Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋಽತೀಸಾರಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ||೧|| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ||೨||
अथातोऽतीसारचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ಅಗ್ನಿಬಲಹಾನಿಸಾಮಾನ್ಯಾದ್ ಗ್ರಹಣೀದೋಷಚಿಕಿತ್ಸಿತಮನು ಅತೀಸಾರಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ ವಕ್ತವ್ಯೇ ಉಪೋದ್ಘಾತಾಯಾತೈಃ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಾದಿಭಿರ್ವ್ಯವಧಾನಂ ಕೃತಂ, ಸಮ್ಪ್ರತಿ ತು ಯಥೋಕ್ತೋಪೋದ್ಘಾತಾಯಾತಪಾಣ್ಡುರೋಗಾದೀನಭಿಧಾಯ ಪ್ರಕೃತಮೇವಾತೀಸಾರಚಿಕಿತ್ಸಿತಮುಚ್ಯತೇ||೧-೨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ಭಗವನ್ತಂ ಖಲ್ವಾತ್ರೇಯಂ ಕೃತಾಹ್ನಿಕಂ ಹುತಾಗ್ನಿಹೋತ್ರಮಾಸೀನಮೃಷಿಗಣಪರಿವೃತಮುತ್ತರೇ ಹಿಮವತಃ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ವಿನಯಾದುಪೇತ್ಯಾಭಿವಾದ್ಯ ಚಾಗ್ನಿವೇಶ ಉವಾಚ- ಭಗವನ್! ಅತೀಸಾರಸ್ಯ ಪ್ರಾಗುತ್ಪತ್ತಿನಿಮಿತ್ತಲಕ್ಷಣೋಪಶಮನಾನಿ ಪ್ರಜಾನುಗ್ರಹಾರ್ಥಮಾಖ್ಯಾತುಮರ್ಹಸೀತಿ||೩||
भगवन्तं खल्वात्रेयं कृताह्निकं हुताग्निहोत्रमासीनमृषिगणपरिवृतमुत्तरे हिमवतः पार्श्वे विनयादुपेत्याभिवाद्य चाग्निवेश उवाच- भगवन्! अतीसारस्य प्रागुत्पत्तिनिमित्तलक्षणोपशमनानि प्रजानुग्रहार्थमाख्यातुमर्हसीति||३||
🔊 Audio coming soon
ಪ್ರಾಗುತ್ಪತ್ತಿರಿತಿ ಪ್ರಾಕ್ಕಾಲೋತ್ಪತ್ತಿಃ||೩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ಅಥ ಭಗವಾನ್ ಪುನರ್ವಸುರಾತ್ರೇಯಸ್ತದಗ್ನಿವೇಶವಚನಮನುನಿಶಮ್ಯೋವಾಚ- ಶ್ರೂಯತಾಮಗ್ನಿವೇಶ! ಸರ್ವಮೇತದಖಿಲೇನ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಯಮಾನಮ್| ಆದಿಕಾಲೇ ಖಲು ಯಜ್ಞೇಷು ಪಶವಃ ಸಮಾಲಭನೀಯಾ ಬಭೂವುರ್ನಾಲಮ್ಭಾಯ ಪ್ರಕ್ರಿಯನ್ತೇ ಸ್ಮ| ತತೋ ದಕ್ಷಯಜ್ಞಂ ಪ್ರತ್ಯವರಕಾಲಂ ಮನೋಃ ಪುತ್ರಾಣಾಂ ನರಿಷ್ಯನ್ನಾಭಾಗೇಕ್ಷ್ವಾಕುನೃಗಶರ್ಯಾತ್ಯಾದೀನಾಂ ಕ್ರತುಷು ಪಶೂನಾಮೇವಾಭ್ಯನುಜ್ಞಾನಾತ್ ಪಶವಃ ಪ್ರೋಕ್ಷಣಮವಾಪುಃ| ಅತಶ್ಚ ಪ್ರತ್ಯವರಕಾಲಂ ಪೃಷಧ್ರೇಣ ದೀರ್ಘಸತ್ರೇಣ ಯಜತಾ ಪಶೂನಾಮಲಾಭಾದ್ಗವಾಮಾಲಮ್ಭಃ ಪ್ರವರ್ತಿತಃ| ತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪ್ರವ್ಯಥಿತಾ ಭೂತಗಣಾಃ, ತೇಷಾಂ ಚೋಪಯೋಗಾದುಪಾಕೃತಾನಾಂ ಗವಾಂ ಗೌರವಾದೌಷ್ಣ್ಯಾದಸಾತ್ಮ್ಯತ್ವಾದಶಸ್ತೋಪಯೋಗಾಚ್ಚೋಪಹತಾಗ್ನೀನಾಮುಪಹತಮನಸಾಂ ಚಾತೀಸಾರಃ ಪೂರ್ವಮುತ್ಪನ್ನಃ ಪೃಷಧ್ರಯಜ್ಞೇ||೪||
अथ भगवान् पुनर्वसुरात्रेयस्तदग्निवेशवचनमनुनिशम्योवाच- श्रूयतामग्निवेश! सर्वमेतदखिलेन व्याख्यायमानम्| आदिकाले खलु यज्ञेषु पशवः समालभनीया बभूवुर्नालम्भाय प्रक्रियन्ते स्म| ततो दक्षयज्ञं प्रत्यवरकालं मनोः पुत्राणां नरिष्यन्नाभागेक्ष्वाकुनृगशर्यात्यादीनां क्रतुषु पशूनामेवाभ्यनुज्ञानात् पशवः प्रोक्षणमवापुः| अतश्च प्रत्यवरकालं पृषध्रेण दीर्घसत्रेण यजता पशूनामलाभाद्गवामालम्भः प्रवर्तितः| तं दृष्ट्वा प्रव्यथिता भूतगणाः, तेषां चोपयोगादुपाकृतानां गवां गौरवादौष्ण्यादसात्म्यत्वादशस्तोपयोगाच्चोपहताग्नीनामुपहतमनसां चातीसारः पूर्वमुत्पन्नः पृषध्रयज्ञे||४||
🔊 Audio coming soon
ಆದಿಕಾಲೇ ಇತಿ ಕೃತಯುಗೇ| ಸಮಾಲಭನೀಯಾ ಇತಿ ಮನ್ತ್ರೇಣ ಅಭಿಮನ್ತ್ರ್ಯೈವ ಪರಿತ್ಯಾಜ್ಯಾ ಬಭೂವುಃ; ನ ಆಲಮ್ಭಾರ್ಥಂ ಪ್ರಕ್ರಿಯನ್ತೇ ಸ್ಮ ಇತಿ ಆಲಮ್ಭಾಯ ಮಾರಣಾಯ ನ ಪ್ರಕ್ರಿಯನ್ತೇ ಸ್ಮ ನ ಸಂಸ್ಕ್ರಿಯನ್ತೇ ಸ್ಮ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ನರಿಷ್ಯನ್ನಾಭಾಗಾದಿಮನುಪುತ್ರೇಷ್ವೇಕಮೇವ ಮನುಪುತ್ರಮುದಾಹಾರ್ಯ ಯದ್ಯಾದಿಶಬ್ದಃ ಕ್ರಿಯತೇ ತದಾ ತೇಷಾಂ ಕ್ವಚಿದನ್ಯತ್ರ ಸಮುದಾಯೇನ ಪಾಠಾತ್ ಬುದ್ಧಿಭ್ರಮಃ ಸ್ಯಾತ್, ತೇನ ಸಾಕ್ಷಾಜ್ಜ್ಞಾನಾರ್ಥಂ ಕತಿಪಯೇ ಪಠಿತಾಃ; ಅಪಠಿತಾಶ್ಚಾದಿಶಬ್ದೇನ ಪ್ರಕಾರವಾಚಿನಾ ಇತಿಹಾಸಜ್ಞಾನಾರ್ಥಂ ಪುರಾಣೇಷೂನ್ನೇಯಾಃ| ಪಶೂನಾಮಭ್ಯನುಜ್ಞಾನಾದಿತಿ ಪಶೂನಾಮೇವ ಪ್ರೇರಣಯಾ; ಪ್ರೇರಣಾ ಚೈಷಾಂ ವಿಶಿಷ್ಟಾಪೂರ್ವೋತ್ಪಾದಾರ್ಥಮೇವೋಚ್ಯತೇ ಆಗಮೇಷು- ‘ಕ್ರತ್ವರ್ಥಹಿಂಸಾಯಾಂ ವಧಕವಧ್ಯಯೋರುಭಯೋರಪಿ ಮಹತ್ಪುಣ್ಯಮುತ್ಪದ್ಯತೇ’ ಇತಿ; ಕಿಂವಾ ಪಶೂನಾಮೇವಾಭ್ಯನುಜ್ಞಾನಾದಿತಿ ವೇದೇ ಪಶೂನಾಂ ವಧ್ಯತ್ವೇನಾಭ್ಯನುಜ್ಞಾನಾತ್| ಪ್ರೋಕ್ಷಣಮಿತಿ ವಿಧಿಪೂರ್ವಕಂ ಮಾರಣಮ್| ಪೃಷಧ್ರಃ ರಾಜವಿಶೇಷಃ| ದೀರ್ಘಸತ್ರೇಣೇತಿ ದೀರ್ಘಕಾಲನಿರ್ವರ್ತ್ಯೇನ| ವ್ಯಥಿತಾ ಇತಿ ಅದೃಷ್ಟಪೂರ್ವಂ ಗವಾಂ ವಧಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ದುಃಖಿತಾಃ ಸನ್ತಃ| ಉಪಾಕೃತಾನಾಮಿತಿ ಅಭಿಮನ್ತ್ರ್ಯ ಹತಾನಾಮ್| ಉಕ್ತಂ ಹಿ- “ಉಪಾಕೃತಃ ಪಶುರಸೌ ಯೋಽಭಿಮನ್ತ್ರ್ಯ ಕ್ರತೌ ಹತಃ” ಇತಿ| ಅನೇನ ಚ ಪ್ರಾಗುತ್ಪತ್ತಿನಿದರ್ಶನೇನ ಮಾನಸೋಪಘಾತೋ ಗುರ್ವಾದಿಸೇವಾ ಚಾತೀಸಾರಕಾರಣಂ ಭವತೀತ್ಯುಪದರ್ಶ್ಯತೇ||೪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ಅಥಾವರಕಾಲಂ ವಾತಲಸ್ಯ ವಾತಾತಪವ್ಯಾಯಾಮಾತಿಮಾತ್ರನಿಷೇವಿಣೋ ರೂಕ್ಷಾಲ್ಪಪ್ರಮಿತಾಶಿನಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಮದ್ಯವ್ಯವಾಯನಿತ್ಯಸ್ಯೋದಾವರ್ತಯತಶ್ಚ ವೇಗಾನ್ ವಾಯುಃ ಪ್ರಕೋಪಮಾಪದ್ಯತೇ, ಪಕ್ತಾ ಚೋಪಹನ್ಯತೇ; ಸ ವಾಯುಃ ಕುಪಿತೋಽಗ್ನಾವುಪಹತೇ ಮೂತ್ರಸ್ವೇದೌ ಪುರೀಷಾಶಯಮುಪಹೃತ್ಯ, ತಾಭ್ಯಾಂ ಪುರೀಷಂ ದ್ರವೀಕೃತ್ಯ, ಅತೀಸಾರಾಯ ಪ್ರಕಲ್ಪತೇ| ತಸ್ಯ ರೂಪಾಣಿ- ವಿಜ್ಜಲಮಾಮಂ ವಿಪ್ಲುತಮವಸಾದಿ ರೂಕ್ಷಂ ದ್ರವಂ ಸಶೂಲಮಾಮಗನ್ಧಮೀಷಚ್ಛಬ್ದಮಶಬ್ದಂ ವಾ ವಿಬದ್ಧಮೂತ್ರವಾತಮತಿಸಾರ್ಯತೇ ಪುರೀಷಂ, ವಾಯುಶ್ಚಾನ್ತಃಕೋಷ್ಠೇ ಸಶಬ್ದಶೂಲಸ್ತಿರ್ಯಕ್ ಚರತಿ ವಿಬದ್ಧ ಇತ್ಯಾಮಾತಿಸಾರೋ ವಾತಾತ್| ಪಕ್ವಂ ವಾ ವಿಬದ್ಧಮಲ್ಪಾಲ್ಪಂ ಸಶಬ್ದಂ ಸಶೂಲಫೇನಪಿಚ್ಛಾಪರಿಕರ್ತಿಕಂ ಹೃಷ್ಟರೋಮಾ ವಿನಿಃಶ್ವಸಞ್ ಶುಷ್ಕಮುಖಃ ಕಟ್ಯೂರುತ್ರಿಕಜಾನುಪೃಷ್ಠಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲೀ ಭ್ರಷ್ಟಗುದೋ ಮುಹುರ್ಮುಹುರ್ವಿಗ್ರಥಿತಮುಪವೇಶ್ಯತೇ ಪುರೀಷಂ ವಾತಾತ್; ತಮಾಹುರನುಗ್ರಥಿತಮಿತ್ಯೇಕೇ, ವಾತಾನುಗ್ರಥಿತವರ್ಚಸ್ತ್ವಾತ್||೫||
अथावरकालं वातलस्य वातातपव्यायामातिमात्रनिषेविणो रूक्षाल्पप्रमिताशिनस्तीक्ष्णमद्यव्यवायनित्यस्योदावर्तयतश्च वेगान् वायुः प्रकोपमापद्यते, पक्ता चोपहन्यते; स वायुः कुपितोऽग्नावुपहते मूत्रस्वेदौ पुरीषाशयमुपहृत्य, ताभ्यां पुरीषं द्रवीकृत्य, अतीसाराय प्रकल्पते| तस्य रूपाणि- विज्जलमामं विप्लुतमवसादि रूक्षं द्रवं सशूलमामगन्धमीषच्छब्दमशब्दं वा विबद्धमूत्रवातमतिसार्यते पुरीषं, वायुश्चान्तःकोष्ठे सशब्दशूलस्तिर्यक् चरति विबद्ध इत्यामातिसारो वातात्| पक्वं वा विबद्धमल्पाल्पं सशब्दं सशूलफेनपिच्छापरिकर्तिकं हृष्टरोमा विनिःश्वसञ् शुष्कमुखः कट्यूरुत्रिकजानुपृष्ठपार्श्वशूली भ्रष्टगुदो मुहुर्मुहुर्विग्रथितमुपवेश्यते पुरीषं वातात्; तमाहुरनुग्रथितमित्येके, वातानुग्रथितवर्चस्त्वात्||५||
🔊 Audio coming soon
ಅಥೇತ್ಯಾದಿನಾ ವಾತಾತೀಸಾರಾದೀನಾಂ ಪೃಥಙ್ನಿಮಿತ್ತಲಕ್ಷಣೇ ಬ್ರೂತೇ| ವಾತಲಸ್ಯೇತ್ಯನೇನ ವಾತಪ್ರಕೃತಿಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ವಾತಾತಪಾದೀನಾಂ ವಾತಾತೀಸಾರಜನನೇ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಾತಿಶಯೋ ದರ್ಶ್ಯತೇ; ತೇನಾನ್ಯಪ್ರಕೃತೇರಪಿ ವಾತಾತಪಾದಯೋಽತೀಸಾರಸ್ಯ ಕಾರಣಂ ಭವನ್ತೀತಿ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಏವಂ ಪಿತ್ತಲಶ್ಲೇಷ್ಮಲಶಬ್ದಯೋರಪಿ ತಾತ್ಪರ್ಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯೇಯಮ್| ಪ್ರಮಿತಾಶನಮ್ ಅತೀತಕಾಲಾಶನಮ್| ವೇಗಾನುದಾವರ್ತಯತ ಇತಿ ಉದ್ವೃತ್ತಮಾವರ್ತಯತೋ ವೇಗಾನಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಪುರೀಷಾಶಯಮುಪಹೃತ್ಯೇತಿ ಪಕ್ವಾಶಯಂ ನೀತ್ವಾ| ತಾಭ್ಯಾಮಿತಿ ಮೂತ್ರಸ್ವೇದಾಭ್ಯಾಮ್| ತಸ್ಯ ರೂಪಾಣೀತ್ಯಾದಿನಾ ಆಮವಾತಾತೀಸಾರಲಕ್ಷಣಮಾಹ| ಆಮಮಿತಿ ಆಮಾನುಗತಮ್ | ವಿಪ್ಲುತಮಿತಿ ಪ್ರಸರಣಶೀಲಮ್| ಅವಸಾದೀತಿ ಭೂಮೌ ಪತಿತಂ ಲೀನಂ ಭವತಿ| ಪಕ್ವಂ ವೇತ್ಯಾದಿನಾ ಪಕ್ವವಾತಾತಿಸಾರಮಾಹ| ವಿನಿಃಶ್ವಸಿನ್ನಿತಿ ಶಬ್ದಂ ಕುರ್ವನ್| ತಮಾಹುರನುಗ್ರಥಿತಮಿತಿ ವಿಗ್ರಥಿತಪುರೀಷಾತಿಸಾರಾವಸ್ಥಾಂ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ವಾತಾತಿಸಾರಮ್| ವಾತಗ್ರಥಿತವರ್ಚಸ್ತ್ವಾದಿತ್ಯನೇನ ಯತ್ರ ಪಕ್ವವಾತಾತಿಸಾರೇಽಪಿ ವಾತಾನುಗ್ರಥಿತವರ್ಚಸ್ತ್ವಂ ನ ಭವತಿ ನಾಸಾವನುಗ್ರಥಿತಸಞ್ಜ್ಞ ಇತಿ ದರ್ಶಯತಿ||೫||
Adhikarana 5 (6) · Śloka 6
ಪಿತ್ತಲಸ್ಯ ಪುನರಮ್ಲಲವಣಕಟುಕಕ್ಷಾರೋಷ್ಣತೀಕ್ಷ್ಣಾತಿಮಾತ್ರನಿಷೇವಿಣಃ ಪ್ರತತಾಗ್ನಿಸೂರ್ಯಸನ್ತಾಪೋಷ್ಣಮಾರುತೋಪಹತಗಾತ್ರಸ್ಯ ಕ್ರೋಧೇರ್ಷ್ಯಾಬಹುಲಸ್ಯ ಪಿತ್ತಂ ಪ್ರಕೋಪಮಾಪದ್ಯತೇ| ತತ್ ಪ್ರಕುಪಿತಂ ದ್ರವತ್ವಾದೂಷ್ಮಾಣಮುಪಹತ್ಯ ಪುರೀಷಾಶಯವಿಸೃತಮೌಷ್ಣ್ಯಾದ್ ದ್ರವತ್ವಾತ್ ಸರತ್ವಾಚ್ಚ ಭಿತ್ತ್ವಾ ಪುರೀಷಮತಿಸಾರಾಯ ಪ್ರಕಲ್ಪತೇ| ತಸ್ಯ ರೂಪಾಣಿ- ಹಾರಿದ್ರಂ ಹರಿತಂ ನೀಲಂ ಕೃಷ್ಣಂ ರಕ್ತಪಿತ್ತೋಪಹಿತಮತಿದುರ್ಗನ್ಧಮತಿಸಾರ್ಯತೇ ಪುರೀಷಂ, ತೃಷ್ಣಾದಾಹಸ್ವೇದಮೂರ್ಚ್ಛಾಶೂಲಬ್ರಧ್ನಸನ್ತಾಪಪಾಕಪರೀತ ಇತಿ ಪಿತ್ತಾತಿಸಾರಃ||೬||
पित्तलस्य पुनरम्ललवणकटुकक्षारोष्णतीक्ष्णातिमात्रनिषेविणः प्रतताग्निसूर्यसन्तापोष्णमारुतोपहतगात्रस्य क्रोधेर्ष्याबहुलस्य पित्तं प्रकोपमापद्यते| तत् प्रकुपितं द्रवत्वादूष्माणमुपहत्य पुरीषाशयविसृतमौष्ण्याद् द्रवत्वात् सरत्वाच्च भित्त्वा पुरीषमतिसाराय प्रकल्पते| तस्य रूपाणि- हारिद्रं हरितं नीलं कृष्णं रक्तपित्तोपहितमतिदुर्गन्धमतिसार्यते पुरीषं, तृष्णादाहस्वेदमूर्च्छाशूलब्रध्नसन्तापपाकपरीत इति पित्तातिसारः||६||
🔊 Audio coming soon
ಪಿತ್ತಲಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿನಾ ಪಿತ್ತಾತಿಸಾರಮಾಹ| ದ್ರವತ್ವಾದೂಷ್ಮಾಣಮುಪಹತ್ಯೇತಿ ಯದ್ಯಪಿ ಪಿತ್ತಮುಷ್ಣಮಗ್ನೇಃ ಸಮಾನತಯಾ ವರ್ಧಕಂ ಭವತೀತಿ ಯುಜ್ಯತೇ, ತಥಾಽಪಿ ದ್ರವತ್ವಾದೂಷ್ಮಾಣಮಗ್ನಿರೂಪಂ ಹನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಪುರೀಷಾಶಯವಿಸೃತಮಿತಿ ಪುರೀಷಾಶಯಗತಂ ಪಿತ್ತಮ್| ಬ್ರಧ್ನಃ ಗುದಃ||೬||
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
ಶ್ಲೇಷ್ಮಲಸ್ಯ ತು ಗುರುಮಧುರಶೀತಸ್ನಿಗ್ಧೋಪಸೇವಿನಃ ಸಮ್ಪೂರಕಸ್ಯಾಚಿನ್ತಯತೋ ದಿವಾಸ್ವಪ್ನಪರಸ್ಯಾಲಸಸ್ಯ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಪ್ರಕೋಪಮಾಪದ್ಯತೇ| ಸ ಸ್ವಭಾವಾದ್ ಗುರುಮಧುರಶೀತಸ್ನಿಗ್ಧಃ ಸ್ರಸ್ತೋಽಗ್ನಿಮುಪಹತ್ಯ ಸೌಮ್ಯಸ್ವಭಾವಾತ್ ಪುರೀಷಾಶಯಮುಪಹತ್ಯೋಪಕ್ಲೇದ್ಯ ಪುರೀಷಮತಿಸಾರಾಯ ಕಲ್ಪತೇ| ತಸ್ಯ ರೂಪಾಣಿ- ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಶ್ವೇತಂ ಪಿಚ್ಛಿಲಂ ತನ್ತುಮದಾಮಂ ಗುರು ದುರ್ಗನ್ಧಂ ಶ್ಲೇಷ್ಮೋಪಹಿತಮನುಬದ್ಧಶೂಲಮಲ್ಪಾಲ್ಪಮಭೀಕ್ಷ್ಣಮತಿಸಾರ್ಯತೇ ಸಪ್ರವಾಹಿಕಂ, ಗುರೂದರಗುದಬಸ್ತಿವಙ್ಕ್ಷಣದೇಶಃ ಕೃತೇಽಪ್ಯಕೃತಸಞ್ಜ್ಞಃ ಸಲೋಮಹರ್ಷಃ ಸೋತ್ಕ್ಲೇಶೋ ನಿದ್ರಾಲಸ್ಯಪರೀತಃ ಸದನೋಽನ್ನದ್ವೇಷೀ ಚೇತಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾತಿಸಾರಃ||೭||
श्लेष्मलस्य तु गुरुमधुरशीतस्निग्धोपसेविनः सम्पूरकस्याचिन्तयतो दिवास्वप्नपरस्यालसस्य श्लेष्मा प्रकोपमापद्यते| स स्वभावाद् गुरुमधुरशीतस्निग्धः स्रस्तोऽग्निमुपहत्य सौम्यस्वभावात् पुरीषाशयमुपहत्योपक्लेद्य पुरीषमतिसाराय कल्पते| तस्य रूपाणि- स्निग्धं श्वेतं पिच्छिलं तन्तुमदामं गुरु दुर्गन्धं श्लेष्मोपहितमनुबद्धशूलमल्पाल्पमभीक्ष्णमतिसार्यते सप्रवाहिकं, गुरूदरगुदबस्तिवङ्क्षणदेशः कृतेऽप्यकृतसञ्ज्ञः सलोमहर्षः सोत्क्लेशो निद्रालस्यपरीतः सदनोऽन्नद्वेषी चेति श्लेष्मातिसारः||७||
🔊 Audio coming soon
ಶ್ಲೇಷ್ಮಲಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿನಾ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾತಿಸಾರಮಾಹ| ಸಮ್ಪೂರಕಸ್ಯೇತಿ ಅತಿಮಾತ್ರಾಶನಶೀಲಸ್ಯ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಣೋಽಗ್ನ್ಯುಪಘಾತೇ ಹೇತುಮಾಹ- ಸೌಮ್ಯಸ್ವಭಾವಾದಿತಿ; ಸೌಮ್ಯಸ್ಯಾಗ್ನೇರ್ವಿರುದ್ಧತ್ವಾದುಪಘಾತಂ ಕರೋತೀತಿ ಯುಕ್ತಮೇವೇತಿ ಭಾವಃ| ಪುರೀಷಾಶಯಮುಪಹತ್ಯೇತಿ ಪುರೀಷಾಶಯಂ ಗತ್ವಾ, ಹನ್ತೇರ್ಗತಿಹಿಂಸಾರ್ಥಕತ್ವಾದತ್ರ ಗತ್ಯರ್ಥತಾ; ಕಿಂವಾ ಪುರೀಷಾಶಯಶಬ್ದೇನ ಸ್ಥಾನೇನ ಸ್ಥಾನಿನ ಉಪಚಾರಾತ್ ಪುರೀಷಮೇವೋಚ್ಯತೇ, ಯಥಾ- ‘ಮಞ್ಚಾಃ ಕ್ರೋಶನ್ತಿ’ ಇತಿವತ್, ತತಶ್ಚ ಪುರೀಷಮುಪಹತ್ಯೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಕೃತೇಽಪ್ಯಕೃತಸಞ್ಜ್ಞ ಇತಿ ಕೃತೇಽಪಿ ವೇಗೇ ನ ವೇಗಂ ಕೃತಂ ಬುಧ್ಯತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅತ್ರ ಚ ಪಿತ್ತಾತಿಸಾರೇ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾತಿಸಾರೇ ಚ ಸಾಮತಾಲಕ್ಷಣಂ ಯದ್ಯಪಿ ನೋಕ್ತಂ, ತಥಾಽಪಿ ಸಾಮವಾತಾತೀಸಾರಸಮ್ಬನ್ಧಕೃತವಿಜ್ಜಲತ್ವಾಮಗನ್ಧಿತ್ವಪ್ರಕಾರೈರ್ಲಕ್ಷಣೈಸ್ತಯೋರಪ್ಯಾಮಾತಿಸಾರರೂಪಾಽವಸ್ಥಾ ಜ್ಞೇಯೈವ| ತಥಾಹಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾವಸರೇ ‘ಪಿತ್ತಾತಿಸಾರಂ ಪುನರ್ನಿದಾನೋಪಶಯಾಕೃತಿಭಿರಾಮಾನ್ವಯಂ ವಿದಿತ್ವಾ’ ಇತ್ಯಾದಿನಾಽಽಮಾತಿಸಾರೇ ಪೃಥಕ್ ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ವಕ್ಷ್ಯತಿ, ಶ್ಲೇಷ್ಮಾತಿಸಾರೇ ತು ಸಾಮೇ ನಿರಾಮೇ ಚ ರೂಕ್ಷೋಷ್ಣಾದಿರೂಪಾ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಸಮಾನೈವೇತಿ ಕೃತ್ವಾ ಪೃಥಗಾಮಶ್ಲೇಷ್ಮಾತೀಸಾರಚಿಕಿತ್ಸಾ ನೋಕ್ತಾ; ಕ್ಷಾರಪಾಣಿನಾ ಸರ್ವಾತಿಸಾರಾಣಾಮೇವ ಸಾಮತಾ ಪೃಥಗುಕ್ತಾ; ವಚನಂ ಹಿ- “ವಾತಾತಿಸಾರಃ ಸಾಮಶ್ಚ ಸಶೂಲಃ ಫೇನಿಲಸ್ತನುಃ| ಶ್ಯಾವಃ ಸಶಬ್ದೋ ದುರ್ಗನ್ಧೋ ವಿಬದ್ಧೋಽಲ್ಪಾಲ್ಪ ಏವ ಚ|| ಏವಂ ಪಿತ್ತಕಫೇ ಸಾಮಮತೀಸಾರಂ ವಿನಿರ್ದಿಶೇತ್” ಇತಿ| ಅತ್ರಾಪಿ ಪ್ರಾಸೃತಯೋಗಿಕಾಯಾಂ ಸಿದ್ಧೌ (ಸಿ.ಅ.೮) ಸರ್ವದೋಷಾಣಾಮೇವಾಮಸಮ್ಬನ್ಧಾತ್ ಪೃಥಗ್ಭೇದಾ ಉಕ್ತಾಃ||೭||
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ಅತಿಶೀತಸ್ನಿಗ್ಧರೂಕ್ಷೋಷ್ಣಗುರುಖರಕಠಿನವಿಷಮವಿರುದ್ಧಾಸಾತ್ಮ್ಯಭೋಜನಾದಭೋಜನಾತ್ ಕಾಲಾತೀತಭೋಜನಾದ್ ಯತ್ಕಿಞ್ಚಿದಭ್ಯವಹರಣಾತ್ ಪ್ರದುಷ್ಟಮದ್ಯಪಾನೀಯಪಾನಾದತಿಮದ್ಯಪಾನಾದಸಂಶೋಧನಾತ್ ಪ್ರತಿಕರ್ಮಣಾಂ ವಿಷಮಗಮನಾದನುಪಚಾರಾಜ್ಜ್ವಲನಾದಿತ್ಯಪವನಸಲಿಲಾತಿಸೇವನಾದಸ್ವಪ್ನಾ- ದತಿಸ್ವಪ್ನಾದ್ವೇಗವಿಧಾರಣಾದೃತುವಿಪರ್ಯಯಾದಯಥಾಬಲಮಾರಮ್ಭಾದ್ಭಯಶೋಕಚಿತ್ತೋದ್ವೇಗಾತಿಯೋಗಾತ್ ಕೃಮಿಶೋಷಜ್ವರಾರ್ಶೋವಿಕಾರಾತಿಕರ್ಷಣಾದ್ವಾ ವ್ಯಾಪನ್ನಾಗ್ನೇಸ್ತ್ರಯೋ ದೋಷಾಃ ಪ್ರಕುಪಿತಾ ಭೂಯ ಏವಾಗ್ನಿಮುಪಹತ್ಯ ಪಕ್ವಾಶಯಮನುಪ್ರವಿಶ್ಯಾತೀಸಾರಂ ಸರ್ವದೋಷಲಿಙ್ಗಂ ಜನಯನ್ತಿ||೮||
अतिशीतस्निग्धरूक्षोष्णगुरुखरकठिनविषमविरुद्धासात्म्यभोजनादभोजनात् कालातीतभोजनाद् यत्किञ्चिदभ्यवहरणात् प्रदुष्टमद्यपानीयपानादतिमद्यपानादसंशोधनात् प्रतिकर्मणां विषमगमनादनुपचाराज्ज्वलनादित्यपवनसलिलातिसेवनादस्वप्ना- दतिस्वप्नाद्वेगविधारणादृतुविपर्ययादयथाबलमारम्भाद्भयशोकचित्तोद्वेगातियोगात् कृमिशोषज्वरार्शोविकारातिकर्षणाद्वा व्यापन्नाग्नेस्त्रयो दोषाः प्रकुपिता भूय एवाग्निमुपहत्य पक्वाशयमनुप्रविश्यातीसारं सर्वदोषलिङ्गं जनयन्ति||८||
🔊 Audio coming soon
ಅತಿಶೀತೇತ್ಯಾದಿನಾ ತ್ರಿದೋಷಜಾತೀಸಾರಮಾಹ| ಅತ್ರ ಚ ಶೀತಾದೀನಾಂ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ವಾತಾದಿಕರ್ತೃತ್ವಂ ಜ್ಞೇಯಂ; ಕಿಂವಾ ಸರ್ವೇಷಾಮೇವ ತ್ರಿದೋಷಕರ್ತೃತ್ವಂ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಉಕ್ತಂ ಹಿ- “ಶಮಪ್ರಕೋಪೌ ಸರ್ವೇಷಾಂ ದೋಷಾಣಾಮಗ್ನಿಸಂಶ್ರಿತೌ” (ಚಿ.ಅ.೫) ಇತಿ| ಯತ್ಕಿಞ್ಚಿದಭ್ಯವಹರಣಾದಿತಿ ಪಥ್ಯಾಪಥ್ಯಭೋಜನಾತ್| ಅನುಪಚಾರಾದಿತಿ ಪ್ರತಿಕರ್ಮಣಾಮೇವಾಸಮ್ಯಗುಪಚಾರಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಸಲಿಲಾತಿಸೇವನಾದಿತ್ಯತ್ರ ಅವಗಾಹಾದಿನಾ ಬಾಹ್ಯಸೇವನಂ ಸಲಿಲಸ್ಯೋಚ್ಯತೇ, ಅತಿಪಾನಂ ತು ಪ್ರಾಗೇವೋಕ್ತಮ್| ವ್ಯಾಪನ್ನಾಗ್ನೇರಿತಿ ವಚನಾದ್ಯಥೋಕ್ತಹೇತೂನಾಮಗ್ನಿವಧದ್ವಾರೈವ ಪ್ರಾಯಸ್ತ್ರಿದೋಷಕರ್ತೃತ್ವಂ ದರ್ಶಯತಿ||೮||
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
ಅಪಿ ಚ ಶೋಣಿತಾದೀನ್ ಧಾತೂನತಿಪ್ರಕೃಷ್ಟಂ ದೂಷಯನ್ತೋ ಧಾತುದೋಷಸ್ವಭಾವಕೃತಾನತೀಸಾರವರ್ಣಾನುಪದರ್ಶಯನ್ತಿ| ತತ್ರ ಶೋಣಿತಾದಿಷು ಧಾತುಷ್ವತಿಪ್ರದುಷ್ಟೇಷು ಹಾರಿದ್ರಹರಿತನೀಲಮಾಞ್ಜಿಷ್ಠಮಾಂಸಧಾವನಸನ್ನಿಕಾಶಂ ರಕ್ತಂ ಕೃಷ್ಣಂ ಶ್ವೇತಂ ವರಾಹಭೇದಃಸದೃಶಮನುಬದ್ಧವೇದನಮವೇದನಂ ವಾ ಸಮಾಸವ್ಯತ್ಯಾಸಾದುಪವೇಶ್ಯತೇ ಶಕೃದ್ ಗ್ರಥಿತಮಾಮಂ ಸಕೃತ್, ಸಕೃದಪಿ ಪಕ್ವಮನತಿಕ್ಷೀಣಮಾಂಸಶೋಣಿತಬಲೋ ಮನ್ದಾಗ್ನಿರ್ವಿಹತಮುಖರಸಶ್ಚ; ತಾದೃಶಮಾತುರಂ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯಂ ವಿದ್ಯಾತ್| ಏಭಿರ್ವರ್ಣೈರತಿಸಾರ್ಯಮಾಣಂ ಸೋಪದ್ರವಮಾತುರಮಸಾಧ್ಯೋಽಯಮಿತಿ ಪ್ರತ್ಯಾಚಕ್ಷೀತ; ತದ್ಯಥಾ- ಪಕ್ವಶೋಣಿತಾಭಂ ಯಕೃತ್ಖಣ್ಡೋಪಮಂ ಮೇದೋಮಾಂಸೋದಕಸನ್ನಿಕಾಶಂ ದಧಿಘೃತಮಜ್ಜತೈಲವಸಾಕ್ಷೀರವೇಸವಾರಾಭಮತಿನೀಲಮತಿರಕ್ತಮತಿಕೃಷ್ಣಮುದಕಮಿವಾಚ್ಛಂ ಪುನರ್ಮೇಚಕಾಭಮತಿಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಹರಿತನೀಲಕಷಾಯವರ್ಣಂ ಕರ್ಬುರಮಾವಿಲಂ ಪಿಚ್ಛಿಲಂ ತನ್ತುಮದಾಮಂ ಚನ್ದ್ರಕೋಪಗತಮತಿಕುಣಪಪೂತಿಪೂಯಗನ್ಧ್ಯಾಮಾಮಮತ್ಸ್ಯಗನ್ಧಿ ಮಕ್ಷಿಕಾಕಾನ್ತಂ ಕುಥಿತಬಹುಧಾತುಸ್ರಾವಮಲ್ಪಪುರೀಷಮಪುರೀಷಂ ವಾಽತಿಸಾರ್ಯಮಾಣಂ ತೃಷ್ಣಾದಾಹಜ್ವರಭ್ರಮತಮಕಹಿಕ್ಕಾಶ್ವಾಸಾನುಬನ್ಧಮತಿವೇದನಮವೇದನಂ ವಾ ಸ್ರಸ್ತಪಕ್ವಗುದಂ ಪತಿತಗುದವಲಿಂ ಮುಕ್ತನಾಲಮತಿಕ್ಷೀಣಬಲಮಾಂಸಶೋಣಿತಂ ಸರ್ವಪರ್ವಾಸ್ಥಿಶೂಲಿನಮರೋಚಕಾರತಿಪ್ರಲಾಪಸಮ್ಮೋಹಪರೀತಂ ಸಹಸೋಪರತವಿಕಾರಮತಿಸಾರಿಣಮಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಂ ವಿದ್ಯಾತ್; ಇತಿ ಸನ್ನಿಪಾತಾತಿಸಾರಃ||೯||
अपि च शोणितादीन् धातूनतिप्रकृष्टं दूषयन्तो धातुदोषस्वभावकृतानतीसारवर्णानुपदर्शयन्ति| तत्र शोणितादिषु धातुष्वतिप्रदुष्टेषु हारिद्रहरितनीलमाञ्जिष्ठमांसधावनसन्निकाशं रक्तं कृष्णं श्वेतं वराहभेदःसदृशमनुबद्धवेदनमवेदनं वा समासव्यत्यासादुपवेश्यते शकृद् ग्रथितमामं सकृत्, सकृदपि पक्वमनतिक्षीणमांसशोणितबलो मन्दाग्निर्विहतमुखरसश्च; तादृशमातुरं कृच्छ्रसाध्यं विद्यात्| एभिर्वर्णैरतिसार्यमाणं सोपद्रवमातुरमसाध्योऽयमिति प्रत्याचक्षीत; तद्यथा- पक्वशोणिताभं यकृत्खण्डोपमं मेदोमांसोदकसन्निकाशं दधिघृतमज्जतैलवसाक्षीरवेसवाराभमतिनीलमतिरक्तमतिकृष्णमुदकमिवाच्छं पुनर्मेचकाभमतिस्निग्धं हरितनीलकषायवर्णं कर्बुरमाविलं पिच्छिलं तन्तुमदामं चन्द्रकोपगतमतिकुणपपूतिपूयगन्ध्यामाममत्स्यगन्धि मक्षिकाकान्तं कुथितबहुधातुस्रावमल्पपुरीषमपुरीषं वाऽतिसार्यमाणं तृष्णादाहज्वरभ्रमतमकहिक्काश्वासानुबन्धमतिवेदनमवेदनं वा स्रस्तपक्वगुदं पतितगुदवलिं मुक्तनालमतिक्षीणबलमांसशोणितं सर्वपर्वास्थिशूलिनमरोचकारतिप्रलापसम्मोहपरीतं सहसोपरतविकारमतिसारिणमचिकित्स्यं विद्यात्; इति सन्निपातातिसारः||९||
🔊 Audio coming soon
ಅಪಿಚೇತ್ಯಾದಿನಾ ವಿಕೃತಿವಿಷಮಸಮವಾಯಾರಬ್ಧತ್ರಿದೋಷಜಲಕ್ಷಣಮಾಹ| ಅತಿಪ್ರಕೃಷ್ಟಂ ಪ್ರದೂಷಯನ್ತ ಇತಿ ಅತಿಪ್ರಕೃಷ್ಟಂ ಯಥಾ ಭವತಿ ತಥಾ ಪ್ರದೂಷಯನ್ತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಮಾಂಸಧಾವನಂ ಮಾಂಸಪ್ರಕ್ಷಾಲನೋದಕಮ್| ಸಮಾಸವ್ಯತ್ಯಾಸಾದುಪವೇಶ್ಯತ ಇತಿ ಸಮಾಸಃ ಯಥೋಕ್ತಲಕ್ಷಣಾನಾಂ ಮೇಲಕಃ, ವ್ಯತ್ಯಾಸಃ ಅಮೇಲಕಃ| ಸಕೃದಿತಿ ಕದಾಚಿತ್| ವಿಗತರಸಂ ಮುಖಂ ಯಸ್ಯ ಸ ವಿರಸಮುಖಃ| ಏಭಿಃ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣೈಃ| ವೇಸವಾರಾಭಂ ವೇಸವಾರಸದೃಶಂ; ತಲ್ಲಕ್ಷಣಂ ಚ “ನಿರಸ್ಥಿ ಪಿಶಿತಂ ಪಿಷ್ಟಂ” (ಸು.ಸೂ.ಅ.೪೬) ಇತ್ಯಾದಿನೋಕ್ತಮ್| ಮೇಚಕಾಭಮಿತಿ ಸ್ನಿಗ್ಧಕೃಷ್ಣಮ್| ಮಕ್ಷಿಕಾಕಾನ್ತಮಿತಿ ಮಕ್ಷಿಕಾಪ್ರಿಯಂ, ‘ಮಕ್ಷಿಕಾಕ್ರಾನ್ತಂ’ ಇತಿ ಪಾಠೇ ಪಕ್ಷಿಕಾಪರೀತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತೃಷ್ಣೇತ್ಯಾದಿನಾ ಸೋಪದ್ರವಮಿತ್ಯನೇನ ಸೂಚಿತಾನುಪದ್ರವಾನಾಹ| ಮುಕ್ತನಾಲಮಿತಿ ಮುಕ್ತಗುದಮ್| ಸಹಸೋಪರತವಿಕಾರತ್ವಂ ಯದ್ಯಪಿ ರಿಷ್ಟೇ ಸಂಶಯಿತಮರಣಮುಕ್ತಂ, ತಥಾಽಪೀಹಾತೀಸಾರಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ನಿಶ್ಚಿತಮರಣಜ್ಞಾಪಕತಯೋಚ್ಯತೇ||೯||
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
ತಮಸಾಧ್ಯತಾಮಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಚಿಕಿತ್ಸೇದ್ ಯಥಾಪ್ರಧಾನೋಪಕ್ರಮೇಣ ಹೇತೂಪಶಯದೋಷವಿಶೇಷಪರೀಕ್ಷಯಾ ಚೇತಿ||೧೦||
तमसाध्यतामसम्प्राप्तं चिकित्सेद् यथाप्रधानोपक्रमेण हेतूपशयदोषविशेषपरीक्षया चेति||१०||
🔊 Audio coming soon
ಯಥಾಪ್ರಧಾನೋಪಕ್ರಮೇಣೇತಿ ದೋಷತ್ರಯೇ ಯಃ ಪ್ರಧಾನೋ ಭವತಿ ತಸ್ಯೋಪಕ್ರಮೇಣೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಹೇತ್ವಾದಿಪರೀಕ್ಷಾ ಚೇಹೋತ್ತರಕಾಲಭಾವಿನೀ, ತೇನಾತ್ರ ವಿಶಿಷ್ಟಾ ಚಿಕಿತ್ಸೈವೋಚ್ಯತೇ||೧೦||
Adhikarana 10 (11) · Śloka 11
ಆಗನ್ತೂ ದ್ವಾವತೀಸಾರೌ ಮಾನಸೌ ಭಯಶೋಕಜೌ| ತತ್ತಯೋರ್ಲಕ್ಷಣಂ ವಾಯೋರ್ಯದತೀಸಾರಲಕ್ಷಣಮ್||೧೧||
आगन्तू द्वावतीसारौ मानसौ भयशोकजौ| तत्तयोर्लक्षणं वायोर्यदतीसारलक्षणम्||११||
🔊 Audio coming soon
ಆಗನ್ತೂ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಭಯಶೋಕಜಾವತೀಸಾರೌ ಪ್ರಾಹ| ಆಗನ್ತೂ ಇತಿ ಆಗನ್ತುಹೇತುಜನಿತಭಯಶೋಕಜೌ| ಮಾನಸಾವಿತಿ ಮಾನಸದೋಷಭಯಶೋಕಜನಿತೌ| ಏತೇನ ಮಾನಸತ್ವಮಾಗನ್ತುತ್ವಂ ಚಾನಯೋರ್ನ ವಿರೋಧಿ ಭವತಿ| ಅನಯೋರ್ಲಕ್ಷಣಮತಿದೇಶೇನಾಹ- ತತ್ತಯೋರ್ಲಕ್ಷಣಮಿತ್ಯಾದಿನಾ||೧೧||
Adhikarana 11 (12-13) · Śloka 13
ಮಾರುತೋ ಭಯಶೋಕಾಭ್ಯಾಂ ಶೀಘ್ರಂ ಹಿ ಪರಿಕುಪ್ಯತಿ| ತಯೋಃ ಕ್ರಿಯಾ ವಾತಹರೀ ಹರ್ಷಣಾಶ್ವಾಸನಾನಿ ಚ||೧೨|| ಇತ್ಯುಕ್ತಾಃ ಷಡತೀಸಾರಾಃ, ಸಾಧ್ಯಾನಾಂ ಸಾಧನಂ ತ್ವತಃ| ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮ್ಯನುಪೂರ್ವೇಣ ಯಥಾವತ್ತನ್ನಿಬೋಧತ||೧೩||
मारुतो भयशोकाभ्यां शीघ्रं हि परिकुप्यति| तयोः क्रिया वातहरी हर्षणाश्वासनानि च||१२|| इत्युक्ताः षडतीसाराः, साध्यानां साधनं त्वतः| प्रवक्ष्याम्यनुपूर्वेण यथावत्तन्निबोधत||१३||
🔊 Audio coming soon
ಕಸ್ಮಾತ್ ಪುನರ್ವಾತಾತಿಸಾರಲಕ್ಷಣಮನಯೋರ್ಭವತೀತ್ಯಾಹ- ಮಾರುತ ಇತ್ಯಾದಿ| ಯಸ್ಮಾದ್ ಭಯಶೋಕಜನಿತೋಽತ್ರ ಮಾರುತಃ ಕಾರಣಂ ಭವತಿ, ತಸ್ಮಾದ್ವಾತಾತೀಸಾರಲಕ್ಷಣಾನಿ ಭವನ್ತೀತಿ ಯುಕ್ತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ನ ಚಾನಯೋರ್ವಾತಜನ್ಯತ್ವೇನ ವಾತಜಲಕ್ಷಣಯುಕ್ತತ್ವೇನ ವಾತಜೇನೈವ ಗ್ರಹಣಮಸ್ತ್ವಿತಿ ವಾಚ್ಯಂ; ಯತೋಽನಯೋರ್ವಾತಜಾದ್ಭಿನ್ನಾಽಪಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಭವಿಷ್ಯತಿ ಹರ್ಷಣಾಶ್ವಾಸನರೂಪಾ, ಚಿಕಿತ್ಸಾಭೇದಾರ್ಥಮೇವ ವ್ಯಾಧೀನಾಂ ಭೇದೋಽಭಿಧೀಯತೇ| ಕಿಞ್ಚ, ಲಕ್ಷಣಭೇದೋಽಪ್ಯತ್ರ ‘ಮಾರುತಃ ಶೀಘ್ರಂ ಹಿ ಪರಿಕುಪ್ಯತಿ’ ಇತ್ಯನೇನೋಕ್ತಃ| ಯತೋ ಭಯಶೋಕಜೇಽತೀಸಾರೇ ಶೀಘ್ರಕಾರೀ ವಾಯುರ್ಭವತೀತಿ ಶೀಘ್ರಂ ಕುಪ್ಯತೀತಿ ಪದೇನೋಚ್ಯತೇ; ತೇನ ನಿದಾನಾನನ್ತರಂ ಝಟಿತಿ ಉತ್ಪಾದ ಏವಾತ್ರ ವಿಶಿಷ್ಟಮಪಿ ಲಕ್ಷಣಮ್| ಸನ್ನಿಪಾತಾತಿಸಾರೇ ಭಯಶೋಕೌ ಕಾರಣತ್ವೇನೋಕ್ತೌ, ತೌ ಹಿ ಹೇತ್ವನ್ತರಸಹಿತೌ ತತ್ರ ಕಾರಣಂ ಭವತ ಇತಿ ನೈಕಕಾರಣತಾ ತ್ರಿದೋಷಜಭಯಶೋಕಜಾನಾಮ್| ಭಯಶೋಕಜಯೋಶ್ಚ ಯದ್ಯಪಿ ತುಲ್ಯಂ ಲಕ್ಷಣಮಿಹೋಕ್ತಂ, ತಥಾಽಪಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾಭೇದಾತ್ತಯೋರ್ಭೇದ ಉಕ್ತಃ; ತಥಾಹಿ- ಭಯಜೇ ಆಶ್ವಾಸನಂ, ಶೋಕಜೇ ಹರ್ಷಣಮಿತಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾಭೇದಃ| ಸುಶ್ರುತೇ ತು- “ತೈಸ್ತೈರ್ಭಾವೈಃ ಶೋಚತೋಽಲ್ಪಾಶನಸ್ಯ ಬಾಷ್ಪೋಷ್ಮಾ ವೈ ವಹ್ನಿಮಾವಿಶ್ಯ ಜನ್ತೋಃ” (ಸು.ಉ.ತ.ಅ.೪೦) ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಶೋಕಜಃ ಪ್ರಬನ್ಧೇನೋಕ್ತಃ, ಸ ಇಹೋಕ್ತಶೋಕಜಾದನ್ಯ ಏವ ವಿಶಿಷ್ಟಹೇತುಜನ್ಯಃ, ಇಹ ತ್ವಸೌ ಸಾನ್ನಿಪಾತಿಕೇಽವರುದ್ಧೋ ಜ್ಞೇಯಃ| ತಥಾಹಿ- ತತ್ರ ಬಾಷ್ಪೋಷ್ಮಣೋಽಪಿ ಕಾರಣತ್ವಮುಕ್ತಂ, ತೇನ ಶೋಕಾನಶನತೋ ವಾಯುಃ ಬಾಷ್ಪೋಷ್ಮಣಾ ಚ ಪಿತ್ತಕಫಾವಪಿ ತತ್ರ ಕಾರಣತ್ವೇನ ದರ್ಶಿತೌ, ಅತ ಏವ ಚ ತಸ್ಯಾಸಾಧ್ಯತ್ವಮಪಿ ತತ್ರೋಕ್ತಮ್; ಅತ್ರಾಪಿ ಚ ತ್ರಿದೋಷಜೇ ಶೋಕೋಽಪಿ ಕಾರಣತ್ವೇನೋಕ್ತಃ| ಯಸ್ತು ಸುಶ್ರುತೇ “ಅನ್ನಾಜೀರ್ಣಾತ್ ಪ್ರದ್ರುತಾಃ” (ಸು.ಉ.ತ.ಅ.೪೦) ಇತ್ಯಾದಿನಾಽಜೀರ್ಣಜಃ ಪೃಥಗುಕ್ತಃ, ತಸ್ಯೇಹೋಕ್ತತ್ರಿದೋಷಜೇಽವರೋಧೋ ವ್ಯಕ್ತ ಏವ; ಯತಸ್ತತ್ರೈವ ‘ದೋಷಾಃ’ ಇತಿ ಬಹುವಚನೇನ ಅನ್ನಾಜೀರ್ಣಸ್ಯ ತ್ರಿದೋಷಕಾರಣತ್ವಮುಕ್ತಂ, ಇಹಾಪಿ ಚ ‘ವ್ಯಾಪನ್ನೇಽಗ್ನೌ’ ಇತ್ಯನೇನ ಅಗ್ನಿಮಾನ್ದ್ಯಜನಿತಾಜೀರ್ಣಸ್ಯ ತ್ರಿದೋಷಜಾತಿಸಾರೇ ಕಾರಣತ್ವಮುಕ್ತಮೇವ; ತೇನ ಸುಶ್ರುತೋಕ್ತಸರ್ವಾತಿಸಾರಾವರೋಧೋಽತ್ರ ಜ್ಞೇಯಃ||೧೨-೧೩||
Adhikarana 12 (14-19) · Śloka 19
ದೋಷಾಃ ಸನ್ನಿಚಿತಾ ಯಸ್ಯ ವಿದಗ್ಧಾಹಾರಮೂರ್ಚ್ಛಿತಾಃ| ಅತೀಸಾರಾಯ ಕಲ್ಪನ್ತೇ ಭೂಯಸ್ತಾನ್ ಸಮ್ಪ್ರವರ್ತಯೇತ್||೧೪|| ನ ತು ಸಙ್ಗ್ರಹಣಂ ದೇಯಂ ಪೂರ್ವಮಾಮಾತಿಸಾರಿಣೇ| ವಿಬಧ್ಯಮಾನಾಃ ಪ್ರಾಗ್ದೋಷಾ ಜನಯನ್ತ್ಯಾಮಯಾನ್ ಬಹೂನ್||೧೫|| ದಣ್ಡಕಾಲಸಕಾಧ್ಮಾನಗ್ರಹಣ್ಯರ್ಶೋಗದಾಂಸ್ತಥಾ| ಶೋಥಪಾಣ್ಡ್ವಾಮಯಪ್ಲೀಹಕುಷ್ಠಗುಲ್ಮೋದರಜ್ವರಾನ್||೧೬|| ತಸ್ಮಾದುಪೇಕ್ಷೇತೋತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಾನ್ ವರ್ತಮಾನಾನ್ ಸ್ವಯಂ ಮಲಾನ್| ಕೃಚ್ಛ್ರಂ ವಾ ವಹತಾಂ ದದ್ಯಾದಭಯಾಂ ಸಮ್ಪ್ರವರ್ತಿನೀಮ್||೧೭|| ತಯಾ ಪ್ರವಾಹಿತೇ ದೋಷೇ ಪ್ರಶಾಮ್ಯತ್ಯುದರಾಮಯಃ| ಜಾಯತೇ ದೇಹಲಘುತಾ ಜಠರಾಗ್ನಿಶ್ಚ ವರ್ಧತೇ||೧೮|| ಪ್ರಮಥ್ಯಾಂ ಮಧ್ಯದೋಷಾಣಾಂ ದದ್ಯಾದ್ದೀಪನಪಾಚನೀಮ್| ಲಙ್ಘನಂ ಚಾಲ್ಪದೋಷಾಣಾಂ ಪ್ರಶಸ್ತಮತಿಸಾರಿಣಾಮ್||೧೯||
दोषाः सन्निचिता यस्य विदग्धाहारमूर्च्छिताः| अतीसाराय कल्पन्ते भूयस्तान् सम्प्रवर्तयेत्||१४|| न तु सङ्ग्रहणं देयं पूर्वमामातिसारिणे| विबध्यमानाः प्राग्दोषा जनयन्त्यामयान् बहून्||१५|| दण्डकालसकाध्मानग्रहण्यर्शोगदांस्तथा| शोथपाण्ड्वामयप्लीहकुष्ठगुल्मोदरज्वरान्||१६|| तस्मादुपेक्षेतोत्क्लिष्टान् वर्तमानान् स्वयं मलान्| कृच्छ्रं वा वहतां दद्यादभयां सम्प्रवर्तिनीम्||१७|| तया प्रवाहिते दोषे प्रशाम्यत्युदरामयः| जायते देहलघुता जठराग्निश्च वर्धते||१८|| प्रमथ्यां मध्यदोषाणां दद्याद्दीपनपाचनीम्| लङ्घनं चाल्पदोषाणां प्रशस्तमतिसारिणाम्||१९||
🔊 Audio coming soon
ದೋಷಾಃ ಸನ್ನಿಚಿತಾ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ| ವಿದಗ್ಧಶಬ್ದೇನಾತ್ರಾಪಕ್ವಾಹಾರವಾಚಿನಾ ಚತುರ್ವಿಧಮಪ್ಯಾಮಂ, ವಿದಗ್ಧಂ, ವಿಷ್ಟಬ್ಧಂ, ರಸಶೇಷಂ ಚಾಜೀರ್ಣಂ ಗೃಹ್ಯತೇ| ಸಮ್ಪ್ರವರ್ತಯೇದಿತ್ಯನೇನ ಪ್ರವರ್ತಮಾನಸ್ಯೋಪೇಕ್ಷಯಾ ಪ್ರವರ್ತನಂ, ತಥಾ ಸ್ತೋಕಂ ವಹತಾಂ ವಿರೇಚನಯೋಗಾತ್ ಪ್ರವರ್ತನಂ; ಯದ್ವಕ್ಷ್ಯತಿ- ‘ಕೃಚ್ಛ್ರಂ ವಾ ವಹತಾಂ ದದ್ಯಾದಭಯಾಂ ಸಮ್ಪ್ರವರ್ತಿನೀಮ್’ ಇತಿ| ನ ತು ಸಙ್ಗ್ರಹಣಂ ಪೂರ್ವಂ ದೇಯಮಾಮಾತಿಸಾರಿಣೇ ಇತ್ಯತ್ರ ಪೂರ್ವಮಿತಿ ವಿಶೇಷಣೇನೋತ್ತರಕಾಲಂ ದೇಯಮಾಮಾತೀಸಾರೇ ಸಙ್ಗ್ರಹಣಂ ದರ್ಶಯತಿ| ಪ್ರಥಮಂ ಚಾಮಾತೀಸಾರಸ್ಯೋಪೇಕ್ಷಯಾ ವಿರೇಚನದಾನೇನ ಪ್ರವರ್ತನಮುಕ್ತಮಿತಿ ವಿರೋಧೇ ಇಯಂ ವ್ಯವಸ್ಥಾ- ಯತ್ ಪ್ರವೃದ್ಧೇ ಆಮೇ ಬಲವತಿ ಚ ಪುರುಷೇ ಪ್ರವರ್ತನಮೇವ ಕರ್ತವ್ಯಂ, ಯದಾ ತು ದುರ್ಬಲಃ ಪುಮಾನ್ ಕ್ಷೀಣಶ್ಚಾಮಸ್ತದಾ ಪ್ರಥಮಮುಪೇಕ್ಷಯಾ ಪ್ರವರ್ತನಂ ಕೃತ್ವಾ ಸಙ್ಗ್ರಹಣಂ ಕರ್ತವ್ಯಂ; ತಸ್ಯಾಂ ಹ್ಯವಸ್ಥಾಯಾಮಸಙ್ಗ್ರಹಣೇ ಆತುರಸ್ಯ ಬಲಭ್ರಂಶಾನ್ಮರಣಮೇವ ಸ್ಯಾತ್| ಅನ್ಯೇ ತು ಪೂರ್ವಂ ಸಙ್ಗ್ರಹಣಂ ನ ದೇಯಮಿತಿ ಪ್ರಧಾನಮಮ್ಬಷ್ಠಾಶಾಲ್ಮಲಕುಟಜತ್ವಗಾದಿಸಙ್ಗ್ರಹಣಂ ನ ದೇಯಂ, ಮುಸ್ತೋದೀಚ್ಯಾದಿ ತು ಪಾಚನಸಙ್ಗ್ರಹಣಂ ದೇಯಮಿತಿ ವರ್ಣಯನ್ತಿ| ಇಯಂ ಚಾಮಾತಿಸಾರಚಿಕಿತ್ಸಾ ಸರ್ವಾಮಾತಿಸಾರಾಣಾಂ ಸಾಧಾರಣೀ ಜ್ಞೇಯಾ| ಕೃಚ್ಛ್ರಂ ವಾ ವಹತಾಮಿತಿ ಸವಿಬನ್ಧಂ ವಹತಾಮ್| ಪ್ರಮಥ್ಯಾಮಿತಿ ಪಾಚನದೀಪನೀಯಂ ಕಷಾಯಂ; ಪ್ರಮಥ್ಯಾಶಬ್ದೋ ಹಿ ವೃದ್ಧಪರಮ್ಪರಯಾ ಪಾಚನದೀಪನಕಷಾಯೇ ವೈದ್ಯಕಶಾಸ್ತ್ರೇ ಪರಿಭಾಷಿತಃ ಶ್ರೂಯತೇ; ಯಥಾ- ವಿಡಙ್ಗಕಷಾಯಃ ಶೈಖರಿಕಕಷಾಯಶಬ್ದೇನ ವೈದ್ಯೈರುಚ್ಯತೇ| ಬಹುದೋಷೇ ಪ್ರವರ್ತನಂ, ತಥಾ ಮಧ್ಯದೋಷೇ ಪ್ರಮಥ್ಯೋಕ್ತಾ, ಅಲ್ಪದೋಷೇ ಚ ಸಾಮೇ ಪ್ರಥಮಕರ್ತವ್ಯಮಾಹ- ಲಙ್ಘನಮಿತ್ಯಾದಿ||೧೪-೧೯||
Adhikarana 13 (20-22) · Śloka 22
ಪಿಪ್ಪಲೀ ನಾಗರಂ ಧಾನ್ಯಂ ಭೂತೀಕಮಭಯಾ ವಚಾ| ಹ್ರೀವೇರಂ ಭದ್ರಮುಸ್ತಾನಿ ಬಿಲ್ವಂ ನಾಗರಧಾನ್ಯಕಮ್||೨೦|| ಪೃಶ್ನಿಪರ್ಣೀ ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾ ಚ ಸಮಙ್ಗಾ ಕಣ್ಟಕಾರಿಕಾ| ತಿಸ್ರಃ ಪ್ರಮಥ್ಯಾ ವಿಹಿತಾಃ ಶ್ಲೋಕಾರ್ಧೈರತಿಸಾರಿಣಾಮ್||೨೧|| ವಚಾಪ್ರತಿವಿಷಾಭ್ಯಾಂ ವಾ ಮುಸ್ತಪರ್ಪಟಕೇನ ವಾ| ಹ್ರೀವೇರಶೃಙ್ಗವೇರಾಭ್ಯಾಂ ಪಕ್ವಂ ವಾ ಪಾಯಯೇಜ್ಜಲಮ್||೨೨||
पिप्पली नागरं धान्यं भूतीकमभया वचा| ह्रीवेरं भद्रमुस्तानि बिल्वं नागरधान्यकम्||२०|| पृश्निपर्णी श्वदंष्ट्रा च समङ्गा कण्टकारिका| तिस्रः प्रमथ्या विहिताः श्लोकार्धैरतिसारिणाम्||२१|| वचाप्रतिविषाभ्यां वा मुस्तपर्पटकेन वा| ह्रीवेरशृङ्गवेराभ्यां पक्वं वा पाययेज्जलम्||२२||
🔊 Audio coming soon
ತಿಸ್ರಃ ಪ್ರಮಥ್ಯಾ ಇತಿ ಯಥಾಕ್ರಮಂ ಕಫಪಿತ್ತವಾತೇಷು ವಿಭಜ್ಯ ದೇಯಾ ಇತಿ ವದನ್ತಿ; ತಥಾ ವಚಾಪ್ರತಿವಿಷಾದಿವಿಹಿತಾನಿ ತ್ರೀಣ್ಯಪಿ ಜಲಾನಿ ಕಫಪಿತ್ತವಾತೇಷು ಯಥಾಕ್ರಮಂ ವದನ್ತಿ| ಷಡಙ್ಗವಿಧಿನಾಽತ್ರ ಜಲಸಾಧನಂ ಜ್ಞೇಯಮ್||೨೦-೨೨||
Adhikarana 14 (23-25) · Śloka 25
ಯುಕ್ತೇಽನ್ನಕಾಲೇ ಕ್ಷುತ್ಕ್ಷಾಮಂ ಲಘೂನ್ಯನ್ನಾನಿ ಭೋಜಯೇತ್| ತಥಾ ಸ ಶೀಘ್ರಮಾಪ್ನೋತಿ ರುಚಿಮಗ್ನಿಬಲಂ ಬಲಮ್||೨೩|| ತಕ್ರೇಣಾವನ್ತಿಸೋಮೇನ ಯವಾಗ್ವಾ ತರ್ಪಣೇನ ವಾ| ಸುರಯಾ ಮಧುನಾ ಚಾದೌ ಯಥಾಸಾತ್ಮ್ಯಮುಪಾಚರೇತ್||೨೪|| ಯವಾಗೂಭಿರ್ವಿಲೇಪೀಭಿಃ ಖಡೈರ್ಯೂಷೈ ರಸೌದನೈಃ| ದೀಪನಗ್ರಾಹಿಸಂಯುಕ್ತೈಃ ಕ್ರಮಶ್ಚ ಸ್ಯಾದತಃ ಪರಮ್||೨೫||
युक्तेऽन्नकाले क्षुत्क्षामं लघून्यन्नानि भोजयेत्| तथा स शीघ्रमाप्नोति रुचिमग्निबलं बलम्||२३|| तक्रेणावन्तिसोमेन यवाग्वा तर्पणेन वा| सुरया मधुना चादौ यथासात्म्यमुपाचरेत्||२४|| यवागूभिर्विलेपीभिः खडैर्यूषै रसौदनैः| दीपनग्राहिसंयुक्तैः क्रमश्च स्यादतः परम्||२५||
🔊 Audio coming soon
ಯುಕ್ತೇಽನ್ನಕಾಲೇ ಇತಿ ಸಮ್ಯಗ್ಬುಭುಕ್ಷಾಕಾಲೇ| ಅವನ್ತಿಸೋಮಂ ಕಾಞ್ಜಿಕಮ್| ಕಾಞ್ಜಿಕತಕ್ರದೀನಾಂ ಚ ದ್ರವಾಣಾಂ ತರ್ಪಣಾಲೋಡನಾರ್ಥಮಿಹಾಭಿಧಾನಮ್| ಯವಾಗೂರ್ವಿರಲದ್ರವಾ ವಿಲೇಪೀ ಬಹುಸಿಕ್ಥಾ ಚ;| ದೀಪನಗ್ರಾಹಿಗಣೌ ಷಡ್ವಿರೇಚನಶತಾಶ್ರಿತೀಯೋಕ್ತೌ| ಅತಃ ಪರಮಿತಿ ಯವಾಗ್ವಾದ್ಯುಪಚಾರಾನನ್ತರಮ್||೨೩-೨೫||
Adhikarana 15 (26-29) · Śloka 29
ಶಾಲಪರ್ಣೀಂ ಪೃಶ್ನಿಪರ್ಣೀಂ ಬೃಹತೀಂ ಕಣ್ಟಕಾರಿಕಾಮ್| ಬಲಾಂ ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾಂ ಬಿಲ್ವಾನಿ ಪಾಠಾಂ ನಾಗರಧಾನ್ಯಕಮ್||೨೬|| ಶಟೀಂ ಪಲಾಶಂ ಹಪುಷಾಂ ವಚಾಂ ಜೀರಕಪಿಪ್ಪಲೀಮ್| ಯವಾನೀಂ ಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಂ ಚಿತ್ರಕಂ ಹಸ್ತಿಪಿಪ್ಪಲೀಮ್||೨೭|| ವೃಕ್ಷಾಮ್ಲಂ ದಾಡಿಮಾಮ್ಲಂ ಚ ಸಹಿಙ್ಗು ಬಿಡಸೈನ್ಧವಮ್| ಪ್ರಯೋಜಯೇದನ್ನಪಾನೇ ವಿಧಿನಾ ಸೂಪಕಲ್ಪಿತಮ್||೨೮|| ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಹರೋ ಹ್ಯೇಷ ಗಣೋ ದೀಪನಪಾಚನಃ| ಗ್ರಾಹೀ ಬಲ್ಯೋ ರೋಚನಶ್ಚ ತಸ್ಮಾಚ್ಛಸ್ತೋಽತಿಸಾರಿಣಾಮ್||೨೯||
शालपर्णीं पृश्निपर्णीं बृहतीं कण्टकारिकाम्| बलां श्वदंष्ट्रां बिल्वानि पाठां नागरधान्यकम्||२६|| शटीं पलाशं हपुषां वचां जीरकपिप्पलीम्| यवानीं पिप्पलीमूलं चित्रकं हस्तिपिप्पलीम्||२७|| वृक्षाम्लं दाडिमाम्लं च सहिङ्गु बिडसैन्धवम्| प्रयोजयेदन्नपाने विधिना सूपकल्पितम्||२८|| वातश्लेष्महरो ह्येष गणो दीपनपाचनः| ग्राही बल्यो रोचनश्च तस्माच्छस्तोऽतिसारिणाम्||२९||
🔊 Audio coming soon
ಶಾಲಿಪರ್ಣೀತ್ಯಾದಿನಾ ಯವಾಗ್ವಾದಿಸಂಸ್ಕಾರದ್ರವ್ಯಾಣ್ಯಾಹ||೨೬-೨೯||
Adhikarana 16 (30-33) · Śloka 33
ಆಮೇ ಪರಿಣತೇ ಯಸ್ತು ವಿಬದ್ಧಮತಿಸಾರ್ಯತೇ| ಸಶೂಲಪಿಚ್ಛಮಲ್ಪಾಲ್ಪಂ ಬಹುಶಃ ಸಪ್ರವಾಹಿಕಮ್||೩೦|| ಯೂಷೇಣ ಮೂಲಕಾನಾಂ ತಂ ಬದರಾಣಾಮಥಾಪಿ ವಾ| ಉಪೋದಿಕಾಯಾಃ ಕ್ಷೀರಿಣ್ಯಾ ಯವಾನ್ಯಾ ವಾಸ್ತುಕಸ್ಯ ವಾ||೩೧|| ಸುವರ್ಚಲಾಯಾಶ್ಚಞ್ಚೋರ್ವಾ ಶಾಕೇನಾವಲ್ಗುಜಸ್ಯ ವಾ| ಶಟ್ಯಾಃ ಕರ್ಕಾರುಕಾಣಾಂ ವಾ ಜೀವನ್ತ್ಯಾಶ್ಚಿರ್ಭಟಸ್ಯ ವಾ||೩೨|| ಲೋಣಿಕಾಯಾಃ ಸಪಾಠಾಯಾಃ ಶುಷ್ಕಶಾಕೇನ ವಾ ಪುನಃ| ದಧಿದಾಡಿಮಸಿದ್ಧೇನ ಬಹುಸ್ನೇಹೇನ ಭೋಜಯೇತ್||೩೩||
आमे परिणते यस्तु विबद्धमतिसार्यते| सशूलपिच्छमल्पाल्पं बहुशः सप्रवाहिकम्||३०|| यूषेण मूलकानां तं बदराणामथापि वा| उपोदिकायाः क्षीरिण्या यवान्या वास्तुकस्य वा||३१|| सुवर्चलायाश्चञ्चोर्वा शाकेनावल्गुजस्य वा| शट्याः कर्कारुकाणां वा जीवन्त्याश्चिर्भटस्य वा||३२|| लोणिकायाः सपाठायाः शुष्कशाकेन वा पुनः| दधिदाडिमसिद्धेन बहुस्नेहेन भोजयेत्||३३||
🔊 Audio coming soon
ಸಪ್ರವಾಹಿಕಮಿತ್ಯತ್ರ ಪ್ರವಾಹಿಕಾಲಕ್ಷಣಂ “ವಾಯುರ್ವಿವೃದ್ಧೋ ನಿಚಿತಂ ಬಲಾಸಂ ನುದತ್ಯಧಸ್ತಾದಹಿತಾಶನಸ್ಯ| ಪ್ರವಾಹತೋಽಲ್ಪಂ ಬಹುಶೋ ಮಲಾಕ್ತಂ ಪ್ರವಾಹಿಕಾಂ ತಾಂ ಪ್ರವದನ್ತಿ ತಜ್ಜ್ಞಾಃ” (ಸು.ಉ.ತಂ.ಅ.೪೦) ಇತ್ಯನೇನ ಸುಶ್ರುತೋಕ್ತಂ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಕ್ಷೀರಿಣೀ ದುಗ್ಧಿಕಾ, ಸುವರ್ಚಲಾ ಸೂರ್ಯಭಕ್ತಾ, ಚಞ್ಚುಃ ನಾಡೀಚಃ, ಕರ್ಕಾರುಃ ಕೂಷ್ಮಾಣ್ಡಭೇದಃ, ಚಿರ್ಭಟಃ ಕರ್ಕಟೀ, ಲೋಣಿಕಾ ಸ್ವನಾಮಖ್ಯಾತಾ; ಶುಷಾ ಕಾಸಮರ್ದಃ, ರೂಕ್ಷದೇಶಜಂ ಶಾಕಮಿತ್ಯೇಕೇ||೩೦-೩೩||
Adhikarana 17 (34-41) · Śloka 41
ಕಲ್ಕಃ ಸ್ಯಾದ್ಬಾಲಬಿಲ್ವಾನಾಂ ತಿಲಕಲ್ಕಶ್ಚ ತತ್ಸಮಃ| ದಧ್ನಃ ಸರೋಽಮ್ಲಸ್ನೇಹಾದ್ಯಃ ಖಡೋ ಹನ್ಯಾತ್ ಪ್ರವಾಹಿಕಾಮ್||೩೪|| ಯವಾನಾಂ ಮುದ್ಗಮಾಷಾಣಾಂ ಶಾಲೀನಾಂ ಚ ತಿಲಸ್ಯ ಚ| ಕೋಲಾನಾಂ ಬಾಲಬಿಲ್ವಾನಾಂ ಧಾನ್ಯಯೂಷಂ ಪ್ರಕಲ್ಪಯೇತ್||೩೫|| ಐಕಧ್ಯಂ ಯಮಕೇ ಭೃಷ್ಟಂ ದಧಿದಾಡಿಮಸಾರಿಕಮ್| ವರ್ಚಃಕ್ಷಯೇ ಶುಷ್ಕಮುಖಂ ಶಾಲ್ಯನ್ನಂ ತೇನ ಭೋಜಯೇತ್||೩೬|| ದಧ್ನಃ ಸರಂ ವಾ ಯಮಕೇ ಭೃಷ್ಟಂ ಸಗುಡನಾಗರಮ್| ಸುರಾಂ ವಾ ಯಮಕೇ ಭೃಷ್ಟಾಂ ವ್ಯಞ್ಜನಾರ್ಥೇ ಪ್ರದಾಪಯೇತ್||೩೭|| ಫಲಾಮ್ಲಂ ಯಮಕೇ ಭೃಷ್ಟಂ ಯೂಷಂ ಗೃಞ್ಜನಕಸ್ಯ ವಾ| ಲೋಪಾಕರಸಮಮ್ಲಂ ವಾ ಸ್ನಿಗ್ಧಾಮ್ಲಂ ಕಚ್ಛಪಸ್ಯ ವಾ||೩೮|| ಬರ್ಹಿತಿತ್ತಿರಿದಕ್ಷಾಣಾಂ ವರ್ತಕಾನಾಂ ತಥಾ ರಸಾಃ| ಸ್ನಿಗ್ಧಾಮ್ಲಾಃ ಶಾಲಯಶ್ಚಾಗ್ರ್ಯಾ ವರ್ಚಃಕ್ಷಯರುಜಾಪಹಾಃ||೩೯|| ಅನ್ತರಾಧಿರಸಂ ಪೂತ್ವಾ ರಕ್ತಂ ಮೇಷಸ್ಯ ಚೋಭಯಮ್| ಪಚೇದ್ದಾಡಿಮಸಾರಾಮ್ಲಂ ಸಧಾನ್ಯಸ್ನೇಹನಾಗರಮ್||೪೦|| ಓದನಂ ರಕ್ತಶಾಲೀನಾಂ ತೇನಾದ್ಯಾತ್ ಪ್ರಪಿಬೇಚ್ಚ ತತ್| ತಥಾ ವರ್ಚಃಕ್ಷಯಕೃತೈರ್ವ್ಯಾಧಿಭಿರ್ವಿಪ್ರಮುಚ್ಯತೇ||೪೧||
कल्कः स्याद्बालबिल्वानां तिलकल्कश्च तत्समः| दध्नः सरोऽम्लस्नेहाद्यः खडो हन्यात् प्रवाहिकाम्||३४|| यवानां मुद्गमाषाणां शालीनां च तिलस्य च| कोलानां बालबिल्वानां धान्ययूषं प्रकल्पयेत्||३५|| ऐकध्यं यमके भृष्टं दधिदाडिमसारिकम्| वर्चःक्षये शुष्कमुखं शाल्यन्नं तेन भोजयेत्||३६|| दध्नः सरं वा यमके भृष्टं सगुडनागरम्| सुरां वा यमके भृष्टां व्यञ्जनार्थे प्रदापयेत्||३७|| फलाम्लं यमके भृष्टं यूषं गृञ्जनकस्य वा| लोपाकरसमम्लं वा स्निग्धाम्लं कच्छपस्य वा||३८|| बर्हितित्तिरिदक्षाणां वर्तकानां तथा रसाः| स्निग्धाम्लाः शालयश्चाग्र्या वर्चःक्षयरुजापहाः||३९|| अन्तराधिरसं पूत्वा रक्तं मेषस्य चोभयम्| पचेद्दाडिमसाराम्लं सधान्यस्नेहनागरम्||४०|| ओदनं रक्तशालीनां तेनाद्यात् प्रपिबेच्च तत्| तथा वर्चःक्षयकृतैर्व्याधिभिर्विप्रमुच्यते||४१||
🔊 Audio coming soon
ಕಲ್ಕಃ ಸ್ಯಾದಿತ್ಯಾದಿನಾ ಖಡಃ| ಧಾನ್ಯಯೂಷಮಿತಿ ಧಾನ್ಯಪ್ರಧಾನಂ ಯೂಷಂ ಯಥೋಕ್ತಮೇವ| ಯಮಕೇ ಇತಿ ಘೃತತೈಲೇ| ದಧಿದಾಡಿಮಸಾರಾಭ್ಯಾಂ ಸಂಸ್ಕೃತಂ ದಧಿದಾಡಿಮಸಾರಿಕಮ್| ಶಾಲೀನಾಂ ಯದ್ಯಪಿ ಬದ್ಧವರ್ಚಸ್ತ್ವಮುಕ್ತಂ, ತಥಾಽಪೀಹ ಖಡಯೂಷರಸವಿಶೇಷಯುಕ್ತಾನಾಂ ಸಂಯೋಗಶಕ್ತ್ಯಾ ವರ್ಚಃಕ್ಷಯೇ ಹಿತತ್ವಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಸ್ನಿಗ್ಧಾಮ್ಲಾಃ ಶಾಲಯಶ್ಚಾಗ್ರ್ಯಾ ವರ್ಚಃಕ್ಷಯರುಜಾಪಹಾ ಇತಿ| ತೇನಾದ್ಯಾತ್ ಪ್ರಪಿಬೇಚ್ಚ ತಮಿತಿ ಉಕ್ತಾನ್ತರಾಧಿರಸಾಧಿಕೃತೇನ ದ್ರವೇಣ ಸನ್ಧೀಯಾದ್ಯಾತ್ ಪೃಥಕ್ ಚ ದ್ರವಂ ಪಿಬೇತ್| ವರ್ಚಃಕ್ಷಯಕೃತೈಃ ಮುಖಶೋಷದೌರ್ಬಲ್ಯೋದಾವರ್ತಾದಿಭಿಃ||೩೪-೪೧||
Adhikarana 18 (42-44) · Śloka 44
ಗುದನಿಃಸರಣೇ ಶೂಲೇ ಪಾನಮಮ್ಲಸ್ಯ ಸರ್ಪಿಷಃ| ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ ನಿರಾಮಾಣಾಮಥವಾಽಪ್ಯನುವಾಸನಮ್||೪೨|| ಚಾಙ್ಗೇರೀಕೋಲದಧ್ಯಮ್ಲನಾಗರಕ್ಷಾರಸಂಯುತಮ್| ಘೃತಮುತ್ಕ್ವಥಿತಂ ಪೇಯಂ ಗುದಭ್ರಂಶರುಜಾಪಹಮ್||೪೩|| ಇತಿ ಚಾಙ್ಗೇರೀಘೃತಮ್| ಸಚವ್ಯಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಂ ಸವ್ಯೋಷವಿಡದಾಡಿಮಮ್| ಪೇಯಮಮ್ಲಂ ಘೃತಂ ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಸಧಾನ್ಯಾಜಾಜಿಚಿತ್ರಕಮ್||೪೪|| ಇತಿ ಗುದಭ್ರಂಶೇ ಚವ್ಯಾದಿಘೃತಮ್|
गुदनिःसरणे शूले पानमम्लस्य सर्पिषः| प्रशस्यते निरामाणामथवाऽप्यनुवासनम्||४२|| चाङ्गेरीकोलदध्यम्लनागरक्षारसंयुतम्| घृतमुत्क्वथितं पेयं गुदभ्रंशरुजापहम्||४३|| इति चाङ्गेरीघृतम्| सचव्यपिप्पलीमूलं सव्योषविडदाडिमम्| पेयमम्लं घृतं युक्त्या सधान्याजाजिचित्रकम्||४४|| इति गुदभ्रंशे चव्यादिघृतम्|
🔊 Audio coming soon
ಸೂತ್ರಿತಮಮ್ಲಘೃತಮಾಹ- ಚಾಙ್ಗೇರೀತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ರ ಚಾಙ್ಗೇರೀರಸಕೋಲರಸದಧ್ನಾಂ ದ್ರವತ್ವಂ, ನಾಗರಕ್ಷಾರಯೋಶ್ಚ ಕಲ್ಕತ್ವಮ್| ಪೇಯಮಮ್ಲಂ ಘೃತಮಿತ್ಯತ್ರ ಅಮ್ಲಾರ್ಥಮನನ್ತರೋಕ್ತಮೇವ ದ್ರವಂ ಚಾಙ್ಗೇರೀಸ್ವರಸಾದಿ ದೇಯಂ, ಚವ್ಯಾದಯಶ್ಚ ದಶ ಕಲ್ಕಾಃ; ಉಕ್ತಂ ಚ ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇ- “ಪಞ್ಚಕೋಲವಿಡಾಜಾಜೀಧಾನ್ಯದಾಡಿಮವೇತಸೈಃ| ಪಚೇದಮ್ಲಂ ಘೃತಂ ತದ್ವನ್ನಾಗರಕ್ಷಾರಸಂಯುತಮ್” ಇತಿ||೪೨-೪೪||
Adhikarana 19 (45) · Śloka 45
ದಶಮೂಲೋಪಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಸಬಿಲ್ವಮನುವಾಸನಮ್| ಶಟೀಶತಾಹ್ವಾಬಿಲ್ವೈರ್ವಾ ವಚಯಾ ಚಿತ್ರಕೇಣ ವಾ||೪೫|| ಇತಿ ಗುದಭ್ರಂಶೇಽನುವಾಸನಮ್|
दशमूलोपसिद्धं वा सबिल्वमनुवासनम्| शटीशताह्वाबिल्वैर्वा वचया चित्रकेण वा||४५|| इति गुदभ्रंशेऽनुवासनम्|
🔊 Audio coming soon
ದಶಮೂಲೋಪಸಿದ್ಧಮಿತ್ಯಾದೌ ಅನುವಾಸನಮಿತಿ ಅನುವಾಸನಸ್ನೇಹಃ| ಅತ್ರಾನುವಾಸನೇ ಸ್ನೇಹಸ್ತು ಪ್ರಾಯೋದರ್ಶನಾತ್ತೈಲಮೇವ; ಅನ್ಯೇ ತು ಘೃತಸ್ಯ ಪ್ರಕ್ರಾನ್ತತ್ವಾದ್ಧೃತಮೇವಾಹುಃ| ಶಟೀತ್ಯಾದಿನಾಽಪ್ಯನುವಾಸನಸ್ನೇಹತ್ರಯಮುಚ್ಯತೇ||೪೫||
Adhikarana 20 (46) · Śloka 46
ಸ್ತಬ್ಧಭ್ರಷ್ಟಗುದೇ ಪೂರ್ವಂ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದೌ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ಸುಸ್ವಿನ್ನಂ ತಂ ಮೃದೂಭೂತಂ ಪಿಚುನಾ ಸಮ್ಪ್ರವೇಶಯೇತ್||೪೬||
स्तब्धभ्रष्टगुदे पूर्वं स्नेहस्वेदौ प्रयोजयेत्| सुस्विन्नं तं मृदूभूतं पिचुना सम्प्रवेशयेत्||४६||
🔊 Audio coming soon
ಪಿಚುನಾ ಸಮ್ಪ್ರವೇಶಯೇದಿತಿ ಪಿಚುನಾಽಽಚ್ಛಾದಿತಂ ಪೀಡಯಿತ್ವಾ ಪ್ರವೇಶಯೇತ್| ಪಿಚುಃ ಸ್ಥೂಲಕರ್ಪಟಿಕಾ||೪೬||
Adhikarana 21 (47-49) · Śloka 49
ವಿಬದ್ಧವಾತವರ್ಚಾಸ್ತು ಬಹುಶೂಲಪ್ರವಾಹಿಕಃ| ಸರಕ್ತಪಿಚ್ಛಸ್ತೃಷ್ಣಾರ್ತಃ ಕ್ಷೀರಸೌಹಿತ್ಯಮರ್ಹತಿ||೪೭|| ಯಮಕಸ್ಯೋಪರಿ ಕ್ಷೀರಂ ಧಾರೋಷ್ಣಂ ವಾ ಪಿಬೇನ್ನರಃ| ಶೃತಮೇರಣ್ಡಮೂಲೇನ ಬಾಲಬಿಲ್ವೇನ ವಾ ಪಯಃ ||೪೮|| ಏವಂ ಕ್ಷೀರಪ್ರಯೋಗೇಣ ರಕ್ತಂ ಪಿಚ್ಛಾ ಚ ಶಾಮ್ಯತಿ| ಶೂಲಂ ಪ್ರವಾಹಿಕಾ ಚೈವ ವಿಬನ್ಧಶ್ಚೋಪಶಾಮ್ಯತಿ||೪೯||
विबद्धवातवर्चास्तु बहुशूलप्रवाहिकः| सरक्तपिच्छस्तृष्णार्तः क्षीरसौहित्यमर्हति||४७|| यमकस्योपरि क्षीरं धारोष्णं वा पिबेन्नरः| शृतमेरण्डमूलेन बालबिल्वेन वा पयः ||४८|| एवं क्षीरप्रयोगेण रक्तं पिच्छा च शाम्यति| शूलं प्रवाहिका चैव विबन्धश्चोपशाम्यति||४९||
🔊 Audio coming soon
ಸೌಹಿತ್ಯಂ ತೃಪ್ತಿಃ||೪೭-೪೯||
Adhikarana 22 (50) · Śloka 50
ಪಿತ್ತಾತಿಸಾರಂ ಪುನರ್ನಿದಾನೋಪಶಯಾಕೃತಿಭಿರಾಮಾನ್ವಯಮುಪಲಭ್ಯ ಯಥಾಬಲಂ ಲಙ್ಘನಪಾಚನಾಭ್ಯಾಮುಪಾಚರೇತ್| ತೃಷ್ಯತಸ್ತು ಮುಸ್ತಪರ್ಪಟಕೋಶೀರಸಾರಿವಾಚನ್ದನಕಿರಾತತಿಕ್ತಕೋದೀಚ್ಯವಾರಿಭಿರುಪಚಾರಃ| ಲಙ್ಘಿತಸ್ಯ ಚಾಹಾರಕಾಲೇ ಬಲಾತಿಬಲಾಸೂರ್ಪಪರ್ಣೀಶಾಲಪರ್ಣೀಪೃಶ್ನಿಪರ್ಣೀಬೃಹತೀಕಣ್ಟಕಾರಿಕಾಶತಾವರೀಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾನಿರ್ಯೂಹಸಂಯುಕ್ತೇನ ಯಥಾಸಾತ್ಮ್ಯಂ ಯವಾಗೂಮಣ್ಡಾದಿನಾ ತರ್ಪಣಾದಿನಾ ವಾ ಕ್ರಮೇಣೋಪಚಾರಃ| ಮುದ್ಗಮಸೂರಹರೇಣುಮಕುಷ್ಠಕಾಢಕೀಯೂಷೈರ್ವಾ ಲಾವಕಪಿಞ್ಜಲಶಶಹರಿಣೈಣಕಾಲಪುಚ್ಛಕರಸೈರೀಷದಮ್ಲೈರನಮ್ಲೈರ್ವಾ ಕ್ರಮಶೋಽಗ್ನಿಂ ಸನ್ಧುಕ್ಷಯೇತ್| ಅನುಬನ್ಧೇ ತ್ವಸ್ಯ ದೀಪನೀಯಪಾಚನೀಯೋಪಶಮನೀಯಸಙ್ಗ್ರಹಣೀಯಾನ್ ಯೋಗಾನ್ ಸಮ್ಪ್ರಯೋಜಯೇದಿತಿ||೫೦||
पित्तातिसारं पुनर्निदानोपशयाकृतिभिरामान्वयमुपलभ्य यथाबलं लङ्घनपाचनाभ्यामुपाचरेत्| तृष्यतस्तु मुस्तपर्पटकोशीरसारिवाचन्दनकिराततिक्तकोदीच्यवारिभिरुपचारः| लङ्घितस्य चाहारकाले बलातिबलासूर्पपर्णीशालपर्णीपृश्निपर्णीबृहतीकण्टकारिकाशतावरीश्वदंष्ट्रानिर्यूहसंयुक्तेन यथासात्म्यं यवागूमण्डादिना तर्पणादिना वा क्रमेणोपचारः| मुद्गमसूरहरेणुमकुष्ठकाढकीयूषैर्वा लावकपिञ्जलशशहरिणैणकालपुच्छकरसैरीषदम्लैरनम्लैर्वा क्रमशोऽग्निं सन्धुक्षयेत्| अनुबन्धे त्वस्य दीपनीयपाचनीयोपशमनीयसङ्ग्रहणीयान् योगान् सम्प्रयोजयेदिति||५०||
🔊 Audio coming soon
ಆಮಾನ್ವಯಮಿತಿ ಆಮಯುಕ್ತಮ್| ಲಙ್ಘನಪಾಚನಾಭ್ಯಾಮುಪಾಚರೇದಿತ್ಯನೇನ ಯತ್ ಪೂರ್ವಮಾಮಾತಿಸಾರೇ ಸಾಮಾನ್ಯವಿಧಾನಮುಕ್ತಂ ತದಿಹ ನಾನುಮನ್ಯತೇ; ಪಿತ್ತಂ ಹಿ ಸರಂ, ತತ್ರ ಚ ಪ್ರವರ್ತನೇ ಕ್ರಿಯಮಾಣೇಽತಿಯೋಗಭಯಂ ಸ್ಯಾದಿತಿ ಭಾವಃ| ಯತ್ತು ವಿರೇಚನಮಿಹ ವಕ್ತವ್ಯಂ ತತ್ ಸಾಮಗ್ರೀವಿಶೇಷಸಮ್ಪತ್ತಾವೇವ| ಲಙ್ಘಿತಸ್ಯ ಚೇತ್ಯಾದೌ ಸೂರ್ಪಪರ್ಣೀ ಮುದ್ಗಮಾಷಪರ್ಣ್ಯೌ| ನಿರ್ವ್ಯೂಹಶಬ್ದೇನ ಚ ಷಡಙ್ಗವಿಧಾನಸಿದ್ಧಂ ಜಲಮುಚ್ಯತೇ, ಯವಾಗ್ವಾದಿಸಾಧನೇ ತಸ್ಯೈವಾಧಿಕಾರಾತ್| ಅನುಬನ್ಧೇ ತ್ವಸ್ಯೇತಿ ಪಿತ್ತಾತಿಸಾರಾನುಬನ್ಧೇ| ಇಮಾನಿತಿ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾನ್||೫೦||
Adhikarana 23 (51-56) · Śloka 56
ಸಕ್ಷೌದ್ರಾತಿವಿಷಂ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ವತ್ಸಕಸ್ಯ ಫಲತ್ವಚಮ್| ಪಿಬೇತ್ ಪಿತ್ತಾತಿಸಾರಘ್ನಂ ತಣ್ಡುಲೋದಕಸಂಯುತಮ್||೫೧|| ಕಿರಾತತಿಕ್ತಕೋ ಮುಸ್ತಂ ವತ್ಸಕಃ ಸರಸಾಞ್ಜನಃ| ಬಿಲ್ವಂ ದಾರುಹರಿದ್ರಾ ತ್ವಕ್ ಹ್ರೀಬೇರಂ ಸದುರಾಲಭಮ್||೫೨|| ಚನ್ದನಂ ಚ ಮೃಣಾಲಂ ಚ ನಾಗರಂ ಲೋಧ್ರಮುತ್ಪಲಮ್| ತಿಲಾ ಮೋಚರಸೋ ಲೋಧ್ರಂ ಸಮಙ್ಗಾ ಕಮಲೋತ್ಪಲಮ್||೫೩|| ಉತ್ಪಲಂ ಧಾತಕೀಪುಷ್ಪಂ ದಾಡಿಮತ್ವಙ್ಮಹೌಷಧಮ್| ಕಟ್ಫಲಂ ನಾಗರಂ ಪಾಠಾ ಜಮ್ಬ್ವಾಮ್ರಾಸ್ಥಿದುರಾಲಭಾಃ||೫೪|| ಯೋಗಾಃ ಷಡೇತೇ ಸಕ್ಷೌದ್ರಾಸ್ತಣ್ಡುಲೋದಕಸಂಯುತಾಃ| ಪೇಯಾಃ ಪಿತ್ತಾತಿಸಾರಘ್ನಾಃ ಶ್ಲೋಕಾರ್ಧೇನ ನಿದರ್ಶಿತಾಃ||೫೫|| ಜೀರ್ಣೋಷಧಾನಾಂ ಶಸ್ಯನ್ತೇ ಯಥಾಯೋಗಂ ಪ್ರಕಲ್ಪಿತೈಃ| ರಸೈಃ ಸಾಙ್ಗ್ರಾಹಿಕೈರ್ಯುಕ್ತಾಃ ಪುರಾಣಾ ರಕ್ತಶಾಲಯಃ||೫೬||
सक्षौद्रातिविषं पिष्ट्वा वत्सकस्य फलत्वचम्| पिबेत् पित्तातिसारघ्नं तण्डुलोदकसंयुतम्||५१|| किराततिक्तको मुस्तं वत्सकः सरसाञ्जनः| बिल्वं दारुहरिद्रा त्वक् ह्रीबेरं सदुरालभम्||५२|| चन्दनं च मृणालं च नागरं लोध्रमुत्पलम्| तिला मोचरसो लोध्रं समङ्गा कमलोत्पलम्||५३|| उत्पलं धातकीपुष्पं दाडिमत्वङ्महौषधम्| कट्फलं नागरं पाठा जम्ब्वाम्रास्थिदुरालभाः||५४|| योगाः षडेते सक्षौद्रास्तण्डुलोदकसंयुताः| पेयाः पित्तातिसारघ्नाः श्लोकार्धेन निदर्शिताः||५५|| जीर्णोषधानां शस्यन्ते यथायोगं प्रकल्पितैः| रसैः साङ्ग्राहिकैर्युक्ताः पुराणा रक्तशालयः||५६||
🔊 Audio coming soon
ಫಲತ್ವಚಮಿತಿ ಫಲಂ ಚ ತ್ವಕ್ ಚೇತಿ ಫಲತ್ವಚಮ್| ಮೃಣಾಲಮ್ ಉಷೀರಮ್| ಸಮಙ್ಗಾ ಖಾದಿರೀ; ‘ವರಾಹಕ್ರಾನ್ತಾ’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ||೫೧-೫೬||
Adhikarana 24 (57-62) · Śloka 62
ಪಿತ್ತಾತಿಸಾರೋ ದೀಪಾಗ್ನೇಃ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಸಮುಪಶಾಮ್ಯತಿ| ಅಜಾಕ್ಷೀರಪ್ರಯೋಗೇಣ ಬಲಂ ವರ್ಣಶ್ಚ ವರ್ಧತೇ||೫೭|| ಬಹುದೋಷಸ್ಯ ದೀಪ್ತಾಗ್ನೇಃ ಸಪ್ರಾಣಸ್ಯ ನ ತಿಷ್ಠತಿ| ಪೈತ್ತಿಕೋ ಯದ್ಯತೀಸಾರಃ ಪಯಸಾ ತಂ ವಿರೇಚಯೇತ್||೫೮|| ಪಲಾಶಫಲನಿರ್ಯೂಹಂ ಪಯಸಾ ಸಹ ಪಾಯಯೇತ್| ತತೋಽನುಪಾಯಯೇತ್ ಕೋಷ್ಣಂ ಕ್ಷೀರಮೇವ ಯಥಾಬಲಮ್||೫೯|| ಪ್ರವಾಹಿತೇ ತೇನ ಮಲೇ ಪ್ರಶಾಮ್ಯತ್ಯುದರಾಮಯಃ| ಪಲಾಶವತ್ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಾ ವಾ ತ್ರಾಯಮಾಣಾ ವಿಶೋಧಿನೀ||೬೦|| ಸಾಂಸರ್ಗ್ಯಾಂ ಕ್ರಿಯಮಾಣಾಯಾಂ ಶೂಲಂ ಯದ್ಯನುವರ್ತತೇ| ಸ್ರುತದೋಷಸ್ಯ ತಂ ಶೀಘ್ರಂ ಯಥಾವದನುವಾಸಯೇತ್||೬೧|| ಶತಪುಷ್ಪಾವರೀಭ್ಯಾಂ ಚ ಪಯಸಾ ಮಧುಕೇನ ಚ| ತೈಲಪಾದಂ ಘೃತಂ ಸಿದ್ಧಂ ಸಬಿಲ್ವಮನುವಾಸನಮ್||೬೨||
पित्तातिसारो दीपाग्नेः क्षिप्रं समुपशाम्यति| अजाक्षीरप्रयोगेण बलं वर्णश्च वर्धते||५७|| बहुदोषस्य दीप्ताग्नेः सप्राणस्य न तिष्ठति| पैत्तिको यद्यतीसारः पयसा तं विरेचयेत्||५८|| पलाशफलनिर्यूहं पयसा सह पाययेत्| ततोऽनुपाययेत् कोष्णं क्षीरमेव यथाबलम्||५९|| प्रवाहिते तेन मले प्रशाम्यत्युदरामयः| पलाशवत् प्रयोज्या वा त्रायमाणा विशोधिनी||६०|| सांसर्ग्यां क्रियमाणायां शूलं यद्यनुवर्तते| स्रुतदोषस्य तं शीघ्रं यथावदनुवासयेत्||६१|| शतपुष्पावरीभ्यां च पयसा मधुकेन च| तैलपादं घृतं सिद्धं सबिल्वमनुवासनम्||६२||
🔊 Audio coming soon
ನ ತಿಷ್ಠತಿ ನ ನಿವರ್ತತೇ| ಪಲಾಶವದಿತಿ ಉಕ್ತಪಲಾಶಫಲವಿಧಾನೇನ| ಸಾಂಸರ್ಗ್ಯಾಮಿತಿ ಪೇಯಾದಿಕ್ರಮೇ| ಶತಪುಷ್ಪೇತ್ಯಾದೌ ವರೀ ಶತಾವರೀ| ಅನುವಾಸನಂ ‘ದದ್ಯಾತ್’ ಇತಿ ಶೇಷಃ||೫೭-೬೨||
Adhikarana 25 (63-68) · Śloka 68
ಕೃತಾನುವಾಸನಸ್ಯಾಸ್ಯ ಕೃತಸಂಸರ್ಜನಸ್ಯ ಚ| ವರ್ತತೇ ಯದ್ಯತೀಸಾರಃ ಪಿಚ್ಛಾಬಸ್ತಿರತಃ ಪರಮ್||೬೩|| ಪರಿವೇಷ್ಟ್ಯ ಕುಶೈರಾರ್ದ್ರೈರಾರ್ದ್ರವೃನ್ತಾನಿ ಶಾಲ್ಮಲೇಃ| ಕೃಷ್ಣಮೃತ್ತಿಕಯಾಽಽಲಿಪ್ಯ ಸ್ವೇದಯೇದ್ಗೋಮಯಾಗ್ನಿನಾ||೬೪|| ಸುಶುಷ್ಕಾಂ ಮೃತ್ತಿಕಾಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ತಾನಿ ವೃನ್ತಾನಿ ಶಾಲ್ಮಲೇಃ| ಶೃತೇ ಪಯಸಿ ಮೃದ್ನೀಯಾದಾಪೋಥ್ಯೋಲೂಖಲೇ ತತಃ||೬೫|| ಪಿಣ್ಡಂ ಮುಷ್ಟಿಸಮಂ ಪ್ರಸ್ಥೇ ತತ್ ಪೂತಂ ತೈಲಸರ್ಪಿಷೋಃ| ಸ್ನೇಹಿತಂ ಮಾತ್ರಯಾ ಯುಕ್ತಂ ಕಲ್ಕೇನ ಮಧುಕಸ್ಯ ಚ||೬೬|| ಬಸ್ತಿಮಭ್ಯಕ್ತಗಾತ್ರಾಯ ದದ್ಯಾತ್ ಪ್ರತ್ಯಾಗತೇ ತತಃ| ಸ್ನಾತ್ವಾ ಭುಞ್ಜೀತ ಪಯಸಾ ಜಾಙ್ಗಲಾನಾಂ ರಸೇನ ವಾ||೬೭|| ಪಿತ್ತಾತಿಸಾರಜ್ವರಶೋಥಗುಲ್ಮಜೀರ್ಣಾತಿಸಾರಗ್ರಹಣೀಪ್ರದೋಷಾನ್| ಜಯತ್ಯಯಂ ಶೀಘ್ರಮತಿಪ್ರವೃದ್ಧಾನ್ ವಿರೇಚನಾಸ್ಥಾಪನಯೋಶ್ಚ ಬಸ್ತಿಃ ||೬೮||
कृतानुवासनस्यास्य कृतसंसर्जनस्य च| वर्तते यद्यतीसारः पिच्छाबस्तिरतः परम्||६३|| परिवेष्ट्य कुशैरार्द्रैरार्द्रवृन्तानि शाल्मलेः| कृष्णमृत्तिकयाऽऽलिप्य स्वेदयेद्गोमयाग्निना||६४|| सुशुष्कां मृत्तिकां ज्ञात्वा तानि वृन्तानि शाल्मलेः| शृते पयसि मृद्नीयादापोथ्योलूखले ततः||६५|| पिण्डं मुष्टिसमं प्रस्थे तत् पूतं तैलसर्पिषोः| स्नेहितं मात्रया युक्तं कल्केन मधुकस्य च||६६|| बस्तिमभ्यक्तगात्राय दद्यात् प्रत्यागते ततः| स्नात्वा भुञ्जीत पयसा जाङ्गलानां रसेन वा||६७|| पित्तातिसारज्वरशोथगुल्मजीर्णातिसारग्रहणीप्रदोषान्| जयत्ययं शीघ्रमतिप्रवृद्धान् विरेचनास्थापनयोश्च बस्तिः ||६८||
🔊 Audio coming soon
ಪರಿವೇಷ್ಟ್ಯೇತ್ಯಾದಿನಾ ಪಿಚ್ಛಾಬಸ್ತಿಮಾಹ| ಶೃತೇ ಪಯಸೀತ್ಯತ್ರ ಪಾನೀಯಮಾತ್ರೇಣೈವ ಪಯಃ ಶೃತಂ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಪ್ರಸ್ಥ ಇತಿ ಶೃತೇ ಪಯಸೀತ್ಯಸ್ಯ ವಿಶೇಷಣಮ್| ವೃನ್ತಾನಿ ಶಾಲ್ಮಲೇಃ ಉಲೂಖಲೇ ಆಪೋಥ್ಯ ತತ ಆಪೋಥಿತಾತ್ ಪಿಣ್ಡಂ ಮುಷ್ಟಿಸಮಂ ಶೃತೇ ಪ್ರಸ್ಥೇ ಪಯಸಿ ಮೃದ್ನೀಯಾದಿತಿ ಯೋಜನಾ| ಮಾತ್ರಯೇತಿ ವಚನಾತ್ ತೈಲಸರ್ಪಿಷೋರತ್ರ ತಾವತೀ ಮಾತ್ರಾ ಯಾವತ್ಯಾ ಸ್ನೇಹನಮಾತ್ರಂ ಭವತಿ, ತಥಾ ಯಷ್ಟೀಮಧುಕಲ್ಕಸ್ಯಾಪಿ ತಾವತೀ ಮಾತ್ರಾ ಯಾವತ್ಯಾ ಘನೋ ಬಸ್ತಿರ್ಭವತಿ||೬೩-೬೮||
Adhikarana 26 (69-70) · Śloka 70
ಪಿತ್ತಾತಿಸಾರೀ ಯಸ್ತ್ವೇತಾಂ ಕ್ರಿಯಾಂ ಮುಕ್ತ್ವಾ ನಿಷೇವತೇ| ಪಿತ್ತಲಾನ್ಯನ್ನಪಾನಾನಿ ತಸ್ಯ ಪಿತ್ತಂ ಮಹಾಬಲಮ್||೬೯|| ಕುರ್ಯಾದ್ರಕ್ತಾತಿಸಾರಂ ತು ರಕ್ತಮಾಶು ಪ್ರದೂಷಯೇತ್| ತೃಷ್ಣಾಂ ಶೂಲಂ ವಿದಾಹಂ ಚ ಗುದಪಾಕಂ ಚ ದಾರುಣಮ್||೭೦||
पित्तातिसारी यस्त्वेतां क्रियां मुक्त्वा निषेवते| पित्तलान्यन्नपानानि तस्य पित्तं महाबलम्||६९|| कुर्याद्रक्तातिसारं तु रक्तमाशु प्रदूषयेत्| तृष्णां शूलं विदाहं च गुदपाकं च दारुणम्||७०||
🔊 Audio coming soon
ಪಿತ್ತಾತಿಸಾರೀತ್ಯಾದಿನಾ ಪಿತ್ತಾತಿಸಾರಸ್ಯೈವ ಹೇತುವಿಶೇಷಕೃತಾವಸ್ಥಾಭೇದರೂಪಂ ರಕ್ತಾತಿಸಾರಂ ದರ್ಶಯತಿ| ಅಯಂ ಚ ರಕ್ತಾತಿಸಾರೋ ಯದ್ಯಪಿ ಪಿತ್ತಾತಿಸಾರೋತ್ತರಕಾಲಭಾವಿತಯೇಹೋಕ್ತಃ, ತಥಾಽಪಿ ಪಿತ್ತಾತಿಪ್ರಕೋಪೇಣ ರಕ್ತದುಷ್ಟ್ಯಾ ಚ ಪ್ರಥಮಮಪಿ ಭವತ್ಯೇವಾಯಂ ದೃಷ್ಟತ್ವಾದಿತಿ ಜ್ಞೇಯಮ್| ತೇನಾತ್ರೋತ್ಪತ್ತಿಕ್ರಮಾಭಿಧಾನಮತನ್ತ್ರತಮ್ | ಯಥಾ “ಪಾಣ್ಡುರೋಗೀ ತು ಯೋಽತ್ಯರ್ಥಂ” (ಚಿ.ಅ.೧೬) ಇತ್ಯಾದಿನೋಕ್ತಕಾಮಲೋತ್ಪಾದೇ ಯಥೋಕ್ತಕ್ರಮಂ ವಿನಾಽಪಿ ಕಾಮಲಾ ಭವತಿ| ಏವಮಪಿ ಚಾಸ್ಯ ರಕ್ತಾತೀಸಾರಸ್ಯ ಪಿತ್ತಜನ್ಯತ್ವಾತ್ ಪೈತ್ತಿಕೇ ಏವಾವರೋಧಃ; ತೇನ ಷಟ್ಸಙ್ಖ್ಯಾ ನ ವ್ಯಾಹನ್ಯತೇ| ಅತೀಸಾರಸ್ಯ ಯತ್ ಪ್ರಸೃತಾಯಾಂ ಸಿದ್ಧೌ ಆಮರಕ್ತಶಕೃತ್ಪಿತ್ತವಾತಕಫಾನತೀಸಾರಕಾರಕಾನಭಿಧಾಯೋಕ್ತಂ- “ಷಣ್ಣಾಮೇಷಾಂ ದ್ವಿಸಂಸರ್ಗಾತ್ತ್ರಿಂಶದ್ಭೇದಾ ಭವನ್ತಿ ತೇ| ಕೇವಲೈಃ ಸಹ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶತ್” (ಸಿ.ಅ.೮) ಇತಿ, ತದಪ್ಯತ್ರೈವ ಷಟ್ಕೇಽನ್ತರ್ಭಾವನೀಯಂ, ತತ್ರ ಸೂಕ್ಷ್ಮಭೇದಗಣನಯಾ ಸ ಭೇದಃ ಕೃತ ಇತ್ಯವಿರೋಧಃ||೬೯-೭೦||
Adhikarana 27 (71-76) · Śloka 76
ತತ್ರ ಚ್ಛಾಗಂ ಪಯಃ ಶಸ್ತಂ ಶೀತಂ ಸಮಧುಶರ್ಕರಮ್| ಪಾನಾರ್ಥಂ ಭೋಜನಾರ್ಥಂ ಚ ಗುದಪ್ರಕ್ಷಾಲನೇ ತಥಾ||೭೧|| ಓದನಂ ರಕ್ತಶಾಲೀನಾಂ ಪಯಸಾ ತೇನ ಭೋಜಯೇತ್| ರಸೈಃ ಪಾರಾವತಾದೀನಾಂ ಘೃತಭೃಷ್ಟೈಃ ಸಶರ್ಕರೈಃ||೭೨|| ಶಶಪಕ್ಷಿಮೃಗಾಣಾಂ ಚ ಶೀತಾನಾಂ ಧನ್ವಚಾರಿಣಾಮ್| ರಸೈರನಮ್ಲೈಃ ಸಘೃತೈರ್ಭೋಜಯೇತ್ತಂ ಸಶರ್ಕರೈಃ||೭೩|| ರುಧಿರಂ ಮಾರ್ಗಮಾಜಂ ವಾ ಘೃತಭೃಷ್ಟಂ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ| ಕಾಶ್ಮರ್ಯಫಲಯೂಷೋ ವಾ ಕಿಞ್ಚಿದಮ್ಲಃ ಸಶರ್ಕರಃ||೭೪|| ನೀಲೋತ್ಪಲಂ ಮೋಚರಸಂ ಸಮಙ್ಗಾ ಪದ್ಮಕೇಶರಮ್| ಅಜಾಕ್ಷೀರಯುತಂ ದದ್ಯಾಜ್ಜೀರ್ಣೇ ಚ ಪಯಸೌದನಮ್||೭೫|| ದುರ್ಬಲಂ ಪಾಯಯಿತ್ವಾ ವಾ ತಸ್ಯೈವೋಪರಿ ಭೋಜಯೇತ್| ಪ್ರಾಗ್ಭಕ್ತಂ ನವನೀತಂ ವಾ ದದ್ಯಾತ್ ಸಮಧುಶರ್ಕರಮ್||೭೬||
तत्र च्छागं पयः शस्तं शीतं समधुशर्करम्| पानार्थं भोजनार्थं च गुदप्रक्षालने तथा||७१|| ओदनं रक्तशालीनां पयसा तेन भोजयेत्| रसैः पारावतादीनां घृतभृष्टैः सशर्करैः||७२|| शशपक्षिमृगाणां च शीतानां धन्वचारिणाम्| रसैरनम्लैः सघृतैर्भोजयेत्तं सशर्करैः||७३|| रुधिरं मार्गमाजं वा घृतभृष्टं प्रशस्यते| काश्मर्यफलयूषो वा किञ्चिदम्लः सशर्करः||७४|| नीलोत्पलं मोचरसं समङ्गा पद्मकेशरम्| अजाक्षीरयुतं दद्याज्जीर्णे च पयसौदनम्||७५|| दुर्बलं पाययित्वा वा तस्यैवोपरि भोजयेत्| प्राग्भक्तं नवनीतं वा दद्यात् समधुशर्करम्||७६||
🔊 Audio coming soon
ತತ್ರ ಛಾಗಮಿತ್ಯಾದೌ ವ್ಯಞ್ಜನಾರ್ಥಮಿತಿ ಭೋಜ್ಯೋಪಕರಣಾರ್ಥಮ್| ಪಯಸಾ ತೇನೇತಿ ಛಾಗೇನ ಪಯಸಾ| ಮೃಗಸ್ಯೇದಂ ಮಾರ್ಗಮ್, ಅಜಸ್ಯೇದಮಾಜಂ, ರುಧಿರಮಿತಿ ಯೋಜನಾ||೭೧-೭೬||
Adhikarana 28 (77-79) · Śloka 79
ಪ್ರಾಶ್ಯ ಕ್ಷೀರೋತ್ಥಿತಂ ಸರ್ಪಿಃ ಕಪಿಞ್ಜಲರಸಾಶನಃ| ತ್ರ್ಯಹಾದಾರೋಗ್ಯಮಾಪ್ನೋತಿ ಪಯಸಾ ಕ್ಷೀರಭುಕ್ ತಥಾ||೭೭|| ಪೀತ್ವಾ ಶತಾವರೀಕಲ್ಕಂ ಪಯಸಾ ಕ್ಷೀರಭುಗ್ಜಯೇತ್| ರಕ್ತಾತಿಸಾರಂ ಪೀತ್ವಾ ವಾ ತಯಾ ಸಿದ್ಧಂ ಘೃತಂ ನರಃ||೭೮|| ಘೃತಂ ಯವಾಗೂಮಣ್ಡೇನ ಕುಟಜಸ್ಯ ಫಲೈಃ ಶೃತಮ್| ಪೇಯಂ ತಸ್ಯಾನು ಪಾತವ್ಯಾ ಪೇಯಾ ರಕ್ತೋಪಶಾನ್ತಯೇ||೭೯||
प्राश्य क्षीरोत्थितं सर्पिः कपिञ्जलरसाशनः| त्र्यहादारोग्यमाप्नोति पयसा क्षीरभुक् तथा||७७|| पीत्वा शतावरीकल्कं पयसा क्षीरभुग्जयेत्| रक्तातिसारं पीत्वा वा तया सिद्धं घृतं नरः||७८|| घृतं यवागूमण्डेन कुटजस्य फलैः शृतम्| पेयं तस्यानु पातव्या पेया रक्तोपशान्तये||७९||
🔊 Audio coming soon
ಪ್ರಾಶ್ಯೇತ್ಯಾದೌ ಕ್ಷೀರೋತ್ಥಿತಂ ಸರ್ಪಿಃ ಪಯಸಾ ಪ್ರಾಶ್ಯೇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಕಪಿಞ್ಜಲಃ ಗೌರತಿತ್ತಿರಿಃ| ಕ್ಷೀರಂ ಭುಙ್ಕ್ತೇ ಇತಿ ಕ್ಷೀರಭುಕ್| ತಯೇತಿ ಶತಾವರ್ಯಾ| ಯವಾಗೂಮಣ್ಡೇನ ಪೇಯಮಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ||೭೭-೭೯||
Adhikarana 29 (80-81) · Śloka 81
ತ್ವಕ್ ಚ ದಾರುಹರಿದ್ರಾಯಾಃ ಕುಟಜಸ್ಯ ಫಲಾನಿ ಚ| ಪಿಪ್ಪಲೀ ಶೃಙ್ಗವೇರಂ ಚ ದ್ರಾಕ್ಷಾ ಕಟುಕರೋಹಿಣೀ||೮೦|| ಷಡ್ಭಿರೇತೈರ್ಘೃತಂ ಸಿದ್ಧಂ ಪೇಯಾಮಣ್ಡಾವಚಾರಿತಮ್| ಅತೀಸಾರಂ ಜಯೇಚ್ಛೀಘ್ರಂ ತ್ರಿದೋಷಮಪಿ ದಾರುಣಮ್||೮೧||
त्वक् च दारुहरिद्रायाः कुटजस्य फलानि च| पिप्पली शृङ्गवेरं च द्राक्षा कटुकरोहिणी||८०|| षड्भिरेतैर्घृतं सिद्धं पेयामण्डावचारितम्| अतीसारं जयेच्छीघ्रं त्रिदोषमपि दारुणम्||८१||
🔊 Audio coming soon
ಷಡ್ಭಿರೇತೈರಿತಿಪದಂ ಯಥಾಲಾಭನಿಷೇಧಾರ್ಥಮ್||೮೦-೮೧||
Adhikarana 30 (82-84) · Śloka 84
ಕೃಷ್ಣಮೃನ್ಮಧುಕಂ ಶಙ್ಖಂ ರುಧಿರಂ ತಣ್ಡುಲೋದಕಮ್| ಪೀತಮೇಕತ್ರ ಸಕ್ಷೌದ್ರಂ ರಕ್ತಸಙ್ಗ್ರಹಣಂ ಪರಮ್||೮೨|| ಪೀತಃ ಪ್ರಿಯಙ್ಗುಕಾಕಲ್ಕಃ ಸಕ್ಷೌದ್ರಸ್ತಣ್ಡುಲಾಮ್ಭಸಾ| ರಕ್ತಸ್ರಾವಂ ಜಯೇಚ್ಛೀಘ್ರಂ ಧನ್ವಮಾಂಸರಸಾಶಿನಃ||೮೩|| ಕಲ್ಕಸ್ತಿಲಾನಾಂ ಕೃಷ್ಣಾನಾಂ ಶರ್ಕರಾಪಞ್ಚಭಾಗಿಕಃ| ಆಜೇನ ಪಯಸಾ ಪೀತಃ ಸದ್ಯೋ ರಕ್ತಂ ನಿಯಚ್ಛತಿ||೮೪||
कृष्णमृन्मधुकं शङ्खं रुधिरं तण्डुलोदकम्| पीतमेकत्र सक्षौद्रं रक्तसङ्ग्रहणं परम्||८२|| पीतः प्रियङ्गुकाकल्कः सक्षौद्रस्तण्डुलाम्भसा| रक्तस्रावं जयेच्छीघ्रं धन्वमांसरसाशिनः||८३|| कल्कस्तिलानां कृष्णानां शर्करापञ्चभागिकः| आजेन पयसा पीतः सद्यो रक्तं नियच्छति||८४||
🔊 Audio coming soon
ಕೃಷ್ಣಮೃದಿತ್ಯಾದೌ ರುಧಿರಂ ಶೋಣಿತಂ, ಕೇಚಿತ್ ಕುಙ್ಕುಮಮಾಹುಃ| ಶರ್ಕರಾಪಞ್ಚಭಾಗಿಕ ಇತಿ ಅತ್ರ ಶರ್ಕರಾಯಾಃ ಪಞ್ಚಮೇನ ಭಾಗೇನ ಕೃಷ್ಣತಿಲದಾನಮ್; ಉಕ್ತಂ ಹಿ ಜತೂಕರ್ಣೇ- “ಕೃಷ್ಣತಿಲಾಞ್ ಶರ್ಕರಾಪಾದಿಕಾಞ್ಛಾಗೀಪಯಸಾ” ಇತಿ||೮೨-೮೪||
Adhikarana 31 (85-86) · Śloka 86
ಪಲಂ ವತ್ಸಕಬೀಜಸ್ಯ ಶ್ರಪಯಿತ್ವಾ ರಸಂ ಪಿಬೇತ್| ಯೋ ರಸಾಶೀ ಜಯೇಚ್ಛೀಘ್ರಂ ಸ ಪೈತ್ತಂ ಜಠರಾಮಯಮ್||೮೫|| ಪೀತ್ವಾ ಸಶರ್ಕರಾಕ್ಷೌದ್ರಂ ಚನ್ದನಂ ತಣ್ಡುಲಾಮ್ಭಸಾ| ದಾಹತೃಷ್ಣಾಪ್ರಮೇಹೇಭ್ಯೋ ರಕ್ತಸ್ರಾವಾಚ್ಚ ಮುಚ್ಯತೇ||೮೬||
पलं वत्सकबीजस्य श्रपयित्वा रसं पिबेत्| यो रसाशी जयेच्छीघ्रं स पैत्तं जठरामयम्||८५|| पीत्वा सशर्कराक्षौद्रं चन्दनं तण्डुलाम्भसा| दाहतृष्णाप्रमेहेभ्यो रक्तस्रावाच्च मुच्यते||८६||
🔊 Audio coming soon
ಪಲಮಿತ್ಯಾದೌ ರಸಮಿತಿ ಕ್ವಾಥಮ್| ರಸಾಶೀತಿ ಮಾಂಸರಸೇನ ಭುಞ್ಜಾನಃ||೮೫-೮೬||
Adhikarana 32 (87-88) · Śloka 88
ಗುದೋ ಬಹುಭಿರುತ್ಥಾನೈರ್ಯಸ್ಯ ಪಿತ್ತೇನ ಪಚ್ಯತೇ| ಸೇಚಯೇತ್ತಂ ಸುಶೀತೇನ ಪಟೋಲಮಧುಕಾಮ್ಬುನಾ||೮೭|| ಪಞ್ಚವಲ್ಕಮಧೂಕಾನಾಂ ರಸೈರಿಕ್ಷುರಸೈರ್ಘೃತೈಃ| ಛಾಗೈರ್ಗವ್ಯೈಃ ಪಯೋಭಿರ್ವಾ ಶರ್ಕರಾಕ್ಷೌದ್ರಸಂಯುತೈಃ||೮೮||
गुदो बहुभिरुत्थानैर्यस्य पित्तेन पच्यते| सेचयेत्तं सुशीतेन पटोलमधुकाम्बुना||८७|| पञ्चवल्कमधूकानां रसैरिक्षुरसैर्घृतैः| छागैर्गव्यैः पयोभिर्वा शर्कराक्षौद्रसंयुतैः||८८||
🔊 Audio coming soon
ಕ್ಷೌದ್ರಸಂಯುತೈರಿತ್ಯನ್ತಂ ಸೇಚಯೇದಿತ್ಯನುವರ್ತತೇ||೮೭-೮೮||
Adhikarana 33 (89-92) · Śloka 93
ಪ್ರಕ್ಷಾಲನಾನಾಂ ಕಲ್ಕೈರ್ವಾ ಸಸರ್ಪಿಷ್ಕೈಃ ಪ್ರಲೇಪಯೇತ್| ಏಷಾಂ ವಾ ಸುಕೃತೈಶ್ಚೂರ್ಣೈಸ್ತಂ ಗುದಂ ಪ್ರತಿಸಾರಯೇತ್||೮೯|| ಧಾತಕೀಲೋಧ್ರಚೂರ್ಣೈರ್ವಾ ಸಮಾಂಶೈಃ ಪ್ರತಿಸಾರಯೇತ್| ತಥಾ ಸ್ರವತಿ ನೋ ರಕ್ತಂ ಗುದಂ ತೈಃ ಪ್ರತಿಸಾರಿತಮ್||೯೦|| ಪಕ್ವತಾ ಪ್ರಶಮಂ ಯಾತಿ ವೇದನಾ ಚೋಪಶಾಮ್ಯತಿ| ಯಥೋಕ್ತೈಃ ಸೇಚನೈಃ ಶೀತೈಃ ಶೋಣಿತೇಽತಿಸ್ರವತ್ಯಪಿ||೯೧|| ಗುದವಙ್ಕ್ಷಣಕಟ್ಯೂರು ಸೇಚಯೇದ್ಘೃತಭಾವಿತಮ್| ಚನ್ದನಾದ್ಯೇನ ತೈಲೇನ ಶತಧೌತೇನ ಸರ್ಪಿಷಾ||೯೨|| ಕಾರ್ಪಾಸಸಙ್ಗೃಹೀತೇನ ಸೇಚಯೇದ್ಗುದವಙ್ಕ್ಷಣಮ್|೯೩|
प्रक्षालनानां कल्कैर्वा ससर्पिष्कैः प्रलेपयेत्| एषां वा सुकृतैश्चूर्णैस्तं गुदं प्रतिसारयेत्||८९|| धातकीलोध्रचूर्णैर्वा समांशैः प्रतिसारयेत्| तथा स्रवति नो रक्तं गुदं तैः प्रतिसारितम्||९०|| पक्वता प्रशमं याति वेदना चोपशाम्यति| यथोक्तैः सेचनैः शीतैः शोणितेऽतिस्रवत्यपि||९१|| गुदवङ्क्षणकट्यूरु सेचयेद्घृतभावितम्| चन्दनाद्येन तैलेन शतधौतेन सर्पिषा||९२|| कार्पाससङ्गृहीतेन सेचयेद्गुदवङ्क्षणम्|९३|
🔊 Audio coming soon
ಪ್ರಕ್ಷಾಲನಾನಾಮಿತಿ ಪ್ರಕ್ಷಾಲನಾರ್ಥಮುಕ್ತಾನಾಂ ಪಟೋಲಮಧುಕಾದೀನಾಮ್| ಪ್ರತಿಸಾರಯೇತ್ ಅವಚೂರ್ಣಯೇತ್||೮೯-೯೨||-
Adhikarana 34 (93-95) · Śloka 96
ಅಲ್ಪಾಲ್ಪಂ ಬಹುಶೋ ರಕ್ತಂ ಸಶೂಲಮುಪವೇಶ್ಯತೇ||೯೩|| ಯದಾ ವಾಯುರ್ವಿಬದ್ಧಶ್ಚ ಕೃಚ್ಛ್ರಂ ಚರತಿ ವಾ ನ ವಾ| ಪಿಚ್ಛಾಬಸ್ತಿಂ ತದಾ ತಸ್ಯ ಯಥೋಕ್ತಮುಪಕಲ್ಪಯೇತ್||೯೪|| ಪ್ರಪೌಣ್ಡರೀಕಸಿದ್ಧೇನ ಸರ್ಪಿಷಾ ಚಾನುವಾಸಯೇತ್| ಪ್ರಾಯಶೋ ದುರ್ಬಲಗುದಾಶ್ಚಿರಕಾಲಾತಿಸಾರಿಣಃ||೯೫|| ತಸ್ಮಾದಭೀಕ್ಷ್ಣಶಸ್ತೇಷಾಂ ಗುದೇ ಸ್ನೇಹಂ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್|೯೬|
अल्पाल्पं बहुशो रक्तं सशूलमुपवेश्यते||९३|| यदा वायुर्विबद्धश्च कृच्छ्रं चरति वा न वा| पिच्छाबस्तिं तदा तस्य यथोक्तमुपकल्पयेत्||९४|| प्रपौण्डरीकसिद्धेन सर्पिषा चानुवासयेत्| प्रायशो दुर्बलगुदाश्चिरकालातिसारिणः||९५|| तस्मादभीक्ष्णशस्तेषां गुदे स्नेहं प्रयोजयेत्|९६|
🔊 Audio coming soon
ಪಿಚ್ಛಾಬಸ್ತಿಂ ತದಾ ತಸ್ಯ ಯಥೋಕ್ತಮಿತಿ ಅತ್ರೈವ ‘ಪರಿವೇಷ್ಟ್ಯ’ ಇತ್ಯಾದಿಗ್ರನ್ಥೋಕ್ತಮ್| ಗುದೇ ಸ್ನೇಹಂ ಪ್ರಯೋಜಯೇದಿತಿ ಅತ್ರ ಸ್ನೇಹಭಾವಿತಪಿಚುಪ್ರಣಯನೇನ ಗುದೇ ಸ್ನೇಹಪ್ರಯೋಗಮಿಚ್ಛನ್ತಿ; ಅನ್ಯೇ ತು ಪ್ರಕೃತತ್ವಾದನುವಾಸನೇನೈವಾತ್ರ ಪ್ರಯೋಗಮಾಹುಃ||೯೩-೯೫||-
Adhikarana 35 (96-100) · Śloka 101
ಪವನೋಽತಿಪ್ರವೃತ್ತೋ ಹಿ ಸ್ವೇ ಸ್ಥಾನೇ ಲಭತೇಽಧಿಕಮ್||೯೬|| ಬಲಂ ತಸ್ಯ ಸಪಿತ್ತಸ್ಯ ಜಯಾರ್ಥೇ ಬಸ್ತಿರುತ್ತಮಃ| ರಕ್ತಂ ವಿಟ್ಸಹಿತಂ ಪೂರ್ವಂ ಪಶ್ಚಾದ್ವಾ ಯೋಽತಿಸಾರ್ಯತೇ||೯೭|| ಶತಾವರೀಘೃತಂ ತಸ್ಯ ಲೇಹಾರ್ಥಮುಪಕಲ್ಪಯೇತ್| ಶರ್ಕರಾರ್ಧಾಂಶಿಕಂ ಲೀಢಂ ನವನೀತಂ ನವೋದ್ಧೃತಮ್||೯೮|| ಕ್ಷೌದ್ರಪಾದಂ ಜಯೇಚ್ಛೀಘ್ರಂ ತಂ ವಿಕಾರಂ ಹಿತಾಶಿನಃ| ನ್ಯಗ್ರೋಧೋದುಮ್ಬರಾಶ್ವತ್ಥಶುಙ್ಗಾನಾಪೋಥ್ಯ ವಾಸಯೇತ್||೯೯|| ಅಹೋರಾತ್ರಂ ಜಲೇ ತಪ್ತೇ ಘೃತಂ ತೇನಾಮ್ಭಸಾ ಪಚೇತ್| ತದರ್ಧಶರ್ಕರಾಯುಕ್ತಂ ಲಿಹ್ಯಾತ್ ಸಕ್ಷೌದ್ರಪಾದಿಕಮ್||೧೦೦|| ಅಧೋ ವಾ ಯದಿ ವಾಽಪ್ಯೂರ್ಧ್ವಂ ಯಸ್ಯ ರಕ್ತಂ ಪ್ರವರ್ತತೇ|೧೦೧|
पवनोऽतिप्रवृत्तो हि स्वे स्थाने लभतेऽधिकम्||९६|| बलं तस्य सपित्तस्य जयार्थे बस्तिरुत्तमः| रक्तं विट्सहितं पूर्वं पश्चाद्वा योऽतिसार्यते||९७|| शतावरीघृतं तस्य लेहार्थमुपकल्पयेत्| शर्करार्धांशिकं लीढं नवनीतं नवोद्धृतम्||९८|| क्षौद्रपादं जयेच्छीघ्रं तं विकारं हिताशिनः| न्यग्रोधोदुम्बराश्वत्थशुङ्गानापोथ्य वासयेत्||९९|| अहोरात्रं जले तप्ते घृतं तेनाम्भसा पचेत्| तदर्धशर्करायुक्तं लिह्यात् सक्षौद्रपादिकम्||१००|| अधो वा यदि वाऽप्यूर्ध्वं यस्य रक्तं प्रवर्तते|१०१|
🔊 Audio coming soon
ಸ್ವೇ ಸ್ಥಾನೇ ಇತಿ ಪಕ್ವಾಶಯಕಟ್ಯಾದೌ| ಬಸ್ತಿರಿತಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಚನಾದನುವಾಸನಂ ನಿರೂಹಶ್ಚ ಜ್ಞೇಯಃ| ಶತಾವರೀಘೃತಮಿತಿ “ಶತಾವರೀಮೂಲತುಲಾಶ್ಚತಸ್ರಃ” (ಚಿ.ಅ.೩೦) ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಯೋನಿವ್ಯಾಪದುಕ್ತಂ ಶತಾವರೀಘೃತಮ್| ವಿಕಾರಮಿತಿ ‘ರಕ್ತಂ ಸವಿಟ್’ ಇತ್ಯಾದಿನೋಕ್ತಮ್||೯೬-೧೦೦||-
Adhikarana 36 (101) · Śloka 102
ಯಸ್ತ್ವೇವಂ ದುರ್ಬಲೋ ಮೋಹಾತ್ ಪಿತ್ತಲಾನ್ಯೇವ ಸೇವತೇ||೧೦೧|| ದಾರುಣಂ ಸ ವಲೀಪಾಕಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಶೀಘ್ರಂ ವಿಪದ್ಯತೇ|೧೦೨|
यस्त्वेवं दुर्बलो मोहात् पित्तलान्येव सेवते||१०१|| दारुणं स वलीपाकं प्राप्य शीघ्रं विपद्यते|१०२|
🔊 Audio coming soon
ವಲೀಪಾಕಮಿತಿ ಗುದವಲೀಪಾಕಮ್||೧೦೧||-
Adhikarana 37 (102-103) · Śloka 104
ಶ್ಲೇಷ್ಮಾತಿಸಾರೇ ಪ್ರಥಮಂ ಹಿತಂ ಲಙ್ಘನಪಾಚನಮ್||೧೦೨|| ಯೋಜ್ಯಶ್ಚಾಮಾತಿಸಾರಘ್ನೋ ಯಥೋಕ್ತೋ ದೀಪನೋ ಗಣಃ| ಲಙ್ಘಿತಸ್ಯಾನುಪೂರ್ವ್ಯಾಂ ಚ ಕೃತಾಯಾಂ ನ ನಿವರ್ತತೇ||೧೦೩|| ಕಫಜೋ ಯದ್ಯತೀಸಾರಃ ಕಫಘ್ನೈಸ್ತಮುಪಾಚರೇತ್|೧೦೪|
श्लेष्मातिसारे प्रथमं हितं लङ्घनपाचनम्||१०२|| योज्यश्चामातिसारघ्नो यथोक्तो दीपनो गणः| लङ्घितस्यानुपूर्व्यां च कृतायां न निवर्तते||१०३|| कफजो यद्यतीसारः कफघ्नैस्तमुपाचरेत्|१०४|
🔊 Audio coming soon
ದೀಪನೋ ಗಣ ಇತಿ ‘ಶಾಲಿಪರ್ಣೀ ಪೃಶ್ನಿಪರ್ಣೀ’ ಇತ್ಯಾದಿನೋಕ್ತಃ||೧೦೨-೧೦೩||-
Adhikarana 38 (104-112) · Śloka 113
ಬಿಲ್ವಂ ಕರ್ಕಟಿಕಾ ಮುಸ್ತಮಭಯಾ ವಿಶ್ವಭೇಷಜಮ್||೧೦೪|| ವಚಾ ವಿಡಙ್ಗಂ ಭೂತೀಕಂ ಧಾನ್ಯಕಂ ದೇವದಾರು ಚ| ಕುಷ್ಠಂ ಸಾತಿವಿಷಾ ಪಾಠಾ ಚವ್ಯಂ ಕಟುಕರೋಹಿಣೀ||೧೦೫|| ಪಿಪ್ಪಲೀ ಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಂ ಚಿತ್ರಕಂ ಹಸ್ತಿಪಿಪ್ಪಲೀ| ಯೋಗಾಞ್ಛ್ಲೋಕಾರ್ಧವಿಹಿತಾಂಶ್ಚತುರಸ್ತಾನ್ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್||೧೦೬|| ಶೃತಾಞ್ಛ್ಲೇಷ್ಮಾತಿಸಾರೇಷು ಕಾಯಾಗ್ನಿಬಲವರ್ಧನಾನ್| ಅಜಾಜೀಮಸಿತಾಂ ಪಾಠಾಂ ನಾಗರಂ ಮರಿಚಾನಿ ಚ||೧೦೭|| ಧಾತಕೀದ್ವಿಗುಣಂ ದದ್ಯಾನ್ಮಾತುಲುಙ್ಗರಸಾಪ್ಲುತಮ್| ರಸಾಞ್ಜನಂ ಸಾತಿವಿಷಂ ಕುಟಜಸ್ಯ ಫಲಾನಿ ಚ||೧೦೮|| ಧಾತಕೀದ್ವಿಗುಣಂ ದದ್ಯಾತ್ ಪಾತುಂ ಸಕ್ಷೌದ್ರನಾಗರಮ್| ಧಾತಕೀ ನಾಗರಂ ಬಿಲ್ವಂ ಲೋಧ್ರಂ ಪದ್ಮಸ್ಯ ಕೇಶರಮ್||೧೦೯|| ಜಮ್ಬೂತ್ವಙ್ನಾಗರಂ ಧಾನ್ಯಂ ಪಾಠಾ ಮೋಚರಸೋ ಬಲಾ| ಸಮಙ್ಗಾ ಧಾತಕೀ ಬಿಲ್ವಮಧ್ಯಂ ಜಮ್ಬ್ವಾಮ್ರಯೋಸ್ತ್ವಚಃ||೧೧೦|| ಕಪಿತ್ಥಾನಿ ವಿಡಙ್ಗಾನಿ ನಾಗರಂ ಮರಿಚಾನಿ ಚ| ಚಾಙ್ಗೇರೀಕೋಲತಕ್ರಾಮ್ಲಾಂಶ್ಚತುರಸ್ತಾನ್ ಕಫೋತ್ತರೇ||೧೧೧|| ಶ್ಲೋಕಾರ್ಧವಿಹಿತಾನ್ ದದ್ಯಾತ್ ಸಸ್ನೇಹಲವಣಾನ್ ಖಡಾನ್| ಕಪಿತ್ಥಮಧ್ಯಂ ಲೀಢ್ವಾ ತು ಸವ್ಯೋಷಕ್ಷೌದ್ರಶರ್ಕರಮ್||೧೧೨|| ಕಟ್ಫಲಂ ಮಧುಯುಕ್ತಂ ವಾ ಮುಚ್ಯತೇ ಜಠರಾಮಯಾತ್|೧೧೩|
बिल्वं कर्कटिका मुस्तमभया विश्वभेषजम्||१०४|| वचा विडङ्गं भूतीकं धान्यकं देवदारु च| कुष्ठं सातिविषा पाठा चव्यं कटुकरोहिणी||१०५|| पिप्पली पिप्पलीमूलं चित्रकं हस्तिपिप्पली| योगाञ्छ्लोकार्धविहितांश्चतुरस्तान् प्रयोजयेत्||१०६|| शृताञ्छ्लेष्मातिसारेषु कायाग्निबलवर्धनान्| अजाजीमसितां पाठां नागरं मरिचानि च||१०७|| धातकीद्विगुणं दद्यान्मातुलुङ्गरसाप्लुतम्| रसाञ्जनं सातिविषं कुटजस्य फलानि च||१०८|| धातकीद्विगुणं दद्यात् पातुं सक्षौद्रनागरम्| धातकी नागरं बिल्वं लोध्रं पद्मस्य केशरम्||१०९|| जम्बूत्वङ्नागरं धान्यं पाठा मोचरसो बला| समङ्गा धातकी बिल्वमध्यं जम्ब्वाम्रयोस्त्वचः||११०|| कपित्थानि विडङ्गानि नागरं मरिचानि च| चाङ्गेरीकोलतक्राम्लांश्चतुरस्तान् कफोत्तरे||१११|| श्लोकार्धविहितान् दद्यात् सस्नेहलवणान् खडान्| कपित्थमध्यं लीढ्वा तु सव्योषक्षौद्रशर्करम्||११२|| कट्फलं मधुयुक्तं वा मुच्यते जठरामयात्|११३|
🔊 Audio coming soon
ಕಫಘ್ನೈಸ್ತಮುಪಾಚರೇದಿತ್ಯುಕ್ತಂ, ತೇನ ಕಫಘ್ನಾನ್ ಬಿಲ್ವಕರ್ಕಟಕೇತ್ಯಾದಿನಾ ಯೋಗಾನಾಹ| ಧಾತಕೀದ್ವಿಗುಣಮಿತಿ ಏಕದ್ರವ್ಯಾಪೇಕ್ಷಯಾ ದ್ವಿಗುಣಯಾ ಧಾತಕ್ಯಾ ಯುಕ್ತಮ್| ಅಜಾಜೀಮಿತ್ಯಾದೌ ಅಸಿತಾಮಿತಿ ಪಿಪ್ಪಲೀಮ್| ಜತೂಕರ್ಣೇ ಹ್ಯಯಂ ಯೋಗಃ “ಪಾಠಾಽಜಾಜೀವ್ಯೋಷಫಲಪೂರಂ ಧಾತಕೀದ್ವಿಗುಣಮ್”| ಇತ್ಯುಕ್ತಃ||೧೦೪-೧೧೨||-
Adhikarana 39 (113-116) · Śloka 116
ಕಣಾಂ ಮಧುಯುತಾಂ ಪೀತ್ವಾ ತಕ್ರಂ ಪೀತ್ವಾ ಸಚಿತ್ರಕಮ್||೧೧೩|| ಜಗ್ಧ್ವಾ ವಾ ಬಾಲಬಿಲ್ವಾನಿ ಮುಚ್ಯತೇ ಜಠರಾಮಯಾತ್| ಬಾಲಬಿಲ್ವಂ ಗುಡಂ ತೈಲಂ ಪಿಪ್ಪಲೀಂ ವಿಶ್ವಭೇಷಜಮ್| ಲಿಹ್ಯಾದ್ವಾತೇ ಪ್ರತಿಹತೇ ಸಶೂಲಃ ಸಪ್ರವಾಹಿಕಃ||೧೧೪|| ಭೋಜ್ಯಂ ಮೂಲಕಷಾಯೇಣ ವಾತಘ್ನೈಶ್ಚೋಪಸೇವನೈಃ| ವಾತಾತಿಸಾರವಿಹಿತೈರ್ಯೂಷೈರ್ಮಾಂಸರಸೈಃ ಖಡೈಃ||೧೧೫|| ಪೂರ್ವೋಕ್ತಮಮ್ಲಸರ್ಪಿರ್ವಾ ಷಟ್ಪಲಂ ವಾ ಯಥಾಬಲಮ್| ಪುರಾಣಂ ವಾ ಘೃತಂ ದದ್ಯಾದ್ಯವಾಗೂಮಣ್ಡಮಿಶ್ರಿತಮ್||೧೧೬||
कणां मधुयुतां पीत्वा तक्रं पीत्वा सचित्रकम्||११३|| जग्ध्वा वा बालबिल्वानि मुच्यते जठरामयात्| बालबिल्वं गुडं तैलं पिप्पलीं विश्वभेषजम्| लिह्याद्वाते प्रतिहते सशूलः सप्रवाहिकः||११४|| भोज्यं मूलकषायेण वातघ्नैश्चोपसेवनैः| वातातिसारविहितैर्यूषैर्मांसरसैः खडैः||११५|| पूर्वोक्तमम्लसर्पिर्वा षट्पलं वा यथाबलम्| पुराणं वा घृतं दद्याद्यवागूमण्डमिश्रितम्||११६||
🔊 Audio coming soon
ಕಣಾಂ ಮಧುಯುತಾಮಿತ್ಯತ್ರ ಕಣಾ ಪಿಪ್ಪಲೀ; ಅನ್ಯೇ ‘ಕಣಾನ್’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ಕಣಾನಿತ್ಯನೇನ ಚ ಷಷ್ಟಿಕತಣ್ಡುಲಾನ್ ಗ್ರಾಹಯನ್ತಿ| ವಾತೇ ಪ್ರತಿಹತೇ ಇತಿ ಬದ್ಧೇ ವಾತೇ| ಉಪಸೇವನೈರಿತಿ ವ್ಯಞ್ಜನೈಃ| ಪೂರ್ವೋಕ್ತಮಮ್ಲಸರ್ಪಿರಿತಿ “ಚಾಙ್ಗೇರೀಕೋಲದಧ್ಯಮ್ಲಂ” ಇತ್ಯಾದಿನೋಕ್ತಮ್||೧೧೩-೧೧೬||
Adhikarana 40 (117-120) · Śloka 120
ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮವಿಬನ್ಧೇ ವಾ ಕಫೇ ವಾಽತಿಸ್ರವತ್ಯಪಿ| ಶೂಲೇ ಪ್ರವಾಹಿಕಾಯಾಂ ವಾ ಪಿಚ್ಛಾಬಸ್ತಿಂ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್||೧೧೭|| ಪಿಪ್ಪಲೀಬಿಲ್ವಕುಷ್ಠಾನಾಂ ಶತಾಹ್ವಾವಚಯೋರಪಿ| ಕಲ್ಕೈಃ ಸಲವಣೈರ್ಯುಕ್ತಂ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಂ ಸನ್ನಿಧಾಪಯೇತ್||೧೧೮|| ಪ್ರತ್ಯಾಗತೇ ಸುಖಂ ಸ್ನಾತಂ ಕೃತಾಹಾರಂ ದಿನಾತ್ಯಯೇ| ಬಿಲ್ವತೈಲೇನ ಮತಿಮಾನ್ಸುಖೋಷ್ಣೇನಾನುವಾಸಯೇತ್||೧೧೯|| ವಚಾನ್ತೈರಥವಾ ಕಲ್ಕೈಸ್ತೈಲಂ ಪಕ್ತ್ವಾಽನುವಾಸಯೇತ್| ಬಹುಶಃ ಕಫವಾತಾರ್ತಸ್ತಥಾ ಸ ಲಭತೇ ಸುಖಮ್||೧೨೦||
वातश्लेष्मविबन्धे वा कफे वाऽतिस्रवत्यपि| शूले प्रवाहिकायां वा पिच्छाबस्तिं प्रयोजयेत्||११७|| पिप्पलीबिल्वकुष्ठानां शताह्वावचयोरपि| कल्कैः सलवणैर्युक्तं पूर्वोक्तं सन्निधापयेत्||११८|| प्रत्यागते सुखं स्नातं कृताहारं दिनात्यये| बिल्वतैलेन मतिमान्सुखोष्णेनानुवासयेत्||११९|| वचान्तैरथवा कल्कैस्तैलं पक्त्वाऽनुवासयेत्| बहुशः कफवातार्तस्तथा स लभते सुखम्||१२०||
🔊 Audio coming soon
ಪಿಚ್ಛಾಬಸ್ತಿಂ ಪ್ರಯೋಜಯೇದಿತಿ ಯದುಕ್ತಂ ತತ್ರ ಪಿಚ್ಛಾಬಸ್ತೇರ್ವಿಶೇಷಮಾಹ- ಪಿಪ್ಪಲೀತ್ಯಾದಿ| ಪೂರ್ವೋಕ್ತಮಿತಿ ಅತ್ರೈವ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಂ ಪಿಚ್ಛಾಬಸ್ತಿಂ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿಕಲ್ಕೈರ್ಯುಕ್ತಂ, ಸನ್ನಿಧಾಪಯೇದಿತಿ ದಾಪಯೇತ್| ಬಿಲ್ವತೈಲೇನೇತಿ ಸಿದ್ಧೌ “ದಶಮೂಲಂ ಬಲಾ ರಾಸ್ನಾ” (ಸಿ.ಅ.೪) ಇತ್ಯಾದಿನಾ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಬಿಲ್ವತೈಲೇನ| ವಚಾನ್ತೈರಿತಿ “ಪಿಪ್ಪಲೀಬಿಲ್ವಕುಷ್ಠಾನಾಂ ಶತಾಹ್ವಾವಚಯೋರಪಿ” ಇತ್ಯತ್ರೋಕ್ತೈರ್ವಚಾನ್ತೈಃ||೧೧೭-೧೨೦||
Adhikarana 41 (121) · Śloka 121
ಸ್ವೇ ಸ್ಥಾನೇ ಮಾರುತೋಽವಶ್ಯಂ ವರ್ಧತೇ ಕಫಸಙ್ಕ್ಷಯೇ| ಸ ವೃದ್ಧಃ ಸಹಸಾ ಹನ್ಯಾತ್ತಸ್ಮಾತ್ತಂ ತ್ವರಯಾ ಜಯೇತ್||೧೨೧||
स्वे स्थाने मारुतोऽवश्यं वर्धते कफसङ्क्षये| स वृद्धः सहसा हन्यात्तस्मात्तं त्वरया जयेत्||१२१||
🔊 Audio coming soon
ಸಮ್ಪ್ರತಿ ಸರ್ವಾತಿಸಾರೇಷು ಪಕ್ವಾಶಯವ್ಯಾಪಕತ್ವೇನ ವಾಯುರವಶ್ಯಂ ವೃದ್ಧೋ ಭವತಿ, ಸ ಚಾಶುಕಾರಿತಯಾ ತ್ವರಯಾ ಜೇತವ್ಯ ಇತಿ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಸ್ವೇ ಸ್ಥಾನೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಕಫಸಙ್ಕ್ಷಯಾದಿತ್ಯನೇನ ಕಫಸಙ್ಕ್ಷಯೇ ರೂಕ್ಷಶರೀರತಯಾ ವಾಯುಃ ಕುಪ್ಯತಿ, ಶ್ಲೇಷ್ಮಶೋಣಿತೇ ವೃದ್ಧೇ ತದುಪಸ್ನೇಹಿತಶರೀರೇ ವಾಯುರ್ನಿವೃತ್ತಪ್ರಸರೋ ಭವತೀತಿ||೧೨೧||
Adhikarana 42 (122) · Śloka 122
ವಾತಸ್ಯಾನು ಜಯೇತ್ ಪಿತ್ತಂ, ಪಿತ್ತಸ್ಯಾನು ಜಯೇತ್ ಕಫಮ್| ತ್ರಯಾಣಾಂ ವಾ ಜಯೇತ್ ಪೂರ್ವಂ ಯೋ ಭವೇದ್ಬಲವತ್ತಮಃ||೧೨೨||
वातस्यानु जयेत् पित्तं, पित्तस्यानु जयेत् कफम्| त्रयाणां वा जयेत् पूर्वं यो भवेद्बलवत्तमः||१२२||
🔊 Audio coming soon
ಪೂರ್ವಂ ಜ್ವರಾಧ್ಯಾಯೇ ಸನ್ನಿಪಾತಚಿಕಿತ್ಸಾಯಾ “ಕಫಸ್ಥಾನಾನುಪೂರ್ವ್ಯಾ ವಾ” (ಚಿ.ಅ.೩) ಇತ್ಯನೇನ ಕಫಪಿತ್ತವಾತಾನಾಂ ಕ್ರಮೇಣ ಚಿಕಿತ್ಸೋಕ್ತಾ ಅತೀಸಾರೇಽಪಿ ತ್ರಿದೋಷಜೇ ಕದಾಚಿತ್ ಸ್ಯಾದಿತ್ಯಾಶಙ್ಕ್ಯಾತ್ರ ವಿಶಿಷ್ಟಂ ಕ್ರಮಮಾಹ- ವಾತಸ್ಯಾನ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಅಯಂ ಚ ಕ್ರಮೋ ನಿರಾಮಸನ್ನಿಪಾತಾತಿಸಾರೇ ಏವ ಜ್ಞೇಯಃ; ಸಾಮೇ ತು ಪ್ರಥಮಮಾಮಸ್ಯೈವ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಕರ್ತವ್ಯಮ್| ಸಮತ್ರಿದೋಷಾತಿಸಾರಚಿಕಿತ್ಸಾಕ್ರಮಭಿಧಾಯ ವಿಷಮತ್ರಿದೋಷಾತಿಸಾರಚಿಕಿತ್ಸಾಕ್ರಮಮಾಹ- ತ್ರಯಾಣಾಮಿತ್ಯಾದಿ||೧೨೨||
Adhikarana 43 (123) · Śloka 123
ತತ್ರ ಶ್ಲೋಕಃ- ಪ್ರಾಗುತ್ಪತ್ತಿನಿಮಿತ್ತಾನಿ ಲಕ್ಷಣಂ ಸಾಧ್ಯತಾ ನ ಚ| ಕ್ರಿಯಾ ಚಾವಸ್ಥಿಕೀ ಸಿದ್ಧಾ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಾ ಹ್ಯತಿಸಾರಿಣಾಮ್||೧೨೩||
तत्र श्लोकः- प्रागुत्पत्तिनिमित्तानि लक्षणं साध्यता न च| क्रिया चावस्थिकी सिद्धा निर्दिष्टा ह्यतिसारिणाम्||१२३||
🔊 Audio coming soon
ಪ್ರಾಗುತ್ಪತ್ತೀತ್ಯಾದಿನಾಽಧ್ಯಾಯಾರ್ಥಸಙ್ಗ್ರಹಃ||೧೨೩||
Adhikarana puShpikA · Śloka 19
ಇತ್ಯಗ್ನಿವೇಶಕೃತೇ ತನ್ತ್ರೇ ಚರಕಪ್ರತಿಸಂಸ್ಕೃತೇ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇಽತಿಸಾರಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮೈಕೋನವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೯||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते चिकित्सास्थानेऽतिसारचिकित्सितं नामैकोनविंशोऽध्यायः||१९||
🔊 Audio coming soon
ಇತಿ ಶ್ರೀಚಕ್ರಪಾಣಿದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಂ ಚರಕತಾತ್ಪರ್ಯಟೀಕಾಯಾಮಾಯುರ್ವೇದದೀಪಿಕಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇಽತೀಸಾರಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮೈಕೋನವಿಂಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೯||