ പ്രായോ ഭവന്തി; പിത്തശ്ലേഷ്മപ്രകോപാച്ച തദ്വികാരാ അപി ഭവന്തീതി യുക്തമേവ| അര്ശസമിതി അര്ശോയുക്തം പുരുഷമ്||൮||
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
അത ഊര്ധ്വം ജാതസ്യോത്തരകാലജാനി വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ- ഗുരുമധുരശീതാഭിഷ്യന്ദിവിദാഹിവിരുദ്ധാജീര്ണപ്രമിതാശനാസാത്മ്യഭോജനാദ്ഗവ്യമാത്സ്യവാരാഹമാഹിഷാജാവികപിശിതഭക്ഷണാത് കൃശശുഷ്കപൂതിമാംസപൈഷ്ടികപരമാന്നക്ഷീരദധിമണ്ഡതിലഗുഡവികൃതിസേവനാന്മാഷയൂഷേക്ഷുരസപിണ്യാകപിണ്ഡാലുകശുഷ്കശാക- ശുക്തലശുനകിലാടതക്രപിണ്ഡകബിസമൃണാലശാലൂകക്രൌഞ്ചാദനകശേരുകശൃങ്ഗാടകതരൂടവിരൂഢനവശൂകശമീ- ധാന്യാമമൂലകോപയോഗാദ്ഗുരുഫലശാകരാഗഹരിതകമര്ദകവസാശിരസ്പദപര്യുഷിതപൂതിശീതസങ്കീര്ണാന്നാഭ്യവഹാരാന്മന്ദ- കാതിക്രാന്തമദ്യപാനാദ്വ്യാപന്നഗുരുസലിലപാനാദതിസ്നേഹപാനാദസംശോധനാദ്ബസ്തികര്മവിഭ്രമാദവ്യായാമാദവ്യവായാദ്ദിവാസ്വപ്നാത് സുഖശയനാസനസ്ഥാനസേവനാച്ചോപഹതാഗ്നേര്മലോപചയോ ഭവത്യതിമാത്രം, തഥോത്കടകവിഷമകഠിനാസനസേവനാദുദ്ഭ്രാന്തയാനോഷ്ട്രയാനാദതിവ്യവായാദ്ബസ്തിനേത്രാസമ്യക്പ്രണിധാനാദ്ഗുദക്ഷണനാദഭീക്ഷ്ണം ശീതാമ്ബുസംസ്പര്ശാച്ചേലലോഷ്ടതൃണാദിഘര്ഷണാത് പ്രതതാതിനിര്വാഹണാദ്വാതമൂത്രപുരീഷവേഗോദീരണാത് സമുദീര്ണവേഗവിനിഗ്രഹാത് സ്ത്രീണാം ചാമഗര്ഭഭ്രംശാദ്ഗര്ഭോത്പീഡനാദ്വിഷമപ്രസൂതിഭിശ്ച പ്രകുപിതോ വായുരപാനസ്തം മലമുപചിതമധോഗമാസാദ്യ ഗുദവലിഷ്വാധത്തേ, തതസ്താസ്വര്ശാംസി പ്രാദുര്ഭവന്തി||൯||
अत ऊर्ध्वं जातस्योत्तरकालजानि व्याख्यास्यामः- गुरुमधुरशीताभिष्यन्दिविदाहिविरुद्धाजीर्णप्रमिताशनासात्म्यभोजनाद्गव्यमात्स्यवाराहमाहिषाजाविकपिशितभक्षणात् कृशशुष्कपूतिमांसपैष्टिकपरमान्नक्षीरदधिमण्डतिलगुडविकृतिसेवनान्माषयूषेक्षुरसपिण्याकपिण्डालुकशुष्कशाक- शुक्तलशुनकिलाटतक्रपिण्डकबिसमृणालशालूकक्रौञ्चादनकशेरुकशृङ्गाटकतरूटविरूढनवशूकशमी- धान्याममूलकोपयोगाद्गुरुफलशाकरागहरितकमर्दकवसाशिरस्पदपर्युषितपूतिशीतसङ्कीर्णान्नाभ्यवहारान्मन्द- कातिक्रान्तमद्यपानाद्व्यापन्नगुरुसलिलपानादतिस्नेहपानादसंशोधनाद्बस्तिकर्मविभ्रमादव्यायामादव्यवायाद्दिवास्वप्नात् सुखशयनासनस्थानसेवनाच्चोपहताग्नेर्मलोपचयो भवत्यतिमात्रं, तथोत्कटकविषमकठिनासनसेवनादुद्भ्रान्तयानोष्ट्रयानादतिव्यवायाद्बस्तिनेत्रासम्यक्प्रणिधानाद्गुदक्षणनादभीक्ष्णं शीताम्बुसंस्पर्शाच्चेललोष्टतृणादिघर्षणात् प्रततातिनिर्वाहणाद्वातमूत्रपुरीषवेगोदीरणात् समुदीर्णवेगविनिग्रहात् स्त्रीणां चामगर्भभ्रंशाद्गर्भोत्पीडनाद्विषमप्रसूतिभिश्च प्रकुपितो वायुरपानस्तं मलमुपचितमधोगमासाद्य गुदवलिष्वाधत्ते, ततस्तास्वर्शांसि प्रादुर्भवन्ति||९||
🔊 Audio coming soon
ഗുരുശീതേത്യാദൌ പ്രമിതമ് അല്പമ്| കൃശം ദുര്ബലപ്രാണിഭവമ്| പരമാന്നം പായസഃ| പിണ്യാകം തിലകല്കഃ, കിലാടോ നഷ്ടക്ഷീരപിണ്ഡഃ, തക്രപിണ്ഡസ്തു തക്രജോ ഘനഭാഗഃ, വിസം സ്ഥൂലം, മൃണാലം തനു, തരൂടം നിഷ്കാരകഃ, ക്രൌഞ്ചാദനം ഘേഞ്ചുലികേതി ഖ്യാതഃ| സങ്കീര്ണം മാംസഭക്താദി മിശ്രപ്രകൃതികമന്നമ്| അതിക്രാന്തമദ്യം വ്യാപന്നമദ്യമ്| അവ്യവായഃ അധിവ്യവായഃ(?), സ ചേഹാവ്യവായവിഷമവ്യവായാദിര്ജ്ഞേയഃ| പ്രതതാതിനിര്വാഹണാദ് ദീര്ഘാതിമാത്രപ്രവാഹണാത്||൯||
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
സര്ഷപമസൂരമാഷമുദ്ഗമകുഷ്ഠകയവകലായപിണ്ഡിടിണ്ടികേരകേബുകതിന്ദുകകര്കന്ധുകാകണന്തികാബിമ്ബീബദരകരീരോദുമ്ബര- ഖര്ജൂരജാമ്ബവഗോസ്തനാങ്ഗുഷ്ഠകശേരുശൃങ്ഗാടകശൃങ്ഗീദക്ഷശിഖിശുകതുണ്ഡജിഹ്വാപദ്മമുകുലകര്ണികാസംസ്ഥാനാനി സാമാന്യാദ്വാതപിത്തകഫപ്രബലാനി||൧൦||
सर्षपमसूरमाषमुद्गमकुष्ठकयवकलायपिण्डिटिण्टिकेरकेबुकतिन्दुककर्कन्धुकाकणन्तिकाबिम्बीबदरकरीरोदुम्बर- खर्जूरजाम्बवगोस्तनाङ्गुष्ठकशेरुशृङ्गाटकशृङ्गीदक्षशिखिशुकतुण्डजिह्वापद्ममुकुलकर्णिकासंस्थानानि सामान्याद्वातपित्तकफप्रबलानि||१०||
🔊 Audio coming soon
ടിണ്ടികേരം കരീരഫലം, ദക്ഷഃ കുക്കുടഃ| സാമാന്യാദ് വാതപിത്തകഫപ്രബലാനീത്യനേന സര്വൈര്ദോഷൈരര്ശസാം നാനാകൃതിം ദര്ശയതി||൧൦||
Adhikarana 10 (11-13) · Śloka 13
തേഷാമയം വിശേഷഃ- ശുഷ്കമ്ലാനകഠിനപരുഷരൂക്ഷശ്യാവാനി, തീക്ഷ്ണാഗ്രാണി, വക്രാണി, സ്ഫുടിതമുഖാനി, വിഷമവിസൃതാനി, ശൂലാക്ഷേപതോദസ്ഫുരണചിമിചിമാസംഹര്ഷപരീതാനി, സ്നിഗ്ധോഷ്ണോപശയാനി, പ്രവാഹികാധ്മാനശിശ്നവൃഷണബസ്തിവങ്ക്ഷണഹൃദ്ഗ്രഹാങ്ഗമര്ദഹൃദയദ്രവപ്രബലാനി, പ്രതതവിബദ്ധവാതമൂത്രവര്ചാംസി, ഊരുകടീപൃഷ്ഠത്രികപാര്ശ്വകുക്ഷിബസ്തിശൂലശിരോऽഭിതാപക്ഷവഥൂദ്ഗാരപ്രതിശ്യായകാസോദാവര്തായാമശോഷശോഥ- മൂര്ച്ഛാരോചകമുഖവൈരസ്യതൈമിര്യകണ്ഡൂനാസാകര്ണശങ്ഖശൂലസ്വരോപഘാതകരാണി, ശ്യാവാരുണപരുഷനഖനയനവദനത്വങ്മൂത്രപുരീഷസ്യ വാതോല്ബണാന്യര്ശാംസീതി വിദ്യാത്||൧൧|| ഭവതശ്ചാത്ര- കഷായകടുതിക്താനി രൂക്ഷശീതലഘൂനി ച| പ്രമിതാല്പാശനം തീക്ഷ്ണമദ്യമൈഥുനസേവനമ്||൧൨|| ലങ്ഘനം ദേശകാലൌ ച ശീതൌ വ്യായാമകര്മ ച| ശോകോ വാതാതപസ്പര്ശോ ഹേതുര്വാതാര്ശസാം മതഃ||൧൩||
तेषामयं विशेषः- शुष्कम्लानकठिनपरुषरूक्षश्यावानि, तीक्ष्णाग्राणि, वक्राणि, स्फुटितमुखानि, विषमविसृतानि, शूलाक्षेपतोदस्फुरणचिमिचिमासंहर्षपरीतानि, स्निग्धोष्णोपशयानि, प्रवाहिकाध्मानशिश्नवृषणबस्तिवङ्क्षणहृद्ग्रहाङ्गमर्दहृदयद्रवप्रबलानि, प्रततविबद्धवातमूत्रवर्चांसि, ऊरुकटीपृष्ठत्रिकपार्श्वकुक्षिबस्तिशूलशिरोऽभितापक्षवथूद्गारप्रतिश्यायकासोदावर्तायामशोषशोथ- मूर्च्छारोचकमुखवैरस्यतैमिर्यकण्डूनासाकर्णशङ्खशूलस्वरोपघातकराणि, श्यावारुणपरुषनखनयनवदनत्वङ्मूत्रपुरीषस्य वातोल्बणान्यर्शांसीति विद्यात्||११|| भवतश्चात्र- कषायकटुतिक्तानि रूक्षशीतलघूनि च| प्रमिताल्पाशनं तीक्ष्णमद्यमैथुनसेवनम्||१२|| लङ्घनं देशकालौ च शीतौ व्यायामकर्म च| शोको वातातपस्पर्शो हेतुर्वातार्शसां मतः||१३||
🔊 Audio coming soon
ലിങ്ഗാദിസാമാന്യേ വാതജാദീനാം കിം വിശേഷനിശ്ചായകമിത്യാഹ- തേഷാമയം വിശേഷ ഇതി| അയമിതി വക്ഷ്യമാണലിങ്ഗഹേതുഭേദരൂപോ വിശേഷോ വാതജാദിവ്യവച്ഛേദക ഇത്യര്ഥഃ| യദ്യപി വിശേഷാഭിധാനേ ഹേതുരേവാഗ്രേऽഭിധാതും യുജ്യതേ, തഥാऽപി സംസ്ഥാനരൂപലിങ്ഗാഭിധാനാനുഷങ്ഗാത് പ്രതിലോമവ്യാഖ്യാനാദ്വാ ലിങ്ഗമേവാഗ്രേऽഭിധീയതേ- ശുഷ്കമ്ലാനേത്യാദിനാ, തദനു കഷായേത്യാദിനാ ഹേതും വക്ഷ്യതി; ഏവം പിത്തകഫജയോരപി വ്യതിക്രമേണ ഹേതുലിങ്ഗാഭിധാനം ജ്ഞേയമ്| പ്രമിതാശനമത്ര അത്യല്പാശനമ്| ആതപസ്പര്ശോ യദ്യപ്യുഷ്ണസ്തഥാऽപി രൂക്ഷതയാ വാതജനകഃ; ഉക്തം ഹി- “ആതപഃ കടുകോ രൂക്ഷഃ” ഇത്യാദി||൧൧-൧൩||
Adhikarana 11 (14-16) · Śloka 16
മൃദുശിഥിലസുകുമാരാണ്യസ്പര്ശസഹാനി, രക്തപീതനീലകൃഷ്ണാനി, സ്വേദോപക്ലേദബഹുലാനി, വിസ്രഗന്ധിതനുപീതരക്തസ്രാവീണി , രുധിരവഹാനി, ദാഹകണ്ഡൂശൂലനിസ്തോദപാകവന്തി, ശീതോപശയാനി, സമ്ഭിന്നപീതഹരിതവര്ചാംസി, പീതവിസ്രഗന്ധിപ്രചുരവിണ്മൂത്രാണി, പിപാസാജ്വരതമകസമ്മോഹഭോജനദ്വേഷകരാണി പീതനഖനയനത്വങ്മൂത്രപുരീഷസ്യ പിത്തോല്ബണാന്യര്ശാംസീതി വിദ്യാത്||൧൪|| ഭവതശ്ചാത്ര- കടൂഷ്ണലവണക്ഷാരവ്യായാമാഗ്ന്യാതപപ്രഭാഃ | ദേശകാലാവശിശിരൌ ക്രോധോ മദ്യമസൂയനമ്||൧൫|| വിദാഹി തീക്ഷ്ണമുഷ്ണം ച സര്വം പാനാന്നഭേഷജമ്| പിത്തോല്ബണാനാം വിജ്ഞേയഃ പ്രകോപേ ഹേതുരര്ശസാമ്||൧൬||
मृदुशिथिलसुकुमाराण्यस्पर्शसहानि, रक्तपीतनीलकृष्णानि, स्वेदोपक्लेदबहुलानि, विस्रगन्धितनुपीतरक्तस्रावीणि , रुधिरवहानि, दाहकण्डूशूलनिस्तोदपाकवन्ति, शीतोपशयानि, सम्भिन्नपीतहरितवर्चांसि, पीतविस्रगन्धिप्रचुरविण्मूत्राणि, पिपासाज्वरतमकसम्मोहभोजनद्वेषकराणि पीतनखनयनत्वङ्मूत्रपुरीषस्य पित्तोल्बणान्यर्शांसीति विद्यात्||१४|| भवतश्चात्र- कटूष्णलवणक्षारव्यायामाग्न्यातपप्रभाः | देशकालावशिशिरौ क्रोधो मद्यमसूयनम्||१५|| विदाहि तीक्ष्णमुष्णं च सर्वं पानान्नभेषजम्| पित्तोल्बणानां विज्ञेयः प्रकोपे हेतुरर्शसाम्||१६||
🔊 Audio coming soon
മൃദ്വിത്യാദിനാ പിത്തജം പ്രാഹ| ശിഥിലാനി കോമലാനി| സുകുമാരാണി അകര്കശാനി| രക്തപീതസ്രാവീണീതി അത്ര രക്തശബ്ദേന ലോഹിതവര്ണ ഉച്യതേ| രുധിരവഹാനീതി പദേന രക്തസ്രുതിരേവോച്യതേ| പ്രഥമം വിസ്രഗന്ധീതി രക്തവിശേഷണം, ദ്വിതീയം വിസ്രഗന്ധീതി വിണ്മൂത്രവിശേഷണമ്| പ്രഥമം പീതാഭിധാനം വര്ചസോ ഹരിതപീതോപദേശാര്ഥം, ദ്വിതീയം തു വിസ്രഗന്ധേന സഹ പീതവര്ണതോപദേശാര്ഥം, തൃതീയം തു പീതനഖേത്യാദൌ കേവലം പീതവര്ണതോപദര്ശനാര്ഥമ്| കടൂഷ്ണേത്യാദൌ പ്രഥമമുഷ്ണപദമുഷ്ണസ്പര്ശോപദേശാര്ഥം, ദ്വിതീയമുഷ്ണപദമുഷ്ണവീര്യോപദര്ശനാര്ഥമ്| ‘കട്വമ്ലലവണക്ഷാര’ ഇതി വാ പാഠഃ||൧൪-൧൬||
Adhikarana 12 (17-19) · Śloka 19
തത്ര യാനി പ്രമാണവന്തി, ഉപചിതാനി, ശ്ലക്ഷ്ണാനി, സ്പര്ശസഹാനി , സ്നിഗ്ധശ്വേതപാണ്ഡുപിച്ഛിലാനി, സ്തബ്ധാനി, ഗുരൂണി, സ്തിമിതാനി, സുപ്തസുപ്താനി, സ്ഥിരശ്വയഥൂനി, കണ്ഡൂബഹുലാനി, ബഹുപ്രതതപിഞ്ജരശ്വേതരക്തപിച്ഛാസ്രാവീണി, ഗുരുപിച്ഛിലശ്വേതമൂത്രപുരീഷാണി, രൂക്ഷോഷ്ണോപശയാനി, പ്രവാഹികാതിമാത്രോത്ഥാനവങ്ക്ഷണാനാഹവന്തി, പരികര്തികാഹൃല്ലാസനിഷ്ഠീവികാകാസാരോചകപ്രതിശ്യായഗൌരവച്ഛര്ദിമൂത്രകൃച്ഛ്രശോഷശോഥ- പാണ്ഡുരോഗശീതജ്വരാശ്മരീശര്കരാഹൃദയേന്ദ്രിയോപലേപാസ്യമാധുര്യപ്രമേഹകരാണി, ദീര്ഘകാലാനുബന്ധീനി , അതിമാത്രമഗ്നിമാര്ദവക്ലൈബ്യകരാണി, ആമവികാരപ്രബലാനി, ശുക്ലനഖനയനവദനത്വങ്മൂത്രപുരീഷസ്യ ശ്ലേഷ്മോല്ബണാന്യര്ശാംസീതി വിദ്യാത്||൧൭|| ഭവതശ്ചാത്ര- മധുരസ്നിഗ്ധശീതാനി ലവണാമ്ലഗുരൂണി ച| അവ്യായാമോ ദിവാസ്വപ്നഃ ശയ്യാസനസുഖേ രതിഃ||൧൮|| പ്രാഗ്വാതസേവാ ശീതൌ ച ദേശകാലാവചിന്തനമ്| ശ്ലൈഷ്മികാണാം സമുദ്ദിഷ്ടമേതത് കാരണമര്ശസാമ്||൧൯||
तत्र यानि प्रमाणवन्ति, उपचितानि, श्लक्ष्णानि, स्पर्शसहानि , स्निग्धश्वेतपाण्डुपिच्छिलानि, स्तब्धानि, गुरूणि, स्तिमितानि, सुप्तसुप्तानि, स्थिरश्वयथूनि, कण्डूबहुलानि, बहुप्रततपिञ्जरश्वेतरक्तपिच्छास्रावीणि, गुरुपिच्छिलश्वेतमूत्रपुरीषाणि, रूक्षोष्णोपशयानि, प्रवाहिकातिमात्रोत्थानवङ्क्षणानाहवन्ति, परिकर्तिकाहृल्लासनिष्ठीविकाकासारोचकप्रतिश्यायगौरवच्छर्दिमूत्रकृच्छ्रशोषशोथ- पाण्डुरोगशीतज्वराश्मरीशर्कराहृदयेन्द्रियोपलेपास्यमाधुर्यप्रमेहकराणि, दीर्घकालानुबन्धीनि , अतिमात्रमग्निमार्दवक्लैब्यकराणि, आमविकारप्रबलानि, शुक्लनखनयनवदनत्वङ्मूत्रपुरीषस्य श्लेष्मोल्बणान्यर्शांसीति विद्यात्||१७|| भवतश्चात्र- मधुरस्निग्धशीतानि लवणाम्लगुरूणि च| अव्यायामो दिवास्वप्नः शय्यासनसुखे रतिः||१८|| प्राग्वातसेवा शीतौ च देशकालावचिन्तनम्| श्लैष्मिकाणां समुद्दिष्टमेतत् कारणमर्शसाम्||१९||
🔊 Audio coming soon
തത്ര യാനീത്യാദിനാ കഫജമാഹ| പ്രമാണവന്തീതി മഹാപ്രമാണാനി| സുപ്തസുപ്താനീതി അത്യര്ഥം നിശ്ചേതനാനി| ദീര്ഘകാലാനുശയാമീതി ദീര്ഘകാലാനുബന്ധീനി||൧൭-൧൯||
Adhikarana 13 (20) · Śloka 20
ഹേതുലക്ഷണസംസര്ഗാദ്വിദ്യാദ്ദ്വന്ദ്വോല്ബണാനി ച| സര്വോ ഹേതുസ്ത്രിദോഷാണാം സഹജൈര്ലക്ഷണൈഃ സമമ്||൨൦||
हेतुलक्षणसंसर्गाद्विद्याद्द्वन्द्वोल्बणानि च| सर्वो हेतुस्त्रिदोषाणां सहजैर्लक्षणैः समम्||२०||
🔊 Audio coming soon
ഹേതുലക്ഷണേത്യാദൌ ഉല്ബണപദേന ദ്വന്ദ്വജേ തൃതീയോऽപി ദോഷോ ജനകോऽസ്ത്യേവ, പരം സോല്ബണോ ന ഭവതീതി ദര്ശയതി| സര്വോ ഹേതുരിതി യഥോക്തസര്വഹേതുഃ, സഹജഃ ലക്ഷണൈഃ സഹ സര്വോ ഹേതുസ്ത്രിദോഷാണാം ഭവതി; തേന ത്രിദോഷേ സര്വഹേതുത്വാത് സഹജാനി ലക്ഷണാനി ഭവന്തീത്യര്ഥഃ||൨൦||
Adhikarana 14 (21-22) · Śloka 22
വിഷ്ടമ്ഭോऽന്നസ്യ ദൌര്ബല്യം കുക്ഷേരാടോപ ഏവ ച| കാര്ശ്യമുദ്ഗാരബാഹുല്യം സക്ഥിസാദോऽല്പവിട്കതാ||൨൧|| ഗ്രഹണീദോഷപാണ്ഡ്വര്തേരാശങ്കാ ചോദരസ്യ ച| പൂര്വരൂപാണി നിര്ദിഷ്ടാന്യര്ശസാമഭിവൃദ്ധയേ||൨൨||
विष्टम्भोऽन्नस्य दौर्बल्यं कुक्षेराटोप एव च| कार्श्यमुद्गारबाहुल्यं सक्थिसादोऽल्पविट्कता||२१|| ग्रहणीदोषपाण्ड्वर्तेराशङ्का चोदरस्य च| पूर्वरूपाणि निर्दिष्टान्यर्शसामभिवृद्धये||२२||
🔊 Audio coming soon
വിഷ്ടമ്ഭഃ അപ്രചലത്വമ്| ആടോപഃ ഗുഡഗുഡാശബ്ദഃ||൨൧-൨൨||
Adhikarana 15 (23) · Śloka 23
അര്ശാംസി ഖലു ജായന്തേ നാസന്നിപതിതൈസ്ത്രിഭിഃ| ദോഷൈര്ദോഷവിശേഷാത്തു വിശേഷഃ കല്പ്യതേऽര്ശസാമ്||൨൩||
अर्शांसि खलु जायन्ते नासन्निपतितैस्त्रिभिः| दोषैर्दोषविशेषात्तु विशेषः कल्प्यतेऽर्शसाम्||२३||
🔊 Audio coming soon
അര്ശസാം ത്രിദോഷജന്യത്വേऽപി ഏകദോഷജത്വാദിവ്യപദേശമാഹ- അര്ശാംസീത്യാദി| യദ്യപി സന്നിപതിതൈരിത്യുക്തേ ത്രയാണാം മേലകോ ലഭ്യതേ, തഥാऽപി ത്രിഭിരിതി പദം ത്രയാണാമപ്യത്രാനുബന്ധ്യത്വസ്യോപദര്ശനാര്ഥമ്| ദോഷവിശേഷാദിതി ഉല്ബണരൂപവാതാദിവിശേഷാത്| വിശേഷ ഇതി വാതജോऽയം, പിത്തജോऽയമിത്യാദികോ വിശേഷഃ||൨൩||
Adhikarana 16 (24-25) · Śloka 25
പഞ്ചാത്മാ മാരുതഃ പിത്തം കഫോ ഗുദവലിത്രയമ്| സര്വ ഏവ പ്രകുപ്യന്തി ഗുദജാനാം സമുദ്ഭവേ||൨൪|| തസ്മാദര്ശാംസി ദുഃഖാനി ബഹുവ്യാധികരാണി ച| സര്വദേഹോപതാപീനി പ്രായഃ കൃച്ഛ്രതമാനി ച||൨൫||
पञ्चात्मा मारुतः पित्तं कफो गुदवलित्रयम्| सर्व एव प्रकुप्यन्ति गुदजानां समुद्भवे||२४|| तस्मादर्शांसि दुःखानि बहुव्याधिकराणि च| सर्वदेहोपतापीनि प्रायः कृच्छ्रतमानि च||२५||
🔊 Audio coming soon
പഞ്ചാത്മേതി പ്രാണാപാനവ്യാനോദാനസമാനരൂപഃ||൨൪-൨൫||
Adhikarana 17 (26-32) · Śloka 32
ഹസ്തേ പാദേ മുഖേ നാഭ്യാം ഗുദേ വൃഷണയോസ്തഥാ| ശോഥോ ഹൃത്പാര്ശ്വശൂലം ച യസ്യാസാധ്യോऽര്ശസോ ഹി സഃ||൨൬|| ഹൃത്പാര്ശ്വശൂലം സമ്മോഹശ്ഛര്ദിരങ്ഗസ്യ രുഗ് ജ്വരഃ| തൃഷ്ണാ ഗുദസ്യ പാകശ്ച നിഹന്യര്ഗുദജാതുരമ്||൨൭|| സഹജാനി ത്രിദോഷാണി യാനി ചാഭ്യന്തരാം വലിമ്| ജായന്തേऽര്ശാംസി സംശ്രിത്യ താന്യസാധ്യാനി നിര്ദിശേത്||൨൮|| ശോഷത്വാദായുഷസ്താനി ചതുഷ്പാദസമന്വിതേ| യാപ്യന്തേ ദീപ്തകായാഗ്നേഃ പ്രത്യാഖ്യേയാന്യതോऽന്യഥാ||൨൯|| ദ്വന്ദ്വജാനി ദ്വിതീയായാം വലൌ യാന്യാശ്രിതാനി ച| കൃച്ഛ്രസാധ്യാനി താന്യാഹുഃ പരിസംവത്സരാണി ച||൩൦|| ബാഹ്യായാം തു വലൌ ജാതാന്യേകദോഷോല്ബണാനി ച| അര്ശാംസി സുഖസാധ്യാനി ന ചിരോത്പാതതാനി ച||൩൧|| തേഷാം പ്രശമനേ യത്നമാശു കുര്യാദ്വിചക്ഷണഃ| താന്യാശു ഹി ഗുദം ബദ്ധ്വാ കുര്യുര്ബദ്ധഗുദോദരമ്||൩൨||
हस्ते पादे मुखे नाभ्यां गुदे वृषणयोस्तथा| शोथो हृत्पार्श्वशूलं च यस्यासाध्योऽर्शसो हि सः||२६|| हृत्पार्श्वशूलं सम्मोहश्छर्दिरङ्गस्य रुग् ज्वरः| तृष्णा गुदस्य पाकश्च निहन्यर्गुदजातुरम्||२७|| सहजानि त्रिदोषाणि यानि चाभ्यन्तरां वलिम्| जायन्तेऽर्शांसि संश्रित्य तान्यसाध्यानि निर्दिशेत्||२८|| शोषत्वादायुषस्तानि चतुष्पादसमन्विते| याप्यन्ते दीप्तकायाग्नेः प्रत्याख्येयान्यतोऽन्यथा||२९|| द्वन्द्वजानि द्वितीयायां वलौ यान्याश्रितानि च| कृच्छ्रसाध्यानि तान्याहुः परिसंवत्सराणि च||३०|| बाह्यायां तु वलौ जातान्येकदोषोल्बणानि च| अर्शांसि सुखसाध्यानि न चिरोत्पाततानि च||३१|| तेषां प्रशमने यत्नमाशु कुर्याद्विचक्षणः| तान्याशु हि गुदं बद्ध्वा कुर्युर्बद्धगुदोदरम्||३२||
🔊 Audio coming soon
ഹസ്തേത്യാദിനാ സാധ്യാസാധ്യവിഭാഗമാഹ| അങ്ഗസ്യ രുഗിതി സര്വാങ്ഗരുക്| ശേഷത്വാദായുഷ ഇതി ആയുഷഃ ശേഷത്വേ സതീത്യര്ഥഃ| സമന്വിത ഇതി ഭാവേ ക്തഃ; തേന ചതുഃപാദസമന്വയേ സതീത്യര്ഥഃ||൨൬-൩൨||
Adhikarana 18 (33-37) · Śloka 37
തത്രാഹുരേകേ ശസ്ത്രേണ കര്തനം ഹിതമര്ശസാമ്| ദാഹം ക്ഷാരേണ ചാപ്യേകേ, ദാഹമേകേ തഥാऽഗ്നിനാ||൩൩|| അസ്ത്യേതദ്ഭൂരിതന്ത്രേണ ധീമതാ ദൃഷ്ടകര്മണാ| ക്രിയതേ ത്രിവിധം കര്മ ഭ്രംശസ്തത്ര സുദാരുണഃ||൩൪|| പുംസ്ത്വോപഘാതഃ ശ്വയഥുര്ഗുദേ വേഗവിനിഗ്രഹഃ| ആധ്മാനം ദാരുണം ശൂലം വ്യഥാ രക്താതിവര്തനമ്||൩൫|| പുനര്വിരോഹോ രൂഢാനാം ക്ലേദോ ഭ്രംശോ ഗുദസ്യ ച| മരണം വാ ഭവേച്ഛീഘ്രം ശസ്ത്രക്ഷാരാഗ്നിവിഭ്രമാത്||൩൬|| യത്തു കര്മ സുഖോപായമല്പഭ്രംശമദാരുണമ്| തദര്ശസാം പ്രവക്ഷ്യാമി സമൂലാനാം വിവൃത്തയേ||൩൭||
तत्राहुरेके शस्त्रेण कर्तनं हितमर्शसाम्| दाहं क्षारेण चाप्येके, दाहमेके तथाऽग्निना||३३|| अस्त्येतद्भूरितन्त्रेण धीमता दृष्टकर्मणा| क्रियते त्रिविधं कर्म भ्रंशस्तत्र सुदारुणः||३४|| पुंस्त्वोपघातः श्वयथुर्गुदे वेगविनिग्रहः| आध्मानं दारुणं शूलं व्यथा रक्तातिवर्तनम्||३५|| पुनर्विरोहो रूढानां क्लेदो भ्रंशो गुदस्य च| मरणं वा भवेच्छीघ्रं शस्त्रक्षाराग्निविभ्रमात्||३६|| यत्तु कर्म सुखोपायमल्पभ्रंशमदारुणम्| तदर्शसां प्रवक्ष्यामि समूलानां विवृत्तये||३७||
🔊 Audio coming soon
തത്രേത്യാദിനാ ചികിത്സാമാഹ| കര്തനം ഛേദനമ്| ഭൂരി തന്ത്രാണി അധീതാനി യേന സ ഭൂരിതന്ത്രഃ| അയം പ്രകരണാര്ഥഃ- ശിക്ഷിതേനൈവ ശസ്ത്രകര്മ വിധാനതഃ കര്തവ്യമ്| പുനര്വിരോഹഃ പുനരുത്പത്തിഃ; രൂഢാനാം രൂഢവ്രണാനാമ്||൩൩-൩൭||
Adhikarana 19 (38-61) · Śloka 61
വാതശ്ലേഷ്മോല്ബണാന്യാഹുഃ ശുഷ്കാണ്യര്ശാംസി തദ്വിദഃ| പ്രസ്രാവീണി തഥാऽऽര്ദ്രാണി രക്തപിത്തോല്ബണാനി ച||൩൮|| തത്ര ശുഷ്കാര്ശസാം പൂര്വം പ്രവക്ഷ്യാമി ചികിത്സിതമ്| സ്തബ്ധാനി സ്വേദയേത് പൂര്വം ശോഫശൂലാന്വിതാനി ച||൩൯|| ചിത്രകക്ഷാരബില്വാനാം തൈലേനാഭ്യജ്യ ബുദ്ധിമാന്| യവമാഷകുലത്ഥാനാം പുലാകാനാം ച പോട്ടലൈഃ||൪൦|| ഗോഖരാശ്വശകൃത്പിണ്ഡൈസ്തിലകല്കൈസ്തുഷൈസ്തഥാ| വചാശതാഹ്വാപിണ്ഡൈര്വാ സുഖോഷ്ണൈഃ സ്നേഹസംയുതൈഃ||൪൧|| ശക്തൂനാം പിണ്ഡികാഭിര്വാ സ്നിഗ്ധാനാം തൈലസര്പിഷാ| ശുഷ്കമൂലകപിണ്ഡൈര്വാ പിണ്ഡൈര്വാ കാര്ഷ്ണഗന്ധികൈഃ||൪൨|| രാസ്നാപിണ്ഡൈഃ സുഖോഷ്ണൈര്വാ സസ്നേഹൈര്ഹാപുഷൈരപി| ഇഷ്ടകസ്യ ഖരാഹ്വായാഃ ശാകൈര്ഗൃഞ്ജനകസ്യ വാ||൪൩|| അഭ്യജ്യ കുഷ്ഠതൈലേന സ്വേദയേത് പോട്ടലീകൃതൈഃ| വൃഷാര്കൈരണ്ഡബില്വാനാം പത്രോത്ക്വാഥൈശ്ച സേചയേത്||൪൪|| മൂലകത്രിഫലാര്കാണാം വേണൂനാം വരുണസ്യ ച| അഗ്നിമന്ഥസ്യ ശിഗ്രോശ്ച പത്രാണ്യശ്മന്തകസ്യ ച||൪൫|| ജലേനോത്ക്വാഥ്യ ശൂലാര്തം സ്വഭ്യക്തമവഗാഹയേത്| കോലോത്ക്വാഥേऽഥവാ കോഷ്ണേ സൌവീരകതുഷോദകേ||൪൬|| ബില്വക്വാഥേऽഥവാ തക്രേ ദധിമണ്ഡാമ്ലകാഞ്ജികേ| ഗോമൂത്രേ വാ സുഖോഷ്ണേ തം സ്വഭ്യക്തമവഗാഹയേത്||൪൭|| കൃഷ്ണസര്പവരാഹോഷ്ട്രജതുകാവൃഷദംശജാമ്| വസാമഭ്യഞ്ജനേ ദദ്യാദ്ധൂപനം ചാര്ശസാം ഹിതമ്||൪൮|| നൃകേശാഃ സര്പനിര്മോകോ വൃഷദംശസ്യ ചര്മ ച| അര്കമൂലം ശമീപത്രമര്ശോഭ്യോ ധൂപനം ഹിതമ്||൪൯|| തുമ്ബുരൂണി വിഡങ്ഗാനി ദേവദാര്വക്ഷതാ ഘൃതമ്| ബൃഹതീ ചാശ്വഗന്ധാ ച പിപ്പല്യഃ സുരസാ ഘൃതമ്||൫൦|| വരാഹവൃഷവിട് ചൈവ ധൂപനം സക്തവോ ഘൃതമ്| കുഞ്ജരസ്യ പുരീഷം തു ഘൃതം സര്ജരസസ്തഥാ||൫൧|| ഹരിദ്രാചൂര്ണസംയുക്തം സുധാക്ഷീരം പ്രലേപനമ്| ഗോപിത്തപിഷ്ടാഃ പിപ്പല്യഃ സഹരിദ്രാഃ പ്രലേപനമ്||൫൨|| ശിരീഷബീജം കുഷ്ഠം ച പിപ്പല്യഃ സൈന്ധവം ഗുഡഃ| അര്കക്ഷീരം സുധാക്ഷീരം ത്രിഫലാ ച പ്രലേപനമ്||൫൩|| പിപ്പല്യശ്ചിത്രകഃ ശ്യാമാ കിണ്വം മദനതണ്ഡുലാഃ| പ്രലേപഃ കുക്കുടശകൃദ്ധരിദ്രാഗുഡസംയുതഃ||൫൪|| ദന്തീ ശ്യാമാऽമൃതാസങ്ഗഃ പാരാവതശകൃദ്ഗുഡഃ| പ്രലേപഃ സ്യാദ്ഗജാസ്ഥീനി നിമ്ബോ ഭല്ലാതകാനി ച||൫൫|| പ്രലേപഃ സ്യാദലം കോഷ്ണം വാസന്തകവസായുതമ്| ശൂലശ്വയഥുഹൃദ്യുക്തം ചുലൂകീവസയാऽഥവാ||൫൬|| ആര്കം പയഃ സുധാകാണ്ഡം കടുകാലാബുപല്ലവാഃ| കരഞ്ജോ ബസ്തമൂത്രം ച ലേപനം ശ്രേഷ്ഠമര്ശസാമ്||൫൭|| അഭ്യങ്ഗാദ്യാഃ പ്രദേഹാന്താ യ ഏതേ പരികീര്തിതാഃ| സ്തമ്ഭശ്വയഥുകണ്ഡ്വര്തിശമനാസ്തേऽര്ശസാം മതാഃ||൫൮|| പ്രദേഹാന്തൈരുപക്രാന്താന്യര്ശാംസി പ്രസ്രവന്തി ഹി| സഞ്ചിതം ദുഷ്ടരുധിരം തതഃ സമ്പദ്യതേ സുഖീ||൫൯|| ശീതോഷ്ണാസ്നിഗ്ധരൂക്ഷൈര്ഹി ന വ്യാധിരുപശാമ്യതി| രക്തേ ദുഷ്ടേ ഭിഷക് തസ്മാദ്രക്തമേവാവസേചയേത്||൬൦|| ജലൌകോഭിസ്തഥാ ശസ്ത്രൈഃ സൂചീഭിര്വാ പുനഃ പുനഃ| അവര്തമാനം രുധിരം രക്താര്ശോഭ്യഃ പ്രവാഹയേത്||൬൧||
वातश्लेष्मोल्बणान्याहुः शुष्काण्यर्शांसि तद्विदः| प्रस्रावीणि तथाऽऽर्द्राणि रक्तपित्तोल्बणानि च||३८|| तत्र शुष्कार्शसां पूर्वं प्रवक्ष्यामि चिकित्सितम्| स्तब्धानि स्वेदयेत् पूर्वं शोफशूलान्वितानि च||३९|| चित्रकक्षारबिल्वानां तैलेनाभ्यज्य बुद्धिमान्| यवमाषकुलत्थानां पुलाकानां च पोट्टलैः||४०|| गोखराश्वशकृत्पिण्डैस्तिलकल्कैस्तुषैस्तथा| वचाशताह्वापिण्डैर्वा सुखोष्णैः स्नेहसंयुतैः||४१|| शक्तूनां पिण्डिकाभिर्वा स्निग्धानां तैलसर्पिषा| शुष्कमूलकपिण्डैर्वा पिण्डैर्वा कार्ष्णगन्धिकैः||४२|| रास्नापिण्डैः सुखोष्णैर्वा सस्नेहैर्हापुषैरपि| इष्टकस्य खराह्वायाः शाकैर्गृञ्जनकस्य वा||४३|| अभ्यज्य कुष्ठतैलेन स्वेदयेत् पोट्टलीकृतैः| वृषार्कैरण्डबिल्वानां पत्रोत्क्वाथैश्च सेचयेत्||४४|| मूलकत्रिफलार्काणां वेणूनां वरुणस्य च| अग्निमन्थस्य शिग्रोश्च पत्राण्यश्मन्तकस्य च||४५|| जलेनोत्क्वाथ्य शूलार्तं स्वभ्यक्तमवगाहयेत्| कोलोत्क्वाथेऽथवा कोष्णे सौवीरकतुषोदके||४६|| बिल्वक्वाथेऽथवा तक्रे दधिमण्डाम्लकाञ्जिके| गोमूत्रे वा सुखोष्णे तं स्वभ्यक्तमवगाहयेत्||४७|| कृष्णसर्पवराहोष्ट्रजतुकावृषदंशजाम्| वसामभ्यञ्जने दद्याद्धूपनं चार्शसां हितम्||४८|| नृकेशाः सर्पनिर्मोको वृषदंशस्य चर्म च| अर्कमूलं शमीपत्रमर्शोभ्यो धूपनं हितम्||४९|| तुम्बुरूणि विडङ्गानि देवदार्वक्षता घृतम्| बृहती चाश्वगन्धा च पिप्पल्यः सुरसा घृतम्||५०|| वराहवृषविट् चैव धूपनं सक्तवो घृतम्| कुञ्जरस्य पुरीषं तु घृतं सर्जरसस्तथा||५१|| हरिद्राचूर्णसंयुक्तं सुधाक्षीरं प्रलेपनम्| गोपित्तपिष्टाः पिप्पल्यः सहरिद्राः प्रलेपनम्||५२|| शिरीषबीजं कुष्ठं च पिप्पल्यः सैन्धवं गुडः| अर्कक्षीरं सुधाक्षीरं त्रिफला च प्रलेपनम्||५३|| पिप्पल्यश्चित्रकः श्यामा किण्वं मदनतण्डुलाः| प्रलेपः कुक्कुटशकृद्धरिद्रागुडसंयुतः||५४|| दन्ती श्यामाऽमृतासङ्गः पारावतशकृद्गुडः| प्रलेपः स्याद्गजास्थीनि निम्बो भल्लातकानि च||५५|| प्रलेपः स्यादलं कोष्णं वासन्तकवसायुतम्| शूलश्वयथुहृद्युक्तं चुलूकीवसयाऽथवा||५६|| आर्कं पयः सुधाकाण्डं कटुकालाबुपल्लवाः| करञ्जो बस्तमूत्रं च लेपनं श्रेष्ठमर्शसाम्||५७|| अभ्यङ्गाद्याः प्रदेहान्ता य एते परिकीर्तिताः| स्तम्भश्वयथुकण्ड्वर्तिशमनास्तेऽर्शसां मताः||५८|| प्रदेहान्तैरुपक्रान्तान्यर्शांसि प्रस्रवन्ति हि| सञ्चितं दुष्टरुधिरं ततः सम्पद्यते सुखी||५९|| शीतोष्णास्निग्धरूक्षैर्हि न व्याधिरुपशाम्यति| रक्ते दुष्टे भिषक् तस्माद्रक्तमेवावसेचयेत्||६०|| जलौकोभिस्तथा शस्त्रैः सूचीभिर्वा पुनः पुनः| अवर्तमानं रुधिरं रक्तार्शोभ्यः प्रवाहयेत्||६१||
🔊 Audio coming soon
വാതശ്ലേഷ്മോല്ബണാനീത്യത്ര യദ്യപി കഫജേ സ്രാവ ഉക്തഃ, തഥാऽപി സ പിച്ഛാരൂപാനുബന്ധഃ ന തു രക്തസ്രാവഃ, തേന ശുഷ്കാര്ശോഗ്രഹണം; പിച്ഛാസ്രാവസ്തു ശുഷ്കാര്ദ്രകാരണമേലകേऽപി ഭവതി| ചിത്രകക്ഷാരബില്വാനാം തൈലേനേതി ചിത്രകാദിസിദ്ധേന തൈലേന| പുലാകം തുച്ഛധാന്യമ്| കാര്ഷ്ണഗന്ധികൈരിതി ശോഭാഞ്ജനകൃതൈഃ| ഖരാഹ്വായാ അജമോദായാഃ| കുഷ്ഠതൈലേനേതി കുഷ്ഠസിദ്ധതൈലേന| ജതുകാ ചര്മചടികാ| വൃഷദംശഃ ബിഡാലഃ| അക്ഷതാ ഇതി അഖണ്ഡിതാ യവാഃ| ഘൃതപാദാന്താശ്ചത്വാരോ ധൂപാഃ; ഹസ്തിമലസര്ജരസാഭ്യാം ച പഞ്ചമോ ധൂപഃ| കിണ്വം സുരാബീജമ്| മദനതണ്ഡുലാ മദനഫലശസ്യമ്| ദന്തീ നികുമ്ഭാ| അമൃതാസങ്ഗഃ മയൂരതുത്ഥമ്| അലം ഹരിതാലമ്| വാസന്തകവസാ ഉഷ്ട്രവസാ| കടുകാലാബുഃ തിക്തകാലാബുഃ| ജലൌകോഭിരിത്യാദൌ അവര്തമാനം രുധിരം പ്രവാഹയേദിതി യോജ്യമ്| ബില്വപേശികാ ബില്വമധ്യമ്||൩൮-൬൧||
Adhikarana 20 (62-71) · Śloka 71
ഗുദശ്വയഥുശൂലാര്തം മന്ദാഗ്നിം പായയേത്തു തമ്| ത്ര്യൂഷണം പിപ്പലീമൂലം പാഠാം ഹിങ്ഗു സചിത്രകമ്||൬൨|| സൌവര്ചലം പുഷ്കരാഖ്യമജാജീം ബില്വപേഷികാമ്| ബിഡം യവാനീം ഹപുഷാം വിഡങ്ഗം സൈന്ധവം വചാമ്||൬൩|| തിന്തിഡീകം ച മണ്ഡേന മദ്യേനോഷ്ണോദകേന വാ| തഥാऽര്ശോഗ്രഹണീദോഷശൂലാനാഹാദ്വിമുച്യതേ||൬൪|| പാചനം പായയേദ്വാ തദ്യദുക്തം ഹ്യാതിസാരികേ| സഗുഡാമഭയാം വാऽപി പ്രാശയേത് പൌര്വഭക്തികീമ്||൬൫|| പായയേദ്വാ ത്രിവൃച്ചൂര്ണം ത്രിഫലാരസസംയുതമ്| ഹൃതേ ഗുദാശ്രയേ ദോഷേ ഗച്ഛന്ത്യര്ശാംസി സങ്ക്ഷയമ്||൬൬|| ഗോമൂത്രാധ്യുഷിതാം ദദ്യാത് സഗുഡാം വാ ഹരീതകീമ്| ഹരീതകീം തക്രയുതാം ത്രിഫലാം വാ പ്രയോജയേത്||൬൭|| സനാഗരം ചിത്രകം വാ സീധുയുക്തം പ്രയോജയേത്| ദാപയേച്ചവ്യയുക്തം വാ സീധും സാജാജിചിത്രകമ്||൬൮|| സുരാം സഹപുഷാപാഠാം ദദ്യാത് സൌവര്ചലാന്വിതാമ്| ദധിത്ഥബില്വസംയുക്തം യുക്തം വാ ചവ്യചിത്രകൈഃ||൬൯|| ഭല്ലാതകയുതം വാऽപി പ്രദദ്യാത്തക്രതര്പണമ്| ബില്വനാഗരയുക്തം വാ യവാന്യാ ചിത്രകേണ ച||൭൦|| ചിത്രകം ഹപുഷാം ഹിങ്ഗും ദദ്യാദ്വാ തക്രസംയുതമ്| പഞ്ചകോലയുതം വാऽപി തക്രമസ്മൈ പ്രദാപയേത്||൭൧||
गुदश्वयथुशूलार्तं मन्दाग्निं पाययेत्तु तम्| त्र्यूषणं पिप्पलीमूलं पाठां हिङ्गु सचित्रकम्||६२|| सौवर्चलं पुष्कराख्यमजाजीं बिल्वपेषिकाम्| बिडं यवानीं हपुषां विडङ्गं सैन्धवं वचाम्||६३|| तिन्तिडीकं च मण्डेन मद्येनोष्णोदकेन वा| तथाऽर्शोग्रहणीदोषशूलानाहाद्विमुच्यते||६४|| पाचनं पाययेद्वा तद्यदुक्तं ह्यातिसारिके| सगुडामभयां वाऽपि प्राशयेत् पौर्वभक्तिकीम्||६५|| पाययेद्वा त्रिवृच्चूर्णं त्रिफलारससंयुतम्| हृते गुदाश्रये दोषे गच्छन्त्यर्शांसि सङ्क्षयम्||६६|| गोमूत्राध्युषितां दद्यात् सगुडां वा हरीतकीम्| हरीतकीं तक्रयुतां त्रिफलां वा प्रयोजयेत्||६७|| सनागरं चित्रकं वा सीधुयुक्तं प्रयोजयेत्| दापयेच्चव्ययुक्तं वा सीधुं साजाजिचित्रकम्||६८|| सुरां सहपुषापाठां दद्यात् सौवर्चलान्विताम्| दधित्थबिल्वसंयुक्तं युक्तं वा चव्यचित्रकैः||६९|| भल्लातकयुतं वाऽपि प्रदद्यात्तक्रतर्पणम्| बिल्वनागरयुक्तं वा यवान्या चित्रकेण च||७०|| चित्रकं हपुषां हिङ्गुं दद्याद्वा तक्रसंयुतम्| पञ्चकोलयुतं वाऽपि तक्रमस्मै प्रदापयेत्||७१||
🔊 Audio coming soon
ഗോമൂത്രാധ്യുഷിതാമിതി രാത്രൌ ഗോമൂത്രസ്ഥാപിതാമ്| ഭല്ലാതകയുതമിത്യത്ര ഭല്ലാതകചൂര്ണസ്യ സക്ത്വപേക്ഷയാ ദശമോ ഭാഗഃ| ഉക്തം ഹി- “ചൂര്ണം തര്പണഭാഗൈര്നവഭിഃ സംയോജിതം ദേയമ്” ഇതി; അന്യേ തു തര്പണഭല്ലാതകചൂര്ണയോഃ സമാനയോഃ സ്തോകസ്യ പ്രയോഗമാഹുഃ||൬൨-൭൧||
Adhikarana 21 (72-75) · Śloka 75
ഹപുഷാം കുഞ്ചികാം ധാന്യമജാജീം കാരവീം ശടീമ്| പിപ്പലീം പിപ്പലീമൂലം ചിത്രകം ഹസ്തിപിപ്പലീമ്||൭൨|| യവാനീം ചാജമോദാം ച ചൂര്ണിതം തക്രസംയുതമ്| മന്ദാമ്ലകടുകം വിദ്വാന് സ്ഥാപയേദ്ധൃതഭാജനേ||൭൩|| വ്യക്താമ്ലകടുകം ജാതം തക്രാരിഷ്ടം മുഖപ്രിയമ്| പ്രപിബേന്മാത്രയാ കാലേഷ്വന്നസ്യ തൃഷിതസ്ത്രിഷു||൭൪|| ദീപനം രോചനം വര്ണ്യം കഫവാതാനുലോമനമ്| ഗുദശ്വയഥുകണ്ഡ്വര്തിനാശനം ബലവര്ധനമ്||൭൫|| ഇതി തക്രാരിഷ്ടഃ|
हपुषां कुञ्चिकां धान्यमजाजीं कारवीं शटीम्| पिप्पलीं पिप्पलीमूलं चित्रकं हस्तिपिप्पलीम्||७२|| यवानीं चाजमोदां च चूर्णितं तक्रसंयुतम्| मन्दाम्लकटुकं विद्वान् स्थापयेद्धृतभाजने||७३|| व्यक्ताम्लकटुकं जातं तक्रारिष्टं मुखप्रियम्| प्रपिबेन्मात्रया कालेष्वन्नस्य तृषितस्त्रिषु||७४|| दीपनं रोचनं वर्ण्यं कफवातानुलोमनम्| गुदश्वयथुकण्ड्वर्तिनाशनं बलवर्धनम्||७५|| इति तक्रारिष्टः|
🔊 Audio coming soon
തക്രാരിഷ്ടേ തു ഗ്രഹണീചികിത്സായാം “യവാന്യാമലകം പഥ്യാ മരീചം ത്രിപലാംശികമ്| ലവണാനി പലാംശാനി പഞ്ച ചൈകത്ര ചൂര്ണയേത്|| തക്രേ തദാസുതം ജാതം തക്രാരിഷ്ടം പിബേന്നരഃ” (ചി.അ.൧൫) ഇത്യുക്തതക്രാരിഷ്ടാനുസാരേണേഹാപി തക്രചൂര്ണമാനവ്യവസ്ഥാ| ഏതദനുസാരപ്രക്ഷിപ്തേനൈവ ചാത്ര ഹപുഷാദിചൂര്ണേന മന്ദാമ്ലകടുകം ഭവതീത്യുക്തം; മന്ദാമ്ലകടുകം സ്ഥാപയേത്, വ്യക്താമ്ലകടുകമിതി ജാതലക്ഷണം; വ്യക്താമ്ലം കടു ചേതി വ്യക്താമ്ലകടുകം; ന തു കടുത്വമപി വ്യക്തമത്ര, സന്ധാനേന വ്യക്തകടുതാനുത്പാദാത്| അന്നസ്യ ത്രിഷു കാലേഷ്വിതി ഭോജനാദിമധ്യാന്തേഷു| സസ്നേഹം തക്രം വാതേ, കഫേ രൂക്ഷമ്||൭൨-൭൫||
Adhikarana 22 (76-88) · Śloka 88
ത്വചം ചിത്രകമൂലസ്യ പിഷ്ട്വാ കുമ്ഭം പ്രലേപയേത്| തക്രം വാ ദധി വാ തത്ര ജാതമര്ശോഹരം പിബേത്||൭൬|| വാതശ്ലേഷ്മാര്ശസാം തക്രാത് പരം നാസ്തീഹ ഭേഷജമ്| തത് പ്രയോജ്യം യഥാദോഷം സസ്നേഹം രൂക്ഷമേവ വാ||൭൭|| സപ്താഹം വാ ദശാഹം വാ പക്ഷം മാസമഥാപി വാ| ബലകാലവിശേഷജ്ഞോ ഭിഷക് തക്രം പ്രയോജയേത്||൭൮|| അത്യര്ഥമൃദുകായാഗ്നേസ്തക്രമേവാവചാരയേത്| സായം വാ ലാജശക്തൂനാം ദദ്യാത്തക്രാവലേഹികാമ്||൭൯|| ജീര്ണേ തക്രേ പ്രദദ്യാദ്വാ തക്രപേയാം സസൈന്ധവാമ്| തക്രാനുപാനം സസ്നേഹം തക്രൌദനമതഃ പരമ്||൮൦|| യൂഷൈര്മാംസരസൈര്വാऽപി ഭോജയേത്തക്രസംയുതൈഃ| യൂഷൈ രസേന വാऽപ്യൂര്ധ്വം തക്രസിദ്ധേന ഭോജയേത്||൮൧|| കാലക്രമജ്ഞഃ സഹസാ ന ച തക്രം നിവര്തയേത്| തക്രപ്രയോഗോ മാസാന്തഃ ക്രമേണോപരമോ ഹിതഃ||൮൨|| അപകര്ഷോ യഥോത്കര്ഷോ ന ത്വന്നാദപകൃഷ്യതേ| ശക്ത്യാഗമനരക്ഷാര്ഥം ദാര്ഢ്യാര്ഥമനലസ്യ ച||൮൩|| ബലോപചയവര്ണാര്ഥമേഷ നിര്ദിശ്യതേ ക്രമഃ| രൂക്ഷമര്ധോദ്ധൃതസ്നേഹം യതശ്ചാനുദ്ധൃതം ഘൃതമ്||൮൪|| തക്രം ദോഷാഗ്നിബലവിത്ത്രിവിധം തത് പ്രയോജയേത്| ഹതാനി ന വിരോഹന്തി തക്രേണ ഗുദജാനി തു||൮൫|| ഭൂമാവപി നിഷിക്തം തദ്ദഹേത്തക്രം തൃണോലുപമ്| കിം പുനര്ദീപ്തകായാഗ്നേഃ ശുഷ്കാണ്യര്ശാംസി ദേഹിനഃ||൮൬|| സ്രോതഃസു തക്രശുദ്ധേഷു രസഃ സമ്യഗുപൈതി യഃ| തേന പുഷ്ടിര്ബലം വര്ണഃ പ്രഹര്ഷശ്ചോപജായതേ||൮൭|| വാതശ്ലേഷ്മവികാരാണാം ശതം ചാപി നിവര്തതേ| നാസ്തി തക്രാത് പരം കിഞ്ചിദൌഷധം കഫവാതജേ||൮൮||
त्वचं चित्रकमूलस्य पिष्ट्वा कुम्भं प्रलेपयेत्| तक्रं वा दधि वा तत्र जातमर्शोहरं पिबेत्||७६|| वातश्लेष्मार्शसां तक्रात् परं नास्तीह भेषजम्| तत् प्रयोज्यं यथादोषं सस्नेहं रूक्षमेव वा||७७|| सप्ताहं वा दशाहं वा पक्षं मासमथापि वा| बलकालविशेषज्ञो भिषक् तक्रं प्रयोजयेत्||७८|| अत्यर्थमृदुकायाग्नेस्तक्रमेवावचारयेत्| सायं वा लाजशक्तूनां दद्यात्तक्रावलेहिकाम्||७९|| जीर्णे तक्रे प्रदद्याद्वा तक्रपेयां ससैन्धवाम्| तक्रानुपानं सस्नेहं तक्रौदनमतः परम्||८०|| यूषैर्मांसरसैर्वाऽपि भोजयेत्तक्रसंयुतैः| यूषै रसेन वाऽप्यूर्ध्वं तक्रसिद्धेन भोजयेत्||८१|| कालक्रमज्ञः सहसा न च तक्रं निवर्तयेत्| तक्रप्रयोगो मासान्तः क्रमेणोपरमो हितः||८२|| अपकर्षो यथोत्कर्षो न त्वन्नादपकृष्यते| शक्त्यागमनरक्षार्थं दार्ढ्यार्थमनलस्य च||८३|| बलोपचयवर्णार्थमेष निर्दिश्यते क्रमः| रूक्षमर्धोद्धृतस्नेहं यतश्चानुद्धृतं घृतम्||८४|| तक्रं दोषाग्निबलवित्त्रिविधं तत् प्रयोजयेत्| हतानि न विरोहन्ति तक्रेण गुदजानि तु||८५|| भूमावपि निषिक्तं तद्दहेत्तक्रं तृणोलुपम्| किं पुनर्दीप्तकायाग्नेः शुष्काण्यर्शांसि देहिनः||८६|| स्रोतःसु तक्रशुद्धेषु रसः सम्यगुपैति यः| तेन पुष्टिर्बलं वर्णः प्रहर्षश्चोपजायते||८७|| वातश्लेष्मविकाराणां शतं चापि निवर्तते| नास्ति तक्रात् परं किञ्चिदौषधं कफवातजे||८८||
🔊 Audio coming soon
തക്രപ്രയോഗഃ- പൂര്വാഹ്ണേ തക്രമേവ കേവലം പേയം, തത്രാത്യര്ഥം മൃദ്വഗ്നിനാ സായമപി തക്രമേവ സേവ്യമ്, ഏതത് ‘അത്യര്ഥമൃദുകായാഗ്നേസ്തക്രമേവാവചാരയേത്’ ഇത്യനേനോക്തമ്| കിഞ്ചിത്പ്രവൃദ്ധേऽഗ്നൌ പ്രാതസ്തക്രമേവ പേയം, സായം തു ലാജസക്തൂനാം തക്രയുക്താऽവലേഹികാ ദേയാ| തതസ്തു ക്രമേണാഗ്നൌ വൃദ്ധേ തക്രപേയാ തക്രൌദനം തക്രസംസ്കൃതയൂഷാദിഭോജനാനി സായം ദേയാനി, പ്രാതസ്തു തക്രമേവ, സപ്താഹാദിസ്തക്രകാലോ ജ്ഞേയഃ| അത്ര ജതൂകര്ണഃ- “പ്രാതസ്തക്രപ്രയോഗഃ, ക്രമേണോത്കര്ഷാപകര്ഷൌ, ജീര്ണേ ച സൈന്ധവാന്വിതതക്രേണൌദനം വാ, അതിമന്ദാഗ്നേസ്തക്രമേവ” ഇതി| സഹസേതി ഏകദാ| മാസാന്തേ ഇതി മാസേ നാതിക്രാമതി| അപകര്ഷോ യഥോത്കര്ഷ ഇതി യേന ക്രമേണ തക്രം വൃദ്ധം തേനൈവ മാത്രാക്രമേണ തക്രമപകൃഷ്യത ഇതി| തക്രപ്രയോഗഹ്രാസേ സതി അന്നസമുദായാദ്ധ്രാസോ ന കര്തവ്യഃ, യോംऽശസ്തക്രസ്യാപകൃഷ്ടഃ സ അന്നാന്തരേണ പൂരണീയ ഇത്യര്ഥഃ| കസ്മാദയം തക്രപ്രയോഗക്രമ ഇത്യാഹ- ശക്തീത്യാദി| രൂക്ഷമിത്യാദിനോക്തം ത്രിവിധം തക്രം കഫപിത്തവാതേഷു ദോഷേഷു, മന്ദതമ-മന്ദതര-മന്ദേഷ്വഗ്നിഷു, ബലേഷു ചാധമമധ്യമോത്തമേഷു, യഥാസങ്ഖ്യം ജ്ഞേയമ്| ഭൂമാവപീത്യാദി കേചിത് പഠന്തി| ശതമിതി വിംശതിഃ ശ്ലേഷ്മവികാരാഃ, അശീതിര്വാതവികാരാ ഇതി മിലിത്വാ വികാരാണാം ശതമ്||൭൬-൮൮||
Adhikarana 23 (89-95) · Śloka 96
പിപ്പലീം പിപ്പലീമൂലം ചിത്രകം ഹസ്തിപിപ്പലീമ്| ശൃങ്ഗവേരമജാജീം ച കാരവീം ധാന്യതുമ്ബുരു||൮൯|| ബില്വം കര്കടകം പാഠാം പിഷ്ട്വാ പേയാം വിപാചയേത്| ഫലാമ്ലാം യമകൈര്ഭൃഷ്ടാം താം ദദ്യാദ്ഗുദജാപഹാമ്||൯൦|| ഏതൈശ്ചൈവ ഖഡാന് കുര്യാദേതൈശ്ച വിപചേജ്ജലമ്| ഏതൈശ്ചൈവ ഘൃതം സാധ്യമര്ശസാം വിനിവൃത്തയേ||൯൧|| ശടീപലാശസിദ്ധാം വാ പിപ്പല്യാ നാഗരേണ വാ| ദദ്യാദ്യവാഗൂം തക്രാമ്ലാം മരിചൈരവചൂര്ണിതാമ്||൯൨|| ശുഷ്കമൂലകയൂഷം വാ യൂഷം കൌലത്ഥമേവ വാ| ദധിത്ഥബില്വയൂഷം വാ സകുലത്ഥമകുഷ്ഠകമ്||൯൩|| ഛാഗലം വാ രസം ദദ്യാദ്യൂഷൈരേഭിര്വിമിശ്രിതമ്| ലാവാദീനാം ഫലാമ്ലം വാ സതക്രം ഗ്രാഹിഭിര്യുതമ്||൯൪|| രക്തശാലിര്മഹാശാലിഃ കലമോ ലാങ്ഗലഃ സിതഃ| ശാരദഃ ഷഷ്ടികശ്ചൈവ സ്യാദന്നവിധിരര്ശസാമ്||൯൫|| ഇത്യുക്തോ ഭിന്നശകൃതാമര്ശസാം ച ക്രിയാക്രമഃ|൯൬|
पिप्पलीं पिप्पलीमूलं चित्रकं हस्तिपिप्पलीम्| शृङ्गवेरमजाजीं च कारवीं धान्यतुम्बुरु||८९|| बिल्वं कर्कटकं पाठां पिष्ट्वा पेयां विपाचयेत्| फलाम्लां यमकैर्भृष्टां तां दद्याद्गुदजापहाम्||९०|| एतैश्चैव खडान् कुर्यादेतैश्च विपचेज्जलम्| एतैश्चैव घृतं साध्यमर्शसां विनिवृत्तये||९१|| शटीपलाशसिद्धां वा पिप्पल्या नागरेण वा| दद्याद्यवागूं तक्राम्लां मरिचैरवचूर्णिताम्||९२|| शुष्कमूलकयूषं वा यूषं कौलत्थमेव वा| दधित्थबिल्वयूषं वा सकुलत्थमकुष्ठकम्||९३|| छागलं वा रसं दद्याद्यूषैरेभिर्विमिश्रितम्| लावादीनां फलाम्लं वा सतक्रं ग्राहिभिर्युतम्||९४|| रक्तशालिर्महाशालिः कलमो लाङ्गलः सितः| शारदः षष्टिकश्चैव स्यादन्नविधिरर्शसाम्||९५|| इत्युक्तो भिन्नशकृतामर्शसां च क्रियाक्रमः|९६|
🔊 Audio coming soon
ബില്വം ബാലബില്വമ്| ഫലാമ്ലമിതി ഫലൈര്ദാഡിമാദിഭിരമ്ലാമ്| ഗ്രാഹിഭിര്യുതമിതി വര്ചോഗ്രാഹിദശസംസ്കൃതമ്| രക്തശാല്യാദയോऽന്നപാനവ്യാകൃതാഃ||൮൯-൯൫||-
Adhikarana 24 (96-102) · Śloka 102
യേऽത്യര്ഥം ഗാഢശകൃതസ്തേഷാം വക്ഷ്യാമി ഭേഷജമ്||൯൬|| സസ്നേഹൈഃ ശക്തുഭിര്യുക്താം പ്രസന്നാം ലവണീകൃതാമ്| ദദ്യാന്മത്സ്യണ്ഡികാം പൂര്വം ഭക്ഷയിത്വാ സനാഗരാമ്||൯൭|| ഗുഡം സനാഗരം പാഠാം ഫലാമ്ലം പായയേച്ച തമ്| ഗുഡം ഘൃതയവക്ഷാരയുക്തം വാऽപി പ്രയോജയേത്||൯൮|| യവാനീം നാഗരം പാഠാം ദാഡിമസ്യ രസം ഗുഡമ്| സതക്രലവണം ദദ്യാദ്വാതവര്ചോऽനുലോമനമ്||൯൯|| ദുഃസ്പര്ശകേന ബില്വേന യവാന്യാ നാഗരേണ വാ| ഏകൈകേനാപി സംയുക്താ പാഠാ ഹന്ത്യര്ശസാം രുജമ്||൧൦൦|| പ്രാഗ്ഭക്തം യമകേ ഭൃഷ്ടാന് സക്തുഭിശ്ചാവചൂര്ണിതാന്| കരഞ്ജപല്ലവാന് ദദ്യാദ്വാതര്ചോऽനുലോമനാന്||൧൦൧|| മദിരാം വാ സലവണാം സീധും സൌവീരകം തഥാ| ഗുഡനാഗരസംയുക്തം പിബേദ്വാ പൌര്വഭക്തികമ്||൧൦൨||
येऽत्यर्थं गाढशकृतस्तेषां वक्ष्यामि भेषजम्||९६|| सस्नेहैः शक्तुभिर्युक्तां प्रसन्नां लवणीकृताम्| दद्यान्मत्स्यण्डिकां पूर्वं भक्षयित्वा सनागराम्||९७|| गुडं सनागरं पाठां फलाम्लं पाययेच्च तम्| गुडं घृतयवक्षारयुक्तं वाऽपि प्रयोजयेत्||९८|| यवानीं नागरं पाठां दाडिमस्य रसं गुडम्| सतक्रलवणं दद्याद्वातवर्चोऽनुलोमनम्||९९|| दुःस्पर्शकेन बिल्वेन यवान्या नागरेण वा| एकैकेनापि संयुक्ता पाठा हन्त्यर्शसां रुजम्||१००|| प्राग्भक्तं यमके भृष्टान् सक्तुभिश्चावचूर्णितान्| करञ्जपल्लवान् दद्याद्वातर्चोऽनुलोमनान्||१०१|| मदिरां वा सलवणां सीधुं सौवीरकं तथा| गुडनागरसंयुक्तं पिबेद्वा पौर्वभक्तिकम्||१०२||
🔊 Audio coming soon
യവാനീനാഗരമിത്യാദൌ യവാന്യാദീനി സമാനി തക്രേണ പേയാനി; ലവണം താവദ്യാവല്ലവണരസതാ ഭവതി||൯൬-൧൦൨||
Adhikarana 25 (103-118) · Śloka 118
പിപ്പലീനാഗരക്ഷാരകാരവീധാന്യജീരകൈഃ| ഫാണിതേന ച സംയോജ്യ ഫലാമ്ലം ദാപയേദ്ഘൃതമ്||൧൦൩|| പിപ്പലീ പിപ്പലീമൂലം ചിത്രകോ ഹസ്തിപിപ്പലീ| ശൃങ്ഗവേരയവക്ഷാരൌ തൈഃ സിദ്ധം വാ പിബേദ്ഘൃതമ്||൧൦൪|| ചവ്യചിത്രകസിദ്ധം വാ ഗുഡക്ഷാരസമന്വിതമ്| പിപ്പലീമൂലസിദ്ധം വാ സഗുഡക്ഷാരനാഗരമ് ||൧൦൫|| പിപ്പലീപിപ്പലീമൂലദധിദാഡിമധാന്യകൈഃ | സിദ്ധം സര്പിര്വിധാതവ്യം വാതവര്ചോവിബന്ധനുത്||൧൦൬|| ചവ്യം ത്രികടുകം പാഠാം ക്ഷാരം കുസ്തുമ്ബുരൂണി ച| യവാനീം പിപ്പലീമൂലമുഭേ ച വിഡസൈന്ധവേ||൧൦൭|| ചിത്രകം ബില്വമഭയാം പിഷ്ട്വാ സര്പിര്വിപാചയേത്| ശകൃദ്വാതാനുലോമ്യാര്ഥം ജാതേ ദധ്നി ചതുര്ഗുണേ||൧൦൮|| പ്രവാഹികാം ഗുദഭ്രംശം മൂത്രകൃച്ഛ്രം പരിസ്രവമ്| ഗുദവങ്ക്ഷണശൂലം ച ഘൃതമേതദ്വ്യപോഹതി||൧൦൯|| നാഗരം പിപ്പലീമൂലം ചിത്രകോ ഹസ്തിപിപ്പലീ| ശ്വദംഷ്ട്രാ പിപ്പലീ ധാന്യം ബില്വം പാഠാ യവാനികാ||൧൧൦|| ചാങ്ഗേരീസ്വരസേ സര്പിഃ കല്കൈരേതൈര്വിപാചയേത്| ചതുര്ഗുണേന ദധ്നാ ച തദ്ഘൃതം കഫവാതനുത്||൧൧൧|| അര്ശാംസി ഗ്രഹണീദോഷം മൂത്രകൃച്ഛ്രം പ്രവാഹികാമ്| ഗുദഭ്രംശാര്തിമാനാഹം ഘൃതമേതദ്വ്യപോഹതി||൧൧൨|| പിപ്പലീം നാഗരം പാഠാം ശ്വദംഷ്ട്രാം ച പൃഥക് പൃഥക്| ഭാഗാംസ്ത്രിപലികാന് കൃത്വാ കഷായമുപകല്പയേത്||൧൧൩|| ഗണ്ഡീരം പിപ്പലീമൂലം വ്യോഷം ചവ്യം ച ചിത്രകമ്| പിഷ്ട്വാ കഷായേ വിനയേത് പൂതേ ദ്വിപലികം ഭിഷക്||൧൧൪|| പലാനി സര്പിഷസ്തസ്മിംശ്ചത്വാരിംശത് പ്രദാപയേത്| ചാങ്ഗേരീസ്വരസം തുല്യം സര്പിഷാ ദധി ഷഡ്ഗുണമ്||൧൧൫|| മൃദ്വഗ്നിനാ തതഃ സാധ്യം സിദ്ധം സര്പിര്നിധാപയേത്| തദാഹാരേ വിധാതവ്യം പാനേ പ്രായോഗികേ വിധൌ||൧൧൬|| ഗ്രഹണ്യര്ശോവികാരഘ്നം ഗുല്മഹൃദ്രോഗനാശനമ്| ശോഥപ്ലീഹോദരാനാഹമൂത്രകൃച്ഛ്രജ്വരാപഹമ്||൧൧൭|| കാസഹിക്കാരുചിശ്വാസസൂദനം പാര്ശ്വശൂലനുത്| ബലപുഷ്ടികരം വര്ണ്യമഗ്നിസന്ദീപനം പരമ്||൧൧൮||
पिप्पलीनागरक्षारकारवीधान्यजीरकैः| फाणितेन च संयोज्य फलाम्लं दापयेद्घृतम्||१०३|| पिप्पली पिप्पलीमूलं चित्रको हस्तिपिप्पली| शृङ्गवेरयवक्षारौ तैः सिद्धं वा पिबेद्घृतम्||१०४|| चव्यचित्रकसिद्धं वा गुडक्षारसमन्वितम्| पिप्पलीमूलसिद्धं वा सगुडक्षारनागरम् ||१०५|| पिप्पलीपिप्पलीमूलदधिदाडिमधान्यकैः | सिद्धं सर्पिर्विधातव्यं वातवर्चोविबन्धनुत्||१०६|| चव्यं त्रिकटुकं पाठां क्षारं कुस्तुम्बुरूणि च| यवानीं पिप्पलीमूलमुभे च विडसैन्धवे||१०७|| चित्रकं बिल्वमभयां पिष्ट्वा सर्पिर्विपाचयेत्| शकृद्वातानुलोम्यार्थं जाते दध्नि चतुर्गुणे||१०८|| प्रवाहिकां गुदभ्रंशं मूत्रकृच्छ्रं परिस्रवम्| गुदवङ्क्षणशूलं च घृतमेतद्व्यपोहति||१०९|| नागरं पिप्पलीमूलं चित्रको हस्तिपिप्पली| श्वदंष्ट्रा पिप्पली धान्यं बिल्वं पाठा यवानिका||११०|| चाङ्गेरीस्वरसे सर्पिः कल्कैरेतैर्विपाचयेत्| चतुर्गुणेन दध्ना च तद्घृतं कफवातनुत्||१११|| अर्शांसि ग्रहणीदोषं मूत्रकृच्छ्रं प्रवाहिकाम्| गुदभ्रंशार्तिमानाहं घृतमेतद्व्यपोहति||११२|| पिप्पलीं नागरं पाठां श्वदंष्ट्रां च पृथक् पृथक्| भागांस्त्रिपलिकान् कृत्वा कषायमुपकल्पयेत्||११३|| गण्डीरं पिप्पलीमूलं व्योषं चव्यं च चित्रकम्| पिष्ट्वा कषाये विनयेत् पूते द्विपलिकं भिषक्||११४|| पलानि सर्पिषस्तस्मिंश्चत्वारिंशत् प्रदापयेत्| चाङ्गेरीस्वरसं तुल्यं सर्पिषा दधि षड्गुणम्||११५|| मृद्वग्निना ततः साध्यं सिद्धं सर्पिर्निधापयेत्| तदाहारे विधातव्यं पाने प्रायोगिके विधौ||११६|| ग्रहण्यर्शोविकारघ्नं गुल्महृद्रोगनाशनम्| शोथप्लीहोदरानाहमूत्रकृच्छ्रज्वरापहम्||११७|| कासहिक्कारुचिश्वाससूदनं पार्श्वशूलनुत्| बलपुष्टिकरं वर्ण्यमग्निसन्दीपनं परम्||११८||
🔊 Audio coming soon
പിപ്പലീനാഗരേത്യാദൌ അപക്വമേവ കേചിദ്ഘൃതമിച്ഛന്തി| ഗുഡക്ഷാരസമന്വിതമിത്യത്ര ഘൃതേ സിദ്ധേ ഗുഡാദീനാം പ്രക്ഷേപ്യത്വം ജ്ഞേയമ്| പിപ്പലീപിപ്പലീമൂലേത്യാദൌ ദധി ദ്രവം, ശേഷാണാം കല്കഃ| ജാതേ ദധ്നീതി സുജാതേ| നാഗരമിത്യാദികേ ഘൃതേ ചാങ്ഗേരീസ്വരസസ്യാപി ചതുര്ഗുണേന ദധ്നാ ചേതി ചകാരാച്ചാതുര്ഗുണ്യമ്| പിപ്പലീമിത്യാദൌ ഭൂരിമാനസാന്നിധ്യേ ക്വാഥസ്യാനുക്തമാനത്വാത് സ്നേഹസമത്വമേവ; തേന ദ്വാദശപലേऽപി ക്വാഥ്യദ്രവ്യേ ത്രിപ്രസ്ഥം പാനീയം ദത്ത്വാ ചത്വാരിംശത്പലാനി സ്ഥാപ്യാനി| ഗണ്ഡീരമിത്യാദിനാ കല്കദ്രവ്യാണ്യാഹ||൧൦൩-൧൧൮||
Adhikarana 26 (119-126) · Śloka 127
സഗുഡാം പിപ്പലീയുക്താം ഘൃതഭൃഷ്ടാം ഹരീതകീമ്| ത്രിവൃദ്ദന്തീയുതാം വാऽപി ഭക്ഷയേദാനുലോമികീമ്||൧൧൯|| വിഡ്വാതകഫപിത്താനാമാനുലോമ്യേऽഥ നിര്വൃതേ| ഗുദേऽര്ശാംസി പ്രശാമ്യന്തി പാവകശ്ചാഭിവര്ധതേ||൧൨൦|| ബര്ഹിതിത്തിരിലാവാനാം രസാനമ്ലാന് സുസംസ്കൃതാന്| ദക്ഷാണാം വര്തകാനാം ച ദദ്യാദ്വിഡ്വാതസങ്ഗ്രഹേ||൧൨൧|| ത്രിവൃദ്ദന്തീപലാശാനാം ചാങ്ഗേര്യാശ്ചിത്രകസ്യ ച| യമകേ ഭര്ജിതം ദദ്യാച്ഛാകം ദധിസമന്വിതമ്||൧൨൨|| ഉപോദികാം തണ്ഡുലീയം വീരാം വാസ്തുകപല്ലവാന്| സുവര്ചലാം സലോണീകാം യവശാകമവല്ഗുജമ്||൧൨൩|| കാകമാചീം രുഹാപത്രം മഹാപത്രം തഥാऽമ്ലികാമ്| ജീവന്തീം ശടിശാകം ച ശാകം ഗൃഞ്ജനകസ്യ ച||൧൨൪|| ദധിദാഡിമസിദ്ധാനി യമകേ ഭര്ജിതാനി ച| ധാന്യനാഗരയുക്താനി ശാകാന്യേതാനി ദാപയേത്||൧൨൫|| ഗോധാലോപാകമാര്ജാരശ്വാവിദുഷ്ട്രഗവാമപി| കൂര്മശല്ലകയോശ്ചൈവ സാധയേച്ഛാകവദ്രസാന്||൧൨൬|| രക്തശാല്യോദനം ദദ്യാദ്രസൈസ്തൈര്വാതശാന്തയേ|൧൨൭|
सगुडां पिप्पलीयुक्तां घृतभृष्टां हरीतकीम्| त्रिवृद्दन्तीयुतां वाऽपि भक्षयेदानुलोमिकीम्||११९|| विड्वातकफपित्तानामानुलोम्येऽथ निर्वृते| गुदेऽर्शांसि प्रशाम्यन्ति पावकश्चाभिवर्धते||१२०|| बर्हितित्तिरिलावानां रसानम्लान् सुसंस्कृतान्| दक्षाणां वर्तकानां च दद्याद्विड्वातसङ्ग्रहे||१२१|| त्रिवृद्दन्तीपलाशानां चाङ्गेर्याश्चित्रकस्य च| यमके भर्जितं दद्याच्छाकं दधिसमन्वितम्||१२२|| उपोदिकां तण्डुलीयं वीरां वास्तुकपल्लवान्| सुवर्चलां सलोणीकां यवशाकमवल्गुजम्||१२३|| काकमाचीं रुहापत्रं महापत्रं तथाऽम्लिकाम्| जीवन्तीं शटिशाकं च शाकं गृञ्जनकस्य च||१२४|| दधिदाडिमसिद्धानि यमके भर्जितानि च| धान्यनागरयुक्तानि शाकान्येतानि दापयेत्||१२५|| गोधालोपाकमार्जारश्वाविदुष्ट्रगवामपि| कूर्मशल्लकयोश्चैव साधयेच्छाकवद्रसान्||१२६|| रक्तशाल्योदनं दद्याद्रसैस्तैर्वातशान्तये|१२७|
🔊 Audio coming soon
ആനുലോമികാനി ശാകാന്യാഹ- ഉപോദികാമിത്യാദി| സുവര്ചലാ സൂര്യാവര്താ| രുഹാപത്രമ് ഉദഗ്രശാകമ്| മഹാപത്രഃ ശ്യോനാകഃ| ദധിദാഡിമാദി സംസ്കാരദ്രവ്യമ്||൧൧൯-൧൨൬||-
Adhikarana 27 (127-129) · Śloka 129
ജ്ഞാത്വാ വാതോല്ബണം രൂക്ഷം മന്ദാഗ്നിം ഗുദജാതുരമ്||൧൨൭|| മദിരാം ശാര്കരം ജാതം സീധും തക്രം തുഷോദകമ്| അരിഷ്ടം ദധിമണ്ഡം വാ ശൃതം വാ ശിശിരം ജലമ്||൧൨൮|| കണ്ടകാര്യാ ശൃതം വാऽപി ശൃതം നാഗരധാന്യകൈഃ| അനുപാനം ഭിഷഗ്ദദ്യാദ്വാതവര്ചോऽനുലോമനമ്||൧൨൯||
ज्ञात्वा वातोल्बणं रूक्षं मन्दाग्निं गुदजातुरम्||१२७|| मदिरां शार्करं जातं सीधुं तक्रं तुषोदकम्| अरिष्टं दधिमण्डं वा शृतं वा शिशिरं जलम्||१२८|| कण्टकार्या शृतं वाऽपि शृतं नागरधान्यकैः| अनुपानं भिषग्दद्याद्वातवर्चोऽनुलोमनम्||१२९||
🔊 Audio coming soon
ശാര്കരമിതി ശര്കരാകൃതമ്| അരിഷ്ടം വക്ഷ്യമാണമ്||൧൨൭-൧൨൯||
Adhikarana 28 (130-134) · Śloka 134
ഉദാവര്തപരീതാ യേ യേ ചാത്യര്ഥം വിരൂക്ഷിതാഃ| വിലോമവാതാഃ ശൂലാര്താസ്തേഷ്വിഷ്ടമനുവാസനമ്||൧൩൦|| പിപ്പലീം മദനം ബില്വം ശതാഹ്വാം മധുകം വചാമ്| കുഷ്ഠം ശടീം പുഷ്കരാഖ്യം ചിത്രകം ദേവദാരു ച||൧൩൧|| പിഷ്ട്വാ തൈലം വിപക്തവ്യം പയസാ ദ്വിഗുണേന ച| അര്ശസാം മൂഢവാതാനാം തച്ഛ്രേഷ്ഠമനുവാസനമ്||൧൩൨|| ഗുദനിഃസരണം ശൂലം മൂത്രകൃച്ഛ്രം പ്രവാഹികാമ്| കട്യൂരുപൃഷ്ഠദൌര്ബല്യമാനാഹം വങ്ക്ഷണാശ്രയമ്||൧൩൩|| പിച്ഛാസ്രാവം ഗുദേ ശോഫം വാതവര്ചോവിനിഗ്രഹമ്| ഉത്ഥാനം ബഹുശോ യച്ച ജയേത്തച്ചാനുവാസനാത്||൧൩൪||
उदावर्तपरीता ये ये चात्यर्थं विरूक्षिताः| विलोमवाताः शूलार्तास्तेष्विष्टमनुवासनम्||१३०|| पिप्पलीं मदनं बिल्वं शताह्वां मधुकं वचाम्| कुष्ठं शटीं पुष्कराख्यं चित्रकं देवदारु च||१३१|| पिष्ट्वा तैलं विपक्तव्यं पयसा द्विगुणेन च| अर्शसां मूढवातानां तच्छ्रेष्ठमनुवासनम्||१३२|| गुदनिःसरणं शूलं मूत्रकृच्छ्रं प्रवाहिकाम्| कट्यूरुपृष्ठदौर्बल्यमानाहं वङ्क्षणाश्रयम्||१३३|| पिच्छास्रावं गुदे शोफं वातवर्चोविनिग्रहम्| उत्थानं बहुशो यच्च जयेत्तच्चानुवासनात्||१३४||
🔊 Audio coming soon
പിപ്പല്യാദ്യേ തൈലേ കേചിത് തന്ത്രാന്തരദര്ശനാത്തോയമപി ചതുര്ഗുണം വദന്തി; തന്ന, തന്ത്രാന്തരോക്തം യോഗാന്തരമേവ പശ്യാമഃ||൧൩൦-൧൩൪||
Adhikarana 29 (135-136) · Śloka 136
ആനുവാസനികൈഃ പിഷ്ടൈഃ സുഖോഷ്ണൈഃ സ്നേഹസംയുതൈഃ| ദാര്വന്തൈഃ സ്തബ്ധശൂലാനി ഗുദജാനി പ്രലേപയേത്||൧൩൫|| ദിഗ്ധാസ്തൈഃ പ്രസ്രവന്ത്യാശു ശ്ലേഷ്മപിച്ഛാം സശോണിതാമ്| കണ്ഡൂഃ സ്തമ്ഭഃ സരുക് ശോഫഃ സ്രുതാനാം വിനിവര്തതേ||൧൩൬||
आनुवासनिकैः पिष्टैः सुखोष्णैः स्नेहसंयुतैः| दार्वन्तैः स्तब्धशूलानि गुदजानि प्रलेपयेत्||१३५|| दिग्धास्तैः प्रस्रवन्त्याशु श्लेष्मपिच्छां सशोणिताम्| कण्डूः स्तम्भः सरुक् शोफः स्रुतानां विनिवर्तते||१३६||
🔊 Audio coming soon
ആനുവാസനികൈരിതി അനുവാസനതൈലസാധനാര്ഥമുക്തൈഃ പിപ്പല്യാദിഭിഃ| ഷഡ്വിരേചനാശതാശ്രിതീയോക്താനുവാസനോപദര്ശകകഷായഗ്രഹണപ്രതിഷേധാര്ഥം ദാര്വന്തൈരിതി വിശേഷണം; തേന ദാര്വന്തേനോക്താന്യേവ ഗൃഹ്യന്തേ||൧൩൫-൧൩൬||
Adhikarana 30 (137) · Śloka 137
നിരൂഹം വാ പ്രയുഞ്ജീത സക്ഷീരം ദാശമൂലികമ്| സമൂത്രസ്നേഹലവണം കല്കൈര്യുക്തം ഫലാദിഭിഃ||൧൩൭||
निरूहं वा प्रयुञ्जीत सक्षीरं दाशमूलिकम्| समूत्रस्नेहलवणं कल्कैर्युक्तं फलादिभिः||१३७||
🔊 Audio coming soon
ദാശമൂലികമിതി ദശമൂലകഷായയുതമ്| ഫലാദിഭിരിതി മദനഫലാദിഭിരാസ്ഥാപനയൌഗികൈഃ||൧൩൭||
Adhikarana 31 (138-169) · Śloka 169
ഹരീതകീനാം പ്രസ്ഥാര്ധം പ്രസ്ഥമാമലകസ്യ ച| സ്യാത് കപിത്ഥാദ്ദശപലം തതോऽര്ധാ ചേന്ദ്രവാരുണീ||൧൩൮|| വിഡങ്ഗം പിപ്പലീ ലോധ്രം മരിചം സൈലവാലുകമ്| ദ്വിപലാംശം ജലസ്യൈതച്ചതുര്ദ്രോണേ വിപാചയേത്||൧൩൯|| ദ്രോണശേഷേ രസേ തസ്മിന് പൂതേ ശീതേ സമാവപേത്| ഗുഡസ്യ ദ്വിശതം തിഷ്ഠേത്തത് പക്ഷം ഘൃതഭാജനേ||൧൪൦|| പക്ഷാദൂര്ധ്വം ഭവേത് പേയാ തതോ മാത്രാ യഥാബലമ്| അസ്യാഭ്യാസാദരിഷ്ടസ്യ ഗുദജാ യാന്തി സങ്ക്ഷയമ്||൧൪൧|| ഗ്രഹണീപാണ്ഡുഹൃദ്രോഗപ്ലീഹഗുല്മോദരാപഹഃ| കുഷ്ഠശോഫാരുചിഹരോ ബലവര്ണാഗ്നിവര്ധനഃ||൧൪൨|| സിദ്ധോऽയമഭയാരിഷ്ടഃ കാമലാശ്വിത്രനാശനഃ| കൃമിഗ്രന്ഥ്യര്ബുദവ്യങ്ഗരാജയക്ഷ്മജ്വരാന്തകൃത്||൧൪൩|| ഇത്യഭയാരിഷ്ടഃ| ദന്തീചിത്രകമൂലാനാമുഭയോഃ പഞ്ചമൂലയോഃ| ഭാഗാന് പലാംശാനാപോഥ്യ ജലദ്രോണേ വിപാചയേത്||൧൪൪|| ത്രിപലം ത്രിഫലായാശ്ച ദലാനാം തത്ര ദാപയേത്| രസേ ചതുര്ഥശേഷേ തു പൂതേ ശീതേ സമാവപേത്||൧൪൫|| തുലാം ഗുഡസ്യ തത്തിഷ്ഠേന്മാസാര്ധം ഘൃതഭാജനേ| തന്മാത്രയാ പിബന്നിത്യമര്ശോഭ്യോ വിപ്രമുച്യതേ||൧൪൬|| ഗ്രഹണീപാണ്ഡുരോഗഘ്നം വാതവര്ചോऽനുലോമനമ്| ദീപനം ചാരുചിഘ്നം ച ദന്ത്യരിഷ്ടമിമം വിദുഃ||൧൪൭|| ഇതി ദന്ത്യരിഷ്ടഃ| ഹരീതകീഫലപ്രസ്ഥം പ്രസ്ഥമാമലകസ്യ ച| വിശാലായാ ദധിത്ഥസ്യ പാഠാചിത്രകമൂലയോഃ||൧൪൮|| ദ്വേ ദ്വേ പലേ സമാപോഥ്യ ദ്വിദ്രോണേ സാധയേദപാമ്| പാദാവശേഷേ പൂതേ ച രസേ തസ്മിന് പ്രദാപയേത്||൧൪൯|| ഗുഡസ്യൈകാം തുലാം വൈദ്യസ്തത് സ്ഥാപ്യം ഘൃതഭാജനേ| പക്ഷസ്ഥിതം പിബേദേനം ഗ്രഹണ്യര്ശോവികാരവാന്||൧൫൦|| ഹൃത്പാണ്ഡുരോഗം പ്ലീഹാനം കാമലാം വിഷമജ്വരമ്| വര്ചോമൂത്രാനിലകൃതാന് വിബന്ധാനഗ്നിമാര്ദവമ്||൧൫൧|| കാസം ഗുല്മമുദാവര്തം ഫലാരിഷ്ടോ വ്യപോഹതി| അഗ്നിസന്ദീപനോ ഹ്യേഷ കൃഷ്ണാത്രേയേണ ഭാഷിതഃ||൧൫൨|| ഇതി ഫലാരിഷ്ടഃ| ദുരാലഭായാഃ പ്രസ്ഥഃ സ്യാച്ചിത്രകസ്യ വൃഷസ്യ ച| പഥ്യാമലകയോശ്ചൈവ പാഠായാ നാഗരസ്യ ച||൧൫൩|| ദന്ത്യാശ്ച ദ്വിപലാന് ഭാഗാഞ്ജലദ്രോണേ വിപാചയേത്| പാദാവശേഷേ പൂതേ ച സുശീതേ ശര്കരാശതമ്||൧൫൪|| പ്രക്ഷിപ്യ സ്ഥാപയേത് കുമ്ഭേ മാസാര്ധം ഘൃതഭാവിതേ| പ്രലിപ്തേ പിപ്പലീചവ്യപ്രിയങ്ഗുക്ഷൌദ്രസര്പിഷാ||൧൫൫|| തസ്യ മാത്രാം പിബേത് കാലേ ശാര്കരസ്യ യഥാബലമ്| അര്ശാംസി ഗ്രഹണീദോഷമുദാവര്തമരോചകമ്||൧൫൬|| ശകൃന്മൂത്രാനിലോദ്ഗാരവിബന്ധാനഗ്നിമാര്ദവമ്| ഹൃദ്രോഗം പാണ്ഡുരോഗം ച സര്വമേതേന സാധയേത്||൧൫൭|| ഇതി ദ്വിതീയഫലാരിഷ്ടഃ | നവസ്യാമലകസ്യൈകാം കുര്യാജ്ജര്ജരിതാം തുലാമ്| കുഡവാംശാശ്ച പിപ്പല്യോ വിഡങ്ഗം മരിചം തഥാ||൧൫൮|| പാഠാം ച പിപ്പലീമൂലം ക്രമുകം ചവ്യചിത്രകൌ| മഞ്ജിഷ്ഠൈല്വാലുകം ലോധ്രം പലികാനുപകല്പയേത്||൧൫൯|| കുഷ്ഠം ദാരുഹരിദ്രാം ച സുരാഹ്വം സാരിവാദ്വയമ്| ഇന്ദ്രാഹ്വം ഭദ്രമുസ്തം ച കുര്യാദര്ധപലോന്മിതമ്||൧൬൦|| ചത്വാരി നാഗപുഷ്പസ്യ പലാന്യഭിനവസ്യ ച| ദ്രോണാഭ്യാമമ്ഭസോ ദ്വാഭ്യാം സാധയിത്വാऽവതാരയേത്||൧൬൧|| പാദാവശേഷേ പൂതേ ച ശീതേ തസ്മിന് പ്രദാപയേത്| മൃദ്വീകാദ്വ്യാഢകരസം ശീതം നിര്യൂഹസമ്മിതമ്||൧൬൨|| ശര്കരായാശ്ച ഭിന്നായാ ദദ്യാദ്ദ്വിഗുണിതാം തുലാമ്| കുസുമസ്യ രസസ്യൈകമര്ധപ്രസ്ഥം നവസ്യ ച||൧൬൩|| ത്വഗേലാപ്ലവപത്രാമ്ബുസേവ്യക്രമുകകേശരാന്| ചൂര്ണയിത്വാ തു മതിമാന് കാര്ഷികാനത്ര ദാപയേത്||൧൬൪|| തത് സര്വം സ്ഥാപയേത് പക്ഷം സുചൌക്ഷേ ഘൃതഭാജനേ| പ്രലിപ്തേ സര്പിഷാ കിഞ്ചിച്ഛര്കരാഗുരുധൂപിതേ||൧൬൫|| പക്ഷാദൂര്ധ്വമരിഷ്ടോऽയം കനകോ നാമ വിശ്രുതഃ| പേയഃ സ്വാദുരസോ ഹൃദ്യഃ പ്രയോഗാദ്ഭക്തരോചനഃ||൧൬൬|| അര്ശാംസി ഗ്രഹണീദോഷമാനാഹമുദരം ജ്വരമ്| ഹൃദ്രോഗം പാണ്ഡുതാം ശോഥം ഗുല്മം വര്ചോവിനിഗ്രഹമ്||൧൬൭|| കാസം ശ്ലേഷ്മാമയാംശ്ചോഗ്രാന് സര്വാനേവാപകര്ഷതി| വലീപലിതഖാലിത്യം ദോഷജം ച വ്യപോഹതി||൧൬൮|| ഇതി കനകാരിഷ്ടഃ| പത്രഭങ്ഗോദകൈഃ ശൌചം കുര്യാദുഷ്ണേന വാऽമ്ഭസാ| ഇതി ശുഷ്കാര്ശസാം സിദ്ധമുക്തമേതച്ചികിത്സിതമ്||൧൬൯||
हरीतकीनां प्रस्थार्धं प्रस्थमामलकस्य च| स्यात् कपित्थाद्दशपलं ततोऽर्धा चेन्द्रवारुणी||१३८|| विडङ्गं पिप्पली लोध्रं मरिचं सैलवालुकम्| द्विपलांशं जलस्यैतच्चतुर्द्रोणे विपाचयेत्||१३९|| द्रोणशेषे रसे तस्मिन् पूते शीते समावपेत्| गुडस्य द्विशतं तिष्ठेत्तत् पक्षं घृतभाजने||१४०|| पक्षादूर्ध्वं भवेत् पेया ततो मात्रा यथाबलम्| अस्याभ्यासादरिष्टस्य गुदजा यान्ति सङ्क्षयम्||१४१|| ग्रहणीपाण्डुहृद्रोगप्लीहगुल्मोदरापहः| कुष्ठशोफारुचिहरो बलवर्णाग्निवर्धनः||१४२|| सिद्धोऽयमभयारिष्टः कामलाश्वित्रनाशनः| कृमिग्रन्थ्यर्बुदव्यङ्गराजयक्ष्मज्वरान्तकृत्||१४३|| इत्यभयारिष्टः| दन्तीचित्रकमूलानामुभयोः पञ्चमूलयोः| भागान् पलांशानापोथ्य जलद्रोणे विपाचयेत्||१४४|| त्रिपलं त्रिफलायाश्च दलानां तत्र दापयेत्| रसे चतुर्थशेषे तु पूते शीते समावपेत्||१४५|| तुलां गुडस्य तत्तिष्ठेन्मासार्धं घृतभाजने| तन्मात्रया पिबन्नित्यमर्शोभ्यो विप्रमुच्यते||१४६|| ग्रहणीपाण्डुरोगघ्नं वातवर्चोऽनुलोमनम्| दीपनं चारुचिघ्नं च दन्त्यरिष्टमिमं विदुः||१४७|| इति दन्त्यरिष्टः| हरीतकीफलप्रस्थं प्रस्थमामलकस्य च| विशालाया दधित्थस्य पाठाचित्रकमूलयोः||१४८|| द्वे द्वे पले समापोथ्य द्विद्रोणे साधयेदपाम्| पादावशेषे पूते च रसे तस्मिन् प्रदापयेत्||१४९|| गुडस्यैकां तुलां वैद्यस्तत् स्थाप्यं घृतभाजने| पक्षस्थितं पिबेदेनं ग्रहण्यर्शोविकारवान्||१५०|| हृत्पाण्डुरोगं प्लीहानं कामलां विषमज्वरम्| वर्चोमूत्रानिलकृतान् विबन्धानग्निमार्दवम्||१५१|| कासं गुल्ममुदावर्तं फलारिष्टो व्यपोहति| अग्निसन्दीपनो ह्येष कृष्णात्रेयेण भाषितः||१५२|| इति फलारिष्टः| दुरालभायाः प्रस्थः स्याच्चित्रकस्य वृषस्य च| पथ्यामलकयोश्चैव पाठाया नागरस्य च||१५३|| दन्त्याश्च द्विपलान् भागाञ्जलद्रोणे विपाचयेत्| पादावशेषे पूते च सुशीते शर्कराशतम्||१५४|| प्रक्षिप्य स्थापयेत् कुम्भे मासार्धं घृतभाविते| प्रलिप्ते पिप्पलीचव्यप्रियङ्गुक्षौद्रसर्पिषा||१५५|| तस्य मात्रां पिबेत् काले शार्करस्य यथाबलम्| अर्शांसि ग्रहणीदोषमुदावर्तमरोचकम्||१५६|| शकृन्मूत्रानिलोद्गारविबन्धानग्निमार्दवम्| हृद्रोगं पाण्डुरोगं च सर्वमेतेन साधयेत्||१५७|| इति द्वितीयफलारिष्टः | नवस्यामलकस्यैकां कुर्याज्जर्जरितां तुलाम्| कुडवांशाश्च पिप्पल्यो विडङ्गं मरिचं तथा||१५८|| पाठां च पिप्पलीमूलं क्रमुकं चव्यचित्रकौ| मञ्जिष्ठैल्वालुकं लोध्रं पलिकानुपकल्पयेत्||१५९|| कुष्ठं दारुहरिद्रां च सुराह्वं सारिवाद्वयम्| इन्द्राह्वं भद्रमुस्तं च कुर्यादर्धपलोन्मितम्||१६०|| चत्वारि नागपुष्पस्य पलान्यभिनवस्य च| द्रोणाभ्यामम्भसो द्वाभ्यां साधयित्वाऽवतारयेत्||१६१|| पादावशेषे पूते च शीते तस्मिन् प्रदापयेत्| मृद्वीकाद्व्याढकरसं शीतं निर्यूहसम्मितम्||१६२|| शर्करायाश्च भिन्नाया दद्याद्द्विगुणितां तुलाम्| कुसुमस्य रसस्यैकमर्धप्रस्थं नवस्य च||१६३|| त्वगेलाप्लवपत्राम्बुसेव्यक्रमुककेशरान्| चूर्णयित्वा तु मतिमान् कार्षिकानत्र दापयेत्||१६४|| तत् सर्वं स्थापयेत् पक्षं सुचौक्षे घृतभाजने| प्रलिप्ते सर्पिषा किञ्चिच्छर्करागुरुधूपिते||१६५|| पक्षादूर्ध्वमरिष्टोऽयं कनको नाम विश्रुतः| पेयः स्वादुरसो हृद्यः प्रयोगाद्भक्तरोचनः||१६६|| अर्शांसि ग्रहणीदोषमानाहमुदरं ज्वरम्| हृद्रोगं पाण्डुतां शोथं गुल्मं वर्चोविनिग्रहम्||१६७|| कासं श्लेष्मामयांश्चोग्रान् सर्वानेवापकर्षति| वलीपलितखालित्यं दोषजं च व्यपोहति||१६८|| इति कनकारिष्टः| पत्रभङ्गोदकैः शौचं कुर्यादुष्णेन वाऽम्भसा| इति शुष्कार्शसां सिद्धमुक्तमेतच्चिकित्सितम्||१६९||
🔊 Audio coming soon
ഹരീതകീനാമിത്യാദിനാ അഭയാരിഷ്ടാദയഃ പഞ്ചാരിഷ്ടാ ഉച്യന്തേ| ത്രിഫലായാ ഇതി മിലിതത്രിഫലായാ ഏവ പലത്രയം, നിര്ദേശസ്യ മാനപ്രധാനത്വാത്| ഹരീതകീത്യാദൌ ഫലശബ്ദേന നിരസ്ഥിഹരീതകീം ഗ്രാഹയതി, തേന ഹരീതകീപ്രസ്ഥാര്ധം; കിന്തു ജതൂകര്ണേऽയം യോഗോ ദ്വിഗുണമാനേന പഠിതഃ; യഥാ “ഹരീതകീഫലപ്രസ്ഥഃ, ദ്വിഗുണാ ഹ്യാമലകകപിത്ഥപാഠേന്ദ്രാഃ സചിത്രകാഃ, ഗുഡസ്യ ച ശതദ്വയമ്” ഇതി| ക്രമുകം പൂഗഃ പട്ടികാലോധ്രോ വാ| സുരാഹ്വാ ഗോരക്ഷകര്കടികാ| അത്ര യദ്യപി ആമലകാദിദ്രവ്യദ്വ്യാഢകമാനം ഭവതി, തത്ര ച സാമാന്യപരിഭാഷയൈവ ദ്വിദ്രോണജലദാനമര്ധദ്രോണാവസ്ഥാനം ച ലഭ്യതേ, തഥാऽപി സ്പഷ്ടാര്ഥം ജലക്വാഥാഭിധാനം ജ്ഞേയമ്| മൃദ്വീകാദ്വ്യാഢകരസമിതി വചനേന മൃദ്വീകായാ ആഢകദ്വയേ ദ്രോണദ്വയം ജലം ദത്ത്വാ ക്വാഥ്യസമം ജലം സ്ഥാപ്യമിതി ദര്ശയതി; അന്യേ തു ദ്രാക്ഷാസ്വരസദ്രവൌ തുല്യാവിതി വ്യാഖ്യാനം കൃതവന്തഃ| ഉക്തം ഹി ജതൂകര്ണേ- “ധാത്രീ തുലാ, കൌഡവികം പിപ്പലീ മരിചം കൃമിഘ്നം ച, ഇന്ദ്രാഹ്വം സാരിവാദ്വയം ദാരുനിശാ സുരദാരു ഘനം കുഷ്ഠം ചാര്ധപലികം, പലികം മഞ്ജിഷ്ഠാപാഠാതില്വകഗ്രന്ഥികൈല്വാലുകചവ്യക്രമുകബില്വം സാഗ്നികം പാക്യം, ദ്രാക്ഷാദ്വയം ച പൃഥക്പൃഥക് ക്വാഥൌ വിമിശ്രിതൌ ദ്വൌ, സിതാതുലേ ദ്വേ, മധു ദ്വികുഡവം ച” ഇത്യാദി| അത്രാപി ച സാമാന്യപരിഭാഷാ ചരകോക്തമാനസമാനാ ഏവ| ഭിന്നായാ ഇതി ചൂര്ണീകൃതായാഃ| കുസുമസ്വരസോ മധു||൧൩൮-൧൬൯||
Adhikarana 32 (170-184) · Śloka 184
ചികിത്സിതമിദം സിദ്ധം സ്രാവിണാം ശൃണ്വതഃ പരമ് | തത്രാനുബന്ധോ ദ്വിവിധഃ ശ്ലേഷ്മണോ മാരുതസ്യ ച||൧൭൦|| വിട് ശ്യാവം കഠിനം രൂക്ഷം ചാധോ വായുര്ന വര്തതേ| തനു ചാരുണവര്ണം ച ഫേനിലം ചാസൃഗര്ശസാമ്||൧൭൧|| കട്യൂരുഗുദശൂലം ച ദൌര്ബല്യം യദി ചാധികമ്| തത്രാനുബന്ധോ വാതസ്യ ഹേതുര്യദി ച രൂക്ഷണമ്||൧൭൨|| ശിഥിലം ശ്വേതപീതം ച വിട് സ്നിഗ്ധം ഗുരു ശീതലമ്| യദ്യര്ശസാം ഘനം ചാസൃക് തന്തുമത് പാണ്ഡു പിച്ഛിലമ്||൧൭൩|| ഗുദം സപിച്ഛം സ്തിമിതം ഗുരു സ്നിഗ്ധം ച കാരണമ്| ശ്ലേഷ്മാനുബന്ധോ വിജ്ഞേയസ്തത്ര രക്താര്ശസാം ബുധൈഃ||൧൭൪|| സ്നിഗ്ധശീതം ഹിതം വാതേ രൂക്ഷശീതം കഫാനുഗേ| ചികിത്സിതമിദം തസ്മാത് സമ്പ്രധാര്യ പ്രയോജയേത്||൧൭൫|| പിത്തശ്ലേഷ്മാധികം മത്വാ ശോധനേനോപപാദയേത്| സ്രവണം ചാപ്യുപേക്ഷേത ലങ്ഘനൈര്വാ സമാചരേത്||൧൭൬|| പ്രവൃത്തമാദാവര്ശോഭ്യോ യോ നിഗൃഹ്ണാത്യബുദ്ധിമാന്| ശോണിതം ദോഷമനിലം തദ്രോഗാഞ്ജനയേദ്ബഹൂന്||൧൭൭|| രക്തപിത്തം ജ്വരം തൃഷ്ണാമഗ്നിസാദമരോചകമ്| കാമലാം ശ്വയഥും ശൂലം ഗുദവങ്ക്ഷണസംശ്രയമ്||൧൭൮|| കണ്ഡ്വരുഃകോഠപിഡകാഃ കുഷ്ഠം പാണ്ഡ്വാഹ്വയം ഗദമ്| വാതമൂത്രപുരീഷാണാം വിബന്ധം ശിരസോ രുജമ്||൧൭൯|| സ്തൈമിത്യം ഗുരുഗാത്രത്വം തഥാऽന്യാന് രക്തജാന് ഗദാന്| തസ്മാത് സ്രുതേ ദുഷ്ടരക്തേ രക്തസങ്ഗ്രഹണം ഹിതമ്||൧൮൦|| ഹേതുലക്ഷണകാലജ്ഞോ ബലശോണിതവര്ണവിത്| കാലം താവദുപേക്ഷേത യാവന്നാത്യയമാപ്നുയാത്||൧൮൧|| അഗ്നിസന്ദീപനാര്ഥം ച രക്തസങ്ഗ്രഹണായ ച| ദോഷാണാം പാചനാര്ഥം ച പരം തിക്തൈരുപാചരേത്||൧൮൨|| യത്തു പ്രക്ഷീണദോഷസ്യ രക്തം വാതോല്ബണസ്യ ച| വര്തതേ സ്നേഹസാധ്യം തത് പാനാഭ്യങ്ഗാനുവാസനൈഃ||൧൮൩|| യത്തു പിത്തോല്ബണം രക്തം ഘര്മകാലേ പ്രവര്തതേ| സ്തമ്ഭനീയം തദേകാന്താന്ന ചേദ്വാതകഫാനുഗമ്||൧൮൪||
चिकित्सितमिदं सिद्धं स्राविणां शृण्वतः परम् | तत्रानुबन्धो द्विविधः श्लेष्मणो मारुतस्य च||१७०|| विट् श्यावं कठिनं रूक्षं चाधो वायुर्न वर्तते| तनु चारुणवर्णं च फेनिलं चासृगर्शसाम्||१७१|| कट्यूरुगुदशूलं च दौर्बल्यं यदि चाधिकम्| तत्रानुबन्धो वातस्य हेतुर्यदि च रूक्षणम्||१७२|| शिथिलं श्वेतपीतं च विट् स्निग्धं गुरु शीतलम्| यद्यर्शसां घनं चासृक् तन्तुमत् पाण्डु पिच्छिलम्||१७३|| गुदं सपिच्छं स्तिमितं गुरु स्निग्धं च कारणम्| श्लेष्मानुबन्धो विज्ञेयस्तत्र रक्तार्शसां बुधैः||१७४|| स्निग्धशीतं हितं वाते रूक्षशीतं कफानुगे| चिकित्सितमिदं तस्मात् सम्प्रधार्य प्रयोजयेत्||१७५|| पित्तश्लेष्माधिकं मत्वा शोधनेनोपपादयेत्| स्रवणं चाप्युपेक्षेत लङ्घनैर्वा समाचरेत्||१७६|| प्रवृत्तमादावर्शोभ्यो यो निगृह्णात्यबुद्धिमान्| शोणितं दोषमनिलं तद्रोगाञ्जनयेद्बहून्||१७७|| रक्तपित्तं ज्वरं तृष्णामग्निसादमरोचकम्| कामलां श्वयथुं शूलं गुदवङ्क्षणसंश्रयम्||१७८|| कण्ड्वरुःकोठपिडकाः कुष्ठं पाण्ड्वाह्वयं गदम्| वातमूत्रपुरीषाणां विबन्धं शिरसो रुजम्||१७९|| स्तैमित्यं गुरुगात्रत्वं तथाऽन्यान् रक्तजान् गदान्| तस्मात् स्रुते दुष्टरक्ते रक्तसङ्ग्रहणं हितम्||१८०|| हेतुलक्षणकालज्ञो बलशोणितवर्णवित्| कालं तावदुपेक्षेत यावन्नात्ययमाप्नुयात्||१८१|| अग्निसन्दीपनार्थं च रक्तसङ्ग्रहणाय च| दोषाणां पाचनार्थं च परं तिक्तैरुपाचरेत्||१८२|| यत्तु प्रक्षीणदोषस्य रक्तं वातोल्बणस्य च| वर्तते स्नेहसाध्यं तत् पानाभ्यङ्गानुवासनैः||१८३|| यत्तु पित्तोल्बणं रक्तं घर्मकाले प्रवर्तते| स्तम्भनीयं तदेकान्तान्न चेद्वातकफानुगम्||१८४||
🔊 Audio coming soon
സമ്പ്രതി രക്താര്ശസാം വാതകഫാനുബന്ധം ലക്ഷണം ച ദര്ശയന് ഭിന്നാം ചികിത്സാമാഹ- ചികിത്സിതമിത്യാദി| അത്ര ച തന്ത്രേ പിത്തജസ്യേവ രക്തജാന്യര്ശാംസി ദുഷ്ടസ്രാവയുക്താനി സ്രാവീണീതി ജ്ഞേയാനി| വിട് ശ്യാവമിതി നിര്ദേശാദ്വിട്ശബ്ദോ നപുംസകലിങ്ഗോऽപ്യസ്തീത്യുന്നീയതേ| മലിനമിതി അത്യര്ഥദുഷ്ടമ്| ഹേത്വാദിവിശേഷജ്ഞേന സ്രാവസ്യോപേക്ഷാ കാര്യേതി സൂചയതി| വര്തതേ ഇതി പ്രവര്തതേ| വാതേऽനുബലേ സ്നേഹനം, കഫേऽനുബലേ തൂപേക്ഷണം ലങ്ഘനാദി വാ കാര്യമിതി ഭാവഃ||൧൭൦-൧൮൪||
Adhikarana 33 (185-192) · Śloka 192
കുടജത്വങ്നിര്യൂഹഃ സനാഗരഃ സ്നിഗ്ധരക്തസങ്ഗ്രഹണഃ| ത്വഗ്ദാഡിമസ്യ തദ്വത് സനാഗരശ്ചന്ദനരസശ്ച||൧൮൫|| ചന്ദനകിരാതതിക്തകധന്വയവാസാഃ സനാഗരാഃ ക്വഥിതാഃ| രക്താര്ശസാം പ്രശമനാ ദാര്വീത്വഗുശീരനിമ്ബാശ്ച||൧൮൬|| സാതിവിഷാ കുടജത്വക് ഫലം ച സരസാഞ്ജനം മധുയുതാനി| രക്താപഹാനി ദദ്യാത് പിപാസവേ തണ്ഡുലജലേന||൧൮൭|| കുടജത്വചോ വിപാച്യം പലശതമാര്ദ്രം മഹേന്ദ്രസലിലേന| യാവത്സ്യാദ്ഗതരസം തദ്ദ്രവ്യം പൂതോ രസസ്തതോ ഗ്രാഹ്യഃ||൧൮൮|| മോചരസഃ സസമങ്ഗഃ ഫലിനീ ച സമാംശികൈസ്ത്രിഭിസ്തൈശ്ച | വത്സകബീജം തുല്യം ചൂര്ണിതമത്ര പ്രദാതവ്യമ്||൧൮൯|| പൂതോത്ക്വഥിതഃ സാന്ദ്രഃ സ രസോ ദര്വീപ്രലേപനോ ഗ്രാഹ്യഃ| മാത്രാകാലോപഹിതാ രസക്രിയൈഷാ ജയത്യസൃക്സ്രാവമ്||൧൯൦|| ഛഗലീപയസാ പീതാ പേയാമണ്ഡേന വാ യഥാഗ്നിബലമ്| ജീര്ണൌഷധശ്ച ശാലീന് പയസാ ഛാഗേന ഭുഞ്ജീത||൧൯൧|| രക്താര്ശാംസ്യതിസാരം രക്തം സാസൃഗ്രുജോ നിഹന്ത്യാശു| ബലവച്ച രക്തപിത്തം രസക്രിയൈഷാ ജയത്യുഭയഭാഗമ് ||൧൯൨|| ഇതി കുടജാദിരസക്രിയാ|
कुटजत्वङ्निर्यूहः सनागरः स्निग्धरक्तसङ्ग्रहणः| त्वग्दाडिमस्य तद्वत् सनागरश्चन्दनरसश्च||१८५|| चन्दनकिराततिक्तकधन्वयवासाः सनागराः क्वथिताः| रक्तार्शसां प्रशमना दार्वीत्वगुशीरनिम्बाश्च||१८६|| सातिविषा कुटजत्वक् फलं च सरसाञ्जनं मधुयुतानि| रक्तापहानि दद्यात् पिपासवे तण्डुलजलेन||१८७|| कुटजत्वचो विपाच्यं पलशतमार्द्रं महेन्द्रसलिलेन| यावत्स्याद्गतरसं तद्द्रव्यं पूतो रसस्ततो ग्राह्यः||१८८|| मोचरसः ससमङ्गः फलिनी च समांशिकैस्त्रिभिस्तैश्च | वत्सकबीजं तुल्यं चूर्णितमत्र प्रदातव्यम्||१८९|| पूतोत्क्वथितः सान्द्रः स रसो दर्वीप्रलेपनो ग्राह्यः| मात्राकालोपहिता रसक्रियैषा जयत्यसृक्स्रावम्||१९०|| छगलीपयसा पीता पेयामण्डेन वा यथाग्निबलम्| जीर्णौषधश्च शालीन् पयसा छागेन भुञ्जीत||१९१|| रक्तार्शांस्यतिसारं रक्तं सासृग्रुजो निहन्त्याशु| बलवच्च रक्तपित्तं रसक्रियैषा जयत्युभयभागम् ||१९२|| इति कुटजादिरसक्रिया|
🔊 Audio coming soon
സനാഗര ഈഷന്നാഗരഃ| സ്നിഗ്ധസ്യ രക്തസ്യ സങ്ഗ്രഹണഃ സ്നിഗ്ധരക്തസങ്ഗ്രഹണഃ| തദ്വദിത്യനേന പൂര്വയോഗഫലം വിധിം ച ദര്ശയതി| കുടജത്വച ഇത്യാദൌ പലശതം തുലാ, ജലദ്രോണേന സാധ്യമ്, അഷ്ടഭാഗാവശേഷഃ കഷായോ ഗ്രാഹ്യഃ| തന്ത്രാന്തരേऽപ്യുക്തം- “ദ്രോണേऽമ്ഭസഃ പലശതം കുടജത്വചോऽഷ്ടഭാഗശേഷമ്” ഇതി| മഹേന്ദ്രസലിലമ് ആന്തരിക്ഷം ജലമ്| ദര്വീപ്രലേപനോ ഗ്രാഹ്യ ഇതി യസ്യാമവസ്ഥായാം ദര്വീപ്രലേപോ ഭവതി തസ്യാമവതാരണീയഃ| ഉഭയഭാഗരക്തപിത്തസ്യാസാധ്യത്വാദുഭയഭാഗശബ്ദേന കേവലോര്ധ്വഗം കേവലാധോഗം ചേഷ്യതേ; തത്രാപ്യധോഗസ്യ യാപ്യത്വാത്തദ്യാപനമേവേഹ നിഹന്യാദിതി പദേനോച്യതേ||൧൮൫-൧൯൨||
Adhikarana 34 (193-198) · Śloka 198
നീലോത്പലം സമങ്ഗാ മോചരസശ്ചന്ദനം തിലാ ലോധ്രമ്| പീത്വാ ച്ഛഗലീപയസാ ഭോജ്യം പയസൈവ ശാല്യന്നമ്||൧൯൩|| ഛാഗലിപയഃ പ്രയുക്തം നിഹന്തി രക്തം സവാസ്തുകരസം ച| ധന്വവിഹങ്ഗമൃഗാണാം രസോ നിരമ്ലഃ കദമ്ലോ വാ||൧൯൪|| പാഠാ വത്സകബീജം രസാഞ്ജനം നാഗരം യവാന്യശ്ച| ബില്വമിതി ചാര്ശസൈശ്ചൂര്ണിതാനി പേയാനി ശൂലേഷു||൧൯൫|| ദാര്വീ കിരാതതിക്തം മുസ്തം ദുഃസ്പര്ശകശ്ച രുധിരഘ്നമ്| രക്തേऽതിവര്തമാനേ ശൂലേ ച ഘൃതം വിധാതവ്യമ്||൧൯൬|| കുടജഫലവല്കകേശരനീലോത്പലലോധ്രധാതകീകല്കൈഃ| സിദ്ധം ഘൃതം വിധേയം ശൂലേ രക്താര്ശസാം ഭിഷജാ||൧൯൭|| സര്പിഃ സദാഡിമരസം സയാവശൂകം ശൃതം ജയത്യാശു| രക്തം സശൂലമഥവാ നിദിഗ്ധികാദുഗ്ധികാസിദ്ധമ്||൧൯൮||
नीलोत्पलं समङ्गा मोचरसश्चन्दनं तिला लोध्रम्| पीत्वा च्छगलीपयसा भोज्यं पयसैव शाल्यन्नम्||१९३|| छागलिपयः प्रयुक्तं निहन्ति रक्तं सवास्तुकरसं च| धन्वविहङ्गमृगाणां रसो निरम्लः कदम्लो वा||१९४|| पाठा वत्सकबीजं रसाञ्जनं नागरं यवान्यश्च| बिल्वमिति चार्शसैश्चूर्णितानि पेयानि शूलेषु||१९५|| दार्वी किराततिक्तं मुस्तं दुःस्पर्शकश्च रुधिरघ्नम्| रक्तेऽतिवर्तमाने शूले च घृतं विधातव्यम्||१९६|| कुटजफलवल्ककेशरनीलोत्पललोध्रधातकीकल्कैः| सिद्धं घृतं विधेयं शूले रक्तार्शसां भिषजा||१९७|| सर्पिः सदाडिमरसं सयावशूकं शृतं जयत्याशु| रक्तं सशूलमथवा निदिग्धिकादुग्धिकासिद्धम्||१९८||
🔊 Audio coming soon
കദമ്ല ഈഷദമ്ലഃ| കുടജഫലവല്കശബ്ദേന ഇന്ദ്രയവാഃ കുടജത്വക് ചോച്യതേ| സദാഡിമരസമിത്യത്ര സിദ്ധം സര്പിഃ||൧൯൩-൧൯൮||
Adhikarana 35 (199-211) · Śloka 211
ലാജാപേയാ പീതാ സചുക്രികാ കേശരോത്പലൈഃ സിദ്ധാ| ഹന്ത്യാശ്വസ്രസ്രാവം തഥാ ബലാപൃശ്നിപര്ണീഭ്യാമ്||൧൯൯|| ഹ്രീവേരബില്വനാഗരനിര്യൂഹേ സാധിതാം സനവനീതാമ്| വൃക്ഷാമ്ലദാഡിമാമ്ലാമമ്ലീകാമ്ലാം സകോലാമ്ലാമ്||൨൦൦|| ഗൃഞ്ജനകസുരാസിദ്ധാം ദദ്യാദ്യമകേന ഭര്ജിതാം പേയാമ്| രക്താതിസാരശൂലപ്രവാഹികാശോഥനിഗ്രഹണീമ്||൨൦൧|| കാശ്മര്യാമലകാനാം സകര്ബുദാരാന് ഫലാമ്ലാംശ്ച| ഗൃഞ്ജനകശാല്മലീനാം ക്ഷീരിണ്യാശ്ചുക്രികായാശ്ച||൨൦൨|| ന്യഗ്രോധശുങ്ഗകാനാം ഖണ്ഡാംസ്തഥാ കോവിദാരപുഷ്പാണാമ്| ദധ്നഃ സരേണ സിദ്ധാന് ദദ്യാദ്രക്തേ പ്രവൃത്തേऽതി||൨൦൩|| സിദ്ധം പലാണ്ഡുശാകം തക്രേണോപോദികാം സബദരാമ്ലാമ്| രുധിരസ്രവേ പ്രദദ്യാന്മസൂരസൂപം ച തക്രാമ്ലമ്||൨൦൪|| പയസാ ശൃതേന യൂഷൈര്മസൂരമുദ്ഗാഢകീമകുഷ്ഠാനാമ് | ഭോജനമദ്യാദമ്ലൈഃ ശാലിശ്യാമാകകോദ്രവജമ്||൨൦൫|| ശശഹരിണലാവമാംസൈഃ കപിഞ്ജലൈണേയകൈഃ സുസിദ്ധൈശ്ച| ഭോജനമദ്യാദമ്ലൈര്മധുരൈരീഷത് സമരിചൈര്വാ||൨൦൬|| ദക്ഷശിഖിതിത്തിരിരസൈര്ദ്വികകുദലോപാകജൈശ്ച മധുരാമ്ലൈഃ| അദ്യാദ്രസൈരതിവഹേഷ്വര്ശഃസ്വനിലോല്ബണശരീരഃ||൨൦൭|| രസഖഡയൂഷയവാഗൂസംയോഗതഃ കേവലോऽഥവാ ജയതി| രക്തമതിവര്തമാനം വാതം ച പലാണ്ഡുരുപയുക്തഃ||൨൦൮|| ഛാഗാന്തരാധി തരുണം സരുധിരമുപസാധിതം ബഹുപലാണ്ഡു| വ്യത്യാസാന്മധുരാമ്ലം വിട്ശോണിതസങ്ക്ഷയേ ദേയമ്||൨൦൯|| നവനീതതിലാഭ്യാസാത് കേശരനവനീതശര്കരാഭ്യാസാത്| ദധിസരമഥിതാഭ്യാസാദര്ശാംസ്യപയാന്തി രക്താനി||൨൧൦|| നവനീതഘൃതം ഛാഗം മാംസം ച സഷഷ്ടികഃ ശാലിഃ| തരുണശ്ച സുരാമണ്ഡസ്തരുണീ ച സുരാ നിഹന്ത്യസ്രമ്||൨൧൧||
लाजापेया पीता सचुक्रिका केशरोत्पलैः सिद्धा| हन्त्याश्वस्रस्रावं तथा बलापृश्निपर्णीभ्याम्||१९९|| ह्रीवेरबिल्वनागरनिर्यूहे साधितां सनवनीताम्| वृक्षाम्लदाडिमाम्लामम्लीकाम्लां सकोलाम्लाम्||२००|| गृञ्जनकसुरासिद्धां दद्याद्यमकेन भर्जितां पेयाम्| रक्तातिसारशूलप्रवाहिकाशोथनिग्रहणीम्||२०१|| काश्मर्यामलकानां सकर्बुदारान् फलाम्लांश्च| गृञ्जनकशाल्मलीनां क्षीरिण्याश्चुक्रिकायाश्च||२०२|| न्यग्रोधशुङ्गकानां खण्डांस्तथा कोविदारपुष्पाणाम्| दध्नः सरेण सिद्धान् दद्याद्रक्ते प्रवृत्तेऽति||२०३|| सिद्धं पलाण्डुशाकं तक्रेणोपोदिकां सबदराम्लाम्| रुधिरस्रवे प्रदद्यान्मसूरसूपं च तक्राम्लम्||२०४|| पयसा शृतेन यूषैर्मसूरमुद्गाढकीमकुष्ठानाम् | भोजनमद्यादम्लैः शालिश्यामाककोद्रवजम्||२०५|| शशहरिणलावमांसैः कपिञ्जलैणेयकैः सुसिद्धैश्च| भोजनमद्यादम्लैर्मधुरैरीषत् समरिचैर्वा||२०६|| दक्षशिखितित्तिरिरसैर्द्विककुदलोपाकजैश्च मधुराम्लैः| अद्याद्रसैरतिवहेष्वर्शःस्वनिलोल्बणशरीरः||२०७|| रसखडयूषयवागूसंयोगतः केवलोऽथवा जयति| रक्तमतिवर्तमानं वातं च पलाण्डुरुपयुक्तः||२०८|| छागान्तराधि तरुणं सरुधिरमुपसाधितं बहुपलाण्डु| व्यत्यासान्मधुराम्लं विट्शोणितसङ्क्षये देयम्||२०९|| नवनीततिलाभ्यासात् केशरनवनीतशर्कराभ्यासात्| दधिसरमथिताभ्यासादर्शांस्यपयान्ति रक्तानि||२१०|| नवनीतघृतं छागं मांसं च सषष्टिकः शालिः| तरुणश्च सुरामण्डस्तरुणी च सुरा निहन्त्यस्रम्||२११||
🔊 Audio coming soon
ഗൃഞ്ജനകേത്യാദിനാ യോഗാന്തരം, ഗൃഞ്ജനകഃ പലാണ്ഡുഭേദഃ| കര്ബുദാരഃ കാഞ്ചനഭേദഃ| ഭോജനമിത്യാദൌ ഭോജനമദ്യാദിതി യോജ്യമ്| ദ്വികകുദ് ഉഷ്ട്രഃ| അന്തരാധി ശരീരമധ്യം, തച്ച തരുണച്ഛാഗസ്യൈവാദ്യാത്| മധുരാമ്ലം പ്രഥമം മധുരം, പശ്ചാത്കിഞ്ചിദമ്ലമ്| ദധിസരസ്യ മഥിതം ദധിസരമഥിതമ്| നവനീതഘൃതം സദ്യസ്കനവനീതഘൃതമ്; അന്യേ തു നവനീതം ഘൃതം ച ഛാഗം വദന്തി; യതോ അജാ രക്തസ്തമ്ഭനാത്മികാ പ്രോക്താ||൧൯൯-൨൧൧||
Adhikarana 36 (212-221) · Śloka 221
പ്രായേണ വാതബഹുലാന്യര്ശാംസി ഭവന്ത്യതിസ്രുതേ രക്തേ| ദുഷ്ടേऽപി ച കഫപിത്തേ തസ്മാദനിലോऽധികോ ജ്ഞേയഃ||൨൧൨|| ദൃഷ്ട്വാ തു രക്തപിത്തം പ്രബലം കഫവാതലിങ്ഗമല്പം ച| ശീതാ ക്രിയാ പ്രയോജ്യാ യഥേരിതാ വക്ഷ്യതേ ചാന്യാ ||൨൧൩|| മധുകം സപഞ്ചവല്കം ബദരീത്വഗുദുമ്ബരം ധവപടോലമ്| പരിഷേചനേ വിദധ്യാദ്വൃഷകകുമയവാസനിമ്ബാംശ്ച||൨൧൪|| രക്തേऽതിവര്തമാനേ ദാഹേ ക്ലേദേऽവഗാഹയേച്ചാപി| മധുകമൃണാലപദ്മകചന്ദനകുശകാശനിഷ്ക്വാഥേ||൨൧൫|| ഇക്ഷുരസമധുകവേതസനിര്യൂഹേ ശീതലേ പയസി വാ തമ്| അവഗാഹയേത് പ്രദിഗ്ധം പൂര്വം ശിശിരേണ തൈലേന||൨൧൬|| ദത്ത്വാ ഘൃതം സശര്കരമുപസ്ഥദേശേ ഗുദേ ത്രികദേശേ ച| ശിശിരജലസ്പര്ശസുഖാ ധാരാ പ്രസ്തമ്ഭനീ യോജ്യാ||൨൧൭|| കദലീദലൈരഭിനവൈഃ പുഷ്കരപത്രൈശ്ച ശീതജലസിക്തൈഃ| പ്രച്ഛാദനം മുഹുര്മുഹുരിഷ്ടം പദ്മോത്പലദലൈശ്ച||൨൧൮|| ദുര്വാഘൃതപ്രദേഹഃ ശതധൌതസഹസ്രധൌതമപി സര്പിഃ| വ്യജനപവനഃ സുശീതോ രക്തസ്രാവം ജയത്യാശു||൨൧൯|| സമങ്ഗാമധുകാഭ്യാം തിലമധുകാഭ്യാം രസാഞ്ജനവൃതാഭ്യാമ്| സര്ജരസഘൃതാഭ്യാം വാ നിമ്ബഘൃതാഭ്യാം മധുഘൃതാഭ്യാം വാ||൨൨൦|| ദാര്വീത്വക്സര്പിര്ഭ്യാം സചന്ദനാഭ്യാമഥോത്പലഘൃതാഭ്യാമ്| ദാഹേ ക്ലേദേ ച ഗുദഭ്രംശേ ഗുദജാഃ പ്രതിസാരണീയാഃ സ്യുഃ||൨൨൧||
प्रायेण वातबहुलान्यर्शांसि भवन्त्यतिस्रुते रक्ते| दुष्टेऽपि च कफपित्ते तस्मादनिलोऽधिको ज्ञेयः||२१२|| दृष्ट्वा तु रक्तपित्तं प्रबलं कफवातलिङ्गमल्पं च| शीता क्रिया प्रयोज्या यथेरिता वक्ष्यते चान्या ||२१३|| मधुकं सपञ्चवल्कं बदरीत्वगुदुम्बरं धवपटोलम्| परिषेचने विदध्याद्वृषककुमयवासनिम्बांश्च||२१४|| रक्तेऽतिवर्तमाने दाहे क्लेदेऽवगाहयेच्चापि| मधुकमृणालपद्मकचन्दनकुशकाशनिष्क्वाथे||२१५|| इक्षुरसमधुकवेतसनिर्यूहे शीतले पयसि वा तम्| अवगाहयेत् प्रदिग्धं पूर्वं शिशिरेण तैलेन||२१६|| दत्त्वा घृतं सशर्करमुपस्थदेशे गुदे त्रिकदेशे च| शिशिरजलस्पर्शसुखा धारा प्रस्तम्भनी योज्या||२१७|| कदलीदलैरभिनवैः पुष्करपत्रैश्च शीतजलसिक्तैः| प्रच्छादनं मुहुर्मुहुरिष्टं पद्मोत्पलदलैश्च||२१८|| दुर्वाघृतप्रदेहः शतधौतसहस्रधौतमपि सर्पिः| व्यजनपवनः सुशीतो रक्तस्रावं जयत्याशु||२१९|| समङ्गामधुकाभ्यां तिलमधुकाभ्यां रसाञ्जनवृताभ्याम्| सर्जरसघृताभ्यां वा निम्बघृताभ्यां मधुघृताभ्यां वा||२२०|| दार्वीत्वक्सर्पिर्भ्यां सचन्दनाभ्यामथोत्पलघृताभ्याम्| दाहे क्लेदे च गुदभ्रंशे गुदजाः प्रतिसारणीयाः स्युः||२२१||
🔊 Audio coming soon
യവാസഃ ദുരാലഭാ| ശിശിരേണ തൈലേനേതി ശീതലദ്രവ്യസാധിതേന തൈലേന| ശിശിരേത്യാദി ശിശിരജലാ ച സുഖസ്പര്ശാ ച; തേന തീവ്രശീതത്വം നിവാരയതി||൨൧൨-൨൨൧||
Adhikarana 37 (222-223) · Śloka 223
ആഭിഃ ക്രിയാഭിരഥവാ ശീതാഭിര്യസ്യ തിഷ്ഠതി ന രക്തമ്| തം കാലേ സ്നിഗ്ധോഷ്ണൈര്മാംസരസൈസ്തര്പയേന്മതിമാന്||൨൨൨|| അവപീഡകസര്പിര്ഭിഃ കോഷ്ണൈര്ഘൃതതൈലികൈസ്തഥാऽഭ്യങ്ഗൈഃ| ക്ഷീരഘൃതതൈലസേകൈഃ കോഷ്ണൈസ്തമുപാചരേദാശു||൨൨൩||
आभिः क्रियाभिरथवा शीताभिर्यस्य तिष्ठति न रक्तम्| तं काले स्निग्धोष्णैर्मांसरसैस्तर्पयेन्मतिमान्||२२२|| अवपीडकसर्पिर्भिः कोष्णैर्घृततैलिकैस्तथाऽभ्यङ्गैः| क्षीरघृततैलसेकैः कोष्णैस्तमुपाचरेदाशु||२२३||
🔊 Audio coming soon
അധുനാ അശക്യരക്തസ്രുതൌ ക്ഷീണധാതുതര്പണാര്ഥം ബൃംഹണമാഹ- ആഭിരിത്യാദി| അവപീഡകസര്പിഃ ഭോജനസ്യോര്ധ്വം യത് പീയതേ; കിംവാ ഭൂരിമാത്രം സര്പിരവപീഡകമുച്യതേ| തമിതി സ്രവദ്രക്തം പുരുഷമ്||൨൨൨-൨൨൩||
Adhikarana 38 (224-229) · Śloka 229
കോഷ്ണേന വാതപ്രബലേ ഘൃതമണ്ഡേനാനുവാസയേച്ഛീഘ്രമ്| പിച്ഛാബസ്തിം ദദ്യാത് കാലേ തസ്യാഥവാ സിദ്ധമ്||൨൨൪|| യവാസകുശകാശാനം മൂലം പുഷ്പം ച ശാല്മലമ്| ന്യഗ്രോധോദുമ്ബരാശ്വത്ഥശുങ്ഗാശ്ച ദ്വിപലോന്മിതാഃ||൨൨൫|| ത്രിപ്രസ്ഥം സലിലസ്യൈതത് ക്ഷീരപ്രസ്ഥം ച സാധയേത്| ക്ഷീരശേഷം കഷായം ച പൂതം കല്കൈര്വിമിശ്രയേത്||൨൨൬|| കല്കാഃ ശാല്മലിനിര്യാസസമങ്ഗാചന്ദനോത്പലമ്| വത്സകസ്യ ച ബീജാനി പ്രിയങ്ഗുഃ പദ്മകേശരമ്||൨൨൭|| പിച്ഛാബസ്തിരയം സിദ്ധഃ സഘൃതക്ഷൌദ്രശര്കരഃ| പ്രവാഹികാഗുദഭ്രംശരക്തസ്രാവജ്വരാപഹഃ||൨൨൮|| പ്രപൌണ്ഡരീകം മധുകം പിച്ഛാബസ്തൌ യഥേരിതാന്| പിഷ്ട്വാऽനുവാസനം സ്നേഹം ക്ഷീരദ്വിഗുണിതം പചേത്||൨൨൯|| ഇതി പിച്ഛാബസ്തിഃ|
कोष्णेन वातप्रबले घृतमण्डेनानुवासयेच्छीघ्रम्| पिच्छाबस्तिं दद्यात् काले तस्याथवा सिद्धम्||२२४|| यवासकुशकाशानं मूलं पुष्पं च शाल्मलम्| न्यग्रोधोदुम्बराश्वत्थशुङ्गाश्च द्विपलोन्मिताः||२२५|| त्रिप्रस्थं सलिलस्यैतत् क्षीरप्रस्थं च साधयेत्| क्षीरशेषं कषायं च पूतं कल्कैर्विमिश्रयेत्||२२६|| कल्काः शाल्मलिनिर्याससमङ्गाचन्दनोत्पलम्| वत्सकस्य च बीजानि प्रियङ्गुः पद्मकेशरम्||२२७|| पिच्छाबस्तिरयं सिद्धः सघृतक्षौद्रशर्करः| प्रवाहिकागुदभ्रंशरक्तस्रावज्वरापहः||२२८|| प्रपौण्डरीकं मधुकं पिच्छाबस्तौ यथेरितान्| पिष्ट्वाऽनुवासनं स्नेहं क्षीरद्विगुणितं पचेत्||२२९|| इति पिच्छाबस्तिः|
🔊 Audio coming soon
പിച്ഛാബസ്തിമാഹ- യവാസേത്യാദി| യവാസഃ ദുരാലഭാ| അത്ര ച കല്കാദിമാനം ബസ്തിവദ്വിജ്ഞേയമ്||൨൨൪-൨൨൯||
Adhikarana 39 (230-233) · Śloka 233
ഹ്രീവേരമുത്പലം ലോധ്രം സമങ്ഗാചവ്യചന്ദനമ്| പാഠാ സാതിവിഷാ ബില്വം ധാതകീ ദേവദാരു ച||൨൩൦|| ദാര്വീത്വങ് നാഗരം മാംസീ മുസ്തം ക്ഷാരോ യവാഗ്രജഃ| ചിത്രകശ്ചേതി പേഷ്യാണി ചാങ്ഗേരീസ്വരസേ ഘൃതമ്||൨൩൧|| ഐകധ്യം സാധയേത് സര്വം തത് സര്പിഃ പരമൌഷധമ്| അര്ശോതിസാരഗ്രഹണീപാണ്ഡുരോഗേ ജ്വരേऽരുചൌ||൨൩൨|| മൂത്രകൃച്ഛ്രേ ഗുദഭ്രംശേ ബസ്ത്യാനാഹേ പ്രവാഹണേ| പിച്ഛാസ്രാവേऽര്ശസാം ശൂലേ യോജ്യമേതത്ത്രിദോഷനുത്||൨൩൩|| ഇതി ഹ്രീവേരാദിഘൃതമ്|
ह्रीवेरमुत्पलं लोध्रं समङ्गाचव्यचन्दनम्| पाठा सातिविषा बिल्वं धातकी देवदारु च||२३०|| दार्वीत्वङ् नागरं मांसी मुस्तं क्षारो यवाग्रजः| चित्रकश्चेति पेष्याणि चाङ्गेरीस्वरसे घृतम्||२३१|| ऐकध्यं साधयेत् सर्वं तत् सर्पिः परमौषधम्| अर्शोतिसारग्रहणीपाण्डुरोगे ज्वरेऽरुचौ||२३२|| मूत्रकृच्छ्रे गुदभ्रंशे बस्त्यानाहे प्रवाहणे| पिच्छास्रावेऽर्शसां शूले योज्यमेतत्त्रिदोषनुत्||२३३|| इति ह्रीवेरादिघृतम्|
🔊 Audio coming soon
യവാഗ്രജഃ ക്ഷാരഃ യവക്ഷാരഃ| ചാങ്ഗേരീസ്വരസോऽത്ര ചതുര്ഗുണോ ഗ്രാഹ്യഃ, ദ്രവാന്തരാസാന്നിധ്യാത്||൨൩൦-൨൩൩||
Adhikarana 40 (234-242) · Śloka 242
അവാക്പുഷ്പീ ബലാ ദാര്വീ പൃശ്നിപര്ണീ ത്രികണ്ടകഃ| ന്യഗ്രോധോദുമ്ബരാശ്വത്ഥശുങ്ഗാശ്ച ദ്വിപലോന്മിതാഃ||൨൩൪|| കഷായ ഏഷാം പേഷ്യാസ്തു ജീവന്തീ കടുരോഹിണീ| പിപ്പലീ പിപ്പലീമൂലം നാഗരം സുരദാരു ച||൨൩൫|| കലിങ്ഗാഃ ശാല്മലം പുഷ്പം വീരാ ചന്ദനമുത്പലമ് | കട്ഫലം ചിത്രകോ മുസ്തം പ്രിയങ്ഗ്വതിവിഷാസ്ഥിരാഃ||൨൩൬|| പദ്മോത്പലാനാം കിഞ്ജല്കഃ സമങ്ഗാ സനിദിഗ്ധികാ| ബില്വം മോചരസഃ പാഠാ ഭാഗാഃ കര്ഷസമന്വിതാഃ||൨൩൭|| ചതുഷ്പ്രസ്ഥേ ശൃതം പ്രസ്ഥം കഷായമവതാരയേത്| ത്രിംശത്പലാനി പ്രസ്ഥോऽത്ര വിജ്ഞേയോ ദ്വിപലാധികഃ||൨൩൮|| സുനിഷണ്ണകചാങ്ഗേര്യോഃ പ്രസ്ഥൌ ദ്വൌ സ്വരസസ്യ ച| സര്വൈരേതൈര്യഥോദ്ദിഷ്ടൈര്ഘൃതപ്രസ്ഥം വിപാചയേത്||൨൩൯|| ഏതദര്ശഃസ്വതീസാരേ രക്തസ്രാവേ ത്രിദോഷജേ| പ്രവാഹണേ ഗുദഭ്രംശേ പിച്ഛാസു വിവിധാസു ച||൨൪൦|| ഉത്ഥാനേ ചാതിബഹുശഃ ശോഥശൂലേ ഗുദാശ്രയേ| മൂത്രഗ്രഹേ മൂഢവാതേ മന്ദേऽഗ്നാവരുചാവപി||൨൪൧|| പ്രയോജ്യം വിധിവത് സര്പിര്ബലവര്ണാഗ്നിവര്ധനമ്| വിവിധേഷ്വന്നപാനേഷു കേവലം വാ നിരത്യയമ്||൨൪൨|| ഇതി സുനിഷണ്ണകചാങ്ഗേരീഘൃതമ്|
अवाक्पुष्पी बला दार्वी पृश्निपर्णी त्रिकण्टकः| न्यग्रोधोदुम्बराश्वत्थशुङ्गाश्च द्विपलोन्मिताः||२३४|| कषाय एषां पेष्यास्तु जीवन्ती कटुरोहिणी| पिप्पली पिप्पलीमूलं नागरं सुरदारु च||२३५|| कलिङ्गाः शाल्मलं पुष्पं वीरा चन्दनमुत्पलम् | कट्फलं चित्रको मुस्तं प्रियङ्ग्वतिविषास्थिराः||२३६|| पद्मोत्पलानां किञ्जल्कः समङ्गा सनिदिग्धिका| बिल्वं मोचरसः पाठा भागाः कर्षसमन्विताः||२३७|| चतुष्प्रस्थे शृतं प्रस्थं कषायमवतारयेत्| त्रिंशत्पलानि प्रस्थोऽत्र विज्ञेयो द्विपलाधिकः||२३८|| सुनिषण्णकचाङ्गेर्योः प्रस्थौ द्वौ स्वरसस्य च| सर्वैरेतैर्यथोद्दिष्टैर्घृतप्रस्थं विपाचयेत्||२३९|| एतदर्शःस्वतीसारे रक्तस्रावे त्रिदोषजे| प्रवाहणे गुदभ्रंशे पिच्छासु विविधासु च||२४०|| उत्थाने चातिबहुशः शोथशूले गुदाश्रये| मूत्रग्रहे मूढवाते मन्देऽग्नावरुचावपि||२४१|| प्रयोज्यं विधिवत् सर्पिर्बलवर्णाग्निवर्धनम्| विविधेष्वन्नपानेषु केवलं वा निरत्ययम्||२४२|| इति सुनिषण्णकचाङ्गेरीघृतम्|
🔊 Audio coming soon
അവാക്പുഷ്പീ അധഃപുഷ്പീ| അത്ര ക്വാഥ്യദ്രവ്യം ഷോഡശപലമ്| യദ്യപ്യത്രോത്സര്ഗതശ്ചതുഷ്പ്രസ്ഥമേവ ജലം ദേയം, തഥാ ശേഷചതുര്ഭാഗഃ പ്രസ്ഥ ഏവ ഭവതി, തഥാऽപി ചതുര്ഗുണജലദാനസ്യ ചതുര്ഥഭാഗശേഷതയാ സ്ഥാപ്യകഷായസ്യ ഉത്സര്ഗവിധൌ സൂചനാര്ഥമിദം ചരകവചനമ്| തഥാ ‘ത്രിംശത്പലാനി തു പ്രസ്ഥോ വിജ്ഞേയോ ദ്വിപലാധികഃ’ ഇത്യപി വചനം പരിഭാഷാസിദ്ധാര്ഥാഭിധായകം വിജ്ഞേയമ്| അത ഏവ ദൃഢബലസംസ്കാരേऽപി ദ്രവദ്വൈഗുണ്യാഭിധാനം ഭവിഷ്യതി| ത്രിംശത്പലവിശേഷണതയാ ദ്വിപലാധികാനീതി നിര്ദേശേ പ്രാപ്തേ പ്രസ്ഥവിവക്ഷയാ പുംല്ലിങ്ഗൈകവചനനിര്ദേശോ ജ്ഞേയഃ||൨൩൪-൨൪൨||
Adhikarana 41 (243) · Śloka 243
ഭവന്തി ചാത്ര- വ്യത്യാസാന്മധുരാമ്ലാനി ശീതോഷ്ണാനി ച യോജയേത്| നിത്യമഗ്നിബലാപേക്ഷീ ജയത്യര്ശഃകൃതാന് ഗദാന്||൨൪൩||
भवन्ति चात्र- व्यत्यासान्मधुराम्लानि शीतोष्णानि च योजयेत्| नित्यमग्निबलापेक्षी जयत्यर्शःकृतान् गदान्||२४३||
🔊 Audio coming soon
വ്യത്യാസാത് പരസ്പരപരിവര്തനേന മധുരാമ്ലയോഃ ശീതോഷ്ണയോശ്ച യോജനാ||൨൪൩||
Adhikarana 42 (244-246) · Śloka 246
ത്രയോ വികാരാഃ പ്രായേണ യേ പരസ്പരഹേതവഃ| അര്ശാംസി ചാതിസാരശ്ച ഗ്രഹണീദോഷ ഏവ ച||൨൪൪|| ഏഷാമഗ്നിബലേ ഹീനേ വൃദ്ധിര്വൃദ്ധേ പരിക്ഷയഃ| തസ്മാദഗ്നിബലം രക്ഷ്യമേഷു ത്രിഷു വിശേഷതഃ||൨൪൫|| ഭൃഷ്ടൈഃ ശാകൈര്യവാഗൂഭിര്യൂഷൈര്മാംസരസൈഃ ഖഡൈഃ| ക്ഷീരതക്രപ്രയോഗൈശ്ച വിവിധൈര്ഗുദജാഞ്ജയേത്||൨൪൬||
त्रयो विकाराः प्रायेण ये परस्परहेतवः| अर्शांसि चातिसारश्च ग्रहणीदोष एव च||२४४|| एषामग्निबले हीने वृद्धिर्वृद्धे परिक्षयः| तस्मादग्निबलं रक्ष्यमेषु त्रिषु विशेषतः||२४५|| भृष्टैः शाकैर्यवागूभिर्यूषैर्मांसरसैः खडैः| क्षीरतक्रप्रयोगैश्च विविधैर्गुदजाञ्जयेत्||२४६||
🔊 Audio coming soon
അര്ശഃസു അഗ്നിരക്ഷാമഭിധാതുമന്യത്രാപി യത്രാഗ്നിരക്ഷാ വിശേഷേണ കര്തവ്യാ താനാഹ- ത്രയ ഇത്യാദി| വൃദ്ധേ പരിക്ഷയഃ അഗ്നിബലേ വൃദ്ധേ വിനാശഃ| ത്രിഷു വിശേഷത ഇത്യനേനാന്യത്രാപ്യഗ്നിരക്ഷണം കാര്യമിതി ദര്ശയതി||൨൪൪-൨൪൬||
Adhikarana 43 (247-248) · Śloka 248
യദ്വായോരാനുലോമ്യായ യദഗ്നിബലവൃദ്ധയേ| അന്നപാനൌഷധദ്രവ്യം തത് സേവ്യം നിത്യമര്ശസൈഃ||൨൪൭|| യദതോ വിപരീതം സ്യാന്നിദാനേ യച്ച ദര്ശിതമ്| ഗുദജാഭിപരീതേന തത് സേവ്യം ന കദാചന||൨൪൮||
यद्वायोरानुलोम्याय यदग्निबलवृद्धये| अन्नपानौषधद्रव्यं तत् सेव्यं नित्यमर्शसैः||२४७|| यदतो विपरीतं स्यान्निदाने यच्च दर्शितम्| गुदजाभिपरीतेन तत् सेव्यं न कदाचन||२४८||
🔊 Audio coming soon
യദ്വായോരിത്യാദിനാ പൂര്വോക്തചികിത്സാം സാരോദ്ധാരേണാഹ||൨൪൭-൨൪൮||
Adhikarana 44 (249-255) · Śloka 255
തത്ര ശ്ലോകാഃ- അര്ശസാം ദ്വിവിധം ജന്മ പൃഥഗായതനാനി ച| സ്ഥാനസംസ്ഥാനലിങ്ഗാനി സാധ്യാസാധ്യവിനിശ്ചയഃ||൨൪൯|| അഭ്യങ്ഗാഃ സ്വേദനം ധൂമാഃ സാവഗാഹാഃ പ്രലേപനാഃ| ശോണിതസ്യാവസേകശ്ച യോഗാ ദീപനപാചനാഃ||൨൫൦|| പാനാന്നവിധിരഗ്ര്യശ്ച വാതവര്ചോऽനുലോമനഃ| യോഗാഃ സംശമനീയാശ്ച സര്പീംഷി വിവിധാനി ച||൨൫൧|| ബസ്തയസ്തക്രയോഗാശ്ച വരാരിഷ്ടാഃ സശര്കരാഃ| ശുഷ്കാണാമര്ശസാം ശസ്താഃ സ്രാവിണാം ലക്ഷണാനി ച||൨൫൨|| ദ്വിവിധം സാനുബന്ധാനാം തേഷാം ചേഷ്ടം യദൌഷധമ്| രക്തസങ്ഗ്രഹണാഃ ക്വാഥാഃ പേഷ്യാശ്ച വിവിധാത്മകാഃ||൨൫൩|| സ്നേഹാഹാരവിധിശ്ചാഗ്ര്യോ യോഗാശ്ച പ്രതിസാരണാഃ| പ്രക്ഷാലനാവഗാഹാശ്ച പ്രദേഹാഃ സേചനാനി ച||൨൫൪|| അതിവൃത്തസ്യ രക്തസ്യ വിധാതവ്യം യദൌഷധമ്| തത്സര്വമിഹ നിര്ദിഷ്ടം ഗുദജാനാം ചികിത്സിതേ||൨൫൫||
तत्र श्लोकाः- अर्शसां द्विविधं जन्म पृथगायतनानि च| स्थानसंस्थानलिङ्गानि साध्यासाध्यविनिश्चयः||२४९|| अभ्यङ्गाः स्वेदनं धूमाः सावगाहाः प्रलेपनाः| शोणितस्यावसेकश्च योगा दीपनपाचनाः||२५०|| पानान्नविधिरग्र्यश्च वातवर्चोऽनुलोमनः| योगाः संशमनीयाश्च सर्पींषि विविधानि च||२५१|| बस्तयस्तक्रयोगाश्च वरारिष्टाः सशर्कराः| शुष्काणामर्शसां शस्ताः स्राविणां लक्षणानि च||२५२|| द्विविधं सानुबन्धानां तेषां चेष्टं यदौषधम्| रक्तसङ्ग्रहणाः क्वाथाः पेष्याश्च विविधात्मकाः||२५३|| स्नेहाहारविधिश्चाग्र्यो योगाश्च प्रतिसारणाः| प्रक्षालनावगाहाश्च प्रदेहाः सेचनानि च||२५४|| अतिवृत्तस्य रक्तस्य विधातव्यं यदौषधम्| तत्सर्वमिह निर्दिष्टं गुदजानां चिकित्सिते||२५५||
🔊 Audio coming soon
അര്ശസാം ദ്വിവിധമിത്യാദിനാ അധ്യായാര്ഥസങ്ഗ്രഹഃ| അരിഷ്ടഗ്രഹണേനൈവ ശാര്കരസ്യാപി ഗ്രഹണേ പ്രാപ്തേ ശാര്കരസ്യ പൃഥഗഭിധാനം ഗുഡകൃതേഭ്യോ ഭേദേന വ്യവഹാരാര്ഥം, തഥാऽനുപാനാഭിധാനാര്ഥം പൃഥക്കൃതമ്||൨൪൯-൨൫൫||
Adhikarana puShpikA · Śloka 14
ഇത്യഗ്നിവേശകൃതേ തന്ത്രേ ചരകപ്രതിസംസ്കൃതേ ചികിത്സാസ്ഥാനേऽര്ശശ്ചികിത്സിതം നാമ ചതുര്ദശോऽധ്യായഃ||൧൪||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते चिकित्सास्थानेऽर्शश्चिकित्सितं नाम चतुर्दशोऽध्यायः||१४||
🔊 Audio coming soon
ഇതി ശ്രീചക്രപാണിദത്തകൃതായാം ചരകതാത്പര്യടീകായാമായുര്വേദദീപികായാം ചികിത്സാസ്ഥാനേऽര്ശശ്ചികിത്സിതം നാമ ചതുര്ദശോऽധ്യായഃ||൧൪||