Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతో ద్వివ్రణీయచికిత్సితం వ్యాఖ్యాస్యామః||1|| ఇతి హ స్మాహ భగవానాత్రేయః||2||
अथातो द्विव्रणीयचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
మద్యమత్తస్య సంప్రహారాదినా వ్రణోత్పత్తౌ వ్రణచికిత్సార్థం ద్వివ్రణీయ ఉచ్యతే||1-2||
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
పరావరజ్ఞమాత్రేయం గతమానమదవ్యథం| అగ్నివేశో గురుం కాలే వినయాదిదమబ్రవీత్||3|| భగవన్! పూర్వముద్దిష్టౌ ద్వౌ వ్రణౌ రోగసంగ్రహే| తయోర్లింగం చికిత్సాం చ వక్తుమర్హసి శర్మద!||4||
परावरज्ञमात्रेयं गतमानमदव्यथम्| अग्निवेशो गुरुं काले विनयादिदमब्रवीत्||३|| भगवन्! पूर्वमुद्दिष्टौ द्वौ व्रणौ रोगसङ्ग्रहे| तयोर्लिङ्गं चिकित्सां च वक्तुमर्हसि शर्मद!||४||
🔊 Audio coming soon
పరః మోక్షః, అవరం ద్రవ్యాది , తజ్జానాతీతి పరావరజ్ఞః| తయోర్లింగం చికిత్సాం చేత్యత్ర హేతోరపి వ్యాధిగమకతయా లింగేనైవ గ్రహణం||3-4||
Adhikarana 3 (5-8) · Śloka 8
ఇత్యగ్నివేశస్య వచో నిశమ్య గురురబ్రవీత్| యౌ వ్రణౌ పూర్వముద్దిష్టౌ నిజశ్చాగంతురేవ చ||5|| శ్రూయతాం విధివత్ సౌమ్య! తయోర్లింగం చ భేషజం| నిజః శరీరదోషోత్థ ఆగంతుర్బాహ్యహేతుజః||6|| వధబంధప్రపతనాద్దంష్ట్రాదంతనఖక్షతాత్| ఆగంతవో వ్రణాస్తద్వద్విషస్పర్శాగ్నిశస్త్రజాః||7|| మంత్రాగదప్రలేపాద్యైర్భేషజైర్హేతుభిశ్చ తే| లింగైకదేశైర్నిర్దిష్టా విపరీతా నిజైర్వ్రణైః ||8||
इत्यग्निवेशस्य वचो निशम्य गुरुरब्रवीत्| यौ व्रणौ पूर्वमुद्दिष्टौ निजश्चागन्तुरेव च||५|| श्रूयतां विधिवत् सौम्य! तयोर्लिङ्गं च भेषजम्| निजः शरीरदोषोत्थ आगन्तुर्बाह्यहेतुजः||६|| वधबन्धप्रपतनाद्दंष्ट्रादन्तनखक्षतात्| आगन्तवो व्रणास्तद्वद्विषस्पर्शाग्निशस्त्रजाः||७|| मन्त्रागदप्रलेपाद्यैर्भेषजैर्हेतुभिश्च ते| लिङ्गैकदेशैर्निर्दिष्टा विपरीता निजैर्व्रणैः ||८||
🔊 Audio coming soon
దోషా యద్యపి శారీరా ఏవ, తథాఽపీహ శారీరపదం స్నాయుక్లేదాదిష్వపీహ ప్రయుక్తదోషవ్యుదాసార్థం| నిజాగంతువ్రణభేదమాహ- మంత్రేత్యాది| నిజైః సమమాగంతవో వ్రణా విపరీతా మంత్రాదిభిర్భేషజైశ్చ, తథా హేతుభిశ్చ వధబంధనాదిభిః, తథా లింగైకదేశైశ్చ; స చ లింగైకదేశో యథా- ఆగంతుర్వ్యథాపూర్వముదేతి పశ్చాద్వాతాదీన్ కోపయతి, నిజే తు పూర్వం వాతాదయః ప్రకుప్యంతి పశ్చాద్వ్యథోత్పద్యతే| యదుక్తం- “ఆగంతుర్వ్యథాపూర్వముత్పన్నో జఘన్యం వాతపిత్తశ్లేష్మణాం వైషమ్యమాపాదయతి” (సూ.అ.20) ఇతి||5-8||
Adhikarana 4 (9) · Śloka 9
వ్రణానాం నిజహేతూనామాగంతూనామశామ్యతాం| కుర్యాద్దోషబలాపేక్షీ నిజానామౌషధం యథా||9||
व्रणानां निजहेतूनामागन्तूनामशाम्यताम्| कुर्याद्दोषबलापेक्षी निजानामौषधं यथा||९||
🔊 Audio coming soon
ఆగంతువ్రణస్య భిన్నవిషయతయా విస్తర ఇహ న వక్తవ్యః; తేన తస్య చికిత్సామపి సమాసాదేవాహ- వ్రణానామిత్యాది| ఆగంతూనాం వ్రణానాం నిజహేతూనాం సతాం మంత్రాదిచికిత్సయా అశామ్యతాం నిజానాం యథౌషధం వక్ష్యమాణం తథైవ దోషబలావేక్షీ సన్ కుర్యాదితి యోజనా| ఆగంతూనాం చేహాగంతుచికిత్సయాఽప్రశమనం నిజదోషానుబంధాదేవ జ్ఞేయం; అత ఏవేహ నిజహేతూనామితి కృతం||9||
Adhikarana 5 (10) · Śloka 10
యథాస్వైర్హేతుభిర్దుష్టా వాతపిత్తకఫా నృణాం| బహిర్మార్గం సమాశ్రిత్య జనయంతి నిజాన్ వ్రణాన్||10||
यथास्वैर्हेतुभिर्दुष्टा वातपित्तकफा नृणाम्| बहिर्मार्गं समाश्रित्य जनयन्ति निजान् व्रणान्||१०||
🔊 Audio coming soon
యథాస్వైరిత్యాదినా నిజవ్రణహేతుసంప్రాప్త్యాదికథనం| అత్ర యథాస్వైర్హేతుభిరితి వచనేన వాతాదీనాం స్వాతంత్ర్యేణ ప్రకోపం దర్శయతి, స్వహేతుదుష్టో హి దోషః స్వతంత్రో భవతి; కించ యథాస్వైర్హేతుభిరితి వచనేన య ఏవ వాతాదికోపహేతవస్త ఏవాత్ర నిజవ్రణకారకా భవంతి, న పునర్వ్రణానాం విశిష్టో హేతురస్తి; సామాన్యవాతాదిహేతోస్తు విశిష్టవ్రణలక్షణకార్యోత్పత్తిః సంప్రాప్తిభేదాద్భవతీతి జ్ఞేయం||10||
Adhikarana 6 (11-16) · Śloka 16
స్తబ్ధః కఠినసంస్పర్శో మందస్రావోఽతితీవ్రరుక్ | తుద్యతే స్ఫురతి శ్యావో వ్రణో మారుతసంభవః||11|| సంపూరణైః స్నేహపానైః స్నిగ్ధైః స్వేదోపనాహనైః| ప్రదేహైః పరిషేకైశ్చ వాతవ్రణముపాచరేత్||12|| తృష్ణామోహజ్వరస్వే(క్లే)దదాహదుష్ట్యవదారణైః| వ్రణం పిత్తకృతం విద్యాద్గంధైః స్రావైశ్చ పూతికైః||13|| శీతలైర్మధురైస్తిక్తైః ప్రదేహపరిషేచనైః| సర్పిష్పానైర్విరేకైశ్చ పైత్తికం శమయేద్వ్రణం||14|| బహుపిచ్ఛో గురుః స్నిగ్ధః స్తిమితో మందవేదనః| పాండువర్ణోఽల్పసంక్లేదశ్చిరకారీ కఫవ్రణః||15|| కషాయకటురూక్షోష్ణైః ప్రదేహపరిషేచనైః| కఫవ్రణం ప్రశమయేత్తథా లంఘనపాచనైః ||16||
स्तब्धः कठिनसंस्पर्शो मन्दस्रावोऽतितीव्ररुक् | तुद्यते स्फुरति श्यावो व्रणो मारुतसम्भवः||११|| सम्पूरणैः स्नेहपानैः स्निग्धैः स्वेदोपनाहनैः| प्रदेहैः परिषेकैश्च वातव्रणमुपाचरेत्||१२|| तृष्णामोहज्वरस्वे(क्ले)ददाहदुष्ट्यवदारणैः| व्रणं पित्तकृतं विद्याद्गन्धैः स्रावैश्च पूतिकैः||१३|| शीतलैर्मधुरैस्तिक्तैः प्रदेहपरिषेचनैः| सर्पिष्पानैर्विरेकैश्च पैत्तिकं शमयेद्व्रणम्||१४|| बहुपिच्छो गुरुः स्निग्धः स्तिमितो मन्दवेदनः| पाण्डुवर्णोऽल्पसङ्क्लेदश्चिरकारी कफव्रणः||१५|| कषायकटुरूक्षोष्णैः प्रदेहपरिषेचनैः| कफव्रणं प्रशमयेत्तथा लङ्घनपाचनैः ||१६||
🔊 Audio coming soon
స్తబ్ధ ఇత్యాదినా వాతాదివ్రణానాం లక్షణాని తథా చికిత్సాసూత్రం చాహ| ప్రదేహైః పరిషేకైశ్చేత్యత్ర ‘అస్నిగ్ధైః’ ఇత్యనువర్తతే| చిరం వికారం కరోతీతి చిరకారీ| చికిత్సాసమాసాభిధానం చ సుఖగ్రహణార్థమేవ||11-16||
Adhikarana 7 (17-19) · Śloka 19
తౌ ద్వౌ నానాత్వభేదేన నిరుక్తా వింశతిర్వ్రణాః| తేషాం పరీక్షా త్రివిధా, ప్రదుష్టా ద్వాదశ స్మృతాః||17|| స్థానాన్యష్టౌ తథా గంధాః, పరిస్రావాశ్చతుర్దశ| షోడశోపద్రవా దోషాశ్చత్వారో వింశతిస్తథా||18|| తథా చోపక్రమాః సిద్ధాః షట్త్రింశత్ సముదాహృతాః| విభజ్యమానాంఛృణు మే సర్వానేతాన్ యథేరితాన్||19||
तौ द्वौ नानात्वभेदेन निरुक्ता विंशतिर्व्रणाः| तेषां परीक्षा त्रिविधा, प्रदुष्टा द्वादश स्मृताः||१७|| स्थानान्यष्टौ तथा गन्धाः, परिस्रावाश्चतुर्दश| षोडशोपद्रवा दोषाश्चत्वारो विंशतिस्तथा||१८|| तथा चोपक्रमाः सिद्धाः षट्त्रिंशत् समुदाहृताः| विभज्यमानाञ्छृणु मे सर्वानेतान् यथेरितान्||१९||
🔊 Audio coming soon
తౌ ద్వావిత్యాది| నానాత్వకారకో భేదో నానాత్వభేదః| ప్రకర్షేణ దుష్టాః ప్రదుష్టాః||17-19||
Adhikarana 8 (20-21) · Śloka 21
కృత్యోత్కృత్యస్తథా దుష్టోఽదుష్టో మర్మస్థితో న చ| సంవృతో దారుణః స్రావీ సవిషో విషమస్థితః||20|| ఉత్సంగ్యుత్సన్న ఏషాం చ వ్రణాన్ విద్యాద్విపర్యయాత్| ఇతి నానాత్వభేదేన నిరుక్తా వింశతిర్వ్రణాః||21||
कृत्योत्कृत्यस्तथा दुष्टोऽदुष्टो मर्मस्थितो न च| संवृतो दारुणः स्रावी सविषो विषमस्थितः||२०|| उत्सङ्ग्युत्सन्न एषां च व्रणान् विद्याद्विपर्ययात्| इति नानात्वभेदेन निरुक्ता विंशतिर्व्रणाः||२१||
🔊 Audio coming soon
ఏతే చ వ్రణభేదాదయోఽగ్రే కృత్యోత్కృత్య ఇత్యాదినా వ్యాక్రియంతే| తత్ర కృత్యః ఛేదనాద్యుపక్రమోపక్రమణీయః, ఉత్కృత్యస్య తు నాత్ర కించిత్కరణీయమస్తి పరం రోపణీయ ఏవ; కింవా కృత్యః సాధ్యః, అకృత్యస్త్వసాధ్యః| కృత్యాదయః షట్ సవిపర్యయా ఏవోక్తాః, సంవృతాదయస్తు సప్తోద్దిష్టాః సవిపర్యయాః సంతశ్చతుర్దశ| ఉత్సన్న ఉద్గతమాంసః| ఉత్సంగీ స్థూలపర్యంతః, కింవా వ్రణాద్బహిః పూయావకాశరూపోత్సంగవానుత్సంగీ| సుశ్రుతే తు “తత్రాతిసంవృతోఽతివివృత్తః” (సు.సూ.అ.22) ఇత్యాదినా యద్దుష్టవ్రణలక్షణముక్తం తదతిసంవృతాదివిషయం, ఇహ తు సంవృతత్వవివృతత్వమాత్రముచ్యతే, తేనేహ దుష్టవ్రణేన సంవృతస్య గ్రహణముద్భావనీయం ||20-21||
Adhikarana 9 (22-23) · Śloka 23
దర్శనప్రశ్నసంస్పర్శైః పరీక్షా త్రివిధా స్మృతా| వయోవర్ణశరీరాణామింద్రియాణాం చ దర్శనాత్||22|| హేత్వర్తిసాత్మ్యాగ్నిబలం పరీక్ష్యం వచనాద్బుధైః| స్పర్శాన్మార్దవశైత్యే చ పరీక్ష్యే సవిపర్యయే||23||
दर्शनप्रश्नसंस्पर्शैः परीक्षा त्रिविधा स्मृता| वयोवर्णशरीराणामिन्द्रियाणां च दर्शनात्||२२|| हेत्वर्तिसात्म्याग्निबलं परीक्ष्यं वचनाद्बुधैः| स्पर्शान्मार्दवशैत्ये च परीक्ष्ये सविपर्यये||२३||
🔊 Audio coming soon
పరీక్షాత్రైవిధ్యముక్తం విభజతే- దర్శనేత్యాది| ఇంద్రియాణి చ యద్యప్యతీంద్రియత్వాదనుమానగమ్యాని, తథాఽపీహ తదధిష్ఠానానామింద్రియశబ్దేనోపాదానం| అగ్నిశ్చ యద్యపి “అగ్నిం జరణశక్త్యా” (వి.అ.4) ఇతి వచనాదనుమానవిషయ ఉక్తస్తథాఽపి ప్రశ్నేనాగ్నిరవగమ్యత ఏవేతి కృత్వేహ వచనపరీక్షణీయతైవోక్తా వహ్నేః| సవిపర్యయే ఇతి కాఠిన్యౌష్ణ్యే| అనుమానం చ యద్యపి పరీక్షాధికారే ప్రోక్తం “ద్వివిధా పరీక్షా జ్ఞానవతాం ప్రత్యక్షమనుమానం చ” (వి.అ.4) ఇత్యాదినా, తథాఽప్యత్రానుమానస్య ప్రాయో వ్యాపారాభావాదనుపాదానమితి బ్రూతే; కింతు దర్శనాదిపూర్వకత్వాదనుమానస్య దర్శనాదినా అనుమానమప్యతీంద్రియాదిషు గ్రాహకం సంగృహీతమితి యుక్తం పశ్యామః| దర్శనశబ్దశ్చాత్ర సాక్షాదుపలబ్ధివచనః, తేన వ్రణగతగంధేనాపి వ్రణపరీక్షణం సంగృహీతం భవతి| దర్శనశబ్దేన చ గృహీతోఽపి స్పర్శ ఇహ భూయసా వ్యాప్రియమాణత్వాత్ పునరుక్తః||22-23||
Adhikarana 10 (24-25) · Śloka 25
శ్వేతోఽవసన్నవర్త్మాఽతిస్థూలవర్త్మాఽతిపింజరః | నీలఃశ్యావోఽతిపిడకో రక్తః కృష్ణోఽతిపూతికః||24|| రోప్యః కుంభీముఖశ్చేతి ప్రదుష్టా ద్వాదశ వ్రణాః| చతుర్వింశతిరుద్దిష్టా దోషాః కల్పాంతరేణ వై||25||
श्वेतोऽवसन्नवर्त्माऽतिस्थूलवर्त्माऽतिपिञ्जरः | नीलःश्यावोऽतिपिडको रक्तः कृष्णोऽतिपूतिकः||२४|| रोप्यः कुम्भीमुखश्चेति प्रदुष्टा द्वादश व्रणाः| चतुर्विंशतिरुद्दिष्टा दोषाः कल्पान्तरेण वै||२५||
🔊 Audio coming soon
శ్వేతోఽవసన్నేత్యాదినా ప్రదుష్టవ్రణానాహ| రోప్యలక్షణం తంత్రాంతరాదవగంతవ్యం, తథాహి భోజః- “రూఢా రూఢాః ప్రకుప్యంతి సాంతర్దోషాః పునః పునః| బహిః శుద్ధా ఇవాభాంతి రోప్యాస్తే సంప్రకీర్తితాః” ఇతి| ఏతేషామేవ శ్వేతాదీనాం భేదకారణాంతరభేదేన చతుర్వింశతిత్వం భవతీతి దర్శయన్నాహ- చతుర్వింశతిరిత్యాది| కల్పాంతరేణేతి వ్రణదుష్టికారకకారణయోగభేదేన స్నాయుక్లేదాదినా భిద్యమానాశ్చతుర్వింశతిభేదా భవంతీత్యర్థః||24-25||
Adhikarana 11 (26) · Śloka 26
త్వక్సిరామాంసమేదోఽస్థిస్నాయుమర్మాంతరాశ్రయాః| వ్రణస్థానాని నిర్దిష్టాన్యష్టావేతాని సంగ్రహే||26||
त्वक्सिरामांसमेदोऽस्थिस्नायुमर्मान्तराश्रयाः| व्रणस्थानानि निर्दिष्टान्यष्टावेतानि सङ्ग्रहे||२६||
🔊 Audio coming soon
త్వగిత్యాదినా స్థాననిర్దేశః| అంతరాశ్రయః కోష్ఠః||26||
Adhikarana 12 (27) · Śloka 27
సర్పిస్తైలవసాపూయరక్తశ్యావామ్లపూతికాః| వ్రణానాం వ్రణగంధజ్ఞైరష్టౌ గంధాః ప్రకీర్తితాః||27||
सर्पिस्तैलवसापूयरक्तश्यावाम्लपूतिकाः| व्रणानां व्रणगन्धज्ञैरष्टौ गन्धाः प्रकीर्तिताः||२७||
🔊 Audio coming soon
సర్పిరిత్యాదినా గంధనిర్దేశః| శ్యావగంధం దధ్యాదేస్తామ్రఘృష్టసమానం గంధమాహుః; కేచిత్తు ‘శావం’ ఇతి పఠంతి; శవస్య గంధః శావః| అమ్లసహచరితగంధోఽమ్లగంధ ఉచ్యతే||27||
Adhikarana 13 (28-30) · Śloka 31
లసీకాజలపూయాసృగ్ఘారిద్రారుణపింజరాః| కషాయనీలహరితస్నిగ్ధరూక్షసితాసితాః||28|| ఇతి రూపైః సముద్దిష్టా వ్రణస్రావాశ్చతుర్దశ| విసర్పః పక్షఘాతశ్చ సిరాస్తంభోఽపతానకః||29|| మోహోన్మాదవ్రణరుజో జ్వరస్తృష్ణా హనుగ్రహః| కాసశ్ఛర్దిరతీసారో హిక్కా శ్వాసః సవేపథుః||30|| షోడశోపద్రవాః ప్రోక్తా వ్రణానాం వ్రణచింతకైః|31|
लसीकाजलपूयासृग्घारिद्रारुणपिञ्जराः| कषायनीलहरितस्निग्धरूक्षसितासिताः||२८|| इति रूपैः समुद्दिष्टा व्रणस्रावाश्चतुर्दश| विसर्पः पक्षघातश्च सिरास्तम्भोऽपतानकः||२९|| मोहोन्मादव्रणरुजो ज्वरस्तृष्णा हनुग्रहः| कासश्छर्दिरतीसारो हिक्का श्वासः सवेपथुः||३०|| षोडशोपद्रवाः प्रोक्ता व्रणानां व्रणचिन्तकैः|३१|
🔊 Audio coming soon
లసీకేత్యాదినా స్రావానాహ||28-30||-
Adhikarana 14 (31-35) · Śloka 35
స్నాయుక్లేదాత్సిరాక్లేదాద్గాంభీర్యాత్కృమిభక్షణాత్ ||31|| అస్థిభేదాత్ సశల్యత్వాత్ సవిషత్వాచ్చ సర్పణాత్| నఖకాష్ఠప్రభేదాచ్చ చర్మలోమాతిఘట్టనాత్ ||32|| మిథ్యాబంధాదతి స్నేహాదతిభైషజ్యకర్షణాత్| అజీర్ణాదతిభుక్తాచ్చ విరుద్ధాసాత్మ్యభోజనాత్||33|| శోకాత్ క్రోధాద్దివాస్వప్నాద్వ్యాయామాన్మైథునాత్తథా| వ్రణా న ప్రశమం యాంతి నిష్క్రియత్వాచ్చ దేహినాం||34|| పరిస్రావాచ్చ గంధాచ్చ దోషాచ్చోపద్రవైః సహ| వ్రణానాం బహుదోషాణాం కృచ్ఛ్రత్వం చోపజాయతే||35||
स्नायुक्लेदात्सिराक्लेदाद्गाम्भीर्यात्कृमिभक्षणात् ||३१|| अस्थिभेदात् सशल्यत्वात् सविषत्वाच्च सर्पणात्| नखकाष्ठप्रभेदाच्च चर्मलोमातिघट्टनात् ||३२|| मिथ्याबन्धादति स्नेहादतिभैषज्यकर्षणात्| अजीर्णादतिभुक्ताच्च विरुद्धासात्म्यभोजनात्||३३|| शोकात् क्रोधाद्दिवास्वप्नाद्व्यायामान्मैथुनात्तथा| व्रणा न प्रशमं यान्ति निष्क्रियत्वाच्च देहिनाम्||३४|| परिस्रावाच्च गन्धाच्च दोषाच्चोपद्रवैः सह| व्रणानां बहुदोषाणां कृच्छ्रत्वं चोपजायते||३५||
🔊 Audio coming soon
ప్రకారాంతరోద్దిష్టాంచతుర్వింశతిదోషానాహ- స్నాయుక్లేదాదిత్యాది| అత్ర నఖకాష్ఠప్రభేద ఏకమేవ కారణం| చర్మలోమాతిఘట్టనం తు కారణద్వయం| చికిత్సావర్జనీయత్వం నిష్క్రియత్వం||31-35||
Adhikarana 15 (36-37) · Śloka 37
త్వఙ్మాంసజః సుఖే దేశే తరుణస్యానుపద్రవః| ధీమతోఽభినవః కాలే సుఖసాధ్యః స్మృతో వ్రణః||36|| గుణైరన్యతమైర్హీనస్తతః కృచ్ఛ్రో వ్రణః స్మృతః| సర్వైర్విహీనో విజ్ఞేయస్త్వసాధ్యో నిరుపక్రమః ||37||
त्वङ्मांसजः सुखे देशे तरुणस्यानुपद्रवः| धीमतोऽभिनवः काले सुखसाध्यः स्मृतो व्रणः||३६|| गुणैरन्यतमैर्हीनस्ततः कृच्छ्रो व्रणः स्मृतः| सर्वैर्विहीनो विज्ञेयस्त्वसाध्यो निरुपक्रमः ||३७||
🔊 Audio coming soon
అసాధ్యో నిరుపక్రమ ఇతి అసాధ్యత్వమభిధాయాపి నిరుపక్రమతాభిధానేన సోపక్రమసాధ్యం యాప్యం నిషేధయతి||36-37||
Adhikarana 16 (38) · Śloka 39
వ్రణానామాదితః కార్యం యథాసన్నం విశోధనం| ఊర్ధ్వభాగైరధోభాగైః శస్త్రైర్బస్తిభిరేవ చ||38|| సద్యః శుద్ధశరీరాణాం ప్రశమం యాంతి హి వ్రణాః|39|
व्रणानामादितः कार्यं यथासन्नं विशोधनम्| ऊर्ध्वभागैरधोभागैः शस्त्रैर्बस्तिभिरेव च||३८|| सद्यः शुद्धशरीराणां प्रशमं यान्ति हि व्रणाः|३९|
🔊 Audio coming soon
అవసరప్రాప్తాయాం షట్త్రింశదుపక్రమరూపాయాం చికిత్సాయాం వక్తవ్యాయాం సంశోధనస్య ప్రాధాన్యోపదర్శనార్థం పృథగగ్రేఽభిధానం- వ్రణానామిత్యాదినా||38||-
Adhikarana 17 (39-43) · Śloka 43
యథాక్రమమతశ్చోర్ధ్వం శృణు సర్వానుపక్రమాన్||39|| శోఫఘ్నం షడ్విధం చైవ శస్త్రకర్మావపీడనం| నిర్వాపణం ససంధానం స్వేదః శమనమేషణం||40|| శోధనౌ రోపణీయౌ చ కషాయౌ సప్రలేపనౌ| ద్వే తైలే తద్గుణే పత్రం ఛాదనే ద్వే చ బంధనే||41|| భోజ్యముత్సాదనం దాహో ద్వివిధః సావసాదనః| కాఠిన్యమార్దవకరే ధూపనాలేపనే శుభే||42|| వ్రణావచూర్ణనం వర్ణ్యం రోపణం లోమరోహణం| ఇతి షట్త్రింశదుద్దిష్టా వ్రణానాం సముపక్రమాః||43||
यथाक्रममतश्चोर्ध्वं शृणु सर्वानुपक्रमान्||३९|| शोफघ्नं षड्विधं चैव शस्त्रकर्मावपीडनम्| निर्वापणं ससन्धानं स्वेदः शमनमेषणम्||४०|| शोधनौ रोपणीयौ च कषायौ सप्रलेपनौ| द्वे तैले तद्गुणे पत्रं छादने द्वे च बन्धने||४१|| भोज्यमुत्सादनं दाहो द्विविधः सावसादनः| काठिन्यमार्दवकरे धूपनालेपने शुभे||४२|| व्रणावचूर्णनं वर्ण्यं रोपणं लोमरोहणम्| इति षट्त्रिंशदुद्दिष्टा व्रणानां समुपक्रमाः||४३||
🔊 Audio coming soon
ఉపక్రమానాహ- శోఫఘ్నమిత్యాదినా| శోఫఘ్న ఉపక్రమో రక్తావసేకాదిర్వక్ష్యమాణః| షడ్విధం శస్త్రకర్మేతి పాటనాది; అత్రైవాహరణమేషణం చ శల్యతంత్రోక్తమధికం కర్మద్వయమంతర్భావనీయం; కింవేషణం శస్త్రకర్మాంగం న శస్త్రకర్మ, తత్తు పృథగేవ| అవపీడనం కల్కాదినా ఆలేపనం పూయనిర్గమనార్థం వక్ష్యతి| నిర్వాపణం దాహౌష్ణ్యశమనం| శోధనౌ రోపణీయౌ చ కషాయౌ సప్రలేపనౌ ఇతి శోధనరోపణకషాయౌ తథా శోధనరోపణాలేపౌ| ద్వే తైలే తద్గుణే ఇత్యత్ర ఘృతస్యాపి స్నేహత్వసామాన్యాత్ తైలేనైవ గ్రహణం; తేన యద్యపి చత్వారి తైలఘృతాని ప్రత్యేకశోధనరోపణభేదాద్వక్ష్యతి, తథాఽపి శోధనరోపణకర్మద్వయకర్తృతయా ద్విత్వమేవాత్ర తైలఘృతయోర్గణనీయం| కాశ్మీరాస్తు “ద్వౌ స్నేహౌ తద్గుణౌ” ఇతి పఠంతి| పత్రం ఛాదనే ఇతి పత్రమేక ఉపక్రమః, ఛాదనం తు ద్వివిధం బాహ్యాంతరభేదేన వక్ష్యమాణం| ఉత్సాదనం నిమ్నవ్రణోత్థాపనం| అవసాదనం ఉత్సన్నవ్రణమాంసక్షయకరం| కాఠిన్యమార్దవకరే ధూపనాలేపనే ఇతి కాఠిన్యకరం ధూపనం, మార్దవకరం ధూపనం చేతి; ఏవమాలేపనమపి ద్వివిధం జ్ఞేయం| వ్రణావచూర్ణనం ద్వివిధం వదంతి త్వగ్వర్ణకరరోమజనకభేదేన| ఏవం షట్త్రింశదుపక్రమా భవంతి; శల్యతంత్రే తు షష్టిరుపక్రమా ఉక్తాస్తేఽప్యత్రైవాంతర్భావనీయాః||39-43||
Adhikarana 18 (44-48) · Śloka 48
పూర్వరూపం భిషగ్బుద్ధ్వా వ్రణానాం శోఫమాదితః| రక్తావసేచనం కుర్యాదజాతవ్రణశాంతయే||44|| శోధయేద్బహుదోషాంస్తు స్వల్పదోషాన్ విలంఘయేత్| పూర్వం కషాయసర్పిర్భిర్జయేద్వా మారుతోత్తరాన్||45|| న్యగ్రోధోదుంబరాశ్వత్థప్లక్షవేతసవల్కలైః| ససర్పిష్కైః ప్రలేపః స్యాచ్ఛోఫనిర్వాపణః పరం||46|| విజయా మధుకం వీరా బిసగ్రంథిః శతావరీ| నీలోత్పలం నాగపుష్పం ప్రదేహః స్యాత్ సచందనః||47|| సక్తవో మధుకం సర్పిః ప్రదేహః స్యాత్ సశర్కరః| అవిదాహీని చాన్నాని శోఫే భేషజముత్తమం||48||
पूर्वरूपं भिषग्बुद्ध्वा व्रणानां शोफमादितः| रक्तावसेचनं कुर्यादजातव्रणशान्तये||४४|| शोधयेद्बहुदोषांस्तु स्वल्पदोषान् विलङ्घयेत्| पूर्वं कषायसर्पिर्भिर्जयेद्वा मारुतोत्तरान्||४५|| न्यग्रोधोदुम्बराश्वत्थप्लक्षवेतसवल्कलैः| ससर्पिष्कैः प्रलेपः स्याच्छोफनिर्वापणः परम्||४६|| विजया मधुकं वीरा बिसग्रन्थिः शतावरी| नीलोत्पलं नागपुष्पं प्रदेहः स्यात् सचन्दनः||४७|| सक्तवो मधुकं सर्पिः प्रदेहः स्यात् सशर्करः| अविदाहीनि चान्नानि शोफे भेषजमुत्तमम्||४८||
🔊 Audio coming soon
అథ యథావస్థం వ్రణోపక్రమానాహ- పూర్వరూపమిత్యాది| శోథస్తు వ్రణపూర్వరూపం, శోథచికిత్సాఽనాగతవ్రణవిహితత్వాద్వ్రణోపక్రమత్వేనోక్తా| కషాయపానైః సర్పిర్భిశ్చేతి కషాయసర్పిర్భిః| విజయా బలా||44-48||
Adhikarana 19 (49-54) · Śloka 54
స చేదేవముపక్రాంతః శోఫో న ప్రశమం వ్రజేత్| తస్యోపనాహైః పక్వస్య పాటనం హితముచ్యతే||49|| తైలేన సర్పిషా వాఽపి తాభ్యాం వా సక్తుపిండికా| సుఖోష్ణా శోఫపాకార్థముపనాహః ప్రశస్యతే||50|| సతిలా సాతసీబీజా దధ్యమ్లా సక్తుపిండికా| సకిణ్వకుష్ఠలవణా శస్తా స్యాదుపనాహనే||51|| రుగ్దాహరాగతోదైశ్చ విదగ్ధం శోఫమాదిశేత్| జలబస్తిసమస్పర్శం సంపక్వం పీడితోన్నతం||52|| ఉమాఽథో గుగ్గులుః సౌధం పయో దక్షకపోతయోః| విట్ పలాశభవః క్షారో హేమక్షీరీ ముకూలకః||53|| ఇత్యుక్తో భేషజగణః పక్వశోథప్రభేదనః| సుకుమారస్య, కృచ్ఛ్రస్య శస్త్రం తు పరముచ్యతే||54||
स चेदेवमुपक्रान्तः शोफो न प्रशमं व्रजेत्| तस्योपनाहैः पक्वस्य पाटनं हितमुच्यते||४९|| तैलेन सर्पिषा वाऽपि ताभ्यां वा सक्तुपिण्डिका| सुखोष्णा शोफपाकार्थमुपनाहः प्रशस्यते||५०|| सतिला सातसीबीजा दध्यम्ला सक्तुपिण्डिका| सकिण्वकुष्ठलवणा शस्ता स्यादुपनाहने||५१|| रुग्दाहरागतोदैश्च विदग्धं शोफमादिशेत्| जलबस्तिसमस्पर्शं सम्पक्वं पीडितोन्नतम्||५२|| उमाऽथो गुग्गुलुः सौधं पयो दक्षकपोतयोः| विट् पलाशभवः क्षारो हेमक्षीरी मुकूलकः||५३|| इत्युक्तो भेषजगणः पक्वशोथप्रभेदनः| सुकुमारस्य, कृच्छ्रस्य शस्त्रं तु परमुच्यते||५४||
🔊 Audio coming soon
ఉపనాహైరితి సోష్ణబహలలేపైః| కిణ్వం సురాబీజం| ఉమా అతసీ| సౌధం పయః స్నుహీక్షీరం| హేమక్షీరీ కంకుష్ఠం| ముకూలకః దంతీ| సుకుమారస్యేతి చ్ఛేదః| కృచ్ఛ్రస్యేతి అసుకుమారస్య, శస్త్రం పరం భేదనమితి సంబంధః||49-54||
Adhikarana 20 (55) · Śloka 55
పాటనం వ్యధనం చైవ ఛేదనం లేపనం తథా| ప్రచ్ఛనం సీవనం చైవ షడ్విధం శస్త్రకర్మ తత్||55||
पाटनं व्यधनं चैव छेदनं लेपनं तथा| प्रच्छनं सीवनं चैव षड्विधं शस्त्रकर्म तत्||५५||
🔊 Audio coming soon
పాటనమిత్యాదినా ప్రోక్తే షడ్విధశస్త్రకర్మణి తిస్రైషణీయోక్తాధికదారణాదిశస్త్రకర్మావరోధో బోద్ధవ్యః, తేన న విరోధః||55||
Adhikarana 21 (56-60) · Śloka 61
నాడీవ్రణాః పక్వశోథాస్తథా క్షతగుదోదరం| అంతఃశల్యాశ్చ యే శోఫాః పాట్యాస్తే తద్విధాశ్చ యే||56|| దకోదరాణి సంపక్వా గుల్మా యే యే చ రక్తజాః| వ్యధ్యాః శోణితరోగాశ్చ విసర్పపిడకాదయః||57|| ఉద్వృత్తాన్ స్థూలపర్యంతానుత్సన్నాన్ కఠిణాన్ వ్రణాన్| అర్శఃప్రభృత్యధీమాంసం ఛేదనేనోపపాదయేత్||58|| కిలాసాని సకుష్ఠాని లిఖేల్లేఖ్యాని బుద్ధిమాన్| వాతాసృగ్గ్రంథిపిడకాః సకోఠా రక్తమండలం||59|| కుష్ఠాన్యభిహతం చాంగం శోథాంశ్చ ప్రచ్ఛయేద్భిషక్| సీవ్యం కుక్ష్యుదరాద్యం తు గంభీరం యద్విపాటితం||60|| ఇతి షడ్విధముద్దిష్టం శస్త్రకర్మ మనీషిభిః|61|
नाडीव्रणाः पक्वशोथास्तथा क्षतगुदोदरम्| अन्तःशल्याश्च ये शोफाः पाट्यास्ते तद्विधाश्च ये||५६|| दकोदराणि सम्पक्वा गुल्मा ये ये च रक्तजाः| व्यध्याः शोणितरोगाश्च विसर्पपिडकादयः||५७|| उद्वृत्तान् स्थूलपर्यन्तानुत्सन्नान् कठिणान् व्रणान्| अर्शःप्रभृत्यधीमांसं छेदनेनोपपादयेत्||५८|| किलासानि सकुष्ठानि लिखेल्लेख्यानि बुद्धिमान्| वातासृग्ग्रन्थिपिडकाः सकोठा रक्तमण्डलम्||५९|| कुष्ठान्यभिहतं चाङ्गं शोथांश्च प्रच्छयेद्भिषक्| सीव्यं कुक्ष्युदराद्यं तु गम्भीरं यद्विपाटितम्||६०|| इति षड्विधमुद्दिष्टं शस्त्रकर्म मनीषिभिः|६१|
🔊 Audio coming soon
పాటనాదీనాం పృథగ్విషయమాహ- నాడీవ్రణా ఇత్యాది| సంపక్వ గుల్మా యే తే వ్యధ్యాః| తథా యే చ రక్తజా ఇతి రక్తగుల్మాః| శోణితరోగా విధిశోణితీయోక్తాః| వ్యధ్యా ఇతి సిరావ్యధాదిసాధ్యాః| లేఖ్యానీతి లేఖనావస్థాప్రాప్తాని||56-60||-
Adhikarana 22 (61-62) · Śloka 62
సూక్ష్మాననాః కోషవంతో యే వ్రణాస్తాంప్రపీడయేత్||61|| కలాయాశ్చ మసూరాశ్చ గోధూమాః సహరేణవః| కల్కీకృతాః ప్రశస్యంతే నిఃస్నేహా వ్రణపీడనే||62||
सूक्ष्माननाः कोषवन्तो ये व्रणास्तान्प्रपीडयेत्||६१|| कलायाश्च मसूराश्च गोधूमाः सहरेणवः| कल्कीकृताः प्रशस्यन्ते निःस्नेहा व्रणपीडने||६२||
🔊 Audio coming soon
వ్రణపీడనే ఇతి వ్రణపీడనశ్చ లేపో నిఃస్నేహో వ్రణముఖం వర్జయిత్వా కర్తవ్యః||61-62||
Adhikarana 23 (63-64) · Śloka 65
శాల్మలీత్వగ్బలామూలం తథా న్యగ్రోధపల్లవాః| న్యగ్రోధాదికముద్దిష్టం బలాదికమథాపి వా||63|| ఆలేపనం నిర్వపణం తద్విద్యాత్తైశ్చ సేచనం| సర్పిషా శతధౌతేన పయసా మధుకాంబునా||64|| నిర్వాపయేత్ సుశీతేన రక్తపిత్తోత్తరాన్ వ్రణాన్|65|
शाल्मलीत्वग्बलामूलं तथा न्यग्रोधपल्लवाः| न्यग्रोधादिकमुद्दिष्टं बलादिकमथापि वा||६३|| आलेपनं निर्वपणं तद्विद्यात्तैश्च सेचनम्| सर्पिषा शतधौतेन पयसा मधुकाम्बुना||६४|| निर्वापयेत् सुशीतेन रक्तपित्तोत्तरान् व्रणान्|६५|
🔊 Audio coming soon
న్యగ్రోధాదికమితి న్యగ్రోధోదుంబరాశ్వత్థేత్యాదినోక్తమత్రైవ| బలాదికం ‘విజయా మధుకం వీరా’ ఇత్యాదినా శోథహరోపక్రమోపదిష్టం||63-64||-
Adhikarana 24 (65-67) · Śloka 68
లంబాని వ్రణమాంసాని ప్రలిప్య మధుసర్పిషా||65|| సందధీత సమం వైద్యో బంధనైశ్చోపపాదయేత్| తాన్సమాన్సుస్థితాంజ్ఞాత్వా ఫలినీలోధ్రకట్ఫలైః||66|| సమంగాధాతకీయుక్తైశ్చూర్ణితైరవచూర్ణయేత్| పంచవల్కలచూర్ణైర్వా శుక్తిచూర్ణసమాయుతైః||67|| ధాతకీలోధ్రచూర్ణైర్వా తథా రోహంతి తే వ్రణాః|68|
लम्बानि व्रणमांसानि प्रलिप्य मधुसर्पिषा||६५|| सन्दधीत समं वैद्यो बन्धनैश्चोपपादयेत्| तान्समान्सुस्थिताञ्ज्ञात्वा फलिनीलोध्रकट्फलैः||६६|| समङ्गाधातकीयुक्तैश्चूर्णितैरवचूर्णयेत्| पञ्चवल्कलचूर्णैर्वा शुक्तिचूर्णसमायुतैः||६७|| धातकीलोध्रचूर्णैर्वा तथा रोहन्ति ते व्रणाः|६८|
🔊 Audio coming soon
లంబానీత్యాదినా సంధానోపక్రమమాహ| శుక్తిః బదరికా||65-67||-
Adhikarana 25 (68-71) · Śloka 72
అస్థిభగ్నం చ్యుతం సంధిం సందధీత సమం పునః||68|| సమేన సమమంగేన కృత్వాఽన్యేన విచక్షణః| స్థిరైః కవలికాబంధైః కుశికాభిశ్చ సంస్థితం||69|| పట్టైః ప్రభూతసర్పిష్కైర్బధ్నీయాదచలం సుఖం| అవిదాహిభిరన్నైశ్చ పైష్టికైస్తముపాచరేత్||70|| గ్లానిర్హి న హితా తస్య సంధివిశ్లేషకారికా| విచ్యుతాభిహతాంగానాం విసర్పాదీనుపద్రవాన్||71|| ఉపాచరేద్యథాకాలం కాలజ్ఞః స్వాచ్చికిత్సితాత్|72|
अस्थिभग्नं च्युतं सन्धिं सन्दधीत समं पुनः||६८|| समेन सममङ्गेन कृत्वाऽन्येन विचक्षणः| स्थिरैः कवलिकाबन्धैः कुशिकाभिश्च संस्थितम्||६९|| पट्टैः प्रभूतसर्पिष्कैर्बध्नीयादचलं सुखम्| अविदाहिभिरन्नैश्च पैष्टिकैस्तमुपाचरेत्||७०|| ग्लानिर्हि न हिता तस्य सन्धिविश्लेषकारिका| विच्युताभिहताङ्गानां विसर्पादीनुपद्रवान्||७१|| उपाचरेद्यथाकालं कालज्ञः स्वाच्चिकित्सितात्|७२|
🔊 Audio coming soon
సమేన సమమంగేన కృత్వేతి సమేనావికృతేనాన్యేనాంగేన సమం సదృశం కృత్వా సందధీతేతి యోజ్యం| కవలికాకుశికాబంధౌ సుశ్రుతే ద్రష్టవ్యౌ | విచ్యుతాభిహతాంగానామిత్యాదౌ ‘ఆనాహాదీనుపక్రమాన్’ ఇతి కేచిత్ పఠంతి | స్వాచ్చికిత్సితాదితి విసర్పాదిచికిత్సితాత్||68-71||-
Adhikarana 26 (72-79) · Śloka 79
శుష్కా మహారుజః స్తబ్ధా యే వ్రణా మారుతోత్తరాః| స్వేద్యాః సంకరకల్పేన తే స్యుః కృశరపాయసైః||72|| గ్రామ్యబైలాంబుజానూపైర్వైశవారైశ్చ సంస్కృతైః| ఉత్కారికాభిశ్చోష్ణాభిః సుఖీ స్యాద్వ్రణితస్తథా||73|| సదాహా వేదనావంతో యే వ్రణా మారుతోత్తరాః| తేషాముమాం తిలాంశ్చైవ భృష్టాన్ పయసి నిర్వృతాన్||74|| తేనైవ పయసా పిష్ట్వా కుర్యాదాలేపనం భిషక్| బలా గుడూచీ మధుకం పృశ్నిపర్ణీ శతావరీ||75|| జీవంతీ శర్కరా క్షీరం తైలం మత్స్యవసా ఘృతం| సంసిద్ధా సమధూచ్ఛిష్టా శూలఘ్నీ స్నేహశర్కరా||76|| ద్విపంచమూలక్వథితేనాంభసా పయసాఽథవా | సర్పిషా వా సతైలేన కోష్ణేన పరిషేచయేత్||77|| యవచూర్ణం సమధుకం సతిలం సహ సర్పిషా| దద్యాదాలేపనం కోష్ణం దాహశూలోపశాంతయే||78|| ఉపనాహశ్చ కర్తవ్యః సతిలో ముద్గపాయసః| రుగ్దాహయోః ప్రశమనో వ్రణేష్వేష విధిర్హితః||79||
शुष्का महारुजः स्तब्धा ये व्रणा मारुतोत्तराः| स्वेद्याः सङ्करकल्पेन ते स्युः कृशरपायसैः||७२|| ग्राम्यबैलाम्बुजानूपैर्वैशवारैश्च संस्कृतैः| उत्कारिकाभिश्चोष्णाभिः सुखी स्याद्व्रणितस्तथा||७३|| सदाहा वेदनावन्तो ये व्रणा मारुतोत्तराः| तेषामुमां तिलांश्चैव भृष्टान् पयसि निर्वृतान्||७४|| तेनैव पयसा पिष्ट्वा कुर्यादालेपनं भिषक्| बला गुडूची मधुकं पृश्निपर्णी शतावरी||७५|| जीवन्ती शर्करा क्षीरं तैलं मत्स्यवसा घृतम्| संसिद्धा समधूच्छिष्टा शूलघ्नी स्नेहशर्करा||७६|| द्विपञ्चमूलक्वथितेनाम्भसा पयसाऽथवा | सर्पिषा वा सतैलेन कोष्णेन परिषेचयेत्||७७|| यवचूर्णं समधुकं सतिलं सह सर्पिषा| दद्यादालेपनं कोष्णं दाहशूलोपशान्तये||७८|| उपनाहश्च कर्तव्यः सतिलो मुद्गपायसः| रुग्दाहयोः प्रशमनो व्रणेष्वेष विधिर्हितः||७९||
🔊 Audio coming soon
బలా గుడూచీత్యాది| అత్ర బలాదీని పిష్టాని శర్కరాక్షీరమధూచ్ఛిష్టతైలాదిభిః సమైరుత్కరికాం కృత్వా స్వేదః కర్తవ్యః; అన్యే తు బలాదికల్కేన తైలాదిస్నేహం చతుర్గుణే క్షీరే సాధయిత్వా స్నేహపాదికం మధూచ్ఛిష్టప్రక్షేపమాహుః| స్నేహస్యాత్ర సంహతావస్థితత్వాత్ మధుశర్కరావత్ ‘స్నేహశర్కరా’ ఇతి వ్యపదేశః| ద్విపంచమూలక్వథితేనేతి అంభసా పయసా సర్పిషా తైలేన వేతి యోజనీయం||72-79||
Adhikarana 27 (80-82) · Śloka 82
సూక్ష్మాననా బహుస్రావాః కోషవంతశ్చ యే వ్రణాః| న చ మర్మాశ్రితాస్తేషామేషణం హితముచ్యతే||80|| ద్వివిధామేషణీం విద్యాన్మృద్వీం చ కఠినామపి| ఔద్భిదైర్మృదుభిర్నాలైర్లోహానాం వా శలాకయా||81|| గంభీరే మాంసలే దేశే పాట్యం లౌహశలాకయా| ఏష్యం విద్యాద్వ్రణం నాలైర్విపరీతమతో భిషక్||82||
सूक्ष्मानना बहुस्रावाः कोषवन्तश्च ये व्रणाः| न च मर्माश्रितास्तेषामेषणं हितमुच्यते||८०|| द्विविधामेषणीं विद्यान्मृद्वीं च कठिनामपि| औद्भिदैर्मृदुभिर्नालैर्लोहानां वा शलाकया||८१|| गम्भीरे मांसले देशे पाट्यं लौहशलाकया| एष्यं विद्याद्व्रणं नालैर्विपरीतमतो भिषक्||८२||
🔊 Audio coming soon
ద్వివిధామిత్యాదౌ ఔద్భిదైర్మృదుభిర్నాలైః మృద్వీం, లోహైః కఠినాం| పాఠ్యమితి ఏషణీయం పాఠ్యం చ||80-82||
Adhikarana 28 (83-85) · Śloka 85
పూతిగంధాన్ వివర్ణాంశ్చ బహుస్రావాన్మహారుజః| వ్రణానశుద్ధాన్ విజ్ఞాయ శోధనైః సముపాచరేత్||83|| త్రిఫలా ఖదిరో దార్వీ న్యగ్రోధాదిర్బలా కుశః| నింబకోలకపత్రాణి కషాయాః శోధనా మతాః||84|| తిలకల్కః సలవణో ద్వే హరిద్రే త్రివృద్ధృతం| మధుకం నింబపత్రాణి ప్రలేపో వ్రణశోధనః||85||
पूतिगन्धान् विवर्णांश्च बहुस्रावान्महारुजः| व्रणानशुद्धान् विज्ञाय शोधनैः समुपाचरेत्||८३|| त्रिफला खदिरो दार्वी न्यग्रोधादिर्बला कुशः| निम्बकोलकपत्राणि कषायाः शोधना मताः||८४|| तिलकल्कः सलवणो द्वे हरिद्रे त्रिवृद्धृतम्| मधुकं निम्बपत्राणि प्रलेपो व्रणशोधनः||८५||
🔊 Audio coming soon
నింబకోలకపత్రాణీత్యత్ర నింబ ఏవ మృదుర్నింబకోలక ఉచ్యతే; కింవా కులకేతి పాఠః, కులకః పటోలః||83-85||
Adhikarana 29 (86-94) · Śloka 94
నాతిరక్తో నాతిపాండుర్నాతిశ్యావో న చాతిరుక్| న చోత్సన్నో న చోత్సంగీ శుద్ధో రోప్యః పరం వ్రణః||86|| న్యగ్రోధోదుంబరాశ్వత్థకదంబప్లక్షవేతసాః| కరవీరార్కకుటజాః కషాయా వ్రణరోపణాః||87|| చందనం పద్మకింజల్కం దార్వీత్వఙ్నీలముత్పలం| మేదే మూర్వా సమంగా చ యష్ట్యాహ్వం వ్రణరోపణం||88|| ప్రపౌండరీకం జీవంతీ గోజిహ్వా ధాతకీ బలా| రోపణం సతిలం దద్యాత్ ప్రలేపం సఘృతం వ్రణే||89|| కంపిల్లకం విడంగాని వత్సకం త్రిఫలాం బలాం| పటోలం పిచుమర్దం చ లోధ్రం ముస్తం ప్రియంగుకం||90|| ఖదిరం ధాతకీం సర్జమేలామగురుచందనే| పిష్ట్వా సాధ్యం భవేత్తైలం తత్ పరం వ్రణరోపణం||91|| ప్రపౌండరీకం మధుకం కాకోల్యౌ ద్వే చ చందనే| సిద్ధమేతైః సమైస్తైలం పరం స్యాద్వ్రణరోపణం||92|| దూర్వాస్వరససిద్ధం వా తైలం కంపిల్లకేన వా| దార్వీత్వచశ్చ కల్కేన ప్రధానం వ్రణరోపణం||93|| యేనైవ విధినా తైలం ఘృతం తేనైవ సాధయేత్| రక్తపిత్తోత్తరం దృష్ట్వా రోపణీయం వ్రణం భిషక్||94||
नातिरक्तो नातिपाण्डुर्नातिश्यावो न चातिरुक्| न चोत्सन्नो न चोत्सङ्गी शुद्धो रोप्यः परं व्रणः||८६|| न्यग्रोधोदुम्बराश्वत्थकदम्बप्लक्षवेतसाः| करवीरार्ककुटजाः कषाया व्रणरोपणाः||८७|| चन्दनं पद्मकिञ्जल्कं दार्वीत्वङ्नीलमुत्पलम्| मेदे मूर्वा समङ्गा च यष्ट्याह्वं व्रणरोपणम्||८८|| प्रपौण्डरीकं जीवन्ती गोजिह्वा धातकी बला| रोपणं सतिलं दद्यात् प्रलेपं सघृतं व्रणे||८९|| कम्पिल्लकं विडङ्गानि वत्सकं त्रिफलां बलाम्| पटोलं पिचुमर्दं च लोध्रं मुस्तं प्रियङ्गुकम्||९०|| खदिरं धातकीं सर्जमेलामगुरुचन्दने| पिष्ट्वा साध्यं भवेत्तैलं तत् परं व्रणरोपणम्||९१|| प्रपौण्डरीकं मधुकं काकोल्यौ द्वे च चन्दने| सिद्धमेतैः समैस्तैलं परं स्याद्व्रणरोपणम्||९२|| दूर्वास्वरससिद्धं वा तैलं कम्पिल्लकेन वा| दार्वीत्वचश्च कल्केन प्रधानं व्रणरोपणम्||९३|| येनैव विधिना तैलं घृतं तेनैव साधयेत्| रक्तपित्तोत्तरं दृष्ट्वा रोपणीयं व्रणं भिषक्||९४||
🔊 Audio coming soon
నాతిరక్త ఇత్యాదినా శుద్ధవ్రణలక్షణమభిధాయ రోపణమాహ- న్యగ్రోధేత్యాది| కషాయా ఇతి బహువచననిర్దేశాద్యథోక్తవ్యస్తసమస్తప్రయోగాన్ సూచయతి| దార్వ్యాస్త్వక్ దార్వీత్వక్ వ్రణశోధనీ రోపణీ చ| ఘృతం తైరేవ సాధయేదితి యథోక్తతైలద్రవ్యైరేవ సాధయేదితి| ఘృతవిషయమాహ- రక్తపిత్తోత్తరమిత్యాది| రోపణీయమితి వచనాద్ రోపణమేవ ఘృతం కర్తవ్యం, నతు శోధనార్థం ఘృతం కర్తవ్యమిత్యర్థః||86-94||
Adhikarana 30 (95-96) · Śloka 96
కదంబార్జుననింబానాం పాటల్యాః పిప్పలస్య చ| వ్రణప్రచ్ఛాదనే విద్వాన్ పత్రాణ్యర్కస్య చాదిశేత్||95|| వార్క్షోఽథవాఽఽజినః క్షౌమః పట్టో వ్రణహితః స్మృతః| బంధశ్చ ద్వివిధః శస్తో వ్రణానాం సవ్యదక్షిణః||96||
कदम्बार्जुननिम्बानां पाटल्याः पिप्पलस्य च| व्रणप्रच्छादने विद्वान् पत्राण्यर्कस्य चादिशेत्||९५|| वार्क्षोऽथवाऽऽजिनः क्षौमः पट्टो व्रणहितः स्मृतः| बन्धश्च द्विविधः शस्तो व्रणानां सव्यदक्षिणः||९६||
🔊 Audio coming soon
వార్క్ష ఇత్యాదౌ వృక్షభవం వల్కలం వార్క్షం| సవ్యదక్షిణ ఇతి వామదక్షిణః; వామపరిక్షేపః సవ్యః, దక్షిణపరిక్షేపో దక్షిణః| అత్రైవ శల్యోక్తచతుర్దశబంధావరోధః కార్యః||95-96||
Adhikarana 31 (97-100) · Śloka 100
లవణామ్లకటూష్ణాని విదాహీని గురూణి చ| వర్జయేదన్నపానాని వ్రణీ మైథునమేవ చ||97|| నాతిశీతగురుస్నిగ్ధమవిదాహి యథావ్రణం| అన్నపానం వ్రణహితం హితం చాస్వపనం దివా||98|| స్తన్యాని జీవనీయాని బృంహణీయాని యాని చ| ఉత్సాదనార్థం నిమ్నానాం వ్రణానాం తాని కల్పయేత్||99|| భూర్జగ్రంథ్యశ్మకాసీసమధోభాగాని గుగ్గులుః| వ్రణావసాదనం తద్వత్ కలవింకకపోతవిట్||100||
लवणाम्लकटूष्णानि विदाहीनि गुरूणि च| वर्जयेदन्नपानानि व्रणी मैथुनमेव च||९७|| नातिशीतगुरुस्निग्धमविदाहि यथाव्रणम्| अन्नपानं व्रणहितं हितं चास्वपनं दिवा||९८|| स्तन्यानि जीवनीयानि बृंहणीयानि यानि च| उत्सादनार्थं निम्नानां व्रणानां तानि कल्पयेत्||९९|| भूर्जग्रन्थ्यश्मकासीसमधोभागानि गुग्गुलुः| व्रणावसादनं तद्वत् कलविङ्ककपोतविट्||१००||
🔊 Audio coming soon
స్తన్యాని షడ్విరేచనశతాశ్రితీయోక్తాని| అశ్మకాసీసం ధాతుకాసీసం| అధోభాగాని త్రివృతాదీని విరేచనద్రవ్యాణి||97-100||
Adhikarana 32 (101-106) · Śloka 106
రుధిరేఽతిప్రవృత్తే తు చ్ఛిన్నే చ్ఛేద్యేఽధిమాంసకే| కఫగ్రంథిషు గండేషు వాతస్తంభానిలార్తిషు||101|| గూఢపూయలసీకేషు గంభీరేషు స్థిరేషు చ| కౢప్తేషు చాంగదేశేషు కర్మాగ్నేః సంప్రశస్యతే||102|| మధూచ్ఛిష్టేన తైలేన మజ్జక్షౌద్రవసాఘృతైః| తప్తైర్వా వివిధైర్లోహైర్దహేద్దాహవిశేషవిత్||103|| రూక్షాణాం సుకుమారాణాం గంభీరాన్మారుతోత్తరాన్| దహేత్ స్నేహమధూచ్ఛిష్టైర్లోహైః క్షౌద్రైస్తతోఽన్యథా||104|| బాలదుర్బలవృద్ధానాం గర్భిణ్యా రక్తపిత్తినాం| తృష్ణాజ్వరపరీతానామబలానాం విషాదినాం||105|| నాగ్నికర్మోపదేష్టవ్యం స్నాయుమర్మవ్రణేషు చ| సవిషేషు చ శల్యేషు నేత్రకుష్ఠవ్రణేషు చ||106||
रुधिरेऽतिप्रवृत्ते तु च्छिन्ने च्छेद्येऽधिमांसके| कफग्रन्थिषु गण्डेषु वातस्तम्भानिलार्तिषु||१०१|| गूढपूयलसीकेषु गम्भीरेषु स्थिरेषु च| कप्तेषु चाङ्गदेशेषु कर्माग्नेः सम्प्रशस्यते||१०२|| मधूच्छिष्टेन तैलेन मज्जक्षौद्रवसाघृतैः| तप्तैर्वा विविधैर्लोहैर्दहेद्दाहविशेषवित्||१०३|| रूक्षाणां सुकुमाराणां गम्भीरान्मारुतोत्तरान्| दहेत् स्नेहमधूच्छिष्टैर्लोहैः क्षौद्रैस्ततोऽन्यथा||१०४|| बालदुर्बलवृद्धानां गर्भिण्या रक्तपित्तिनाम्| तृष्णाज्वरपरीतानामबलानां विषादिनाम्||१०५|| नाग्निकर्मोपदेष्टव्यं स्नायुमर्मव्रणेषु च| सविषेषु च शल्येषु नेत्रकुष्ठव्रणेषु च||१०६||
🔊 Audio coming soon
ఛేద్యే ఇతి ఛేదనార్హే| క్లృప్తేష్వితి కర్తితేషు| రూక్షస్నిగ్ధదాహభేదవిషయం దాహకవస్తుభేదం చ దర్శయన్నాహ- సుకుమారాణామిత్యాదినా| దాహవిశేషవిదితి దాహానాం విశేషం స్నిగ్ధరూక్షాదిరూపం తథా బిందువలయాదిరూపం జానాతీతి దాహవిశేషవిత్| విషాదినామితి భక్షితవిషాణాం||101-106||
Adhikarana 33 (107-109) · Śloka 109
రోగదోషబలాపేక్షీ మాత్రాకాలాగ్నికోవిదః| శస్త్రకర్మాగ్నికృత్యేషు క్షారమప్యవచారయేత్||107|| కఠినత్వం వ్రణా యాంతి గంధైః సారైశ్చ ధూపితాః| సర్పిర్మజ్జవసాధూపైః శైథిల్యం యాంతి హి వ్రణాః||108|| రుజః స్రావాశ్చ గంధాశ్చ కృమయశ్చ వ్రణాశ్రితాః| శైథిల్యం మార్దవం చాపి ధూపనేనోపశామ్యతి||109||
रोगदोषबलापेक्षी मात्राकालाग्निकोविदः| शस्त्रकर्माग्निकृत्येषु क्षारमप्यवचारयेत्||१०७|| कठिनत्वं व्रणा यान्ति गन्धैः सारैश्च धूपिताः| सर्पिर्मज्जवसाधूपैः शैथिल्यं यान्ति हि व्रणाः||१०८|| रुजः स्रावाश्च गन्धाश्च कृमयश्च व्रणाश्रिताः| शैथिल्यं मार्दवं चापि धूपनेनोपशाम्यति||१०९||
🔊 Audio coming soon
యద్యప్యుపక్రమేషు క్షారః పృథఙ్న పఠితః, తథాఽపి శస్త్రాగ్నివ్యాపారకర్తృత్వాచ్ఛస్త్రాగ్న్యుపక్రమగృహీత ఏవేతి కృత్వా క్షారమప్యవచారయేదితి వచనేన క్షారోఽపి విహితః||107-109||
Adhikarana 34 (110-112) · Śloka 112
లోధ్రన్యగ్రోధశుంగాని ఖదిరస్త్రిఫలా ఘృతం| ప్రలేపో వ్రణశైథిల్యసౌకుమార్యప్రసాధనః||110|| సరుజః కఠినాః స్తబ్ధా నిరాస్రావాశ్చ యే వ్రణాః| యవచూర్ణైః ససర్పిష్కైర్బహుశస్తాన్ ప్రలేపయేత్||111|| ముద్గషష్టికశాలీనాం పాయసైర్వా యథాక్రమం| సఘృతైర్జీవనీయైర్వా తర్పయేత్తానభీక్ష్ణశః||112||
लोध्रन्यग्रोधशुङ्गानि खदिरस्त्रिफला घृतम्| प्रलेपो व्रणशैथिल्यसौकुमार्यप्रसाधनः||११०|| सरुजः कठिनाः स्तब्धा निरास्रावाश्च ये व्रणाः| यवचूर्णैः ससर्पिष्कैर्बहुशस्तान् प्रलेपयेत्||१११|| मुद्गषष्टिकशालीनां पायसैर्वा यथाक्रमम्| सघृतैर्जीवनीयैर्वा तर्पयेत्तानभीक्ष्णशः||११२||
🔊 Audio coming soon
తర్పయేదితి తర్పణార్థం లేపం కారయేత్||110-112||
Adhikarana 35 (113-119) · Śloka 119
కకుభోదుంబరాశ్వత్థలోధ్రజాంబవకట్ఫలైః| త్వచమాశ్వేవ గృహ్ణంతి త్వక్చూర్ణైశ్చూర్ణితా వ్రణాః||113|| మనఃశిలైలా మంజిష్ఠా లాక్షా చ రజనీద్వయం| ప్రలేపః సఘృతక్షౌద్రస్త్వగ్విశుద్ధికరః పరః||114|| అయోరజః సకాసీసం త్రిఫలాకుసుమాని చ| కరోతి లేపః కృష్ణత్వం సద్య ఏవ నవత్వచి||115|| కాలీయకనతామ్రాస్థిహేమకాంతారసోత్తమైః | లేపః సగోమయరసః సవర్ణీకరణః పరః||116|| ధ్యామకాశ్వత్థనిచులమూలం లాక్షా సగైరికా| సహేమశ్చామృతాసంగః కాసీసం చేతి వర్ణకృత్||117|| చతుష్పదానాం త్వగ్లోమఖురశృంగాస్థిభస్మనా| తైలాక్తా చూర్ణితా భూమిర్భవేల్లోమవతీ పునః||118|| షోడశోపద్రవా యే చ వ్రణానాం పరికీర్తితాః| తేషాం చికిత్సా నిర్దిష్టా యథాస్వం స్వే చికిత్సితే||119||
ककुभोदुम्बराश्वत्थलोध्रजाम्बवकट्फलैः| त्वचमाश्वेव गृह्णन्ति त्वक्चूर्णैश्चूर्णिता व्रणाः||११३|| मनःशिलैला मञ्जिष्ठा लाक्षा च रजनीद्वयम्| प्रलेपः सघृतक्षौद्रस्त्वग्विशुद्धिकरः परः||११४|| अयोरजः सकासीसं त्रिफलाकुसुमानि च| करोति लेपः कृष्णत्वं सद्य एव नवत्वचि||११५|| कालीयकनताम्रास्थिहेमकान्तारसोत्तमैः | लेपः सगोमयरसः सवर्णीकरणः परः||११६|| ध्यामकाश्वत्थनिचुलमूलं लाक्षा सगैरिका| सहेमश्चामृतासङ्गः कासीसं चेति वर्णकृत्||११७|| चतुष्पदानां त्वग्लोमखुरशृङ्गास्थिभस्मना| तैलाक्ता चूर्णिता भूमिर्भवेल्लोमवती पुनः||११८|| षोडशोपद्रवा ये च व्रणानां परिकीर्तिताः| तेषां चिकित्सा निर्दिष्टा यथास्वं स्वे चिकित्सिते||११९||
🔊 Audio coming soon
కకుభేత్యాదిప్రకరణేన త్వగ్జననం తథా సవర్ణకరణం తథా రోమజననమితి ఉపక్రమత్రయమాహ| త్వచమాశ్వేవ గృహ్ణంతీతి సత్వచో భవంతి| త్రిఫలాకుసుమానీతి త్రిఫలావృక్షపుష్పాణి| లతా ప్రియంగుః| కాంతా మంజిష్ఠా| రసోత్తమః పారదః, ఘృతం వా| అమృతాసంగః కర్పరికాతుత్థం||113-119||
Adhikarana 36 (120-121) · Śloka 121
తత్ర శ్లోకౌ- ద్వౌ వ్రణౌ వ్రణభేదాశ్చ పరీక్షా దుష్టిరేవ చ| స్థానాని గంధాః స్రావాశ్చ సోపసర్గాః క్రియాశ్చ యాః||120|| వ్రణాధికారే సప్రశ్నమేతన్నవకముక్తవాన్| మునిర్వ్యాససమాసాభ్యామగ్నివేశాయ ధీమతే||121||
तत्र श्लोकौ- द्वौ व्रणौ व्रणभेदाश्च परीक्षा दुष्टिरेव च| स्थानानि गन्धाः स्रावाश्च सोपसर्गाः क्रियाश्च याः||१२०|| व्रणाधिकारे सप्रश्नमेतन्नवकमुक्तवान्| मुनिर्व्याससमासाभ्यामग्निवेशाय धीमते||१२१||
🔊 Audio coming soon
ద్వౌ వ్రణావిత్యాద్యధ్యాయసంగ్రహో వ్యక్తః||120-121||
Adhikarana puShpikA · Śloka 25
ఇత్యగ్నివేశకృతే తంత్రే చరకప్రతిసంస్కృతే దృఢబలసంపూరితే చికిత్సాస్థానే ద్వివ్రణీయచికిత్సితం నామ పంచవింశోఽధ్యాయః||25||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते दृढबलसम्पूरिते चिकित्सास्थाने द्विव्रणीयचिकित्सितं नाम पञ्चविंशोऽध्यायः||२५||
🔊 Audio coming soon
ఇతి శ్రీచక్రపాణిదత్తవిరచితాయాం చరకతాత్పర్యటీకాయామాయుర్వేదదీపికాయాం చికిత్సాస్థానే ద్వివ్రణీయచికిత్సితం నామ పంచవింశోఽధ్యాయః||25||