Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋਤੀਸਾਰਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
अथातोऽतीसारचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ਅਗ੍ਨਿਬਲਹਾਨਿਸਾਮਾਨ੍ਯਾਦ੍ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਨੁ ਅਤੀਸਾਰਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯੇ ਉਪੋਦ੍ਘਾਤਾਯਾਤੈਃ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਾਦਿਭਿਰ੍ਵ੍ਯਵਧਾਨਂ ਕਤਂ, ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਤੁ ਯਥੋਕ੍ਤੋਪੋਦ੍ਘਾਤਾਯਾਤਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਾਦੀਨਭਿਧਾਯ ਪ੍ਰਕਤਮੇਵਾਤੀਸਾਰਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮੁਚ੍ਯਤੇ||੧-੨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਭਗਵਨ੍ਤਂ ਖਲ੍ਵਾਤ੍ਰੇਯਂ ਕਤਾਹ੍ਨਿਕਂ ਹੁਤਾਗ੍ਨਿਹੋਤ੍ਰਮਾਸੀਨਮਸਿਗਣਪਰਿਵਤਮੁਤ੍ਤਰੇ ਹਿਮਵਤਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਵਿਨਯਾਦੁਪੇਤ੍ਯਾਭਿਵਾਦ੍ਯ ਚਾਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ ਉਵਾਚ- ਭਗਵਨ੍! ਅਤੀਸਾਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਗੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਲਕ੍ਸਣੋਪਸ਼ਮਨਾਨਿ ਪ੍ਰਜਾਨੁਗ੍ਰਹਾਰ੍ਥਮਾਖ੍ਯਾਤੁਮਰ੍ਹਸੀਤਿ||੩||
भगवन्तं खल्वात्रेयं कृताह्निकं हुताग्निहोत्रमासीनमृषिगणपरिवृतमुत्तरे हिमवतः पार्श्वे विनयादुपेत्याभिवाद्य चाग्निवेश उवाच- भगवन्! अतीसारस्य प्रागुत्पत्तिनिमित्तलक्षणोपशमनानि प्रजानुग्रहार्थमाख्यातुमर्हसीति||३||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਾਗੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰਿਤਿ ਪ੍ਰਾਕ੍ਕਾਲੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਃ||੩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ਅਥ ਭਗਵਾਨ੍ ਪੁਨਰ੍ਵਸੁਰਾਤ੍ਰੇਯਸ੍ਤਦਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਵਚਨਮਨੁਨਿਸ਼ਮ੍ਯੋਵਾਚ- ਸ਼੍ਰੂਯਤਾਮਗ੍ਨਿਵੇਸ਼! ਸਰ੍ਵਮੇਤਦਖਿਲੇਨ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਮਾਨਮ੍| ਆਦਿਕਾਲੇ ਖਲੁ ਯਜ੍ਞੇਸੁ ਪਸ਼ਵਃ ਸਮਾਲਭਨੀਯਾ ਬਭੂਵੁਰ੍ਨਾਲਮ੍ਭਾਯ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਸ੍ਮ| ਤਤੋ ਦਕ੍ਸਯਜ੍ਞਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਵਰਕਾਲਂ ਮਨੋਃ ਪੁਤ੍ਰਾਣਾਂ ਨਰਿਸ੍ਯਨ੍ਨਾਭਾਗੇਕ੍ਸ੍ਵਾਕੁਨਗਸ਼ਰ੍ਯਾਤ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਕ੍ਰਤੁਸੁ ਪਸ਼ੂਨਾਮੇਵਾਭ੍ਯਨੁਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ ਪਸ਼ਵਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਸਣਮਵਾਪੁਃ| ਅਤਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਤ੍ਯਵਰਕਾਲਂ ਪਸਧ੍ਰੇਣ ਦੀਰ੍ਘਸਤ੍ਰੇਣ ਯਜਤਾ ਪਸ਼ੂਨਾਮਲਾਭਾਦ੍ਗਵਾਮਾਲਮ੍ਭਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਿਤਃ| ਤਂ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਪ੍ਰਵ੍ਯਥਿਤਾ ਭੂਤਗਣਾਃ, ਤੇਸਾਂ ਚੋਪਯੋਗਾਦੁਪਾਕਤਾਨਾਂ ਗਵਾਂ ਗੌਰਵਾਦੌਸ੍ਣ੍ਯਾਦਸਾਤ੍ਮ੍ਯਤ੍ਵਾਦਸ਼ਸ੍ਤੋਪਯੋਗਾਚ੍ਚੋਪਹਤਾਗ੍ਨੀਨਾਮੁਪਹਤਮਨਸਾਂ ਚਾਤੀਸਾਰਃ ਪੂਰ੍ਵਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਃ ਪਸਧ੍ਰਯਜ੍ਞੇ||੪||
अथ भगवान् पुनर्वसुरात्रेयस्तदग्निवेशवचनमनुनिशम्योवाच- श्रूयतामग्निवेश! सर्वमेतदखिलेन व्याख्यायमानम्| आदिकाले खलु यज्ञेषु पशवः समालभनीया बभूवुर्नालम्भाय प्रक्रियन्ते स्म| ततो दक्षयज्ञं प्रत्यवरकालं मनोः पुत्राणां नरिष्यन्नाभागेक्ष्वाकुनृगशर्यात्यादीनां क्रतुषु पशूनामेवाभ्यनुज्ञानात् पशवः प्रोक्षणमवापुः| अतश्च प्रत्यवरकालं पृषध्रेण दीर्घसत्रेण यजता पशूनामलाभाद्गवामालम्भः प्रवर्तितः| तं दृष्ट्वा प्रव्यथिता भूतगणाः, तेषां चोपयोगादुपाकृतानां गवां गौरवादौष्ण्यादसात्म्यत्वादशस्तोपयोगाच्चोपहताग्नीनामुपहतमनसां चातीसारः पूर्वमुत्पन्नः पृषध्रयज्ञे||४||
🔊 Audio coming soon
ਆਦਿਕਾਲੇ ਇਤਿ ਕਤਯੁਗੇ| ਸਮਾਲਭਨੀਯਾ ਇਤਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਅਭਿਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯੈਵ ਪਰਿਤ੍ਯਾਜ੍ਯਾ ਬਭੂਵੁਃ; ਨ ਆਲਮ੍ਭਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਸ੍ਮ ਇਤਿ ਆਲਮ੍ਭਾਯ ਮਾਰਣਾਯ ਨ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਸ੍ਮ ਨ ਸਂਸ੍ਕ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਸ੍ਮ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਨਰਿਸ੍ਯਨ੍ਨਾਭਾਗਾਦਿਮਨੁਪੁਤ੍ਰੇਸ੍ਵੇਕਮੇਵ ਮਨੁਪੁਤ੍ਰਮੁਦਾਹਾਰ੍ਯ ਯਦ੍ਯਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦਃ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਤਦਾ ਤੇਸਾਂ ਕ੍ਵਚਿਦਨ੍ਯਤ੍ਰ ਸਮੁਦਾਯੇਨ ਪਾਠਾਤ੍ ਬੁਦ੍ਧਿਭ੍ਰਮਃ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਤੇਨ ਸਾਕ੍ਸਾਜ੍ਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਂ ਕਤਿਪਯੇ ਪਠਿਤਾਃ; ਅਪਠਿਤਾਸ਼੍ਚਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰਵਾਚਿਨਾ ਇਤਿਹਾਸਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਂ ਪੁਰਾਣੇਸੂਨ੍ਨੇਯਾਃ| ਪਸ਼ੂਨਾਮਭ੍ਯਨੁਜ੍ਞਾਨਾਦਿਤਿ ਪਸ਼ੂਨਾਮੇਵ ਪ੍ਰੇਰਣਯਾ; ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਚੈਸਾਂ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਾਪੂਰ੍ਵੋਤ੍ਪਾਦਾਰ੍ਥਮੇਵੋਚ੍ਯਤੇ ਆਗਮੇਸੁ- ‘ਕ੍ਰਤ੍ਵਰ੍ਥਹਿਂਸਾਯਾਂ ਵਧਕਵਧ੍ਯਯੋਰੁਭਯੋਰਪਿ ਮਹਤ੍ਪੁਣ੍ਯਮੁਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ’ ਇਤਿ; ਕਿਂਵਾ ਪਸ਼ੂਨਾਮੇਵਾਭ੍ਯਨੁਜ੍ਞਾਨਾਦਿਤਿ ਵੇਦੇ ਪਸ਼ੂਨਾਂ ਵਧ੍ਯਤ੍ਵੇਨਾਭ੍ਯਨੁਜ੍ਞਾਨਾਤ੍| ਪ੍ਰੋਕ੍ਸਣਮਿਤਿ ਵਿਧਿਪੂਰ੍ਵਕਂ ਮਾਰਣਮ੍| ਪਸਧ੍ਰਃ ਰਾਜਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਦੀਰ੍ਘਸਤ੍ਰੇਣੇਤਿ ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਨਿਰ੍ਵਰ੍ਤ੍ਯੇਨ| ਵ੍ਯਥਿਤਾ ਇਤਿ ਅਦਸ੍ਟਪੂਰ੍ਵਂ ਗਵਾਂ ਵਧਂ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਦੁਃਖਿਤਾਃ ਸਨ੍ਤਃ| ਉਪਾਕਤਾਨਾਮਿਤਿ ਅਭਿਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯ ਹਤਾਨਾਮ੍| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ- “ਉਪਾਕਤਃ ਪਸ਼ੁਰਸੌ ਯੋਭਿਮਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯ ਕ੍ਰਤੌ ਹਤਃ” ਇਤਿ| ਅਨੇਨ ਚ ਪ੍ਰਾਗੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਨਿਦਰ੍ਸ਼ਨੇਨ ਮਾਨਸੋਪਘਾਤੋ ਗੁਰ੍ਵਾਦਿਸੇਵਾ ਚਾਤੀਸਾਰਕਾਰਣਂ ਭਵਤੀਤ੍ਯੁਪਦਰ੍ਸ਼੍ਯਤੇ||੪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ਅਥਾਵਰਕਾਲਂ ਵਾਤਲਸ੍ਯ ਵਾਤਾਤਪਵ੍ਯਾਯਾਮਾਤਿਮਾਤ੍ਰਨਿਸੇਵਿਣੋ ਰੂਕ੍ਸਾਲ੍ਪਪ੍ਰਮਿਤਾਸ਼ਿਨਸ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਦ੍ਯਵ੍ਯਵਾਯਨਿਤ੍ਯਸ੍ਯੋਦਾਵਰ੍ਤਯਤਸ਼੍ਚ ਵੇਗਾਨ੍ ਵਾਯੁਃ ਪ੍ਰਕੋਪਮਾਪਦ੍ਯਤੇ, ਪਕ੍ਤਾ ਚੋਪਹਨ੍ਯਤੇ; ਸ ਵਾਯੁਃ ਕੁਪਿਤੋਗ੍ਨਾਵੁਪਹਤੇ ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਵੇਦੌ ਪੁਰੀਸਾਸ਼ਯਮੁਪਹਤ੍ਯ, ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਪੁਰੀਸਂ ਦ੍ਰਵੀਕਤ੍ਯ, ਅਤੀਸਾਰਾਯ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਤੇ| ਤਸ੍ਯ ਰੂਪਾਣਿ- ਵਿਜ੍ਜਲਮਾਮਂ ਵਿਪ੍ਲੁਤਮਵਸਾਦਿ ਰੂਕ੍ਸਂ ਦ੍ਰਵਂ ਸਸ਼ੂਲਮਾਮਗਨ੍ਧਮੀਸਚ੍ਛਬ੍ਦਮਸ਼ਬ੍ਦਂ ਵਾ ਵਿਬਦ੍ਧਮੂਤ੍ਰਵਾਤਮਤਿਸਾਰ੍ਯਤੇ ਪੁਰੀਸਂ, ਵਾਯੁਸ਼੍ਚਾਨ੍ਤਃਕੋਸ੍ਠੇ ਸਸ਼ਬ੍ਦਸ਼ੂਲਸ੍ਤਿਰ੍ਯਕ੍ ਚਰਤਿ ਵਿਬਦ੍ਧ ਇਤ੍ਯਾਮਾਤਿਸਾਰੋ ਵਾਤਾਤ੍| ਪਕ੍ਵਂ ਵਾ ਵਿਬਦ੍ਧਮਲ੍ਪਾਲ੍ਪਂ ਸਸ਼ਬ੍ਦਂ ਸਸ਼ੂਲਫੇਨਪਿਚ੍ਛਾਪਰਿਕਰ੍ਤਿਕਂ ਹਸ੍ਟਰੋਮਾ ਵਿਨਿਃਸ਼੍ਵਸਞ੍ ਸ਼ੁਸ੍ਕਮੁਖਃ ਕਟ੍ਯੂਰੁਤ੍ਰਿਕਜਾਨੁਪਸ੍ਠਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲੀ ਭ੍ਰਸ੍ਟਗੁਦੋ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਰ੍ਵਿਗ੍ਰਥਿਤਮੁਪਵੇਸ਼੍ਯਤੇ ਪੁਰੀਸਂ ਵਾਤਾਤ੍; ਤਮਾਹੁਰਨੁਗ੍ਰਥਿਤਮਿਤ੍ਯੇਕੇ, ਵਾਤਾਨੁਗ੍ਰਥਿਤਵਰ੍ਚਸ੍ਤ੍ਵਾਤ੍||੫||
अथावरकालं वातलस्य वातातपव्यायामातिमात्रनिषेविणो रूक्षाल्पप्रमिताशिनस्तीक्ष्णमद्यव्यवायनित्यस्योदावर्तयतश्च वेगान् वायुः प्रकोपमापद्यते, पक्ता चोपहन्यते; स वायुः कुपितोऽग्नावुपहते मूत्रस्वेदौ पुरीषाशयमुपहृत्य, ताभ्यां पुरीषं द्रवीकृत्य, अतीसाराय प्रकल्पते| तस्य रूपाणि- विज्जलमामं विप्लुतमवसादि रूक्षं द्रवं सशूलमामगन्धमीषच्छब्दमशब्दं वा विबद्धमूत्रवातमतिसार्यते पुरीषं, वायुश्चान्तःकोष्ठे सशब्दशूलस्तिर्यक् चरति विबद्ध इत्यामातिसारो वातात्| पक्वं वा विबद्धमल्पाल्पं सशब्दं सशूलफेनपिच्छापरिकर्तिकं हृष्टरोमा विनिःश्वसञ् शुष्कमुखः कट्यूरुत्रिकजानुपृष्ठपार्श्वशूली भ्रष्टगुदो मुहुर्मुहुर्विग्रथितमुपवेश्यते पुरीषं वातात्; तमाहुरनुग्रथितमित्येके, वातानुग्रथितवर्चस्त्वात्||५||
🔊 Audio coming soon
ਅਥੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਾਤਾਤੀਸਾਰਾਦੀਨਾਂ ਪਥਙ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਲਕ੍ਸਣੇ ਬ੍ਰੂਤੇ| ਵਾਤਲਸ੍ਯੇਤ੍ਯਨੇਨ ਵਾਤਪ੍ਰਕਤਿਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਵਾਤਾਤਪਾਦੀਨਾਂ ਵਾਤਾਤੀਸਾਰਜਨਨੇ ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਾਤਿਸ਼ਯੋ ਦਰ੍ਸ਼੍ਯਤੇ; ਤੇਨਾਨ੍ਯਪ੍ਰਕਤੇਰਪਿ ਵਾਤਾਤਪਾਦਯੋਤੀਸਾਰਸ੍ਯ ਕਾਰਣਂ ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਏਵਂ ਪਿਤ੍ਤਲਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਸ਼ਬ੍ਦਯੋਰਪਿ ਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਮ੍| ਪ੍ਰਮਿਤਾਸ਼ਨਮ੍ ਅਤੀਤਕਾਲਾਸ਼ਨਮ੍| ਵੇਗਾਨੁਦਾਵਰ੍ਤਯਤ ਇਤਿ ਉਦ੍ਵਤ੍ਤਮਾਵਰ੍ਤਯਤੋ ਵੇਗਾਨਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪੁਰੀਸਾਸ਼ਯਮੁਪਹਤ੍ਯੇਤਿ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਂ ਨੀਤ੍ਵਾ| ਤਾਭ੍ਯਾਮਿਤਿ ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਵੇਦਾਭ੍ਯਾਮ੍| ਤਸ੍ਯ ਰੂਪਾਣੀਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਆਮਵਾਤਾਤੀਸਾਰਲਕ੍ਸਣਮਾਹ| ਆਮਮਿਤਿ ਆਮਾਨੁਗਤਮ੍ | ਵਿਪ੍ਲੁਤਮਿਤਿ ਪ੍ਰਸਰਣਸ਼ੀਲਮ੍| ਅਵਸਾਦੀਤਿ ਭੂਮੌ ਪਤਿਤਂ ਲੀਨਂ ਭਵਤਿ| ਪਕ੍ਵਂ ਵੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪਕ੍ਵਵਾਤਾਤਿਸਾਰਮਾਹ| ਵਿਨਿਃਸ਼੍ਵਸਿਨ੍ਨਿਤਿ ਸ਼ਬ੍ਦਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍| ਤਮਾਹੁਰਨੁਗ੍ਰਥਿਤਮਿਤਿ ਵਿਗ੍ਰਥਿਤਪੁਰੀਸਾਤਿਸਾਰਾਵਸ੍ਥਾਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਵਾਤਾਤਿਸਾਰਮ੍| ਵਾਤਗ੍ਰਥਿਤਵਰ੍ਚਸ੍ਤ੍ਵਾਦਿਤ੍ਯਨੇਨ ਯਤ੍ਰ ਪਕ੍ਵਵਾਤਾਤਿਸਾਰੇਪਿ ਵਾਤਾਨੁਗ੍ਰਥਿਤਵਰ੍ਚਸ੍ਤ੍ਵਂ ਨ ਭਵਤਿ ਨਾਸਾਵਨੁਗ੍ਰਥਿਤਸਞ੍ਜ੍ਞ ਇਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ||੫||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ਪਿਤ੍ਤਲਸ੍ਯ ਪੁਨਰਮ੍ਲਲਵਣਕਟੁਕਕ੍ਸਾਰੋਸ੍ਣਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਤਿਮਾਤ੍ਰਨਿਸੇਵਿਣਃ ਪ੍ਰਤਤਾਗ੍ਨਿਸੂਰ੍ਯਸਨ੍ਤਾਪੋਸ੍ਣਮਾਰੁਤੋਪਹਤਗਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਕ੍ਰੋਧੇਰ੍ਸ੍ਯਾਬਹੁਲਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਕੋਪਮਾਪਦ੍ਯਤੇ| ਤਤ੍ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤਂ ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਾਦੂਸ੍ਮਾਣਮੁਪਹਤ੍ਯ ਪੁਰੀਸਾਸ਼ਯਵਿਸਤਮੌਸ੍ਣ੍ਯਾਦ੍ ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਰਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਪੁਰੀਸਮਤਿਸਾਰਾਯ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਤੇ| ਤਸ੍ਯ ਰੂਪਾਣਿ- ਹਾਰਿਦ੍ਰਂ ਹਰਿਤਂ ਨੀਲਂ ਕਸ੍ਣਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੋਪਹਿਤਮਤਿਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਮਤਿਸਾਰ੍ਯਤੇ ਪੁਰੀਸਂ, ਤਸ੍ਣਾਦਾਹਸ੍ਵੇਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਸ਼ੂਲਬ੍ਰਧ੍ਨਸਨ੍ਤਾਪਪਾਕਪਰੀਤ ਇਤਿ ਪਿਤ੍ਤਾਤਿਸਾਰਃ||੬||
पित्तलस्य पुनरम्ललवणकटुकक्षारोष्णतीक्ष्णातिमात्रनिषेविणः प्रतताग्निसूर्यसन्तापोष्णमारुतोपहतगात्रस्य क्रोधेर्ष्याबहुलस्य पित्तं प्रकोपमापद्यते| तत् प्रकुपितं द्रवत्वादूष्माणमुपहत्य पुरीषाशयविसृतमौष्ण्याद् द्रवत्वात् सरत्वाच्च भित्त्वा पुरीषमतिसाराय प्रकल्पते| तस्य रूपाणि- हारिद्रं हरितं नीलं कृष्णं रक्तपित्तोपहितमतिदुर्गन्धमतिसार्यते पुरीषं, तृष्णादाहस्वेदमूर्च्छाशूलब्रध्नसन्तापपाकपरीत इति पित्तातिसारः||६||
🔊 Audio coming soon
ਪਿਤ੍ਤਲਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪਿਤ੍ਤਾਤਿਸਾਰਮਾਹ| ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਾਦੂਸ੍ਮਾਣਮੁਪਹਤ੍ਯੇਤਿ ਯਦ੍ਯਪਿ ਪਿਤ੍ਤਮੁਸ੍ਣਮਗ੍ਨੇਃ ਸਮਾਨਤਯਾ ਵਰ੍ਧਕਂ ਭਵਤੀਤਿ ਯੁਜ੍ਯਤੇ, ਤਥਾਪਿ ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਾਦੂਸ੍ਮਾਣਮਗ੍ਨਿਰੂਪਂ ਹਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪੁਰੀਸਾਸ਼ਯਵਿਸਤਮਿਤਿ ਪੁਰੀਸਾਸ਼ਯਗਤਂ ਪਿਤ੍ਤਮ੍| ਬ੍ਰਧ੍ਨਃ ਗੁਦਃ||੬||
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਸ੍ਯ ਤੁ ਗੁਰੁਮਧੁਰਸ਼ੀਤਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਪਸੇਵਿਨਃ ਸਮ੍ਪੂਰਕਸ੍ਯਾਚਿਨ੍ਤਯਤੋ ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਪਰਸ੍ਯਾਲਸਸ੍ਯ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਪ੍ਰਕੋਪਮਾਪਦ੍ਯਤੇ| ਸ ਸ੍ਵਭਾਵਾਦ੍ ਗੁਰੁਮਧੁਰਸ਼ੀਤਸ੍ਨਿਗ੍ਧਃ ਸ੍ਰਸ੍ਤੋਗ੍ਨਿਮੁਪਹਤ੍ਯ ਸੌਮ੍ਯਸ੍ਵਭਾਵਾਤ੍ ਪੁਰੀਸਾਸ਼ਯਮੁਪਹਤ੍ਯੋਪਕ੍ਲੇਦ੍ਯ ਪੁਰੀਸਮਤਿਸਾਰਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ| ਤਸ੍ਯ ਰੂਪਾਣਿ- ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਸ਼੍ਵੇਤਂ ਪਿਚ੍ਛਿਲਂ ਤਨ੍ਤੁਮਦਾਮਂ ਗੁਰੁ ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਪਹਿਤਮਨੁਬਦ੍ਧਸ਼ੂਲਮਲ੍ਪਾਲ੍ਪਮਭੀਕ੍ਸ੍ਣਮਤਿਸਾਰ੍ਯਤੇ ਸਪ੍ਰਵਾਹਿਕਂ, ਗੁਰੂਦਰਗੁਦਬਸ੍ਤਿਵਙ੍ਕ੍ਸਣਦੇਸ਼ਃ ਕਤੇਪ੍ਯਕਤਸਞ੍ਜ੍ਞਃ ਸਲੋਮਹਰ੍ਸਃ ਸੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ੋ ਨਿਦ੍ਰਾਲਸ੍ਯਪਰੀਤਃ ਸਦਨੋਨ੍ਨਦ੍ਵੇਸੀ ਚੇਤਿ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤਿਸਾਰਃ||੭||
श्लेष्मलस्य तु गुरुमधुरशीतस्निग्धोपसेविनः सम्पूरकस्याचिन्तयतो दिवास्वप्नपरस्यालसस्य श्लेष्मा प्रकोपमापद्यते| स स्वभावाद् गुरुमधुरशीतस्निग्धः स्रस्तोऽग्निमुपहत्य सौम्यस्वभावात् पुरीषाशयमुपहत्योपक्लेद्य पुरीषमतिसाराय कल्पते| तस्य रूपाणि- स्निग्धं श्वेतं पिच्छिलं तन्तुमदामं गुरु दुर्गन्धं श्लेष्मोपहितमनुबद्धशूलमल्पाल्पमभीक्ष्णमतिसार्यते सप्रवाहिकं, गुरूदरगुदबस्तिवङ्क्षणदेशः कृतेऽप्यकृतसञ्ज्ञः सलोमहर्षः सोत्क्लेशो निद्रालस्यपरीतः सदनोऽन्नद्वेषी चेति श्लेष्मातिसारः||७||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤਿਸਾਰਮਾਹ| ਸਮ੍ਪੂਰਕਸ੍ਯੇਤਿ ਅਤਿਮਾਤ੍ਰਾਸ਼ਨਸ਼ੀਲਸ੍ਯ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣੋਗ੍ਨ੍ਯੁਪਘਾਤੇ ਹੇਤੁਮਾਹ- ਸੌਮ੍ਯਸ੍ਵਭਾਵਾਦਿਤਿ; ਸੌਮ੍ਯਸ੍ਯਾਗ੍ਨੇਰ੍ਵਿਰੁਦ੍ਧਤ੍ਵਾਦੁਪਘਾਤਂ ਕਰੋਤੀਤਿ ਯੁਕ੍ਤਮੇਵੇਤਿ ਭਾਵਃ| ਪੁਰੀਸਾਸ਼ਯਮੁਪਹਤ੍ਯੇਤਿ ਪੁਰੀਸਾਸ਼ਯਂ ਗਤ੍ਵਾ, ਹਨ੍ਤੇਰ੍ਗਤਿਹਿਂਸਾਰ੍ਥਕਤ੍ਵਾਦਤ੍ਰ ਗਤ੍ਯਰ੍ਥਤਾ; ਕਿਂਵਾ ਪੁਰੀਸਾਸ਼ਯਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸ੍ਥਾਨੇਨ ਸ੍ਥਾਨਿਨ ਉਪਚਾਰਾਤ੍ ਪੁਰੀਸਮੇਵੋਚ੍ਯਤੇ, ਯਥਾ- ‘ਮਞ੍ਚਾਃ ਕ੍ਰੋਸ਼ਨ੍ਤਿ’ ਇਤਿਵਤ੍, ਤਤਸ਼੍ਚ ਪੁਰੀਸਮੁਪਹਤ੍ਯੇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਕਤੇਪ੍ਯਕਤਸਞ੍ਜ੍ਞ ਇਤਿ ਕਤੇਪਿ ਵੇਗੇ ਨ ਵੇਗਂ ਕਤਂ ਬੁਧ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਤ੍ਰ ਚ ਪਿਤ੍ਤਾਤਿਸਾਰੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤਿਸਾਰੇ ਚ ਸਾਮਤਾਲਕ੍ਸਣਂ ਯਦ੍ਯਪਿ ਨੋਕ੍ਤਂ, ਤਥਾਪਿ ਸਾਮਵਾਤਾਤੀਸਾਰਸਮ੍ਬਨ੍ਧਕਤਵਿਜ੍ਜਲਤ੍ਵਾਮਗਨ੍ਧਿਤ੍ਵਪ੍ਰਕਾਰੈਰ੍ਲਕ੍ਸਣੈਸ੍ਤਯੋਰਪ੍ਯਾਮਾਤਿਸਾਰਰੂਪਾਵਸ੍ਥਾ ਜ੍ਞੇਯੈਵ| ਤਥਾਹਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਵਸਰੇ ‘ਪਿਤ੍ਤਾਤਿਸਾਰਂ ਪੁਨਰ੍ਨਿਦਾਨੋਪਸ਼ਯਾਕਤਿਭਿਰਾਮਾਨ੍ਵਯਂ ਵਿਦਿਤ੍ਵਾ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾਮਾਤਿਸਾਰੇ ਪਥਕ੍ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ, ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤਿਸਾਰੇ ਤੁ ਸਾਮੇ ਨਿਰਾਮੇ ਚ ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਾਦਿਰੂਪਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਸਮਾਨੈਵੇਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਪਥਗਾਮਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤੀਸਾਰਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਨੋਕ੍ਤਾ; ਕ੍ਸਾਰਪਾਣਿਨਾ ਸਰ੍ਵਾਤਿਸਾਰਾਣਾਮੇਵ ਸਾਮਤਾ ਪਥਗੁਕ੍ਤਾ; ਵਚਨਂ ਹਿ- “ਵਾਤਾਤਿਸਾਰਃ ਸਾਮਸ਼੍ਚ ਸਸ਼ੂਲਃ ਫੇਨਿਲਸ੍ਤਨੁਃ| ਸ਼੍ਯਾਵਃ ਸਸ਼ਬ੍ਦੋ ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧੋ ਵਿਬਦ੍ਧੋਲ੍ਪਾਲ੍ਪ ਏਵ ਚ|| ਏਵਂ ਪਿਤ੍ਤਕਫੇ ਸਾਮਮਤੀਸਾਰਂ ਵਿਨਿਰ੍ਦਿਸ਼ੇਤ੍” ਇਤਿ| ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਪ੍ਰਾਸਤਯੋਗਿਕਾਯਾਂ ਸਿਦ੍ਧੌ (ਸਿ.ਅ.੮) ਸਰ੍ਵਦੋਸਾਣਾਮੇਵਾਮਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਤ੍ ਪਥਗ੍ਭੇਦਾ ਉਕ੍ਤਾਃ||੭||
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ਅਤਿਸ਼ੀਤਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਗੁਰੁਖਰਕਠਿਨਵਿਸਮਵਿਰੁਦ੍ਧਾਸਾਤ੍ਮ੍ਯਭੋਜਨਾਦਭੋਜਨਾਤ੍ ਕਾਲਾਤੀਤਭੋਜਨਾਦ੍ ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦਭ੍ਯਵਹਰਣਾਤ੍ ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟਮਦ੍ਯਪਾਨੀਯਪਾਨਾਦਤਿਮਦ੍ਯਪਾਨਾਦਸਂਸ਼ੋਧਨਾਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਕਰ੍ਮਣਾਂ ਵਿਸਮਗਮਨਾਦਨੁਪਚਾਰਾਜ੍ਜ੍ਵਲਨਾਦਿਤ੍ਯਪਵਨਸਲਿਲਾਤਿਸੇਵਨਾਦਸ੍ਵਪ੍ਨਾ- ਦਤਿਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦ੍ਵੇਗਵਿਧਾਰਣਾਦਤੁਵਿਪਰ੍ਯਯਾਦਯਥਾਬਲਮਾਰਮ੍ਭਾਦ੍ਭਯਸ਼ੋਕਚਿਤ੍ਤੋਦ੍ਵੇਗਾਤਿਯੋਗਾਤ੍ ਕਮਿਸ਼ੋਸਜ੍ਵਰਾਰ੍ਸ਼ੋਵਿਕਾਰਾਤਿਕਰ੍ਸਣਾਦ੍ਵਾ ਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨਾਗ੍ਨੇਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਦੋਸਾਃ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤਾ ਭੂਯ ਏਵਾਗ੍ਨਿਮੁਪਹਤ੍ਯ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਮਨੁਪ੍ਰਵਿਸ਼੍ਯਾਤੀਸਾਰਂ ਸਰ੍ਵਦੋਸਲਿਙ੍ਗਂ ਜਨਯਨ੍ਤਿ||੮||
अतिशीतस्निग्धरूक्षोष्णगुरुखरकठिनविषमविरुद्धासात्म्यभोजनादभोजनात् कालातीतभोजनाद् यत्किञ्चिदभ्यवहरणात् प्रदुष्टमद्यपानीयपानादतिमद्यपानादसंशोधनात् प्रतिकर्मणां विषमगमनादनुपचाराज्ज्वलनादित्यपवनसलिलातिसेवनादस्वप्ना- दतिस्वप्नाद्वेगविधारणादृतुविपर्ययादयथाबलमारम्भाद्भयशोकचित्तोद्वेगातियोगात् कृमिशोषज्वरार्शोविकारातिकर्षणाद्वा व्यापन्नाग्नेस्त्रयो दोषाः प्रकुपिता भूय एवाग्निमुपहत्य पक्वाशयमनुप्रविश्यातीसारं सर्वदोषलिङ्गं जनयन्ति||८||
🔊 Audio coming soon
ਅਤਿਸ਼ੀਤੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਾਤੀਸਾਰਮਾਹ| ਅਤ੍ਰ ਚ ਸ਼ੀਤਾਦੀਨਾਂ ਯਥਾਸਮ੍ਭਵਂ ਵਾਤਾਦਿਕਰ੍ਤਤ੍ਵਂ ਜ੍ਞੇਯਂ; ਕਿਂਵਾ ਸਰ੍ਵੇਸਾਮੇਵ ਤ੍ਰਿਦੋਸਕਰ੍ਤਤ੍ਵਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ- “ਸ਼ਮਪ੍ਰਕੋਪੌ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਦੋਸਾਣਾਮਗ੍ਨਿਸਂਸ਼੍ਰਿਤੌ” (ਚਿ.ਅ.੫) ਇਤਿ| ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦਭ੍ਯਵਹਰਣਾਦਿਤਿ ਪਥ੍ਯਾਪਥ੍ਯਭੋਜਨਾਤ੍| ਅਨੁਪਚਾਰਾਦਿਤਿ ਪ੍ਰਤਿਕਰ੍ਮਣਾਮੇਵਾਸਮ੍ਯਗੁਪਚਾਰਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਲਿਲਾਤਿਸੇਵਨਾਦਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਅਵਗਾਹਾਦਿਨਾ ਬਾਹ੍ਯਸੇਵਨਂ ਸਲਿਲਸ੍ਯੋਚ੍ਯਤੇ, ਅਤਿਪਾਨਂ ਤੁ ਪ੍ਰਾਗੇਵੋਕ੍ਤਮ੍| ਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨਾਗ੍ਨੇਰਿਤਿ ਵਚਨਾਦ੍ਯਥੋਕ੍ਤਹੇਤੂਨਾਮਗ੍ਨਿਵਧਦ੍ਵਾਰੈਵ ਪ੍ਰਾਯਸ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਕਰ੍ਤਤ੍ਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ||੮||
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
ਅਪਿ ਚ ਸ਼ੋਣਿਤਾਦੀਨ੍ ਧਾਤੂਨਤਿਪ੍ਰਕਸ੍ਟਂ ਦੂਸਯਨ੍ਤੋ ਧਾਤੁਦੋਸਸ੍ਵਭਾਵਕਤਾਨਤੀਸਾਰਵਰ੍ਣਾਨੁਪਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਸ਼ੋਣਿਤਾਦਿਸੁ ਧਾਤੁਸ੍ਵਤਿਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟੇਸੁ ਹਾਰਿਦ੍ਰਹਰਿਤਨੀਲਮਾਞ੍ਜਿਸ੍ਠਮਾਂਸਧਾਵਨਸਨ੍ਨਿਕਾਸ਼ਂ ਰਕ੍ਤਂ ਕਸ੍ਣਂ ਸ਼੍ਵੇਤਂ ਵਰਾਹਭੇਦਃਸਦਸ਼ਮਨੁਬਦ੍ਧਵੇਦਨਮਵੇਦਨਂ ਵਾ ਸਮਾਸਵ੍ਯਤ੍ਯਾਸਾਦੁਪਵੇਸ਼੍ਯਤੇ ਸ਼ਕਦ੍ ਗ੍ਰਥਿਤਮਾਮਂ ਸਕਤ੍, ਸਕਦਪਿ ਪਕ੍ਵਮਨਤਿਕ੍ਸੀਣਮਾਂਸਸ਼ੋਣਿਤਬਲੋ ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਿਰ੍ਵਿਹਤਮੁਖਰਸਸ਼੍ਚ; ਤਾਦਸ਼ਮਾਤੁਰਂ ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍| ਏਭਿਰ੍ਵਰ੍ਣੈਰਤਿਸਾਰ੍ਯਮਾਣਂ ਸੋਪਦ੍ਰਵਮਾਤੁਰਮਸਾਧ੍ਯੋਯਮਿਤਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਚਕ੍ਸੀਤ; ਤਦ੍ਯਥਾ- ਪਕ੍ਵਸ਼ੋਣਿਤਾਭਂ ਯਕਤ੍ਖਣ੍ਡੋਪਮਂ ਮੇਦੋਮਾਂਸੋਦਕਸਨ੍ਨਿਕਾਸ਼ਂ ਦਧਿਘਤਮਜ੍ਜਤੈਲਵਸਾਕ੍ਸੀਰਵੇਸਵਾਰਾਭਮਤਿਨੀਲਮਤਿਰਕ੍ਤਮਤਿਕਸ੍ਣਮੁਦਕਮਿਵਾਚ੍ਛਂ ਪੁਨਰ੍ਮੇਚਕਾਭਮਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਹਰਿਤਨੀਲਕਸਾਯਵਰ੍ਣਂ ਕਰ੍ਬੁਰਮਾਵਿਲਂ ਪਿਚ੍ਛਿਲਂ ਤਨ੍ਤੁਮਦਾਮਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਕੋਪਗਤਮਤਿਕੁਣਪਪੂਤਿਪੂਯਗਨ੍ਧ੍ਯਾਮਾਮਮਤ੍ਸ੍ਯਗਨ੍ਧਿ ਮਕ੍ਸਿਕਾਕਾਨ੍ਤਂ ਕੁਥਿਤਬਹੁਧਾਤੁਸ੍ਰਾਵਮਲ੍ਪਪੁਰੀਸਮਪੁਰੀਸਂ ਵਾਤਿਸਾਰ੍ਯਮਾਣਂ ਤਸ੍ਣਾਦਾਹਜ੍ਵਰਭ੍ਰਮਤਮਕਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸਾਨੁਬਨ੍ਧਮਤਿਵੇਦਨਮਵੇਦਨਂ ਵਾ ਸ੍ਰਸ੍ਤਪਕ੍ਵਗੁਦਂ ਪਤਿਤਗੁਦਵਲਿਂ ਮੁਕ੍ਤਨਾਲਮਤਿਕ੍ਸੀਣਬਲਮਾਂਸਸ਼ੋਣਿਤਂ ਸਰ੍ਵਪਰ੍ਵਾਸ੍ਥਿਸ਼ੂਲਿਨਮਰੋਚਕਾਰਤਿਪ੍ਰਲਾਪਸਮ੍ਮੋਹਪਰੀਤਂ ਸਹਸੋਪਰਤਵਿਕਾਰਮਤਿਸਾਰਿਣਮਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍; ਇਤਿ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਤਿਸਾਰਃ||੯||
अपि च शोणितादीन् धातूनतिप्रकृष्टं दूषयन्तो धातुदोषस्वभावकृतानतीसारवर्णानुपदर्शयन्ति| तत्र शोणितादिषु धातुष्वतिप्रदुष्टेषु हारिद्रहरितनीलमाञ्जिष्ठमांसधावनसन्निकाशं रक्तं कृष्णं श्वेतं वराहभेदःसदृशमनुबद्धवेदनमवेदनं वा समासव्यत्यासादुपवेश्यते शकृद् ग्रथितमामं सकृत्, सकृदपि पक्वमनतिक्षीणमांसशोणितबलो मन्दाग्निर्विहतमुखरसश्च; तादृशमातुरं कृच्छ्रसाध्यं विद्यात्| एभिर्वर्णैरतिसार्यमाणं सोपद्रवमातुरमसाध्योऽयमिति प्रत्याचक्षीत; तद्यथा- पक्वशोणिताभं यकृत्खण्डोपमं मेदोमांसोदकसन्निकाशं दधिघृतमज्जतैलवसाक्षीरवेसवाराभमतिनीलमतिरक्तमतिकृष्णमुदकमिवाच्छं पुनर्मेचकाभमतिस्निग्धं हरितनीलकषायवर्णं कर्बुरमाविलं पिच्छिलं तन्तुमदामं चन्द्रकोपगतमतिकुणपपूतिपूयगन्ध्यामाममत्स्यगन्धि मक्षिकाकान्तं कुथितबहुधातुस्रावमल्पपुरीषमपुरीषं वाऽतिसार्यमाणं तृष्णादाहज्वरभ्रमतमकहिक्काश्वासानुबन्धमतिवेदनमवेदनं वा स्रस्तपक्वगुदं पतितगुदवलिं मुक्तनालमतिक्षीणबलमांसशोणितं सर्वपर्वास्थिशूलिनमरोचकारतिप्रलापसम्मोहपरीतं सहसोपरतविकारमतिसारिणमचिकित्स्यं विद्यात्; इति सन्निपातातिसारः||९||
🔊 Audio coming soon
ਅਪਿਚੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਿਕਤਿਵਿਸਮਸਮਵਾਯਾਰਬ੍ਧਤ੍ਰਿਦੋਸਜਲਕ੍ਸਣਮਾਹ| ਅਤਿਪ੍ਰਕਸ੍ਟਂ ਪ੍ਰਦੂਸਯਨ੍ਤ ਇਤਿ ਅਤਿਪ੍ਰਕਸ੍ਟਂ ਯਥਾ ਭਵਤਿ ਤਥਾ ਪ੍ਰਦੂਸਯਨ੍ਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਮਾਂਸਧਾਵਨਂ ਮਾਂਸਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਨੋਦਕਮ੍| ਸਮਾਸਵ੍ਯਤ੍ਯਾਸਾਦੁਪਵੇਸ਼੍ਯਤ ਇਤਿ ਸਮਾਸਃ ਯਥੋਕ੍ਤਲਕ੍ਸਣਾਨਾਂ ਮੇਲਕਃ, ਵ੍ਯਤ੍ਯਾਸਃ ਅਮੇਲਕਃ| ਸਕਦਿਤਿ ਕਦਾਚਿਤ੍| ਵਿਗਤਰਸਂ ਮੁਖਂ ਯਸ੍ਯ ਸ ਵਿਰਸਮੁਖਃ| ਏਭਿਃ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣੈਃ| ਵੇਸਵਾਰਾਭਂ ਵੇਸਵਾਰਸਦਸ਼ਂ; ਤਲ੍ਲਕ੍ਸਣਂ ਚ “ਨਿਰਸ੍ਥਿ ਪਿਸ਼ਿਤਂ ਪਿਸ੍ਟਂ” (ਸੁ.ਸੂ.ਅ.੪੬) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨੋਕ੍ਤਮ੍| ਮੇਚਕਾਭਮਿਤਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਕਸ੍ਣਮ੍| ਮਕ੍ਸਿਕਾਕਾਨ੍ਤਮਿਤਿ ਮਕ੍ਸਿਕਾਪ੍ਰਿਯਂ, ‘ਮਕ੍ਸਿਕਾਕ੍ਰਾਨ੍ਤਂ’ ਇਤਿ ਪਾਠੇ ਪਕ੍ਸਿਕਾਪਰੀਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਸ੍ਣੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸੋਪਦ੍ਰਵਮਿਤ੍ਯਨੇਨ ਸੂਚਿਤਾਨੁਪਦ੍ਰਵਾਨਾਹ| ਮੁਕ੍ਤਨਾਲਮਿਤਿ ਮੁਕ੍ਤਗੁਦਮ੍| ਸਹਸੋਪਰਤਵਿਕਾਰਤ੍ਵਂ ਯਦ੍ਯਪਿ ਰਿਸ੍ਟੇ ਸਂਸ਼ਯਿਤਮਰਣਮੁਕ੍ਤਂ, ਤਥਾਪੀਹਾਤੀਸਾਰਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਨਿਸ਼੍ਚਿਤਮਰਣਜ੍ਞਾਪਕਤਯੋਚ੍ਯਤੇ||੯||
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
ਤਮਸਾਧ੍ਯਤਾਮਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸੇਦ੍ ਯਥਾਪ੍ਰਧਾਨੋਪਕ੍ਰਮੇਣ ਹੇਤੂਪਸ਼ਯਦੋਸਵਿਸ਼ੇਸਪਰੀਕ੍ਸਯਾ ਚੇਤਿ||੧੦||
तमसाध्यतामसम्प्राप्तं चिकित्सेद् यथाप्रधानोपक्रमेण हेतूपशयदोषविशेषपरीक्षया चेति||१०||
🔊 Audio coming soon
ਯਥਾਪ੍ਰਧਾਨੋਪਕ੍ਰਮੇਣੇਤਿ ਦੋਸਤ੍ਰਯੇ ਯਃ ਪ੍ਰਧਾਨੋ ਭਵਤਿ ਤਸ੍ਯੋਪਕ੍ਰਮੇਣੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਹੇਤ੍ਵਾਦਿਪਰੀਕ੍ਸਾ ਚੇਹੋਤ੍ਤਰਕਾਲਭਾਵਿਨੀ, ਤੇਨਾਤ੍ਰ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸੈਵੋਚ੍ਯਤੇ||੧੦||
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
ਆਗਨ੍ਤੂ ਦ੍ਵਾਵਤੀਸਾਰੌ ਮਾਨਸੌ ਭਯਸ਼ੋਕਜੌ| ਤਤ੍ਤਯੋਰ੍ਲਕ੍ਸਣਂ ਵਾਯੋਰ੍ਯਦਤੀਸਾਰਲਕ੍ਸਣਮ੍||੧੧||
आगन्तू द्वावतीसारौ मानसौ भयशोकजौ| तत्तयोर्लक्षणं वायोर्यदतीसारलक्षणम्||११||
🔊 Audio coming soon
ਆਗਨ੍ਤੂ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਭਯਸ਼ੋਕਜਾਵਤੀਸਾਰੌ ਪ੍ਰਾਹ| ਆਗਨ੍ਤੂ ਇਤਿ ਆਗਨ੍ਤੁਹੇਤੁਜਨਿਤਭਯਸ਼ੋਕਜੌ| ਮਾਨਸਾਵਿਤਿ ਮਾਨਸਦੋਸਭਯਸ਼ੋਕਜਨਿਤੌ| ਏਤੇਨ ਮਾਨਸਤ੍ਵਮਾਗਨ੍ਤੁਤ੍ਵਂ ਚਾਨਯੋਰ੍ਨ ਵਿਰੋਧਿ ਭਵਤਿ| ਅਨਯੋਰ੍ਲਕ੍ਸਣਮਤਿਦੇਸ਼ੇਨਾਹ- ਤਤ੍ਤਯੋਰ੍ਲਕ੍ਸਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ||੧੧||
Adhikarana 11 (12-13) · Śloka 13
ਮਾਰੁਤੋ ਭਯਸ਼ੋਕਾਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਹਿ ਪਰਿਕੁਪ੍ਯਤਿ| ਤਯੋਃ ਕ੍ਰਿਯਾ ਵਾਤਹਰੀ ਹਰ੍ਸਣਾਸ਼੍ਵਾਸਨਾਨਿ ਚ||੧੨|| ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਾਃ ਸਡਤੀਸਾਰਾਃ, ਸਾਧ੍ਯਾਨਾਂ ਸਾਧਨਂ ਤ੍ਵਤਃ| ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮ੍ਯਨੁਪੂਰ੍ਵੇਣ ਯਥਾਵਤ੍ਤਨ੍ਨਿਬੋਧਤ||੧੩||
मारुतो भयशोकाभ्यां शीघ्रं हि परिकुप्यति| तयोः क्रिया वातहरी हर्षणाश्वासनानि च||१२|| इत्युक्ताः षडतीसाराः, साध्यानां साधनं त्वतः| प्रवक्ष्याम्यनुपूर्वेण यथावत्तन्निबोधत||१३||
🔊 Audio coming soon
ਕਸ੍ਮਾਤ੍ ਪੁਨਰ੍ਵਾਤਾਤਿਸਾਰਲਕ੍ਸਣਮਨਯੋਰ੍ਭਵਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਮਾਰੁਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਸ੍ਮਾਦ੍ ਭਯਸ਼ੋਕਜਨਿਤੋਤ੍ਰ ਮਾਰੁਤਃ ਕਾਰਣਂ ਭਵਤਿ, ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਾਤਾਤੀਸਾਰਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ਯੁਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਨ ਚਾਨਯੋਰ੍ਵਾਤਜਨ੍ਯਤ੍ਵੇਨ ਵਾਤਜਲਕ੍ਸਣਯੁਕ੍ਤਤ੍ਵੇਨ ਵਾਤਜੇਨੈਵ ਗ੍ਰਹਣਮਸ੍ਤ੍ਵਿਤਿ ਵਾਚ੍ਯਂ; ਯਤੋਨਯੋਰ੍ਵਾਤਜਾਦ੍ਭਿਨ੍ਨਾਪਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਭਵਿਸ੍ਯਤਿ ਹਰ੍ਸਣਾਸ਼੍ਵਾਸਨਰੂਪਾ, ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਭੇਦਾਰ੍ਥਮੇਵ ਵ੍ਯਾਧੀਨਾਂ ਭੇਦੋਭਿਧੀਯਤੇ| ਕਿਞ੍ਚ, ਲਕ੍ਸਣਭੇਦੋਪ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਮਾਰੁਤਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਹਿ ਪਰਿਕੁਪ੍ਯਤਿ’ ਇਤ੍ਯਨੇਨੋਕ੍ਤਃ| ਯਤੋ ਭਯਸ਼ੋਕਜੇਤੀਸਾਰੇ ਸ਼ੀਘ੍ਰਕਾਰੀ ਵਾਯੁਰ੍ਭਵਤੀਤਿ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਕੁਪ੍ਯਤੀਤਿ ਪਦੇਨੋਚ੍ਯਤੇ; ਤੇਨ ਨਿਦਾਨਾਨਨ੍ਤਰਂ ਝਟਿਤਿ ਉਤ੍ਪਾਦ ਏਵਾਤ੍ਰ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਮਪਿ ਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਤਿਸਾਰੇ ਭਯਸ਼ੋਕੌ ਕਾਰਣਤ੍ਵੇਨੋਕ੍ਤੌ, ਤੌ ਹਿ ਹੇਤ੍ਵਨ੍ਤਰਸਹਿਤੌ ਤਤ੍ਰ ਕਾਰਣਂ ਭਵਤ ਇਤਿ ਨੈਕਕਾਰਣਤਾ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਭਯਸ਼ੋਕਜਾਨਾਮ੍| ਭਯਸ਼ੋਕਜਯੋਸ਼੍ਚ ਯਦ੍ਯਪਿ ਤੁਲ੍ਯਂ ਲਕ੍ਸਣਮਿਹੋਕ੍ਤਂ, ਤਥਾਪਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਭੇਦਾਤ੍ਤਯੋਰ੍ਭੇਦ ਉਕ੍ਤਃ; ਤਥਾਹਿ- ਭਯਜੇ ਆਸ਼੍ਵਾਸਨਂ, ਸ਼ੋਕਜੇ ਹਰ੍ਸਣਮਿਤਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਭੇਦਃ| ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ ਤੁ- “ਤੈਸ੍ਤੈਰ੍ਭਾਵੈਃ ਸ਼ੋਚਤੋਲ੍ਪਾਸ਼ਨਸ੍ਯ ਬਾਸ੍ਪੋਸ੍ਮਾ ਵੈ ਵਹ੍ਨਿਮਾਵਿਸ਼੍ਯ ਜਨ੍ਤੋਃ” (ਸੁ.ਉ.ਤ.ਅ.੪੦) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸ਼ੋਕਜਃ ਪ੍ਰਬਨ੍ਧੇਨੋਕ੍ਤਃ, ਸ ਇਹੋਕ੍ਤਸ਼ੋਕਜਾਦਨ੍ਯ ਏਵ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਹੇਤੁਜਨ੍ਯਃ, ਇਹ ਤ੍ਵਸੌ ਸਾਨ੍ਨਿਪਾਤਿਕੇਵਰੁਦ੍ਧੋ ਜ੍ਞੇਯਃ| ਤਥਾਹਿ- ਤਤ੍ਰ ਬਾਸ੍ਪੋਸ੍ਮਣੋਪਿ ਕਾਰਣਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਂ, ਤੇਨ ਸ਼ੋਕਾਨਸ਼ਨਤੋ ਵਾਯੁਃ ਬਾਸ੍ਪੋਸ੍ਮਣਾ ਚ ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਵਪਿ ਤਤ੍ਰ ਕਾਰਣਤ੍ਵੇਨ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤੌ, ਅਤ ਏਵ ਚ ਤਸ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਮਪਿ ਤਤ੍ਰੋਕ੍ਤਮ੍; ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਚ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜੇ ਸ਼ੋਕੋਪਿ ਕਾਰਣਤ੍ਵੇਨੋਕ੍ਤਃ| ਯਸ੍ਤੁ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ “ਅਨ੍ਨਾਜੀਰ੍ਣਾਤ੍ ਪ੍ਰਦ੍ਰੁਤਾਃ” (ਸੁ.ਉ.ਤ.ਅ.੪੦) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾਜੀਰ੍ਣਜਃ ਪਥਗੁਕ੍ਤਃ, ਤਸ੍ਯੇਹੋਕ੍ਤਤ੍ਰਿਦੋਸਜੇਵਰੋਧੋ ਵ੍ਯਕ੍ਤ ਏਵ; ਯਤਸ੍ਤਤ੍ਰੈਵ ‘ਦੋਸਾਃ’ ਇਤਿ ਬਹੁਵਚਨੇਨ ਅਨ੍ਨਾਜੀਰ੍ਣਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਦੋਸਕਾਰਣਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਂ, ਇਹਾਪਿ ਚ ‘ਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨੇਗ੍ਨੌ’ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਅਗ੍ਨਿਮਾਨ੍ਦ੍ਯਜਨਿਤਾਜੀਰ੍ਣਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਾਤਿਸਾਰੇ ਕਾਰਣਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਮੇਵ; ਤੇਨ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੋਕ੍ਤਸਰ੍ਵਾਤਿਸਾਰਾਵਰੋਧੋਤ੍ਰ ਜ੍ਞੇਯਃ||੧੨-੧੩||
Adhikarana 12 (14-19) · Śloka 19
ਦੋਸਾਃ ਸਨ੍ਨਿਚਿਤਾ ਯਸ੍ਯ ਵਿਦਗ੍ਧਾਹਾਰਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਾਃ| ਅਤੀਸਾਰਾਯ ਕਲ੍ਪਨ੍ਤੇ ਭੂਯਸ੍ਤਾਨ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯੇਤ੍||੧੪|| ਨ ਤੁ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣਂ ਦੇਯਂ ਪੂਰ੍ਵਮਾਮਾਤਿਸਾਰਿਣੇ| ਵਿਬਧ੍ਯਮਾਨਾਃ ਪ੍ਰਾਗ੍ਦੋਸਾ ਜਨਯਨ੍ਤ੍ਯਾਮਯਾਨ੍ ਬਹੂਨ੍||੧੫|| ਦਣ੍ਡਕਾਲਸਕਾਧ੍ਮਾਨਗ੍ਰਹਣ੍ਯਰ੍ਸ਼ੋਗਦਾਂਸ੍ਤਥਾ| ਸ਼ੋਥਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯਪ੍ਲੀਹਕੁਸ੍ਠਗੁਲ੍ਮੋਦਰਜ੍ਵਰਾਨ੍||੧੬|| ਤਸ੍ਮਾਦੁਪੇਕ੍ਸੇਤੋਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਾਨ੍ ਵਰ੍ਤਮਾਨਾਨ੍ ਸ੍ਵਯਂ ਮਲਾਨ੍| ਕਚ੍ਛ੍ਰਂ ਵਾ ਵਹਤਾਂ ਦਦ੍ਯਾਦਭਯਾਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਿਨੀਮ੍||੧੭|| ਤਯਾ ਪ੍ਰਵਾਹਿਤੇ ਦੋਸੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤ੍ਯੁਦਰਾਮਯਃ| ਜਾਯਤੇ ਦੇਹਲਘੁਤਾ ਜਠਰਾਗ੍ਨਿਸ਼੍ਚ ਵਰ੍ਧਤੇ||੧੮|| ਪ੍ਰਮਥ੍ਯਾਂ ਮਧ੍ਯਦੋਸਾਣਾਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਦੀਪਨਪਾਚਨੀਮ੍| ਲਙ੍ਘਨਂ ਚਾਲ੍ਪਦੋਸਾਣਾਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਮਤਿਸਾਰਿਣਾਮ੍||੧੯||
दोषाः सन्निचिता यस्य विदग्धाहारमूर्च्छिताः| अतीसाराय कल्पन्ते भूयस्तान् सम्प्रवर्तयेत्||१४|| न तु सङ्ग्रहणं देयं पूर्वमामातिसारिणे| विबध्यमानाः प्राग्दोषा जनयन्त्यामयान् बहून्||१५|| दण्डकालसकाध्मानग्रहण्यर्शोगदांस्तथा| शोथपाण्ड्वामयप्लीहकुष्ठगुल्मोदरज्वरान्||१६|| तस्मादुपेक्षेतोत्क्लिष्टान् वर्तमानान् स्वयं मलान्| कृच्छ्रं वा वहतां दद्यादभयां सम्प्रवर्तिनीम्||१७|| तया प्रवाहिते दोषे प्रशाम्यत्युदरामयः| जायते देहलघुता जठराग्निश्च वर्धते||१८|| प्रमथ्यां मध्यदोषाणां दद्याद्दीपनपाचनीम्| लङ्घनं चाल्पदोषाणां प्रशस्तमतिसारिणाम्||१९||
🔊 Audio coming soon
ਦੋਸਾਃ ਸਨ੍ਨਿਚਿਤਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ| ਵਿਦਗ੍ਧਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਤ੍ਰਾਪਕ੍ਵਾਹਾਰਵਾਚਿਨਾ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਮਪ੍ਯਾਮਂ, ਵਿਦਗ੍ਧਂ, ਵਿਸ੍ਟਬ੍ਧਂ, ਰਸਸ਼ੇਸਂ ਚਾਜੀਰ੍ਣਂ ਗਹ੍ਯਤੇ| ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਯੇਦਿਤ੍ਯਨੇਨ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਮਾਨਸ੍ਯੋਪੇਕ੍ਸਯਾ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਂ, ਤਥਾ ਸ੍ਤੋਕਂ ਵਹਤਾਂ ਵਿਰੇਚਨਯੋਗਾਤ੍ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਂ; ਯਦ੍ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ- ‘ਕਚ੍ਛ੍ਰਂ ਵਾ ਵਹਤਾਂ ਦਦ੍ਯਾਦਭਯਾਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਿਨੀਮ੍’ ਇਤਿ| ਨ ਤੁ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਦੇਯਮਾਮਾਤਿਸਾਰਿਣੇ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਪੂਰ੍ਵਮਿਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸਣੇਨੋਤ੍ਤਰਕਾਲਂ ਦੇਯਮਾਮਾਤੀਸਾਰੇ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਪ੍ਰਥਮਂ ਚਾਮਾਤੀਸਾਰਸ੍ਯੋਪੇਕ੍ਸਯਾ ਵਿਰੇਚਨਦਾਨੇਨ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਮੁਕ੍ਤਮਿਤਿ ਵਿਰੋਧੇ ਇਯਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ- ਯਤ੍ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧੇ ਆਮੇ ਬਲਵਤਿ ਚ ਪੁਰੁਸੇ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਮੇਵ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ, ਯਦਾ ਤੁ ਦੁਰ੍ਬਲਃ ਪੁਮਾਨ੍ ਕ੍ਸੀਣਸ਼੍ਚਾਮਸ੍ਤਦਾ ਪ੍ਰਥਮਮੁਪੇਕ੍ਸਯਾ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ; ਤਸ੍ਯਾਂ ਹ੍ਯਵਸ੍ਥਾਯਾਮਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣੇ ਆਤੁਰਸ੍ਯ ਬਲਭ੍ਰਂਸ਼ਾਨ੍ਮਰਣਮੇਵ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣਂ ਨ ਦੇਯਮਿਤਿ ਪ੍ਰਧਾਨਮਮ੍ਬਸ੍ਠਾਸ਼ਾਲ੍ਮਲਕੁਟਜਤ੍ਵਗਾਦਿਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣਂ ਨ ਦੇਯਂ, ਮੁਸ੍ਤੋਦੀਚ੍ਯਾਦਿ ਤੁ ਪਾਚਨਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣਂ ਦੇਯਮਿਤਿ ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਤਿ| ਇਯਂ ਚਾਮਾਤਿਸਾਰਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਸਰ੍ਵਾਮਾਤਿਸਾਰਾਣਾਂ ਸਾਧਾਰਣੀ ਜ੍ਞੇਯਾ| ਕਚ੍ਛ੍ਰਂ ਵਾ ਵਹਤਾਮਿਤਿ ਸਵਿਬਨ੍ਧਂ ਵਹਤਾਮ੍| ਪ੍ਰਮਥ੍ਯਾਮਿਤਿ ਪਾਚਨਦੀਪਨੀਯਂ ਕਸਾਯਂ; ਪ੍ਰਮਥ੍ਯਾਸ਼ਬ੍ਦੋ ਹਿ ਵਦ੍ਧਪਰਮ੍ਪਰਯਾ ਪਾਚਨਦੀਪਨਕਸਾਯੇ ਵੈਦ੍ਯਕਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੇ ਪਰਿਭਾਸਿਤਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ; ਯਥਾ- ਵਿਡਙ੍ਗਕਸਾਯਃ ਸ਼ੈਖਰਿਕਕਸਾਯਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਵੈਦ੍ਯੈਰੁਚ੍ਯਤੇ| ਬਹੁਦੋਸੇ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨਂ, ਤਥਾ ਮਧ੍ਯਦੋਸੇ ਪ੍ਰਮਥ੍ਯੋਕ੍ਤਾ, ਅਲ੍ਪਦੋਸੇ ਚ ਸਾਮੇ ਪ੍ਰਥਮਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਾਹ- ਲਙ੍ਘਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ||੧੪-੧੯||
Adhikarana 13 (20-22) · Śloka 22
ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਨਾਗਰਂ ਧਾਨ੍ਯਂ ਭੂਤੀਕਮਭਯਾ ਵਚਾ| ਹ੍ਰੀਵੇਰਂ ਭਦ੍ਰਮੁਸ੍ਤਾਨਿ ਬਿਲ੍ਵਂ ਨਾਗਰਧਾਨ੍ਯਕਮ੍||੨੦|| ਪਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣੀ ਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾ ਚ ਸਮਙ੍ਗਾ ਕਣ੍ਟਕਾਰਿਕਾ| ਤਿਸ੍ਰਃ ਪ੍ਰਮਥ੍ਯਾ ਵਿਹਿਤਾਃ ਸ਼੍ਲੋਕਾਰ੍ਧੈਰਤਿਸਾਰਿਣਾਮ੍||੨੧|| ਵਚਾਪ੍ਰਤਿਵਿਸਾਭ੍ਯਾਂ ਵਾ ਮੁਸ੍ਤਪਰ੍ਪਟਕੇਨ ਵਾ| ਹ੍ਰੀਵੇਰਸ਼ਙ੍ਗਵੇਰਾਭ੍ਯਾਂ ਪਕ੍ਵਂ ਵਾ ਪਾਯਯੇਜ੍ਜਲਮ੍||੨੨||
पिप्पली नागरं धान्यं भूतीकमभया वचा| ह्रीवेरं भद्रमुस्तानि बिल्वं नागरधान्यकम्||२०|| पृश्निपर्णी श्वदंष्ट्रा च समङ्गा कण्टकारिका| तिस्रः प्रमथ्या विहिताः श्लोकार्धैरतिसारिणाम्||२१|| वचाप्रतिविषाभ्यां वा मुस्तपर्पटकेन वा| ह्रीवेरशृङ्गवेराभ्यां पक्वं वा पाययेज्जलम्||२२||
🔊 Audio coming soon
ਤਿਸ੍ਰਃ ਪ੍ਰਮਥ੍ਯਾ ਇਤਿ ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਵਾਤੇਸੁ ਵਿਭਜ੍ਯ ਦੇਯਾ ਇਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ; ਤਥਾ ਵਚਾਪ੍ਰਤਿਵਿਸਾਦਿਵਿਹਿਤਾਨਿ ਤ੍ਰੀਣ੍ਯਪਿ ਜਲਾਨਿ ਕਫਪਿਤ੍ਤਵਾਤੇਸੁ ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ ਵਦਨ੍ਤਿ| ਸਡਙ੍ਗਵਿਧਿਨਾਤ੍ਰ ਜਲਸਾਧਨਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍||੨੦-੨੨||
Adhikarana 14 (23-25) · Śloka 25
ਯੁਕ੍ਤੇਨ੍ਨਕਾਲੇ ਕ੍ਸੁਤ੍ਕ੍ਸਾਮਂ ਲਘੂਨ੍ਯਨ੍ਨਾਨਿ ਭੋਜਯੇਤ੍| ਤਥਾ ਸ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਰੁਚਿਮਗ੍ਨਿਬਲਂ ਬਲਮ੍||੨੩|| ਤਕ੍ਰੇਣਾਵਨ੍ਤਿਸੋਮੇਨ ਯਵਾਗ੍ਵਾ ਤਰ੍ਪਣੇਨ ਵਾ| ਸੁਰਯਾ ਮਧੁਨਾ ਚਾਦੌ ਯਥਾਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮੁਪਾਚਰੇਤ੍||੨੪|| ਯਵਾਗੂਭਿਰ੍ਵਿਲੇਪੀਭਿਃ ਖਡੈਰ੍ਯੂਸੈ ਰਸੌਦਨੈਃ| ਦੀਪਨਗ੍ਰਾਹਿਸਂਯੁਕ੍ਤੈਃ ਕ੍ਰਮਸ਼੍ਚ ਸ੍ਯਾਦਤਃ ਪਰਮ੍||੨੫||
युक्तेऽन्नकाले क्षुत्क्षामं लघून्यन्नानि भोजयेत्| तथा स शीघ्रमाप्नोति रुचिमग्निबलं बलम्||२३|| तक्रेणावन्तिसोमेन यवाग्वा तर्पणेन वा| सुरया मधुना चादौ यथासात्म्यमुपाचरेत्||२४|| यवागूभिर्विलेपीभिः खडैर्यूषै रसौदनैः| दीपनग्राहिसंयुक्तैः क्रमश्च स्यादतः परम्||२५||
🔊 Audio coming soon
ਯੁਕ੍ਤੇਨ੍ਨਕਾਲੇ ਇਤਿ ਸਮ੍ਯਗ੍ਬੁਭੁਕ੍ਸਾਕਾਲੇ| ਅਵਨ੍ਤਿਸੋਮਂ ਕਾਞ੍ਜਿਕਮ੍| ਕਾਞ੍ਜਿਕਤਕ੍ਰਦੀਨਾਂ ਚ ਦ੍ਰਵਾਣਾਂ ਤਰ੍ਪਣਾਲੋਡਨਾਰ੍ਥਮਿਹਾਭਿਧਾਨਮ੍| ਯਵਾਗੂਰ੍ਵਿਰਲਦ੍ਰਵਾ ਵਿਲੇਪੀ ਬਹੁਸਿਕ੍ਥਾ ਚ;| ਦੀਪਨਗ੍ਰਾਹਿਗਣੌ ਸਡ੍ਵਿਰੇਚਨਸ਼ਤਾਸ਼੍ਰਿਤੀਯੋਕ੍ਤੌ| ਅਤਃ ਪਰਮਿਤਿ ਯਵਾਗ੍ਵਾਦ੍ਯੁਪਚਾਰਾਨਨ੍ਤਰਮ੍||੨੩-੨੫||
Adhikarana 15 (26-29) · Śloka 29
ਸ਼ਾਲਪਰ੍ਣੀਂ ਪਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣੀਂ ਬਹਤੀਂ ਕਣ੍ਟਕਾਰਿਕਾਮ੍| ਬਲਾਂ ਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਂ ਬਿਲ੍ਵਾਨਿ ਪਾਠਾਂ ਨਾਗਰਧਾਨ੍ਯਕਮ੍||੨੬|| ਸ਼ਟੀਂ ਪਲਾਸ਼ਂ ਹਪੁਸਾਂ ਵਚਾਂ ਜੀਰਕਪਿਪ੍ਪਲੀਮ੍| ਯਵਾਨੀਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਂ ਚਿਤ੍ਰਕਂ ਹਸ੍ਤਿਪਿਪ੍ਪਲੀਮ੍||੨੭|| ਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਂ ਦਾਡਿਮਾਮ੍ਲਂ ਚ ਸਹਿਙ੍ਗੁ ਬਿਡਸੈਨ੍ਧਵਮ੍| ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਦਨ੍ਨਪਾਨੇ ਵਿਧਿਨਾ ਸੂਪਕਲ੍ਪਿਤਮ੍||੨੮|| ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰੋ ਹ੍ਯੇਸ ਗਣੋ ਦੀਪਨਪਾਚਨਃ| ਗ੍ਰਾਹੀ ਬਲ੍ਯੋ ਰੋਚਨਸ਼੍ਚ ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛਸ੍ਤੋਤਿਸਾਰਿਣਾਮ੍||੨੯||
शालपर्णीं पृश्निपर्णीं बृहतीं कण्टकारिकाम्| बलां श्वदंष्ट्रां बिल्वानि पाठां नागरधान्यकम्||२६|| शटीं पलाशं हपुषां वचां जीरकपिप्पलीम्| यवानीं पिप्पलीमूलं चित्रकं हस्तिपिप्पलीम्||२७|| वृक्षाम्लं दाडिमाम्लं च सहिङ्गु बिडसैन्धवम्| प्रयोजयेदन्नपाने विधिना सूपकल्पितम्||२८|| वातश्लेष्महरो ह्येष गणो दीपनपाचनः| ग्राही बल्यो रोचनश्च तस्माच्छस्तोऽतिसारिणाम्||२९||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਾਲਿਪਰ੍ਣੀਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਯਵਾਗ੍ਵਾਦਿਸਂਸ੍ਕਾਰਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣ੍ਯਾਹ||੨੬-੨੯||
Adhikarana 16 (30-33) · Śloka 33
ਆਮੇ ਪਰਿਣਤੇ ਯਸ੍ਤੁ ਵਿਬਦ੍ਧਮਤਿਸਾਰ੍ਯਤੇ| ਸਸ਼ੂਲਪਿਚ੍ਛਮਲ੍ਪਾਲ੍ਪਂ ਬਹੁਸ਼ਃ ਸਪ੍ਰਵਾਹਿਕਮ੍||੩੦|| ਯੂਸੇਣ ਮੂਲਕਾਨਾਂ ਤਂ ਬਦਰਾਣਾਮਥਾਪਿ ਵਾ| ਉਪੋਦਿਕਾਯਾਃ ਕ੍ਸੀਰਿਣ੍ਯਾ ਯਵਾਨ੍ਯਾ ਵਾਸ੍ਤੁਕਸ੍ਯ ਵਾ||੩੧|| ਸੁਵਰ੍ਚਲਾਯਾਸ਼੍ਚਞ੍ਚੋਰ੍ਵਾ ਸ਼ਾਕੇਨਾਵਲ੍ਗੁਜਸ੍ਯ ਵਾ| ਸ਼ਟ੍ਯਾਃ ਕਰ੍ਕਾਰੁਕਾਣਾਂ ਵਾ ਜੀਵਨ੍ਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚਿਰ੍ਭਟਸ੍ਯ ਵਾ||੩੨|| ਲੋਣਿਕਾਯਾਃ ਸਪਾਠਾਯਾਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕਸ਼ਾਕੇਨ ਵਾ ਪੁਨਃ| ਦਧਿਦਾਡਿਮਸਿਦ੍ਧੇਨ ਬਹੁਸ੍ਨੇਹੇਨ ਭੋਜਯੇਤ੍||੩੩||
आमे परिणते यस्तु विबद्धमतिसार्यते| सशूलपिच्छमल्पाल्पं बहुशः सप्रवाहिकम्||३०|| यूषेण मूलकानां तं बदराणामथापि वा| उपोदिकायाः क्षीरिण्या यवान्या वास्तुकस्य वा||३१|| सुवर्चलायाश्चञ्चोर्वा शाकेनावल्गुजस्य वा| शट्याः कर्कारुकाणां वा जीवन्त्याश्चिर्भटस्य वा||३२|| लोणिकायाः सपाठायाः शुष्कशाकेन वा पुनः| दधिदाडिमसिद्धेन बहुस्नेहेन भोजयेत्||३३||
🔊 Audio coming soon
ਸਪ੍ਰਵਾਹਿਕਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਲਕ੍ਸਣਂ “ਵਾਯੁਰ੍ਵਿਵਦ੍ਧੋ ਨਿਚਿਤਂ ਬਲਾਸਂ ਨੁਦਤ੍ਯਧਸ੍ਤਾਦਹਿਤਾਸ਼ਨਸ੍ਯ| ਪ੍ਰਵਾਹਤੋਲ੍ਪਂ ਬਹੁਸ਼ੋ ਮਲਾਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਂ ਤਾਂ ਪ੍ਰਵਦਨ੍ਤਿ ਤਜ੍ਜ੍ਞਾਃ” (ਸੁ.ਉ.ਤਂ.ਅ.੪੦) ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੋਕ੍ਤਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਕ੍ਸੀਰਿਣੀ ਦੁਗ੍ਧਿਕਾ, ਸੁਵਰ੍ਚਲਾ ਸੂਰ੍ਯਭਕ੍ਤਾ, ਚਞ੍ਚੁਃ ਨਾਡੀਚਃ, ਕਰ੍ਕਾਰੁਃ ਕੂਸ੍ਮਾਣ੍ਡਭੇਦਃ, ਚਿਰ੍ਭਟਃ ਕਰ੍ਕਟੀ, ਲੋਣਿਕਾ ਸ੍ਵਨਾਮਖ੍ਯਾਤਾ; ਸ਼ੁਸਾ ਕਾਸਮਰ੍ਦਃ, ਰੂਕ੍ਸਦੇਸ਼ਜਂ ਸ਼ਾਕਮਿਤ੍ਯੇਕੇ||੩੦-੩੩||
Adhikarana 17 (34-41) · Śloka 41
ਕਲ੍ਕਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਬਾਲਬਿਲ੍ਵਾਨਾਂ ਤਿਲਕਲ੍ਕਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਸਮਃ| ਦਧ੍ਨਃ ਸਰੋਮ੍ਲਸ੍ਨੇਹਾਦ੍ਯਃ ਖਡੋ ਹਨ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਮ੍||੩੪|| ਯਵਾਨਾਂ ਮੁਦ੍ਗਮਾਸਾਣਾਂ ਸ਼ਾਲੀਨਾਂ ਚ ਤਿਲਸ੍ਯ ਚ| ਕੋਲਾਨਾਂ ਬਾਲਬਿਲ੍ਵਾਨਾਂ ਧਾਨ੍ਯਯੂਸਂ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍||੩੫|| ਐਕਧ੍ਯਂ ਯਮਕੇ ਭਸ੍ਟਂ ਦਧਿਦਾਡਿਮਸਾਰਿਕਮ੍| ਵਰ੍ਚਃਕ੍ਸਯੇ ਸ਼ੁਸ੍ਕਮੁਖਂ ਸ਼ਾਲ੍ਯਨ੍ਨਂ ਤੇਨ ਭੋਜਯੇਤ੍||੩੬|| ਦਧ੍ਨਃ ਸਰਂ ਵਾ ਯਮਕੇ ਭਸ੍ਟਂ ਸਗੁਡਨਾਗਰਮ੍| ਸੁਰਾਂ ਵਾ ਯਮਕੇ ਭਸ੍ਟਾਂ ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਾਰ੍ਥੇ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍||੩੭|| ਫਲਾਮ੍ਲਂ ਯਮਕੇ ਭਸ੍ਟਂ ਯੂਸਂ ਗਞ੍ਜਨਕਸ੍ਯ ਵਾ| ਲੋਪਾਕਰਸਮਮ੍ਲਂ ਵਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਮ੍ਲਂ ਕਚ੍ਛਪਸ੍ਯ ਵਾ||੩੮|| ਬਰ੍ਹਿਤਿਤ੍ਤਿਰਿਦਕ੍ਸਾਣਾਂ ਵਰ੍ਤਕਾਨਾਂ ਤਥਾ ਰਸਾਃ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਮ੍ਲਾਃ ਸ਼ਾਲਯਸ਼੍ਚਾਗ੍ਰ੍ਯਾ ਵਰ੍ਚਃਕ੍ਸਯਰੁਜਾਪਹਾਃ||੩੯|| ਅਨ੍ਤਰਾਧਿਰਸਂ ਪੂਤ੍ਵਾ ਰਕ੍ਤਂ ਮੇਸਸ੍ਯ ਚੋਭਯਮ੍| ਪਚੇਦ੍ਦਾਡਿਮਸਾਰਾਮ੍ਲਂ ਸਧਾਨ੍ਯਸ੍ਨੇਹਨਾਗਰਮ੍||੪੦|| ਓਦਨਂ ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲੀਨਾਂ ਤੇਨਾਦ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਪਿਬੇਚ੍ਚ ਤਤ੍| ਤਥਾ ਵਰ੍ਚਃਕ੍ਸਯਕਤੈਰ੍ਵ੍ਯਾਧਿਭਿਰ੍ਵਿਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ||੪੧||
कल्कः स्याद्बालबिल्वानां तिलकल्कश्च तत्समः| दध्नः सरोऽम्लस्नेहाद्यः खडो हन्यात् प्रवाहिकाम्||३४|| यवानां मुद्गमाषाणां शालीनां च तिलस्य च| कोलानां बालबिल्वानां धान्ययूषं प्रकल्पयेत्||३५|| ऐकध्यं यमके भृष्टं दधिदाडिमसारिकम्| वर्चःक्षये शुष्कमुखं शाल्यन्नं तेन भोजयेत्||३६|| दध्नः सरं वा यमके भृष्टं सगुडनागरम्| सुरां वा यमके भृष्टां व्यञ्जनार्थे प्रदापयेत्||३७|| फलाम्लं यमके भृष्टं यूषं गृञ्जनकस्य वा| लोपाकरसमम्लं वा स्निग्धाम्लं कच्छपस्य वा||३८|| बर्हितित्तिरिदक्षाणां वर्तकानां तथा रसाः| स्निग्धाम्लाः शालयश्चाग्र्या वर्चःक्षयरुजापहाः||३९|| अन्तराधिरसं पूत्वा रक्तं मेषस्य चोभयम्| पचेद्दाडिमसाराम्लं सधान्यस्नेहनागरम्||४०|| ओदनं रक्तशालीनां तेनाद्यात् प्रपिबेच्च तत्| तथा वर्चःक्षयकृतैर्व्याधिभिर्विप्रमुच्यते||४१||
🔊 Audio coming soon
ਕਲ੍ਕਃ ਸ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਖਡਃ| ਧਾਨ੍ਯਯੂਸਮਿਤਿ ਧਾਨ੍ਯਪ੍ਰਧਾਨਂ ਯੂਸਂ ਯਥੋਕ੍ਤਮੇਵ| ਯਮਕੇ ਇਤਿ ਘਤਤੈਲੇ| ਦਧਿਦਾਡਿਮਸਾਰਾਭ੍ਯਾਂ ਸਂਸ੍ਕਤਂ ਦਧਿਦਾਡਿਮਸਾਰਿਕਮ੍| ਸ਼ਾਲੀਨਾਂ ਯਦ੍ਯਪਿ ਬਦ੍ਧਵਰ੍ਚਸ੍ਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਂ, ਤਥਾਪੀਹ ਖਡਯੂਸਰਸਵਿਸ਼ੇਸਯੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਸਂਯੋਗਸ਼ਕ੍ਤ੍ਯਾ ਵਰ੍ਚਃਕ੍ਸਯੇ ਹਿਤਤ੍ਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਮ੍ਲਾਃ ਸ਼ਾਲਯਸ਼੍ਚਾਗ੍ਰ੍ਯਾ ਵਰ੍ਚਃਕ੍ਸਯਰੁਜਾਪਹਾ ਇਤਿ| ਤੇਨਾਦ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਪਿਬੇਚ੍ਚ ਤਮਿਤਿ ਉਕ੍ਤਾਨ੍ਤਰਾਧਿਰਸਾਧਿਕਤੇਨ ਦ੍ਰਵੇਣ ਸਨ੍ਧੀਯਾਦ੍ਯਾਤ੍ ਪਥਕ੍ ਚ ਦ੍ਰਵਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਵਰ੍ਚਃਕ੍ਸਯਕਤੈਃ ਮੁਖਸ਼ੋਸਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯੋਦਾਵਰ੍ਤਾਦਿਭਿਃ||੩੪-੪੧||
Adhikarana 18 (42-44) · Śloka 44
ਗੁਦਨਿਃਸਰਣੇ ਸ਼ੂਲੇ ਪਾਨਮਮ੍ਲਸ੍ਯ ਸਰ੍ਪਿਸਃ| ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਨਿਰਾਮਾਣਾਮਥਵਾਪ੍ਯਨੁਵਾਸਨਮ੍||੪੨|| ਚਾਙ੍ਗੇਰੀਕੋਲਦਧ੍ਯਮ੍ਲਨਾਗਰਕ੍ਸਾਰਸਂਯੁਤਮ੍| ਘਤਮੁਤ੍ਕ੍ਵਥਿਤਂ ਪੇਯਂ ਗੁਦਭ੍ਰਂਸ਼ਰੁਜਾਪਹਮ੍||੪੩|| ਇਤਿ ਚਾਙ੍ਗੇਰੀਘਤਮ੍| ਸਚਵ੍ਯਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਂ ਸਵ੍ਯੋਸਵਿਡਦਾਡਿਮਮ੍| ਪੇਯਮਮ੍ਲਂ ਘਤਂ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸਧਾਨ੍ਯਾਜਾਜਿਚਿਤ੍ਰਕਮ੍||੪੪|| ਇਤਿ ਗੁਦਭ੍ਰਂਸ਼ੇ ਚਵ੍ਯਾਦਿਘਤਮ੍|
गुदनिःसरणे शूले पानमम्लस्य सर्पिषः| प्रशस्यते निरामाणामथवाऽप्यनुवासनम्||४२|| चाङ्गेरीकोलदध्यम्लनागरक्षारसंयुतम्| घृतमुत्क्वथितं पेयं गुदभ्रंशरुजापहम्||४३|| इति चाङ्गेरीघृतम्| सचव्यपिप्पलीमूलं सव्योषविडदाडिमम्| पेयमम्लं घृतं युक्त्या सधान्याजाजिचित्रकम्||४४|| इति गुदभ्रंशे चव्यादिघृतम्|
🔊 Audio coming soon
ਸੂਤ੍ਰਿਤਮਮ੍ਲਘਤਮਾਹ- ਚਾਙ੍ਗੇਰੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰ ਚਾਙ੍ਗੇਰੀਰਸਕੋਲਰਸਦਧ੍ਨਾਂ ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਂ, ਨਾਗਰਕ੍ਸਾਰਯੋਸ਼੍ਚ ਕਲ੍ਕਤ੍ਵਮ੍| ਪੇਯਮਮ੍ਲਂ ਘਤਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਅਮ੍ਲਾਰ੍ਥਮਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਮੇਵ ਦ੍ਰਵਂ ਚਾਙ੍ਗੇਰੀਸ੍ਵਰਸਾਦਿ ਦੇਯਂ, ਚਵ੍ਯਾਦਯਸ਼੍ਚ ਦਸ਼ ਕਲ੍ਕਾਃ; ਉਕ੍ਤਂ ਚ ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ- “ਪਞ੍ਚਕੋਲਵਿਡਾਜਾਜੀਧਾਨ੍ਯਦਾਡਿਮਵੇਤਸੈਃ| ਪਚੇਦਮ੍ਲਂ ਘਤਂ ਤਦ੍ਵਨ੍ਨਾਗਰਕ੍ਸਾਰਸਂਯੁਤਮ੍” ਇਤਿ||੪੨-੪੪||
Adhikarana 19 (45) · Śloka 45
ਦਸ਼ਮੂਲੋਪਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ ਸਬਿਲ੍ਵਮਨੁਵਾਸਨਮ੍| ਸ਼ਟੀਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਬਿਲ੍ਵੈਰ੍ਵਾ ਵਚਯਾ ਚਿਤ੍ਰਕੇਣ ਵਾ||੪੫|| ਇਤਿ ਗੁਦਭ੍ਰਂਸ਼ੇਨੁਵਾਸਨਮ੍|
दशमूलोपसिद्धं वा सबिल्वमनुवासनम्| शटीशताह्वाबिल्वैर्वा वचया चित्रकेण वा||४५|| इति गुदभ्रंशेऽनुवासनम्|
🔊 Audio coming soon
ਦਸ਼ਮੂਲੋਪਸਿਦ੍ਧਮਿਤ੍ਯਾਦੌ ਅਨੁਵਾਸਨਮਿਤਿ ਅਨੁਵਾਸਨਸ੍ਨੇਹਃ| ਅਤ੍ਰਾਨੁਵਾਸਨੇ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਾਯੋਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ਤੈਲਮੇਵ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਘਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕ੍ਰਾਨ੍ਤਤ੍ਵਾਦ੍ਧਤਮੇਵਾਹੁਃ| ਸ਼ਟੀਤ੍ਯਾਦਿਨਾਪ੍ਯਨੁਵਾਸਨਸ੍ਨੇਹਤ੍ਰਯਮੁਚ੍ਯਤੇ||੪੫||
Adhikarana 20 (46) · Śloka 46
ਸ੍ਤਬ੍ਧਭ੍ਰਸ੍ਟਗੁਦੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੌ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਸੁਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਤਂ ਮਦੂਭੂਤਂ ਪਿਚੁਨਾ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍||੪੬||
स्तब्धभ्रष्टगुदे पूर्वं स्नेहस्वेदौ प्रयोजयेत्| सुस्विन्नं तं मृदूभूतं पिचुना सम्प्रवेशयेत्||४६||
🔊 Audio coming soon
ਪਿਚੁਨਾ ਸਮ੍ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਦਿਤਿ ਪਿਚੁਨਾਚ੍ਛਾਦਿਤਂ ਪੀਡਯਿਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍| ਪਿਚੁਃ ਸ੍ਥੂਲਕਰ੍ਪਟਿਕਾ||੪੬||
Adhikarana 21 (47-49) · Śloka 49
ਵਿਬਦ੍ਧਵਾਤਵਰ੍ਚਾਸ੍ਤੁ ਬਹੁਸ਼ੂਲਪ੍ਰਵਾਹਿਕਃ| ਸਰਕ੍ਤਪਿਚ੍ਛਸ੍ਤਸ੍ਣਾਰ੍ਤਃ ਕ੍ਸੀਰਸੌਹਿਤ੍ਯਮਰ੍ਹਤਿ||੪੭|| ਯਮਕਸ੍ਯੋਪਰਿ ਕ੍ਸੀਰਂ ਧਾਰੋਸ੍ਣਂ ਵਾ ਪਿਬੇਨ੍ਨਰਃ| ਸ਼ਤਮੇਰਣ੍ਡਮੂਲੇਨ ਬਾਲਬਿਲ੍ਵੇਨ ਵਾ ਪਯਃ ||੪੮|| ਏਵਂ ਕ੍ਸੀਰਪ੍ਰਯੋਗੇਣ ਰਕ੍ਤਂ ਪਿਚ੍ਛਾ ਚ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ| ਸ਼ੂਲਂ ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾ ਚੈਵ ਵਿਬਨ੍ਧਸ਼੍ਚੋਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ||੪੯||
विबद्धवातवर्चास्तु बहुशूलप्रवाहिकः| सरक्तपिच्छस्तृष्णार्तः क्षीरसौहित्यमर्हति||४७|| यमकस्योपरि क्षीरं धारोष्णं वा पिबेन्नरः| शृतमेरण्डमूलेन बालबिल्वेन वा पयः ||४८|| एवं क्षीरप्रयोगेण रक्तं पिच्छा च शाम्यति| शूलं प्रवाहिका चैव विबन्धश्चोपशाम्यति||४९||
🔊 Audio coming soon
ਸੌਹਿਤ੍ਯਂ ਤਪ੍ਤਿਃ||੪੭-੪੯||
Adhikarana 22 (50) · Śloka 50
ਪਿਤ੍ਤਾਤਿਸਾਰਂ ਪੁਨਰ੍ਨਿਦਾਨੋਪਸ਼ਯਾਕਤਿਭਿਰਾਮਾਨ੍ਵਯਮੁਪਲਭ੍ਯ ਯਥਾਬਲਂ ਲਙ੍ਘਨਪਾਚਨਾਭ੍ਯਾਮੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਤਸ੍ਯਤਸ੍ਤੁ ਮੁਸ੍ਤਪਰ੍ਪਟਕੋਸ਼ੀਰਸਾਰਿਵਾਚਨ੍ਦਨਕਿਰਾਤਤਿਕ੍ਤਕੋਦੀਚ੍ਯਵਾਰਿਭਿਰੁਪਚਾਰਃ| ਲਙ੍ਘਿਤਸ੍ਯ ਚਾਹਾਰਕਾਲੇ ਬਲਾਤਿਬਲਾਸੂਰ੍ਪਪਰ੍ਣੀਸ਼ਾਲਪਰ੍ਣੀਪਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣੀਬਹਤੀਕਣ੍ਟਕਾਰਿਕਾਸ਼ਤਾਵਰੀਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਨਿਰ੍ਯੂਹਸਂਯੁਕ੍ਤੇਨ ਯਥਾਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਯਵਾਗੂਮਣ੍ਡਾਦਿਨਾ ਤਰ੍ਪਣਾਦਿਨਾ ਵਾ ਕ੍ਰਮੇਣੋਪਚਾਰਃ| ਮੁਦ੍ਗਮਸੂਰਹਰੇਣੁਮਕੁਸ੍ਠਕਾਢਕੀਯੂਸੈਰ੍ਵਾ ਲਾਵਕਪਿਞ੍ਜਲਸ਼ਸ਼ਹਰਿਣੈਣਕਾਲਪੁਚ੍ਛਕਰਸੈਰੀਸਦਮ੍ਲੈਰਨਮ੍ਲੈਰ੍ਵਾ ਕ੍ਰਮਸ਼ੋਗ੍ਨਿਂ ਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸਯੇਤ੍| ਅਨੁਬਨ੍ਧੇ ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਦੀਪਨੀਯਪਾਚਨੀਯੋਪਸ਼ਮਨੀਯਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣੀਯਾਨ੍ ਯੋਗਾਨ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਦਿਤਿ||੫੦||
पित्तातिसारं पुनर्निदानोपशयाकृतिभिरामान्वयमुपलभ्य यथाबलं लङ्घनपाचनाभ्यामुपाचरेत्| तृष्यतस्तु मुस्तपर्पटकोशीरसारिवाचन्दनकिराततिक्तकोदीच्यवारिभिरुपचारः| लङ्घितस्य चाहारकाले बलातिबलासूर्पपर्णीशालपर्णीपृश्निपर्णीबृहतीकण्टकारिकाशतावरीश्वदंष्ट्रानिर्यूहसंयुक्तेन यथासात्म्यं यवागूमण्डादिना तर्पणादिना वा क्रमेणोपचारः| मुद्गमसूरहरेणुमकुष्ठकाढकीयूषैर्वा लावकपिञ्जलशशहरिणैणकालपुच्छकरसैरीषदम्लैरनम्लैर्वा क्रमशोऽग्निं सन्धुक्षयेत्| अनुबन्धे त्वस्य दीपनीयपाचनीयोपशमनीयसङ्ग्रहणीयान् योगान् सम्प्रयोजयेदिति||५०||
🔊 Audio coming soon
ਆਮਾਨ੍ਵਯਮਿਤਿ ਆਮਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਲਙ੍ਘਨਪਾਚਨਾਭ੍ਯਾਮੁਪਾਚਰੇਦਿਤ੍ਯਨੇਨ ਯਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਮਾਮਾਤਿਸਾਰੇ ਸਾਮਾਨ੍ਯਵਿਧਾਨਮੁਕ੍ਤਂ ਤਦਿਹ ਨਾਨੁਮਨ੍ਯਤੇ; ਪਿਤ੍ਤਂ ਹਿ ਸਰਂ, ਤਤ੍ਰ ਚ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਨੇ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣੇਤਿਯੋਗਭਯਂ ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਭਾਵਃ| ਯਤ੍ਤੁ ਵਿਰੇਚਨਮਿਹ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਤਤ੍ ਸਾਮਗ੍ਰੀਵਿਸ਼ੇਸਸਮ੍ਪਤ੍ਤਾਵੇਵ| ਲਙ੍ਘਿਤਸ੍ਯ ਚੇਤ੍ਯਾਦੌ ਸੂਰ੍ਪਪਰ੍ਣੀ ਮੁਦ੍ਗਮਾਸਪਰ੍ਣ੍ਯੌ| ਨਿਰ੍ਵ੍ਯੂਹਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਚ ਸਡਙ੍ਗਵਿਧਾਨਸਿਦ੍ਧਂ ਜਲਮੁਚ੍ਯਤੇ, ਯਵਾਗ੍ਵਾਦਿਸਾਧਨੇ ਤਸ੍ਯੈਵਾਧਿਕਾਰਾਤ੍| ਅਨੁਬਨ੍ਧੇ ਤ੍ਵਸ੍ਯੇਤਿ ਪਿਤ੍ਤਾਤਿਸਾਰਾਨੁਬਨ੍ਧੇ| ਇਮਾਨਿਤਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾਨ੍||੫੦||
Adhikarana 23 (51-56) · Śloka 56
ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਤਿਵਿਸਂ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਵਤ੍ਸਕਸ੍ਯ ਫਲਤ੍ਵਚਮ੍| ਪਿਬੇਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਾਤਿਸਾਰਘ੍ਨਂ ਤਣ੍ਡੁਲੋਦਕਸਂਯੁਤਮ੍||੫੧|| ਕਿਰਾਤਤਿਕ੍ਤਕੋ ਮੁਸ੍ਤਂ ਵਤ੍ਸਕਃ ਸਰਸਾਞ੍ਜਨਃ| ਬਿਲ੍ਵਂ ਦਾਰੁਹਰਿਦ੍ਰਾ ਤ੍ਵਕ੍ ਹ੍ਰੀਬੇਰਂ ਸਦੁਰਾਲਭਮ੍||੫੨|| ਚਨ੍ਦਨਂ ਚ ਮਣਾਲਂ ਚ ਨਾਗਰਂ ਲੋਧ੍ਰਮੁਤ੍ਪਲਮ੍| ਤਿਲਾ ਮੋਚਰਸੋ ਲੋਧ੍ਰਂ ਸਮਙ੍ਗਾ ਕਮਲੋਤ੍ਪਲਮ੍||੫੩|| ਉਤ੍ਪਲਂ ਧਾਤਕੀਪੁਸ੍ਪਂ ਦਾਡਿਮਤ੍ਵਙ੍ਮਹੌਸਧਮ੍| ਕਟ੍ਫਲਂ ਨਾਗਰਂ ਪਾਠਾ ਜਮ੍ਬ੍ਵਾਮ੍ਰਾਸ੍ਥਿਦੁਰਾਲਭਾਃ||੫੪|| ਯੋਗਾਃ ਸਡੇਤੇ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਸ੍ਤਣ੍ਡੁਲੋਦਕਸਂਯੁਤਾਃ| ਪੇਯਾਃ ਪਿਤ੍ਤਾਤਿਸਾਰਘ੍ਨਾਃ ਸ਼੍ਲੋਕਾਰ੍ਧੇਨ ਨਿਦਰ੍ਸ਼ਿਤਾਃ||੫੫|| ਜੀਰ੍ਣੋਸਧਾਨਾਂ ਸ਼ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯਥਾਯੋਗਂ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਿਤੈਃ| ਰਸੈਃ ਸਾਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿਕੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾਃ ਪੁਰਾਣਾ ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲਯਃ||੫੬||
सक्षौद्रातिविषं पिष्ट्वा वत्सकस्य फलत्वचम्| पिबेत् पित्तातिसारघ्नं तण्डुलोदकसंयुतम्||५१|| किराततिक्तको मुस्तं वत्सकः सरसाञ्जनः| बिल्वं दारुहरिद्रा त्वक् ह्रीबेरं सदुरालभम्||५२|| चन्दनं च मृणालं च नागरं लोध्रमुत्पलम्| तिला मोचरसो लोध्रं समङ्गा कमलोत्पलम्||५३|| उत्पलं धातकीपुष्पं दाडिमत्वङ्महौषधम्| कट्फलं नागरं पाठा जम्ब्वाम्रास्थिदुरालभाः||५४|| योगाः षडेते सक्षौद्रास्तण्डुलोदकसंयुताः| पेयाः पित्तातिसारघ्नाः श्लोकार्धेन निदर्शिताः||५५|| जीर्णोषधानां शस्यन्ते यथायोगं प्रकल्पितैः| रसैः साङ्ग्राहिकैर्युक्ताः पुराणा रक्तशालयः||५६||
🔊 Audio coming soon
ਫਲਤ੍ਵਚਮਿਤਿ ਫਲਂ ਚ ਤ੍ਵਕ੍ ਚੇਤਿ ਫਲਤ੍ਵਚਮ੍| ਮਣਾਲਮ੍ ਉਸੀਰਮ੍| ਸਮਙ੍ਗਾ ਖਾਦਿਰੀ; ‘ਵਰਾਹਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ||੫੧-੫੬||
Adhikarana 24 (57-62) · Śloka 62
ਪਿਤ੍ਤਾਤਿਸਾਰੋ ਦੀਪਾਗ੍ਨੇਃ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਸਮੁਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ| ਅਜਾਕ੍ਸੀਰਪ੍ਰਯੋਗੇਣ ਬਲਂ ਵਰ੍ਣਸ਼੍ਚ ਵਰ੍ਧਤੇ||੫੭|| ਬਹੁਦੋਸਸ੍ਯ ਦੀਪ੍ਤਾਗ੍ਨੇਃ ਸਪ੍ਰਾਣਸ੍ਯ ਨ ਤਿਸ੍ਠਤਿ| ਪੈਤ੍ਤਿਕੋ ਯਦ੍ਯਤੀਸਾਰਃ ਪਯਸਾ ਤਂ ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍||੫੮|| ਪਲਾਸ਼ਫਲਨਿਰ੍ਯੂਹਂ ਪਯਸਾ ਸਹ ਪਾਯਯੇਤ੍| ਤਤੋਨੁਪਾਯਯੇਤ੍ ਕੋਸ੍ਣਂ ਕ੍ਸੀਰਮੇਵ ਯਥਾਬਲਮ੍||੫੯|| ਪ੍ਰਵਾਹਿਤੇ ਤੇਨ ਮਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤ੍ਯੁਦਰਾਮਯਃ| ਪਲਾਸ਼ਵਤ੍ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾ ਵਾ ਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾ ਵਿਸ਼ੋਧਿਨੀ||੬੦|| ਸਾਂਸਰ੍ਗ੍ਯਾਂ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਾਯਾਂ ਸ਼ੂਲਂ ਯਦ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤਤੇ| ਸ੍ਰੁਤਦੋਸਸ੍ਯ ਤਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਯਥਾਵਦਨੁਵਾਸਯੇਤ੍||੬੧|| ਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾਵਰੀਭ੍ਯਾਂ ਚ ਪਯਸਾ ਮਧੁਕੇਨ ਚ| ਤੈਲਪਾਦਂ ਘਤਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਬਿਲ੍ਵਮਨੁਵਾਸਨਮ੍||੬੨||
पित्तातिसारो दीपाग्नेः क्षिप्रं समुपशाम्यति| अजाक्षीरप्रयोगेण बलं वर्णश्च वर्धते||५७|| बहुदोषस्य दीप्ताग्नेः सप्राणस्य न तिष्ठति| पैत्तिको यद्यतीसारः पयसा तं विरेचयेत्||५८|| पलाशफलनिर्यूहं पयसा सह पाययेत्| ततोऽनुपाययेत् कोष्णं क्षीरमेव यथाबलम्||५९|| प्रवाहिते तेन मले प्रशाम्यत्युदरामयः| पलाशवत् प्रयोज्या वा त्रायमाणा विशोधिनी||६०|| सांसर्ग्यां क्रियमाणायां शूलं यद्यनुवर्तते| स्रुतदोषस्य तं शीघ्रं यथावदनुवासयेत्||६१|| शतपुष्पावरीभ्यां च पयसा मधुकेन च| तैलपादं घृतं सिद्धं सबिल्वमनुवासनम्||६२||
🔊 Audio coming soon
ਨ ਤਿਸ੍ਠਤਿ ਨ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ| ਪਲਾਸ਼ਵਦਿਤਿ ਉਕ੍ਤਪਲਾਸ਼ਫਲਵਿਧਾਨੇਨ| ਸਾਂਸਰ੍ਗ੍ਯਾਮਿਤਿ ਪੇਯਾਦਿਕ੍ਰਮੇ| ਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪੇਤ੍ਯਾਦੌ ਵਰੀ ਸ਼ਤਾਵਰੀ| ਅਨੁਵਾਸਨਂ ‘ਦਦ੍ਯਾਤ੍’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ||੫੭-੬੨||
Adhikarana 25 (63-68) · Śloka 68
ਕਤਾਨੁਵਾਸਨਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਕਤਸਂਸਰ੍ਜਨਸ੍ਯ ਚ| ਵਰ੍ਤਤੇ ਯਦ੍ਯਤੀਸਾਰਃ ਪਿਚ੍ਛਾਬਸ੍ਤਿਰਤਃ ਪਰਮ੍||੬੩|| ਪਰਿਵੇਸ੍ਟ੍ਯ ਕੁਸ਼ੈਰਾਰ੍ਦ੍ਰੈਰਾਰ੍ਦ੍ਰਵਨ੍ਤਾਨਿ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲੇਃ| ਕਸ੍ਣਮਤ੍ਤਿਕਯਾਲਿਪ੍ਯ ਸ੍ਵੇਦਯੇਦ੍ਗੋਮਯਾਗ੍ਨਿਨਾ||੬੪|| ਸੁਸ਼ੁਸ੍ਕਾਂ ਮਤ੍ਤਿਕਾਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਤਾਨਿ ਵਨ੍ਤਾਨਿ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲੇਃ| ਸ਼ਤੇ ਪਯਸਿ ਮਦ੍ਨੀਯਾਦਾਪੋਥ੍ਯੋਲੂਖਲੇ ਤਤਃ||੬੫|| ਪਿਣ੍ਡਂ ਮੁਸ੍ਟਿਸਮਂ ਪ੍ਰਸ੍ਥੇ ਤਤ੍ ਪੂਤਂ ਤੈਲਸਰ੍ਪਿਸੋਃ| ਸ੍ਨੇਹਿਤਂ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਯੁਕ੍ਤਂ ਕਲ੍ਕੇਨ ਮਧੁਕਸ੍ਯ ਚ||੬੬|| ਬਸ੍ਤਿਮਭ੍ਯਕ੍ਤਗਾਤ੍ਰਾਯ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਗਤੇ ਤਤਃ| ਸ੍ਨਾਤ੍ਵਾ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਪਯਸਾ ਜਾਙ੍ਗਲਾਨਾਂ ਰਸੇਨ ਵਾ||੬੭|| ਪਿਤ੍ਤਾਤਿਸਾਰਜ੍ਵਰਸ਼ੋਥਗੁਲ੍ਮਜੀਰ੍ਣਾਤਿਸਾਰਗ੍ਰਹਣੀਪ੍ਰਦੋਸਾਨ੍| ਜਯਤ੍ਯਯਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਤਿਪ੍ਰਵਦ੍ਧਾਨ੍ ਵਿਰੇਚਨਾਸ੍ਥਾਪਨਯੋਸ਼੍ਚ ਬਸ੍ਤਿਃ ||੬੮||
कृतानुवासनस्यास्य कृतसंसर्जनस्य च| वर्तते यद्यतीसारः पिच्छाबस्तिरतः परम्||६३|| परिवेष्ट्य कुशैरार्द्रैरार्द्रवृन्तानि शाल्मलेः| कृष्णमृत्तिकयाऽऽलिप्य स्वेदयेद्गोमयाग्निना||६४|| सुशुष्कां मृत्तिकां ज्ञात्वा तानि वृन्तानि शाल्मलेः| शृते पयसि मृद्नीयादापोथ्योलूखले ततः||६५|| पिण्डं मुष्टिसमं प्रस्थे तत् पूतं तैलसर्पिषोः| स्नेहितं मात्रया युक्तं कल्केन मधुकस्य च||६६|| बस्तिमभ्यक्तगात्राय दद्यात् प्रत्यागते ततः| स्नात्वा भुञ्जीत पयसा जाङ्गलानां रसेन वा||६७|| पित्तातिसारज्वरशोथगुल्मजीर्णातिसारग्रहणीप्रदोषान्| जयत्ययं शीघ्रमतिप्रवृद्धान् विरेचनास्थापनयोश्च बस्तिः ||६८||
🔊 Audio coming soon
ਪਰਿਵੇਸ੍ਟ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪਿਚ੍ਛਾਬਸ੍ਤਿਮਾਹ| ਸ਼ਤੇ ਪਯਸੀਤ੍ਯਤ੍ਰ ਪਾਨੀਯਮਾਤ੍ਰੇਣੈਵ ਪਯਃ ਸ਼ਤਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਪ੍ਰਸ੍ਥ ਇਤਿ ਸ਼ਤੇ ਪਯਸੀਤ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍| ਵਨ੍ਤਾਨਿ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲੇਃ ਉਲੂਖਲੇ ਆਪੋਥ੍ਯ ਤਤ ਆਪੋਥਿਤਾਤ੍ ਪਿਣ੍ਡਂ ਮੁਸ੍ਟਿਸਮਂ ਸ਼ਤੇ ਪ੍ਰਸ੍ਥੇ ਪਯਸਿ ਮਦ੍ਨੀਯਾਦਿਤਿ ਯੋਜਨਾ| ਮਾਤ੍ਰਯੇਤਿ ਵਚਨਾਤ੍ ਤੈਲਸਰ੍ਪਿਸੋਰਤ੍ਰ ਤਾਵਤੀ ਮਾਤ੍ਰਾ ਯਾਵਤ੍ਯਾ ਸ੍ਨੇਹਨਮਾਤ੍ਰਂ ਭਵਤਿ, ਤਥਾ ਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕਲ੍ਕਸ੍ਯਾਪਿ ਤਾਵਤੀ ਮਾਤ੍ਰਾ ਯਾਵਤ੍ਯਾ ਘਨੋ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਭਵਤਿ||੬੩-੬੮||
Adhikarana 26 (69-70) · Śloka 70
ਪਿਤ੍ਤਾਤਿਸਾਰੀ ਯਸ੍ਤ੍ਵੇਤਾਂ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਨਿਸੇਵਤੇ| ਪਿਤ੍ਤਲਾਨ੍ਯਨ੍ਨਪਾਨਾਨਿ ਤਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਂ ਮਹਾਬਲਮ੍||੬੯|| ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਰਕ੍ਤਾਤਿਸਾਰਂ ਤੁ ਰਕ੍ਤਮਾਸ਼ੁ ਪ੍ਰਦੂਸਯੇਤ੍| ਤਸ੍ਣਾਂ ਸ਼ੂਲਂ ਵਿਦਾਹਂ ਚ ਗੁਦਪਾਕਂ ਚ ਦਾਰੁਣਮ੍||੭੦||
पित्तातिसारी यस्त्वेतां क्रियां मुक्त्वा निषेवते| पित्तलान्यन्नपानानि तस्य पित्तं महाबलम्||६९|| कुर्याद्रक्तातिसारं तु रक्तमाशु प्रदूषयेत्| तृष्णां शूलं विदाहं च गुदपाकं च दारुणम्||७०||
🔊 Audio coming soon
ਪਿਤ੍ਤਾਤਿਸਾਰੀਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪਿਤ੍ਤਾਤਿਸਾਰਸ੍ਯੈਵ ਹੇਤੁਵਿਸ਼ੇਸਕਤਾਵਸ੍ਥਾਭੇਦਰੂਪਂ ਰਕ੍ਤਾਤਿਸਾਰਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਅਯਂ ਚ ਰਕ੍ਤਾਤਿਸਾਰੋ ਯਦ੍ਯਪਿ ਪਿਤ੍ਤਾਤਿਸਾਰੋਤ੍ਤਰਕਾਲਭਾਵਿਤਯੇਹੋਕ੍ਤਃ, ਤਥਾਪਿ ਪਿਤ੍ਤਾਤਿਪ੍ਰਕੋਪੇਣ ਰਕ੍ਤਦੁਸ੍ਟ੍ਯਾ ਚ ਪ੍ਰਥਮਮਪਿ ਭਵਤ੍ਯੇਵਾਯਂ ਦਸ੍ਟਤ੍ਵਾਦਿਤਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਤੇਨਾਤ੍ਰੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਕ੍ਰਮਾਭਿਧਾਨਮਤਨ੍ਤ੍ਰਤਮ੍ | ਯਥਾ “ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗੀ ਤੁ ਯੋਤ੍ਯਰ੍ਥਂ” (ਚਿ.ਅ.੧੬) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨੋਕ੍ਤਕਾਮਲੋਤ੍ਪਾਦੇ ਯਥੋਕ੍ਤਕ੍ਰਮਂ ਵਿਨਾਪਿ ਕਾਮਲਾ ਭਵਤਿ| ਏਵਮਪਿ ਚਾਸ੍ਯ ਰਕ੍ਤਾਤੀਸਾਰਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਜਨ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਪੈਤ੍ਤਿਕੇ ਏਵਾਵਰੋਧਃ; ਤੇਨ ਸਟ੍ਸਙ੍ਖ੍ਯਾ ਨ ਵ੍ਯਾਹਨ੍ਯਤੇ| ਅਤੀਸਾਰਸ੍ਯ ਯਤ੍ ਪ੍ਰਸਤਾਯਾਂ ਸਿਦ੍ਧੌ ਆਮਰਕ੍ਤਸ਼ਕਤ੍ਪਿਤ੍ਤਵਾਤਕਫਾਨਤੀਸਾਰਕਾਰਕਾਨਭਿਧਾਯੋਕ੍ਤਂ- “ਸਣ੍ਣਾਮੇਸਾਂ ਦ੍ਵਿਸਂਸਰ੍ਗਾਤ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਭੇਦਾ ਭਵਨ੍ਤਿ ਤੇ| ਕੇਵਲੈਃ ਸਹ ਸਟ੍ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਤ੍” (ਸਿ.ਅ.੮) ਇਤਿ, ਤਦਪ੍ਯਤ੍ਰੈਵ ਸਟ੍ਕੇਨ੍ਤਰ੍ਭਾਵਨੀਯਂ, ਤਤ੍ਰ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਭੇਦਗਣਨਯਾ ਸ ਭੇਦਃ ਕਤ ਇਤ੍ਯਵਿਰੋਧਃ||੬੯-੭੦||
Adhikarana 27 (71-76) · Śloka 76
ਤਤ੍ਰ ਚ੍ਛਾਗਂ ਪਯਃ ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਸ਼ੀਤਂ ਸਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰਮ੍| ਪਾਨਾਰ੍ਥਂ ਭੋਜਨਾਰ੍ਥਂ ਚ ਗੁਦਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਨੇ ਤਥਾ||੭੧|| ਓਦਨਂ ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲੀਨਾਂ ਪਯਸਾ ਤੇਨ ਭੋਜਯੇਤ੍| ਰਸੈਃ ਪਾਰਾਵਤਾਦੀਨਾਂ ਘਤਭਸ੍ਟੈਃ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰੈਃ||੭੨|| ਸ਼ਸ਼ਪਕ੍ਸਿਮਗਾਣਾਂ ਚ ਸ਼ੀਤਾਨਾਂ ਧਨ੍ਵਚਾਰਿਣਾਮ੍| ਰਸੈਰਨਮ੍ਲੈਃ ਸਘਤੈਰ੍ਭੋਜਯੇਤ੍ਤਂ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰੈਃ||੭੩|| ਰੁਧਿਰਂ ਮਾਰ੍ਗਮਾਜਂ ਵਾ ਘਤਭਸ੍ਟਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਫਲਯੂਸੋ ਵਾ ਕਿਞ੍ਚਿਦਮ੍ਲਃ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਃ||੭੪|| ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਂ ਮੋਚਰਸਂ ਸਮਙ੍ਗਾ ਪਦ੍ਮਕੇਸ਼ਰਮ੍| ਅਜਾਕ੍ਸੀਰਯੁਤਂ ਦਦ੍ਯਾਜ੍ਜੀਰ੍ਣੇ ਚ ਪਯਸੌਦਨਮ੍||੭੫|| ਦੁਰ੍ਬਲਂ ਪਾਯਯਿਤ੍ਵਾ ਵਾ ਤਸ੍ਯੈਵੋਪਰਿ ਭੋਜਯੇਤ੍| ਪ੍ਰਾਗ੍ਭਕ੍ਤਂ ਨਵਨੀਤਂ ਵਾ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਸਮਧੁਸ਼ਰ੍ਕਰਮ੍||੭੬||
तत्र च्छागं पयः शस्तं शीतं समधुशर्करम्| पानार्थं भोजनार्थं च गुदप्रक्षालने तथा||७१|| ओदनं रक्तशालीनां पयसा तेन भोजयेत्| रसैः पारावतादीनां घृतभृष्टैः सशर्करैः||७२|| शशपक्षिमृगाणां च शीतानां धन्वचारिणाम्| रसैरनम्लैः सघृतैर्भोजयेत्तं सशर्करैः||७३|| रुधिरं मार्गमाजं वा घृतभृष्टं प्रशस्यते| काश्मर्यफलयूषो वा किञ्चिदम्लः सशर्करः||७४|| नीलोत्पलं मोचरसं समङ्गा पद्मकेशरम्| अजाक्षीरयुतं दद्याज्जीर्णे च पयसौदनम्||७५|| दुर्बलं पाययित्वा वा तस्यैवोपरि भोजयेत्| प्राग्भक्तं नवनीतं वा दद्यात् समधुशर्करम्||७६||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰ ਛਾਗਮਿਤ੍ਯਾਦੌ ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਾਰ੍ਥਮਿਤਿ ਭੋਜ੍ਯੋਪਕਰਣਾਰ੍ਥਮ੍| ਪਯਸਾ ਤੇਨੇਤਿ ਛਾਗੇਨ ਪਯਸਾ| ਮਗਸ੍ਯੇਦਂ ਮਾਰ੍ਗਮ੍, ਅਜਸ੍ਯੇਦਮਾਜਂ, ਰੁਧਿਰਮਿਤਿ ਯੋਜਨਾ||੭੧-੭੬||
Adhikarana 28 (77-79) · Śloka 79
ਪ੍ਰਾਸ਼੍ਯ ਕ੍ਸੀਰੋਤ੍ਥਿਤਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਕਪਿਞ੍ਜਲਰਸਾਸ਼ਨਃ| ਤ੍ਰ੍ਯਹਾਦਾਰੋਗ੍ਯਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਪਯਸਾ ਕ੍ਸੀਰਭੁਕ੍ ਤਥਾ||੭੭|| ਪੀਤ੍ਵਾ ਸ਼ਤਾਵਰੀਕਲ੍ਕਂ ਪਯਸਾ ਕ੍ਸੀਰਭੁਗ੍ਜਯੇਤ੍| ਰਕ੍ਤਾਤਿਸਾਰਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਵਾ ਤਯਾ ਸਿਦ੍ਧਂ ਘਤਂ ਨਰਃ||੭੮|| ਘਤਂ ਯਵਾਗੂਮਣ੍ਡੇਨ ਕੁਟਜਸ੍ਯ ਫਲੈਃ ਸ਼ਤਮ੍| ਪੇਯਂ ਤਸ੍ਯਾਨੁ ਪਾਤਵ੍ਯਾ ਪੇਯਾ ਰਕ੍ਤੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ||੭੯||
प्राश्य क्षीरोत्थितं सर्पिः कपिञ्जलरसाशनः| त्र्यहादारोग्यमाप्नोति पयसा क्षीरभुक् तथा||७७|| पीत्वा शतावरीकल्कं पयसा क्षीरभुग्जयेत्| रक्तातिसारं पीत्वा वा तया सिद्धं घृतं नरः||७८|| घृतं यवागूमण्डेन कुटजस्य फलैः शृतम्| पेयं तस्यानु पातव्या पेया रक्तोपशान्तये||७९||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਾਸ਼੍ਯੇਤ੍ਯਾਦੌ ਕ੍ਸੀਰੋਤ੍ਥਿਤਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਯਸਾ ਪ੍ਰਾਸ਼੍ਯੇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਕਪਿਞ੍ਜਲਃ ਗੌਰਤਿਤ੍ਤਿਰਿਃ| ਕ੍ਸੀਰਂ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਇਤਿ ਕ੍ਸੀਰਭੁਕ੍| ਤਯੇਤਿ ਸ਼ਤਾਵਰ੍ਯਾ| ਯਵਾਗੂਮਣ੍ਡੇਨ ਪੇਯਮਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ||੭੭-੭੯||
Adhikarana 29 (80-81) · Śloka 81
ਤ੍ਵਕ੍ ਚ ਦਾਰੁਹਰਿਦ੍ਰਾਯਾਃ ਕੁਟਜਸ੍ਯ ਫਲਾਨਿ ਚ| ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਸ਼ਙ੍ਗਵੇਰਂ ਚ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾ ਕਟੁਕਰੋਹਿਣੀ||੮੦|| ਸਡ੍ਭਿਰੇਤੈਰ੍ਘਤਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਪੇਯਾਮਣ੍ਡਾਵਚਾਰਿਤਮ੍| ਅਤੀਸਾਰਂ ਜਯੇਚ੍ਛੀਘ੍ਰਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਮਪਿ ਦਾਰੁਣਮ੍||੮੧||
त्वक् च दारुहरिद्रायाः कुटजस्य फलानि च| पिप्पली शृङ्गवेरं च द्राक्षा कटुकरोहिणी||८०|| षड्भिरेतैर्घृतं सिद्धं पेयामण्डावचारितम्| अतीसारं जयेच्छीघ्रं त्रिदोषमपि दारुणम्||८१||
🔊 Audio coming soon
ਸਡ੍ਭਿਰੇਤੈਰਿਤਿਪਦਂ ਯਥਾਲਾਭਨਿਸੇਧਾਰ੍ਥਮ੍||੮੦-੮੧||
Adhikarana 30 (82-84) · Śloka 84
ਕਸ੍ਣਮਨ੍ਮਧੁਕਂ ਸ਼ਙ੍ਖਂ ਰੁਧਿਰਂ ਤਣ੍ਡੁਲੋਦਕਮ੍| ਪੀਤਮੇਕਤ੍ਰ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਰਕ੍ਤਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣਂ ਪਰਮ੍||੮੨|| ਪੀਤਃ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਕਾਕਲ੍ਕਃ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸ੍ਤਣ੍ਡੁਲਾਮ੍ਭਸਾ| ਰਕ੍ਤਸ੍ਰਾਵਂ ਜਯੇਚ੍ਛੀਘ੍ਰਂ ਧਨ੍ਵਮਾਂਸਰਸਾਸ਼ਿਨਃ||੮੩|| ਕਲ੍ਕਸ੍ਤਿਲਾਨਾਂ ਕਸ੍ਣਾਨਾਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਪਞ੍ਚਭਾਗਿਕਃ| ਆਜੇਨ ਪਯਸਾ ਪੀਤਃ ਸਦ੍ਯੋ ਰਕ੍ਤਂ ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ||੮੪||
कृष्णमृन्मधुकं शङ्खं रुधिरं तण्डुलोदकम्| पीतमेकत्र सक्षौद्रं रक्तसङ्ग्रहणं परम्||८२|| पीतः प्रियङ्गुकाकल्कः सक्षौद्रस्तण्डुलाम्भसा| रक्तस्रावं जयेच्छीघ्रं धन्वमांसरसाशिनः||८३|| कल्कस्तिलानां कृष्णानां शर्करापञ्चभागिकः| आजेन पयसा पीतः सद्यो रक्तं नियच्छति||८४||
🔊 Audio coming soon
ਕਸ੍ਣਮਦਿਤ੍ਯਾਦੌ ਰੁਧਿਰਂ ਸ਼ੋਣਿਤਂ, ਕੇਚਿਤ੍ ਕੁਙ੍ਕੁਮਮਾਹੁਃ| ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਪਞ੍ਚਭਾਗਿਕ ਇਤਿ ਅਤ੍ਰ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਯਾਃ ਪਞ੍ਚਮੇਨ ਭਾਗੇਨ ਕਸ੍ਣਤਿਲਦਾਨਮ੍; ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ ਜਤੂਕਰ੍ਣੇ- “ਕਸ੍ਣਤਿਲਾਞ੍ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਪਾਦਿਕਾਞ੍ਛਾਗੀਪਯਸਾ” ਇਤਿ||੮੨-੮੪||
Adhikarana 31 (85-86) · Śloka 86
ਪਲਂ ਵਤ੍ਸਕਬੀਜਸ੍ਯ ਸ਼੍ਰਪਯਿਤ੍ਵਾ ਰਸਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਯੋ ਰਸਾਸ਼ੀ ਜਯੇਚ੍ਛੀਘ੍ਰਂ ਸ ਪੈਤ੍ਤਂ ਜਠਰਾਮਯਮ੍||੮੫|| ਪੀਤ੍ਵਾ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਚਨ੍ਦਨਂ ਤਣ੍ਡੁਲਾਮ੍ਭਸਾ| ਦਾਹਤਸ੍ਣਾਪ੍ਰਮੇਹੇਭ੍ਯੋ ਰਕ੍ਤਸ੍ਰਾਵਾਚ੍ਚ ਮੁਚ੍ਯਤੇ||੮੬||
पलं वत्सकबीजस्य श्रपयित्वा रसं पिबेत्| यो रसाशी जयेच्छीघ्रं स पैत्तं जठरामयम्||८५|| पीत्वा सशर्कराक्षौद्रं चन्दनं तण्डुलाम्भसा| दाहतृष्णाप्रमेहेभ्यो रक्तस्रावाच्च मुच्यते||८६||
🔊 Audio coming soon
ਪਲਮਿਤ੍ਯਾਦੌ ਰਸਮਿਤਿ ਕ੍ਵਾਥਮ੍| ਰਸਾਸ਼ੀਤਿ ਮਾਂਸਰਸੇਨ ਭੁਞ੍ਜਾਨਃ||੮੫-੮੬||
Adhikarana 32 (87-88) · Śloka 88
ਗੁਦੋ ਬਹੁਭਿਰੁਤ੍ਥਾਨੈਰ੍ਯਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਪਚ੍ਯਤੇ| ਸੇਚਯੇਤ੍ਤਂ ਸੁਸ਼ੀਤੇਨ ਪਟੋਲਮਧੁਕਾਮ੍ਬੁਨਾ||੮੭|| ਪਞ੍ਚਵਲ੍ਕਮਧੂਕਾਨਾਂ ਰਸੈਰਿਕ੍ਸੁਰਸੈਰ੍ਘਤੈਃ| ਛਾਗੈਰ੍ਗਵ੍ਯੈਃ ਪਯੋਭਿਰ੍ਵਾ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਂਯੁਤੈਃ||੮੮||
गुदो बहुभिरुत्थानैर्यस्य पित्तेन पच्यते| सेचयेत्तं सुशीतेन पटोलमधुकाम्बुना||८७|| पञ्चवल्कमधूकानां रसैरिक्षुरसैर्घृतैः| छागैर्गव्यैः पयोभिर्वा शर्कराक्षौद्रसंयुतैः||८८||
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਂਯੁਤੈਰਿਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ਸੇਚਯੇਦਿਤ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤਤੇ||੮੭-੮੮||
Adhikarana 33 (89-92) · Śloka 93
ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਨਾਨਾਂ ਕਲ੍ਕੈਰ੍ਵਾ ਸਸਰ੍ਪਿਸ੍ਕੈਃ ਪ੍ਰਲੇਪਯੇਤ੍| ਏਸਾਂ ਵਾ ਸੁਕਤੈਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣੈਸ੍ਤਂ ਗੁਦਂ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਤ੍||੮੯|| ਧਾਤਕੀਲੋਧ੍ਰਚੂਰ੍ਣੈਰ੍ਵਾ ਸਮਾਂਸ਼ੈਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਤ੍| ਤਥਾ ਸ੍ਰਵਤਿ ਨੋ ਰਕ੍ਤਂ ਗੁਦਂ ਤੈਃ ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਿਤਮ੍||੯੦|| ਪਕ੍ਵਤਾ ਪ੍ਰਸ਼ਮਂ ਯਾਤਿ ਵੇਦਨਾ ਚੋਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ| ਯਥੋਕ੍ਤੈਃ ਸੇਚਨੈਃ ਸ਼ੀਤੈਃ ਸ਼ੋਣਿਤੇਤਿਸ੍ਰਵਤ੍ਯਪਿ||੯੧|| ਗੁਦਵਙ੍ਕ੍ਸਣਕਟ੍ਯੂਰੁ ਸੇਚਯੇਦ੍ਘਤਭਾਵਿਤਮ੍| ਚਨ੍ਦਨਾਦ੍ਯੇਨ ਤੈਲੇਨ ਸ਼ਤਧੌਤੇਨ ਸਰ੍ਪਿਸਾ||੯੨|| ਕਾਰ੍ਪਾਸਸਙ੍ਗਹੀਤੇਨ ਸੇਚਯੇਦ੍ਗੁਦਵਙ੍ਕ੍ਸਣਮ੍|੯੩|
प्रक्षालनानां कल्कैर्वा ससर्पिष्कैः प्रलेपयेत्| एषां वा सुकृतैश्चूर्णैस्तं गुदं प्रतिसारयेत्||८९|| धातकीलोध्रचूर्णैर्वा समांशैः प्रतिसारयेत्| तथा स्रवति नो रक्तं गुदं तैः प्रतिसारितम्||९०|| पक्वता प्रशमं याति वेदना चोपशाम्यति| यथोक्तैः सेचनैः शीतैः शोणितेऽतिस्रवत्यपि||९१|| गुदवङ्क्षणकट्यूरु सेचयेद्घृतभावितम्| चन्दनाद्येन तैलेन शतधौतेन सर्पिषा||९२|| कार्पाससङ्गृहीतेन सेचयेद्गुदवङ्क्षणम्|९३|
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਨਾਨਾਮਿਤਿ ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਨਾਰ੍ਥਮੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਪਟੋਲਮਧੁਕਾਦੀਨਾਮ੍| ਪ੍ਰਤਿਸਾਰਯੇਤ੍ ਅਵਚੂਰ੍ਣਯੇਤ੍||੮੯-੯੨||-
Adhikarana 34 (93-95) · Śloka 96
ਅਲ੍ਪਾਲ੍ਪਂ ਬਹੁਸ਼ੋ ਰਕ੍ਤਂ ਸਸ਼ੂਲਮੁਪਵੇਸ਼੍ਯਤੇ||੯੩|| ਯਦਾ ਵਾਯੁਰ੍ਵਿਬਦ੍ਧਸ਼੍ਚ ਕਚ੍ਛ੍ਰਂ ਚਰਤਿ ਵਾ ਨ ਵਾ| ਪਿਚ੍ਛਾਬਸ੍ਤਿਂ ਤਦਾ ਤਸ੍ਯ ਯਥੋਕ੍ਤਮੁਪਕਲ੍ਪਯੇਤ੍||੯੪|| ਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕਸਿਦ੍ਧੇਨ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਚਾਨੁਵਾਸਯੇਤ੍| ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋ ਦੁਰ੍ਬਲਗੁਦਾਸ਼੍ਚਿਰਕਾਲਾਤਿਸਾਰਿਣਃ||੯੫|| ਤਸ੍ਮਾਦਭੀਕ੍ਸ੍ਣਸ਼ਸ੍ਤੇਸਾਂ ਗੁਦੇ ਸ੍ਨੇਹਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍|੯੬|
अल्पाल्पं बहुशो रक्तं सशूलमुपवेश्यते||९३|| यदा वायुर्विबद्धश्च कृच्छ्रं चरति वा न वा| पिच्छाबस्तिं तदा तस्य यथोक्तमुपकल्पयेत्||९४|| प्रपौण्डरीकसिद्धेन सर्पिषा चानुवासयेत्| प्रायशो दुर्बलगुदाश्चिरकालातिसारिणः||९५|| तस्मादभीक्ष्णशस्तेषां गुदे स्नेहं प्रयोजयेत्|९६|
🔊 Audio coming soon
ਪਿਚ੍ਛਾਬਸ੍ਤਿਂ ਤਦਾ ਤਸ੍ਯ ਯਥੋਕ੍ਤਮਿਤਿ ਅਤ੍ਰੈਵ ‘ਪਰਿਵੇਸ੍ਟ੍ਯ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਗ੍ਰਨ੍ਥੋਕ੍ਤਮ੍| ਗੁਦੇ ਸ੍ਨੇਹਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਦਿਤਿ ਅਤ੍ਰ ਸ੍ਨੇਹਭਾਵਿਤਪਿਚੁਪ੍ਰਣਯਨੇਨ ਗੁਦੇ ਸ੍ਨੇਹਪ੍ਰਯੋਗਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਪ੍ਰਕਤਤ੍ਵਾਦਨੁਵਾਸਨੇਨੈਵਾਤ੍ਰ ਪ੍ਰਯੋਗਮਾਹੁਃ||੯੩-੯੫||-
Adhikarana 35 (96-100) · Śloka 101
ਪਵਨੋਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤੋ ਹਿ ਸ੍ਵੇ ਸ੍ਥਾਨੇ ਲਭਤੇਧਿਕਮ੍||੯੬|| ਬਲਂ ਤਸ੍ਯ ਸਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਜਯਾਰ੍ਥੇ ਬਸ੍ਤਿਰੁਤ੍ਤਮਃ| ਰਕ੍ਤਂ ਵਿਟ੍ਸਹਿਤਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਵਾ ਯੋਤਿਸਾਰ੍ਯਤੇ||੯੭|| ਸ਼ਤਾਵਰੀਘਤਂ ਤਸ੍ਯ ਲੇਹਾਰ੍ਥਮੁਪਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਰ੍ਧਾਂਸ਼ਿਕਂ ਲੀਢਂ ਨਵਨੀਤਂ ਨਵੋਦ੍ਧਤਮ੍||੯੮|| ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਪਾਦਂ ਜਯੇਚ੍ਛੀਘ੍ਰਂ ਤਂ ਵਿਕਾਰਂ ਹਿਤਾਸ਼ਿਨਃ| ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧੋਦੁਮ੍ਬਰਾਸ਼੍ਵਤ੍ਥਸ਼ੁਙ੍ਗਾਨਾਪੋਥ੍ਯ ਵਾਸਯੇਤ੍||੯੯|| ਅਹੋਰਾਤ੍ਰਂ ਜਲੇ ਤਪ੍ਤੇ ਘਤਂ ਤੇਨਾਮ੍ਭਸਾ ਪਚੇਤ੍| ਤਦਰ੍ਧਸ਼ਰ੍ਕਰਾਯੁਕ੍ਤਂ ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਪਾਦਿਕਮ੍||੧੦੦|| ਅਧੋ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾਪ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਯਸ੍ਯ ਰਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ|੧੦੧|
पवनोऽतिप्रवृत्तो हि स्वे स्थाने लभतेऽधिकम्||९६|| बलं तस्य सपित्तस्य जयार्थे बस्तिरुत्तमः| रक्तं विट्सहितं पूर्वं पश्चाद्वा योऽतिसार्यते||९७|| शतावरीघृतं तस्य लेहार्थमुपकल्पयेत्| शर्करार्धांशिकं लीढं नवनीतं नवोद्धृतम्||९८|| क्षौद्रपादं जयेच्छीघ्रं तं विकारं हिताशिनः| न्यग्रोधोदुम्बराश्वत्थशुङ्गानापोथ्य वासयेत्||९९|| अहोरात्रं जले तप्ते घृतं तेनाम्भसा पचेत्| तदर्धशर्करायुक्तं लिह्यात् सक्षौद्रपादिकम्||१००|| अधो वा यदि वाऽप्यूर्ध्वं यस्य रक्तं प्रवर्तते|१०१|
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਵੇ ਸ੍ਥਾਨੇ ਇਤਿ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਕਟ੍ਯਾਦੌ| ਬਸ੍ਤਿਰਿਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯਵਚਨਾਦਨੁਵਾਸਨਂ ਨਿਰੂਹਸ਼੍ਚ ਜ੍ਞੇਯਃ| ਸ਼ਤਾਵਰੀਘਤਮਿਤਿ “ਸ਼ਤਾਵਰੀਮੂਲਤੁਲਾਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰਃ” (ਚਿ.ਅ.੩੦) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਯੋਨਿਵ੍ਯਾਪਦੁਕ੍ਤਂ ਸ਼ਤਾਵਰੀਘਤਮ੍| ਵਿਕਾਰਮਿਤਿ ‘ਰਕ੍ਤਂ ਸਵਿਟ੍’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨੋਕ੍ਤਮ੍||੯੬-੧੦੦||-
Adhikarana 36 (101) · Śloka 102
ਯਸ੍ਤ੍ਵੇਵਂ ਦੁਰ੍ਬਲੋ ਮੋਹਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਲਾਨ੍ਯੇਵ ਸੇਵਤੇ||੧੦੧|| ਦਾਰੁਣਂ ਸ ਵਲੀਪਾਕਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਵਿਪਦ੍ਯਤੇ|੧੦੨|
यस्त्वेवं दुर्बलो मोहात् पित्तलान्येव सेवते||१०१|| दारुणं स वलीपाकं प्राप्य शीघ्रं विपद्यते|१०२|
🔊 Audio coming soon
ਵਲੀਪਾਕਮਿਤਿ ਗੁਦਵਲੀਪਾਕਮ੍||੧੦੧||-
Adhikarana 37 (102-103) · Śloka 104
ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤਿਸਾਰੇ ਪ੍ਰਥਮਂ ਹਿਤਂ ਲਙ੍ਘਨਪਾਚਨਮ੍||੧੦੨|| ਯੋਜ੍ਯਸ਼੍ਚਾਮਾਤਿਸਾਰਘ੍ਨੋ ਯਥੋਕ੍ਤੋ ਦੀਪਨੋ ਗਣਃ| ਲਙ੍ਘਿਤਸ੍ਯਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾਂ ਚ ਕਤਾਯਾਂ ਨ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ||੧੦੩|| ਕਫਜੋ ਯਦ੍ਯਤੀਸਾਰਃ ਕਫਘ੍ਨੈਸ੍ਤਮੁਪਾਚਰੇਤ੍|੧੦੪|
श्लेष्मातिसारे प्रथमं हितं लङ्घनपाचनम्||१०२|| योज्यश्चामातिसारघ्नो यथोक्तो दीपनो गणः| लङ्घितस्यानुपूर्व्यां च कृतायां न निवर्तते||१०३|| कफजो यद्यतीसारः कफघ्नैस्तमुपाचरेत्|१०४|
🔊 Audio coming soon
ਦੀਪਨੋ ਗਣ ਇਤਿ ‘ਸ਼ਾਲਿਪਰ੍ਣੀ ਪਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣੀ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨੋਕ੍ਤਃ||੧੦੨-੧੦੩||-
Adhikarana 38 (104-112) · Śloka 113
ਬਿਲ੍ਵਂ ਕਰ੍ਕਟਿਕਾ ਮੁਸ੍ਤਮਭਯਾ ਵਿਸ਼੍ਵਭੇਸਜਮ੍||੧੦੪|| ਵਚਾ ਵਿਡਙ੍ਗਂ ਭੂਤੀਕਂ ਧਾਨ੍ਯਕਂ ਦੇਵਦਾਰੁ ਚ| ਕੁਸ੍ਠਂ ਸਾਤਿਵਿਸਾ ਪਾਠਾ ਚਵ੍ਯਂ ਕਟੁਕਰੋਹਿਣੀ||੧੦੫|| ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਂ ਚਿਤ੍ਰਕਂ ਹਸ੍ਤਿਪਿਪ੍ਪਲੀ| ਯੋਗਾਞ੍ਛ੍ਲੋਕਾਰ੍ਧਵਿਹਿਤਾਂਸ਼੍ਚਤੁਰਸ੍ਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍||੧੦੬|| ਸ਼ਤਾਞ੍ਛ੍ਲੇਸ੍ਮਾਤਿਸਾਰੇਸੁ ਕਾਯਾਗ੍ਨਿਬਲਵਰ੍ਧਨਾਨ੍| ਅਜਾਜੀਮਸਿਤਾਂ ਪਾਠਾਂ ਨਾਗਰਂ ਮਰਿਚਾਨਿ ਚ||੧੦੭|| ਧਾਤਕੀਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਦਦ੍ਯਾਨ੍ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਰਸਾਪ੍ਲੁਤਮ੍| ਰਸਾਞ੍ਜਨਂ ਸਾਤਿਵਿਸਂ ਕੁਟਜਸ੍ਯ ਫਲਾਨਿ ਚ||੧੦੮|| ਧਾਤਕੀਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਪਾਤੁਂ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਨਾਗਰਮ੍| ਧਾਤਕੀ ਨਾਗਰਂ ਬਿਲ੍ਵਂ ਲੋਧ੍ਰਂ ਪਦ੍ਮਸ੍ਯ ਕੇਸ਼ਰਮ੍||੧੦੯|| ਜਮ੍ਬੂਤ੍ਵਙ੍ਨਾਗਰਂ ਧਾਨ੍ਯਂ ਪਾਠਾ ਮੋਚਰਸੋ ਬਲਾ| ਸਮਙ੍ਗਾ ਧਾਤਕੀ ਬਿਲ੍ਵਮਧ੍ਯਂ ਜਮ੍ਬ੍ਵਾਮ੍ਰਯੋਸ੍ਤ੍ਵਚਃ||੧੧੦|| ਕਪਿਤ੍ਥਾਨਿ ਵਿਡਙ੍ਗਾਨਿ ਨਾਗਰਂ ਮਰਿਚਾਨਿ ਚ| ਚਾਙ੍ਗੇਰੀਕੋਲਤਕ੍ਰਾਮ੍ਲਾਂਸ਼੍ਚਤੁਰਸ੍ਤਾਨ੍ ਕਫੋਤ੍ਤਰੇ||੧੧੧|| ਸ਼੍ਲੋਕਾਰ੍ਧਵਿਹਿਤਾਨ੍ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਸਸ੍ਨੇਹਲਵਣਾਨ੍ ਖਡਾਨ੍| ਕਪਿਤ੍ਥਮਧ੍ਯਂ ਲੀਢ੍ਵਾ ਤੁ ਸਵ੍ਯੋਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸ਼ਰ੍ਕਰਮ੍||੧੧੨|| ਕਟ੍ਫਲਂ ਮਧੁਯੁਕ੍ਤਂ ਵਾ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਜਠਰਾਮਯਾਤ੍|੧੧੩|
बिल्वं कर्कटिका मुस्तमभया विश्वभेषजम्||१०४|| वचा विडङ्गं भूतीकं धान्यकं देवदारु च| कुष्ठं सातिविषा पाठा चव्यं कटुकरोहिणी||१०५|| पिप्पली पिप्पलीमूलं चित्रकं हस्तिपिप्पली| योगाञ्छ्लोकार्धविहितांश्चतुरस्तान् प्रयोजयेत्||१०६|| शृताञ्छ्लेष्मातिसारेषु कायाग्निबलवर्धनान्| अजाजीमसितां पाठां नागरं मरिचानि च||१०७|| धातकीद्विगुणं दद्यान्मातुलुङ्गरसाप्लुतम्| रसाञ्जनं सातिविषं कुटजस्य फलानि च||१०८|| धातकीद्विगुणं दद्यात् पातुं सक्षौद्रनागरम्| धातकी नागरं बिल्वं लोध्रं पद्मस्य केशरम्||१०९|| जम्बूत्वङ्नागरं धान्यं पाठा मोचरसो बला| समङ्गा धातकी बिल्वमध्यं जम्ब्वाम्रयोस्त्वचः||११०|| कपित्थानि विडङ्गानि नागरं मरिचानि च| चाङ्गेरीकोलतक्राम्लांश्चतुरस्तान् कफोत्तरे||१११|| श्लोकार्धविहितान् दद्यात् सस्नेहलवणान् खडान्| कपित्थमध्यं लीढ्वा तु सव्योषक्षौद्रशर्करम्||११२|| कट्फलं मधुयुक्तं वा मुच्यते जठरामयात्|११३|
🔊 Audio coming soon
ਕਫਘ੍ਨੈਸ੍ਤਮੁਪਾਚਰੇਦਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ, ਤੇਨ ਕਫਘ੍ਨਾਨ੍ ਬਿਲ੍ਵਕਰ੍ਕਟਕੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਯੋਗਾਨਾਹ| ਧਾਤਕੀਦ੍ਵਿਗੁਣਮਿਤਿ ਏਕਦ੍ਰਵ੍ਯਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਦ੍ਵਿਗੁਣਯਾ ਧਾਤਕ੍ਯਾ ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਅਜਾਜੀਮਿਤ੍ਯਾਦੌ ਅਸਿਤਾਮਿਤਿ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮ੍| ਜਤੂਕਰ੍ਣੇ ਹ੍ਯਯਂ ਯੋਗਃ “ਪਾਠਾਜਾਜੀਵ੍ਯੋਸਫਲਪੂਰਂ ਧਾਤਕੀਦ੍ਵਿਗੁਣਮ੍”| ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਃ||੧੦੪-੧੧੨||-
Adhikarana 39 (113-116) · Śloka 116
ਕਣਾਂ ਮਧੁਯੁਤਾਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਤਕ੍ਰਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਸਚਿਤ੍ਰਕਮ੍||੧੧੩|| ਜਗ੍ਧ੍ਵਾ ਵਾ ਬਾਲਬਿਲ੍ਵਾਨਿ ਮੁਚ੍ਯਤੇ ਜਠਰਾਮਯਾਤ੍| ਬਾਲਬਿਲ੍ਵਂ ਗੁਡਂ ਤੈਲਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਵਿਸ਼੍ਵਭੇਸਜਮ੍| ਲਿਹ੍ਯਾਦ੍ਵਾਤੇ ਪ੍ਰਤਿਹਤੇ ਸਸ਼ੂਲਃ ਸਪ੍ਰਵਾਹਿਕਃ||੧੧੪|| ਭੋਜ੍ਯਂ ਮੂਲਕਸਾਯੇਣ ਵਾਤਘ੍ਨੈਸ਼੍ਚੋਪਸੇਵਨੈਃ| ਵਾਤਾਤਿਸਾਰਵਿਹਿਤੈਰ੍ਯੂਸੈਰ੍ਮਾਂਸਰਸੈਃ ਖਡੈਃ||੧੧੫|| ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਮਮ੍ਲਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਾ ਸਟ੍ਪਲਂ ਵਾ ਯਥਾਬਲਮ੍| ਪੁਰਾਣਂ ਵਾ ਘਤਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਯਵਾਗੂਮਣ੍ਡਮਿਸ਼੍ਰਿਤਮ੍||੧੧੬||
कणां मधुयुतां पीत्वा तक्रं पीत्वा सचित्रकम्||११३|| जग्ध्वा वा बालबिल्वानि मुच्यते जठरामयात्| बालबिल्वं गुडं तैलं पिप्पलीं विश्वभेषजम्| लिह्याद्वाते प्रतिहते सशूलः सप्रवाहिकः||११४|| भोज्यं मूलकषायेण वातघ्नैश्चोपसेवनैः| वातातिसारविहितैर्यूषैर्मांसरसैः खडैः||११५|| पूर्वोक्तमम्लसर्पिर्वा षट्पलं वा यथाबलम्| पुराणं वा घृतं दद्याद्यवागूमण्डमिश्रितम्||११६||
🔊 Audio coming soon
ਕਣਾਂ ਮਧੁਯੁਤਾਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਕਣਾ ਪਿਪ੍ਪਲੀ; ਅਨ੍ਯੇ ‘ਕਣਾਨ੍’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਕਣਾਨਿਤ੍ਯਨੇਨ ਚ ਸਸ੍ਟਿਕਤਣ੍ਡੁਲਾਨ੍ ਗ੍ਰਾਹਯਨ੍ਤਿ| ਵਾਤੇ ਪ੍ਰਤਿਹਤੇ ਇਤਿ ਬਦ੍ਧੇ ਵਾਤੇ| ਉਪਸੇਵਨੈਰਿਤਿ ਵ੍ਯਞ੍ਜਨੈਃ| ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਮਮ੍ਲਸਰ੍ਪਿਰਿਤਿ “ਚਾਙ੍ਗੇਰੀਕੋਲਦਧ੍ਯਮ੍ਲਂ” ਇਤ੍ਯਾਦਿਨੋਕ੍ਤਮ੍||੧੧੩-੧੧੬||
Adhikarana 40 (117-120) · Śloka 120
ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਬਨ੍ਧੇ ਵਾ ਕਫੇ ਵਾਤਿਸ੍ਰਵਤ੍ਯਪਿ| ਸ਼ੂਲੇ ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਯਾਂ ਵਾ ਪਿਚ੍ਛਾਬਸ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍||੧੧੭|| ਪਿਪ੍ਪਲੀਬਿਲ੍ਵਕੁਸ੍ਠਾਨਾਂ ਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਵਚਯੋਰਪਿ| ਕਲ੍ਕੈਃ ਸਲਵਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ ਸਨ੍ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍||੧੧੮|| ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਗਤੇ ਸੁਖਂ ਸ੍ਨਾਤਂ ਕਤਾਹਾਰਂ ਦਿਨਾਤ੍ਯਯੇ| ਬਿਲ੍ਵਤੈਲੇਨ ਮਤਿਮਾਨ੍ਸੁਖੋਸ੍ਣੇਨਾਨੁਵਾਸਯੇਤ੍||੧੧੯|| ਵਚਾਨ੍ਤੈਰਥਵਾ ਕਲ੍ਕੈਸ੍ਤੈਲਂ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾਨੁਵਾਸਯੇਤ੍| ਬਹੁਸ਼ਃ ਕਫਵਾਤਾਰ੍ਤਸ੍ਤਥਾ ਸ ਲਭਤੇ ਸੁਖਮ੍||੧੨੦||
वातश्लेष्मविबन्धे वा कफे वाऽतिस्रवत्यपि| शूले प्रवाहिकायां वा पिच्छाबस्तिं प्रयोजयेत्||११७|| पिप्पलीबिल्वकुष्ठानां शताह्वावचयोरपि| कल्कैः सलवणैर्युक्तं पूर्वोक्तं सन्निधापयेत्||११८|| प्रत्यागते सुखं स्नातं कृताहारं दिनात्यये| बिल्वतैलेन मतिमान्सुखोष्णेनानुवासयेत्||११९|| वचान्तैरथवा कल्कैस्तैलं पक्त्वाऽनुवासयेत्| बहुशः कफवातार्तस्तथा स लभते सुखम्||१२०||
🔊 Audio coming soon
ਪਿਚ੍ਛਾਬਸ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਦਿਤਿ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ਰ ਪਿਚ੍ਛਾਬਸ੍ਤੇਰ੍ਵਿਸ਼ੇਸਮਾਹ- ਪਿਪ੍ਪਲੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਮਿਤਿ ਅਤ੍ਰੈਵ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ ਪਿਚ੍ਛਾਬਸ੍ਤਿਂ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦਿਕਲ੍ਕੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ, ਸਨ੍ਨਿਧਾਪਯੇਦਿਤਿ ਦਾਪਯੇਤ੍| ਬਿਲ੍ਵਤੈਲੇਨੇਤਿ ਸਿਦ੍ਧੌ “ਦਸ਼ਮੂਲਂ ਬਲਾ ਰਾਸ੍ਨਾ” (ਸਿ.ਅ.੪) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਬਿਲ੍ਵਤੈਲੇਨ| ਵਚਾਨ੍ਤੈਰਿਤਿ “ਪਿਪ੍ਪਲੀਬਿਲ੍ਵਕੁਸ੍ਠਾਨਾਂ ਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਵਚਯੋਰਪਿ” ਇਤ੍ਯਤ੍ਰੋਕ੍ਤੈਰ੍ਵਚਾਨ੍ਤੈਃ||੧੧੭-੧੨੦||
Adhikarana 41 (121) · Śloka 121
ਸ੍ਵੇ ਸ੍ਥਾਨੇ ਮਾਰੁਤੋਵਸ਼੍ਯਂ ਵਰ੍ਧਤੇ ਕਫਸਙ੍ਕ੍ਸਯੇ| ਸ ਵਦ੍ਧਃ ਸਹਸਾ ਹਨ੍ਯਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਂ ਤ੍ਵਰਯਾ ਜਯੇਤ੍||੧੨੧||
स्वे स्थाने मारुतोऽवश्यं वर्धते कफसङ्क्षये| स वृद्धः सहसा हन्यात्तस्मात्तं त्वरया जयेत्||१२१||
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਸਰ੍ਵਾਤਿਸਾਰੇਸੁ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਵ੍ਯਾਪਕਤ੍ਵੇਨ ਵਾਯੁਰਵਸ਼੍ਯਂ ਵਦ੍ਧੋ ਭਵਤਿ, ਸ ਚਾਸ਼ੁਕਾਰਿਤਯਾ ਤ੍ਵਰਯਾ ਜੇਤਵ੍ਯ ਇਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸ੍ਵੇ ਸ੍ਥਾਨੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਫਸਙ੍ਕ੍ਸਯਾਦਿਤ੍ਯਨੇਨ ਕਫਸਙ੍ਕ੍ਸਯੇ ਰੂਕ੍ਸਸ਼ਰੀਰਤਯਾ ਵਾਯੁਃ ਕੁਪ੍ਯਤਿ, ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸ਼ੋਣਿਤੇ ਵਦ੍ਧੇ ਤਦੁਪਸ੍ਨੇਹਿਤਸ਼ਰੀਰੇ ਵਾਯੁਰ੍ਨਿਵਤ੍ਤਪ੍ਰਸਰੋ ਭਵਤੀਤਿ||੧੨੧||
Adhikarana 42 (122) · Śloka 122
ਵਾਤਸ੍ਯਾਨੁ ਜਯੇਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਂ, ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯਾਨੁ ਜਯੇਤ੍ ਕਫਮ੍| ਤ੍ਰਯਾਣਾਂ ਵਾ ਜਯੇਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਂ ਯੋ ਭਵੇਦ੍ਬਲਵਤ੍ਤਮਃ||੧੨੨||
वातस्यानु जयेत् पित्तं, पित्तस्यानु जयेत् कफम्| त्रयाणां वा जयेत् पूर्वं यो भवेद्बलवत्तमः||१२२||
🔊 Audio coming soon
ਪੂਰ੍ਵਂ ਜ੍ਵਰਾਧ੍ਯਾਯੇ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਚਿਕਿਤ੍ਸਾਯਾ “ਕਫਸ੍ਥਾਨਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾ ਵਾ” (ਚਿ.ਅ.੩) ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਕਫਪਿਤ੍ਤਵਾਤਾਨਾਂ ਕ੍ਰਮੇਣ ਚਿਕਿਤ੍ਸੋਕ੍ਤਾ ਅਤੀਸਾਰੇਪਿ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜੇ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਸ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਸ਼ਙ੍ਕ੍ਯਾਤ੍ਰ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਕ੍ਰਮਮਾਹ- ਵਾਤਸ੍ਯਾਨ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਯਂ ਚ ਕ੍ਰਮੋ ਨਿਰਾਮਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਤਿਸਾਰੇ ਏਵ ਜ੍ਞੇਯਃ; ਸਾਮੇ ਤੁ ਪ੍ਰਥਮਮਾਮਸ੍ਯੈਵ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮ੍| ਸਮਤ੍ਰਿਦੋਸਾਤਿਸਾਰਚਿਕਿਤ੍ਸਾਕ੍ਰਮਭਿਧਾਯ ਵਿਸਮਤ੍ਰਿਦੋਸਾਤਿਸਾਰਚਿਕਿਤ੍ਸਾਕ੍ਰਮਮਾਹ- ਤ੍ਰਯਾਣਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ||੧੨੨||
Adhikarana 43 (123) · Śloka 123
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕਃ- ਪ੍ਰਾਗੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਿ ਲਕ੍ਸਣਂ ਸਾਧ੍ਯਤਾ ਨ ਚ| ਕ੍ਰਿਯਾ ਚਾਵਸ੍ਥਿਕੀ ਸਿਦ੍ਧਾ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾ ਹ੍ਯਤਿਸਾਰਿਣਾਮ੍||੧੨੩||
तत्र श्लोकः- प्रागुत्पत्तिनिमित्तानि लक्षणं साध्यता न च| क्रिया चावस्थिकी सिद्धा निर्दिष्टा ह्यतिसारिणाम्||१२३||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਾਗੁਤ੍ਪਤ੍ਤੀਤ੍ਯਾਦਿਨਾਧ੍ਯਾਯਾਰ੍ਥਸਙ੍ਗ੍ਰਹਃ||੧੨੩||
Adhikarana puShpikA · Śloka 19
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇਤਿਸਾਰਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮੈਕੋਨਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੯||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते चिकित्सास्थानेऽतिसारचिकित्सितं नामैकोनविंशोऽध्यायः||१९||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਚਕ੍ਰਪਾਣਿਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਚਰਕਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਟੀਕਾਯਾਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਦੀਪਿਕਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇਤੀਸਾਰਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮੈਕੋਨਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੯||