Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋ ਗੁਲ੍ਮਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
अथातो गुल्मचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ਨਿਦਾਨੋਕ੍ਤਕ੍ਰਮਾਨੁਰੋਧਾਦ੍ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਮਨੁ ਗੁਲ੍ਮਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਬ੍ਰੂਤੇ||੧-੨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਪਿਤਵਚ੍ਛਰਣ੍ਯਃ ਪੁਨਰ੍ਵਸੁਰ੍ਭੂਤਭਵਿਸ੍ਯਦੀਸ਼ਃ| ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਗੁਲ੍ਮਨਿਬਰ੍ਹਣਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਸਿਦ੍ਧਂ ਵਦਤਾਂ ਵਰਿਸ੍ਠਃ||੩||
सर्वप्रजानां पितृवच्छरण्यः पुनर्वसुर्भूतभविष्यदीशः| चिकित्सितं गुल्मनिबर्हणार्थं प्रोवाच सिद्धं वदतां वरिष्ठः||३||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਜਾਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਗੁਰੋਃ ਸ੍ਤੁਤਿਰ੍ਧਰ੍ਮਜਨਕਤਯਾ ਤਥੋਤ੍ਤਰਗ੍ਰਨ੍ਥਸ਼੍ਰਦ੍ਧੇਯਤਯਾ| ਭੂਤੇ ਭਵਿਸ੍ਯੇ ਚਾਵ੍ਯਾਹਤਜ੍ਞਾਨਤਯਾ ਪ੍ਰਭੁਰੇਵ ਭਵਤੀਤਿ ਭੂਤਭਵਿਸ੍ਯਦੀਸ਼ਃ| ਸਿਦ੍ਧਮਿਤਿ ਸਾਧ੍ਯਾਵ੍ਯਭਿਚਾਰਿ ਸਰ੍ਵਮੇਵ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਯਦ੍ਯਪਿ ਸਿਦ੍ਧਮੇਵ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ, ਤਥਾਪ੍ਯਤ੍ਰ ਪ੍ਰਕਰਣੇ ਸ੍ਤੁਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸਿਦ੍ਧਪਦਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍||੩||
Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5
ਵਿਟ੍ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪਿਤ੍ਤਾਤਿਪਰਿਸ੍ਰਵਾਦ੍ਵਾ ਤੈਰੇਵ ਵਦ੍ਧੈਃ ਪਰਿਪੀਡਨਾਦ੍ਵਾ| ਵੇਗੈਰੁਦੀਰ੍ਣੈਰ੍ਵਿਹਤੈਰਧੋ ਵਾ ਬਾਹ੍ਯਭਿਘਾਤੈਰਤਿਪੀਡਨੈਰ੍ਵਾ||੪|| ਰੂਕ੍ਸਾਨ੍ਨਪਾਨੈਰਤਿਸੇਵਿਤੈਰ੍ਵਾ ਸ਼ੋਕੇਨ ਮਿਥ੍ਯਾਪ੍ਰਤਿਕਰ੍ਮਣਾ ਵਾ| ਵਿਚੇਸ੍ਟਿਤੈਰ੍ਵਾ ਵਿਸਮਾਤਿਮਾਤ੍ਰੈਃ ਕੋਸ੍ਠੇ ਪ੍ਰਕੋਪਂ ਸਮੁਪੈਤਿ ਵਾਯੁਃ||੫||
विट्श्लेष्मपित्तातिपरिस्रवाद्वा तैरेव वृद्धैः परिपीडनाद्वा| वेगैरुदीर्णैर्विहतैरधो वा बाह्यभिघातैरतिपीडनैर्वा||४|| रूक्षान्नपानैरतिसेवितैर्वा शोकेन मिथ्याप्रतिकर्मणा वा| विचेष्टितैर्वा विषमातिमात्रैः कोष्ठे प्रकोपं समुपैति वायुः||५||
🔊 Audio coming soon
ਅਤ੍ਰ ਯਦ੍ਯਪਿ ਨਿਦਾਨੇ ਏਵ ਗੁਲ੍ਮਸ੍ਯ ਹੇਤੁਲਕ੍ਸਣਾਨ੍ਯੁਕ੍ਤਨਿ, ਤਥਾਪਿ ਪ੍ਰਕਰਣਵਸ਼ਾਤ੍ ਪੁਨਸ੍ਤਾਨ੍ਯਭਿਧੀਯਨ੍ਤੇ; ਨਿਦਾਨੋਕ੍ਤਾਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸਸ਼੍ਚ ਕਸ਼੍ਚਿਦੁਚ੍ਯਤੇ| ਨਿਦਾਨੇ ਵਾਯੋਰੇਵ ਕੋਪੇਨ ਵਦ੍ਧੇਰ੍ਹੇਤੁਭਿਰਾਵਰਣਮੁਕ੍ਤਮ੍, ਅਤਿਪੀਡਨੈਰ੍ਵੇਤ੍ਯਨੇਨ ਤਦੇਵੋਚ੍ਯਤੇ| ਤੈਰੇਵੇਤਿ ਵਿਟ੍ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪਿਤ੍ਤੈਃ| ਮਿਥ੍ਯਾਪ੍ਰਤਿਕਰ੍ਮ ਮਿਥ੍ਯਾਕਤਂ ਵਮਨਾਦਿਕਂ ਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮ||੪-੫||
Adhikarana 4 (6-7) · Śloka 7
ਕਫਂ ਚ ਪਿਤ੍ਤਂ ਚ ਸ ਦੁਸ੍ਟਵਾਯੁਰੁਦ੍ਧੂਯ ਮਾਰ੍ਗਾਨ੍ ਵਿਨਿਬਦ੍ਧ੍ਯ ਤਾਭ੍ਯਾਮ੍| ਹਨ੍ਨਾਭਿਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੋਦਰਬਸ੍ਤਿਸ਼ੂਲਂ ਕਰੋਤ੍ਯਥੋ ਯਾਤਿ ਨ ਬਦ੍ਧਮਾਰ੍ਗਃ||੬|| ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯੇ ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਸ਼ਯੇ ਵਾ ਸ੍ਥਿਤਃ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਃ ਪਰਸਂਸ਼੍ਰਯੋ ਵਾ| ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੋਪਲਭ੍ਯਃ ਪਰਿਪਿਣ੍ਡਿਤਤ੍ਵਾਦ੍ਗੁਲ੍ਮੋ ਯਥਾਦੋਸਮੁਪੈਤਿ ਨਾਮ||੭||
कफं च पित्तं च स दुष्टवायुरुद्धूय मार्गान् विनिबद्ध्य ताभ्याम्| हृन्नाभिपार्श्वोदरबस्तिशूलं करोत्यथो याति न बद्धमार्गः||६|| पक्वाशये पित्तकफाशये वा स्थितः स्वतन्त्रः परसंश्रयो वा| स्पर्शोपलभ्यः परिपिण्डितत्वाद्गुल्मो यथादोषमुपैति नाम||७||
🔊 Audio coming soon
ਕਫਂ ਚ ਪਿਤ੍ਤਂ ਚੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਮਾਹ| ਇਯਂ ਚ ਸ਼ੋਣਿਤਜਗੁਲ੍ਮਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਾਨਾਂ ਚਤੁਰ੍ਣਾਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਃ| ਤਤ੍ਰ ਕਫਂ ਚ ਪਿਤ੍ਤਂ ਚੇਤਿ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਂ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਕਫਃ| ਤਤ੍ਰ ਕਫਜੇ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰੋ ਵਦ੍ਧਃ ਕਫਃ, ਪਿਤ੍ਤਜੇ ਸ੍ਵਹੇਤੁਵਦ੍ਧਂ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਂ ਪਿਤ੍ਤਂ, ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਚ ਯਥੋਕ੍ਤਗੁਣੌ ਪਿਤ੍ਤਕਫੌ, ਉਦ੍ਧੂਯ ਵਾਯੁਃ ਗੁਲ੍ਮਂ ਕਰੋਤਿ; ਵਾਤਗੁਲ੍ਮੇ ਤੁ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਃ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤੋ ਵਾਯੁਃ ਪ੍ਰਕਤਿਸ੍ਥੌ ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਵੁਦ੍ਧੂਯ ਗੁਲ੍ਮਂ ਕਰੋਤੀਤਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਮਾਰ੍ਗਾਨਿਤਿ ਊਰ੍ਧ੍ਵਾਧਸ੍ਤਿਰ੍ਯਙ੍ਮਾਰ੍ਗਾਨ੍| ਅਧੋ ਨ ਯਾਤੀਤਿ ਅਤ੍ਰ ਚਕਾਰੋ ਲੁਪ੍ਤਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਃ; ਤੇਨੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਨ ਯਾਤਿ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ ਚ ਨ ਯਾਤੀਤਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਕਿਂਵਾ ਵਾਯੋਃ ਕੋਸ੍ਠਸ੍ਯਾਧੋਗਮਨਮੇਵ ਪ੍ਰਾਯੋ ਭਵਤਿ, ਤੇਨ ਤਨ੍ਨਿਸੇਧਃ ਸਾਕ੍ਸਾਦੁਕ੍ਤਃ, ਇਤਰਮਾਰ੍ਗਗਮਨਨਿਸੇਧਸ੍ਤੁ ਸਮਾਨਨ੍ਯਾਯਤਯਾ ਲਭ੍ਯਤੇ| ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯੇ ਇਤਿ ਪਿਤ੍ਤਾਸ਼ਯਾਮਾਸ਼ਯਯੋਰਧੋਭਾਗੇ ਏਵ| ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰ ਇਤਿ ਵਾਤਗੁਲ੍ਮੇ, ਪਰਸਂਸ਼੍ਰਯ ਇਤਿ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯੇ| ਪਿਤ੍ਤਕਫਾਸ਼ਯਯੋਃ ਕਫਜਃ ਪੈਤ੍ਤਿਕੋ ਨਿਚਯਗੁਲ੍ਮਸ਼੍ਚ ਪਰਸਂਸ਼੍ਰਯੋ ਭਵਤੀਤਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਪਰਿਪਿਣ੍ਡਿਤਤ੍ਵਾਦ੍ਗੁਲ੍ਮ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਯਥਾ ਅਜ੍ਞਾ ਅਪਿ ਲਤਾਸਮੂਹਾਦੌ ਸਙ੍ਘਾਤੇਨਾਵਸ੍ਥਿਤੇ ‘ਗੁਲ੍ਮ’ ਇਤਿ ਵ੍ਯਪਦਿਸ਼ਨ੍ਤਿ, ਤਥੇਹਾਪਿ ਸਙ੍ਘਾਤੇਨਾਵਸ੍ਥਾਨਾਦ੍ਗੁਲ੍ਮੇਤ੍ਯਭਿਧਾਨਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ| ਯਥਾਦੋਸਮਿਤਿ ਯਥੋਲ੍ਬਣਂ ਦੋਸਮ੍| ਨਾਮੇਤਿ ਚ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾ; ਵਾਤਜੋਯਂ, ਪਿਤ੍ਤਜੋਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿਕਾ||੬-੭||
Adhikarana 5 (8) · Śloka 8
ਬਸ੍ਤੌ ਚ ਨਾਭ੍ਯਾਂ ਹਦਿ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਰ੍ਵਾ ਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਗੁਲ੍ਮਸ੍ਯ ਭਵਨ੍ਤਿ ਪਞ੍ਚ|੮|
बस्तौ च नाभ्यां हृदि पार्श्वयोर्वा स्थानानि गुल्मस्य भवन्ति पञ्च|८|
🔊 Audio coming soon
ਗੁਲ੍ਮਸ੍ਥਾਨਾਨ੍ਯਾਹ- ਬਸ੍ਤਾਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਸ੍ਤੌ ਨਾਭ੍ਯਾਂ ਹਦਿ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਯੋਰ੍ਵਾ ਗੁਲ੍ਮਸ੍ਯ ਪਞ੍ਚ ਸ੍ਥਾਨਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਬਸ੍ਤ੍ਯਾਦੀਨਿ ਪਞ੍ਚੈਵ, ਤਥਾਪਿ ਪਞ੍ਚਗ੍ਰਹਣਮਧਿਕਸ੍ਥਾਨਨਿਸੇਧਾਰ੍ਥਮ੍| ਰੌਧਿਰਸ੍ਯਾਪਿ ਗੁਲ੍ਮਸ੍ਯ ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਥਿਤਤ੍ਵੇਨ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਏਵਾਸ਼ਯੇ ਭਵਤਃ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਰੌਧਿਰਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਾਨਾਮੇਤਤ੍ ਪਞ੍ਚਸ੍ਥਾਨਤ੍ਵਂ, ਰੌਧਿਰਸ੍ਯ ਤੁ ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯ ਏਵ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਭਵਤਿ|੮|
Adhikarana 6 (8-11) · Śloka 11
ਪਞ੍ਚਾਤ੍ਮਕਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭਵਂ ਤੁ ਤਸ੍ਯ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਚ||੮|| ਰੂਕ੍ਸਾਨ੍ਨਪਾਨਂ ਵਿਸਮਾਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਵਿਚੇਸ੍ਟਿਤਂ ਵੇਗਵਿਨਿਗ੍ਰਹਸ਼੍ਚ| ਸ਼ੋਕੋਭਿਘਾਤੋਤਿਮਲਕ੍ਸਯਸ਼੍ਚ ਨਿਰਨ੍ਨਤਾ ਚਾਨਿਲਗੁਲ੍ਮਹੇਤੁਃ||੯|| ਯਃ ਸ੍ਥਾਨਸਂਸ੍ਥਾਨਰੁਜਾਂ ਵਿਕਲ੍ਪਂ ਵਿਡ੍ਵਾਤਸਙ੍ਗਂ ਗਲਵਕ੍ਤ੍ਰਸ਼ੋਸਮ੍| ਸ਼੍ਯਾਵਾਰੁਣਤ੍ਵਂ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਜ੍ਵਰਂ ਚ ਹਤ੍ਕੁਕ੍ਸਿਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਂਸਸ਼ਿਰੋਰੁਜਂ ਚ||੧੦|| ਕਰੋਤਿ ਜੀਰ੍ਣੇਭ੍ਯਧਿਕਂ ਪ੍ਰਕੋਪਂ ਭੁਕ੍ਤੇ ਮਦੁਤ੍ਵਂ ਸਮੁਪੈਤਿ ਯਸ਼੍ਚ| ਵਾਤਾਤ੍ ਸ ਗੁਲ੍ਮੋ ਨ ਚ ਤਤ੍ਰ ਰੂਕ੍ਸਂ ਕਸਾਯਤਿਕ੍ਤਂ ਕਟੁ ਚੋਪਸ਼ੇਤੇ||੧੧||
पञ्चात्मकस्य प्रभवं तु तस्य वक्ष्यामि लिङ्गानि चिकित्सितं च||८|| रूक्षान्नपानं विषमातिमात्रं विचेष्टितं वेगविनिग्रहश्च| शोकोऽभिघातोऽतिमलक्षयश्च निरन्नता चानिलगुल्महेतुः||९|| यः स्थानसंस्थानरुजां विकल्पं विड्वातसङ्गं गलवक्त्रशोषम्| श्यावारुणत्वं शिशिरज्वरं च हृत्कुक्षिपार्श्वांसशिरोरुजं च||१०|| करोति जीर्णेऽभ्यधिकं प्रकोपं भुक्ते मृदुत्वं समुपैति यश्च| वातात् स गुल्मो न च तत्र रूक्षं कषायतिक्तं कटु चोपशेते||११||
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਪਥਕ੍ਤ੍ਵੇਨ ਹੇਤੁਲਿਙ੍ਗਚਿਕਿਤ੍ਸਾਭਿਧਾਨਂ ਪ੍ਰਤਿਜਾਨੀਤੇ- ਪਞ੍ਚਾਤ੍ਮਕਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਞ੍ਚਾਤ੍ਮਕਸ੍ਯ ਪਞ੍ਚਸ੍ਵਰੂਪਸ੍ਯ| ਪ੍ਰਭਵਤ੍ਯਸ੍ਮਾਦਿਤਿ ਪ੍ਰਭਵਃ ਕਾਰਣਂ; ਕਾਰਣਾਨਿ ਪਞ੍ਚ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਸਨ੍ਨਿਪਾਤਰੂਪਾਣਿ| ਤਿਸ੍ਠਤ੍ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਤਿ ਸ੍ਥਾਨਂ ਬਸ੍ਤ੍ਯਾਦਿ, ਸਂਸ੍ਥਾਨਮਾਕਤਿਃ, ਰੁਜਾ ਪੀਡਾ, ਏਸਾਂ ਵਿਕਲ੍ਪਃ ਕ੍ਸਣੇ ਕ੍ਸਣੇਨ੍ਯਥਾਤ੍ਵਮ੍| ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਜ੍ਵਰਃ ਸ਼ੀਤਜ੍ਵਰਃ| ਕਰੋਤੀਤਿ ਪੂਰ੍ਵੇਣ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਜੀਰ੍ਣੇਭ੍ਯਧਿਕਂ ਪ੍ਰਕੋਪਂ ਸਮੁਪੈਤਿ ਯਸ਼੍ਚ| ਨ ਚੋਪਸ਼ੇਤੇ ਇਤਿ ਨ ਸੁਖਂ ਜਨਯਤਿ||੮-੧੧||
Adhikarana 7 (12-13) · Śloka 13
ਕਟ੍ਵਮ੍ਲਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਵਿਦਾਹਿਰੂਕ੍ਸਕ੍ਰੋਧਾਤਿਮਦ੍ਯਾਰ੍ਕਹੁਤਾਸ਼ਸੇਵਾ| ਆਮਾਭਿਘਾਤੋ ਰੁਧਿਰਂ ਚ ਦੁਸ੍ਟਂ ਪੈਤ੍ਤਸ੍ਯ ਗੁਲ੍ਮਸ੍ਯ ਨਿਮਿਤ੍ਤਮੁਕ੍ਤਮ੍||੧੨|| ਜ੍ਵਰਃ ਪਿਪਾਸਾ ਵਦਨਾਙ੍ਗਰਾਗਃ ਸ਼ੂਲਂ ਮਹਜ੍ਜੀਰ੍ਯਤਿ ਭੋਜਨੇ ਚ| ਸ੍ਵੇਦੋ ਵਿਦਾਹੋ ਵ੍ਰਣਵਚ੍ਚ ਗੁਲ੍ਮਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਸਹਃ ਪੈਤ੍ਤਿਕਗੁਲ੍ਮਰੂਪਮ੍||੧੩||
कट्वम्लतीक्ष्णोष्णविदाहिरूक्षक्रोधातिमद्यार्कहुताशसेवा| आमाभिघातो रुधिरं च दुष्टं पैत्तस्य गुल्मस्य निमित्तमुक्तम्||१२|| ज्वरः पिपासा वदनाङ्गरागः शूलं महज्जीर्यति भोजने च| स्वेदो विदाहो व्रणवच्च गुल्मः स्पर्शासहः पैत्तिकगुल्मरूपम्||१३||
🔊 Audio coming soon
ਕਟ੍ਵਮ੍ਲੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪਿਤ੍ਤਗੁਲ੍ਮਮਾਹ| ਆਮਾਭਿਘਾਤਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਮਾਭਿਘਾਤਃ ਪਿਤ੍ਤਜਨਕੋ ਜ੍ਞੇਯਃ| ਰੁਧਿਰਂ ਚ ਦੁਸ੍ਟਮਿਤ੍ਯਨੇਨ ਦੁਸ੍ਟਾਦ੍ਰੁਧਿਰਾਨ੍ਮਲਭੂਤਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਜਨ੍ਮ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ||੧੨-੧੩||
Adhikarana 8 (14) · Śloka 14
ਸ਼ੀਤਂ ਗੁਰੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਚੇਸ੍ਟਨਂ ਚ ਸਮ੍ਪੂਰਣਂ ਪ੍ਰਸ੍ਵਪਨਂ ਦਿਵਾ ਚ| ਗੁਲ੍ਮਸ੍ਯ ਹੇਤੁਃ ਕਫਸਮ੍ਭਵਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਸ੍ਤੁ ਦਿਸ੍ਟੋ ਨਿਚਯਾਤ੍ਮਕਸ੍ਯ||੧੪||
शीतं गुरु स्निग्धमचेष्टनं च सम्पूरणं प्रस्वपनं दिवा च| गुल्मस्य हेतुः कफसम्भवस्य सर्वस्तु दिष्टो निचयात्मकस्य||१४||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੀਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਕਫਗੁਲ੍ਮਹੇਤੁਲਕ੍ਸਣਕਥਨਮ੍| ਅਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਹੇਤੁਤ੍ਰਯਕਥਨਾਵਸਾਨੇ ਦੋਸਤ੍ਰਯਮੇਲਕਸ੍ਯ ਕਾਰ੍ਯਮਾਹ- ਸਰ੍ਵਸ੍ਤੁ ਦਿਸ੍ਟੋ ਨਿਚਯਾਤ੍ਮਕਸ੍ਯੇਤਿ|- ਨਿਚਯਾਤ੍ਮਕਃ ਸਾਨ੍ਨਿਪਾਤਿਕਃ| ਸਾਨ੍ਨਿਪਾਤਿਕਸ਼੍ਚ ਨਿਚਯਰੂਪਗੁਲ੍ਮਜਨ੍ਮਤਯਾ ਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ੇਨ ਵਿਕਤਿਵਿਸਮਸਮਵਾਯਾਤ੍ ਸਂਯੋਗਮਹਿਮ੍ਨਾ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ||੧੪||
Adhikarana 9 (15) · Śloka 15
ਸ੍ਤੈਮਿਤ੍ਯਸ਼ੀਤਜ੍ਵਰਗਾਤ੍ਰਸਾਦਹਲ੍ਲਾਸਕਾਸਾਰੁਚਿਗੌਰਵਾਣਿ| ਸ਼ੈਤ੍ਯਂ ਰੁਗਲ੍ਪਾ ਕਠਿਨੋਨ੍ਨਤਤ੍ਵਂ ਗੁਲ੍ਮਸ੍ਯ ਰੂਪਾਣਿ ਕਫਾਤ੍ਮਕਸ੍ਯ||੧੫||
स्तैमित्यशीतज्वरगात्रसादहृल्लासकासारुचिगौरवाणि| शैत्यं रुगल्पा कठिनोन्नतत्वं गुल्मस्य रूपाणि कफात्मकस्य||१५||
🔊 Audio coming soon
ਔਤ੍ਪਾਦਿਕਂ ਨਿਚਯਗੁਲ੍ਮਮਭਿਧਾਯ ਪ੍ਰਕਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਗੁਲ੍ਮਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਸ੍ਤੈਮਿਤ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ||੧੫||
Adhikarana 10 (16) · Śloka 16
ਨਿਮਿਤ੍ਤਲਿਙ੍ਗਾਨ੍ਯੁਪਲਭ੍ਯ ਗੁਲ੍ਮੇ ਦ੍ਵਿਦੋਸਜੇ ਦੋਸਬਲਾਬਲਂ ਚ| ਵ੍ਯਾਮਿਸ਼੍ਰਲਿਙ੍ਗਾਨਪਰਾਂਸ੍ਤੁ ਗੁਲ੍ਮਾਂਸ੍ਤ੍ਰੀਨਾਦਿਸ਼ੇਦੌਸਧਕਲ੍ਪਨਾਰ੍ਥਮ੍||੧੬||
निमित्तलिङ्गान्युपलभ्य गुल्मे द्विदोषजे दोषबलाबलं च| व्यामिश्रलिङ्गानपरांस्तु गुल्मांस्त्रीनादिशेदौषधकल्पनार्थम्||१६||
🔊 Audio coming soon
ਦ੍ਵਿਦੋਸਜਗੁਲ੍ਮਹੇਤੁਲਿਙ੍ਗਾਤਿਦੇਸ਼ਾਰ੍ਥਮਾਹ- ਨਿਮਿਤ੍ਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੋਸਬਲਾਬਲਂ ਚੇਤ੍ਯਨੇਨੈਕੋਲ੍ਬਣਂ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਂ ਗ੍ਰਾਹਯਤਿ| ਤ੍ਰੀਨਿਤਿ ਚ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਜ-ਪਿਤ੍ਤਕਫਜ-ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜਾਨ੍| ਔਸਧਕਲ੍ਪਨਾਰ੍ਥਮਿਤ੍ਯਨੇਨ ਪ੍ਰਕਤਿਸਮਸਮਵਾਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਵਵਿਲਕ੍ਸਣਕਾਰ੍ਯਾਕਰ੍ਤਤਯਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਦੋਸੇ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਜਗੁਲ੍ਮਾ ਅਭਿਨਿਵਿਸ੍ਟਾ ਏਵ, ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕੋਕ੍ਤਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮੇਲਕੇਨ ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯੇਤਨ੍ਮਾਤ੍ਰੋਪਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਂ ਤੇਸਾਮਭਿਧਾਨਮ੍| ਏਤੇਨਾਸ੍ਟੋਤ੍ਤਰੀਯੋਕ੍ਤਪਞ੍ਚਸਙ੍ਖ੍ਯਾਵਿਰੋਧੋਪਿ ਨ ਭਵਤਿ, ਦ੍ਵਾਨ੍ਦ੍ਵਿਕਗੁਲ੍ਮਭੇਦਸ੍ਯਾਪ੍ਰਯੋਜਕਤ੍ਵਾਤ੍; ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਗੁਲ੍ਮੇ ਤੁ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਦੋਸਜਲਕ੍ਸਣਾਦਤਿਰਿਕ੍ਤਾਨਿ ਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਤਤ੍ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼੍ਚਾਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਾਦਿਰ੍ਵਕ੍ਤਵ੍ਯ ਏਵੇਤਿ ਯੁਕ੍ਤਂ ਤਸ੍ਯ ਭੇਦੇਨੋਪਾਦਾਨਮ੍| ਜ੍ਵਰੇਪਿ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਜ੍ਵਰਾਣਾਂ ਪਥਗ੍ਲਕ੍ਸਣਯੋਗੇਨ ਦ੍ਵਾਨ੍ਦ੍ਵਿਕਤ੍ਵਂ ਯੁਕ੍ਤਮਿਤਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍||੧੬||
Adhikarana 11 (17) · Śloka 17
ਮਹਾਰੁਜਂ ਦਾਹਪਰੀਤਮਸ਼੍ਮਵਦ੍ਘਨੋਨ੍ਨਤਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਵਿਦਾਹਿ ਦਾਰੁਣਮ੍| ਮਨਃਸ਼ਰੀਰਾਗ੍ਨਿਬਲਾਪਹਾਰਿਣਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਂ ਗੁਲ੍ਮਮਸਾਧ੍ਯਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍||੧੭||
महारुजं दाहपरीतमश्मवद्घनोन्नतं शीघ्रविदाहि दारुणम्| मनःशरीराग्निबलापहारिणं त्रिदोषजं गुल्ममसाध्यमादिशेत्||१७||
🔊 Audio coming soon
ਮਹਾਰੁਜਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜਲਕ੍ਸਣਾਨ੍ਯਾਹ| ਕੇਚਿਦੇਤਲ੍ਲਕ੍ਸਣਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਲਕ੍ਸਣਸ੍ਤੁ ਯਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਦੋਸਜੋਕ੍ਤਸਂਸਰ੍ਗਮਾਤ੍ਰਲਕ੍ਸਣਃ ਪ੍ਰਕਤਿਸਮਵਾਯਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜਨ੍ਯਃ ਸ ਸਾਧ੍ਯ ਏਵ ਗੁਲ੍ਮ ਇਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ||੧੭||
Adhikarana 12 (18-19) · Śloka 19
ਤਾਵਨਾਹਾਰਤਯਾ ਭਯੇਨ ਵਿਰੂਕ੍ਸਣੈਰ੍ਵੇਗਵਿਨਿਗ੍ਰਹੈਸ਼੍ਚ| ਸਂਸ੍ਤਮ੍ਭਨੋਲ੍ਲੇਖਨਯੋਨਿਦੋਸੈਰ੍ਗੁਲ੍ਮਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਂ ਰਕ੍ਤਭਵੋਭ੍ਯੁਪੈਤਿ||੧੮|| ਯਃ ਸ੍ਪਨ੍ਦਤੇ ਪਿਣ੍ਡਿਤ ਏਵ ਨਾਙ੍ਗੈਸ਼੍ਚਿਰਾਤ੍ ਸਸ਼ੂਲਃ ਸਮਗਰ੍ਭਲਿਙ੍ਗਃ| ਸ ਰੌਧਿਰਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਭਵ ਏਵ ਗੁਲ੍ਮੋ ਮਾਸੇ ਵ੍ਯਤੀਤੇ ਦਸ਼ਮੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਃ||੧੯||
ऋतावनाहारतया भयेन विरूक्षणैर्वेगविनिग्रहैश्च| संस्तम्भनोल्लेखनयोनिदोषैर्गुल्मः स्त्रियं रक्तभवोऽभ्युपैति||१८|| यः स्पन्दते पिण्डित एव नाङ्गैश्चिरात् सशूलः समगर्भलिङ्गः| स रौधिरः स्त्रीभव एव गुल्मो मासे व्यतीते दशमे चिकित्स्यः||१९||
🔊 Audio coming soon
ਤਾਵਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸ਼ੋਣਿਤਗੁਲ੍ਮਮਾਹ| ਤਾਵਿਤਿ ਪੁਸ੍ਪਦਰ੍ਸ਼ਨਕਾਲੇ| ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਮਿਤ੍ਯਨੇਨ ਕੁਮਾਰੀਮਤਿਵਦ੍ਧਾਂ ਚ ਨਿਸੇਧਯਤਿ| ਪਿਣ੍ਡਿਤ ਏਵੇਤਿ ਗਰ੍ਭਸ੍ਤ੍ਵਙ੍ਗੈਃ ਸ੍ਪਨ੍ਦਤੇ| ਸਮਗਰ੍ਭਲਿਙ੍ਗ ਇਤਿ ਸ੍ਤਨਪੀਨਤ੍ਵਾਦਿ ਗਰ੍ਭਸਮਾਨਂ ਲਿਙ੍ਗਂ ਭਵਤਿ| ਸ੍ਤ੍ਰੀਭਵ ਏਵੇਤਿ ਅਨੇਨ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਰਕ੍ਤਗੁਲ੍ਮੋਤ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਨਿਸੇਧਯਤਿ| ਮਾਸੇ ਵ੍ਯਤੀਤੇ ਦਸ਼ਮੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯ ਇਤਿ ਪ੍ਰਭਾਵਾਦ੍ਦਸ਼ਮਮਾਸਾਤਿਕ੍ਰਮੇ ਏਵਾਸ੍ਯ ਸੁਖਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਭਵਤਿ, ਅਰ੍ਵਾਕ੍ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਯਾਂ ਤੁ ਸ਼ੋਣਿਤਾਤਿਸ੍ਰੁਤਿਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯੋਪਘਾਤਾਦਿ ਸ੍ਯਾਤ੍| ਯਦੁਚ੍ਯਤੇ- ਗਰ੍ਭਸਮਾਨਲਿਙ੍ਗਤ੍ਵੇਨਾਸ੍ਯ ਦਸ਼ਮਮਾਸਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਰੁਧਿਰਗੁਲ੍ਮਾਵਧਾਰਣਂ ਭਵਤਿ, ਤੇਨਾਰ੍ਵਾਕ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਤ੍ਰ ਨੋਕ੍ਤੇਤਿ; ਤਨ੍ਨ, ਦਸ਼ਮਮਾਸਾਤਿਕ੍ਰਮੇਪਿ ਗਰ੍ਭਾਵਸ੍ਥਾਨਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ- “ਪੁਸ੍ਟੋ ਯਦਾ ਵਰ੍ਸਗਣੈਰਪਿ ਸ੍ਯਾਤ੍” (ਸ਼ਾ.ਅ.੨) ਤਥਾ ਸਮ੍ਪਿਣ੍ਡਿਤਤ੍ਵਂ ਗਰ੍ਭਲਕ੍ਸਣਾਦ੍ਵਿਰੁਦ੍ਧਲਕ੍ਸਣਮੁਕ੍ਤਂ; ਤੇਨ ਦਸ਼ਮਮਾਸਾਦਰ੍ਵਾਗਪਿ ਸ਼ੋਣਿਤਗੁਲ੍ਮਾਵਧਾਰਣਂ ਭਵਤ੍ਯੇਵ; ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਮੇਵ ਸਾਧੁ||੧੮-੧੯||
Adhikarana 13 (20-26) · Śloka 26
ਕ੍ਰਿਯਾਕ੍ਰਮਮਤਃ ਸਿਦ੍ਧਂ ਗੁਲ੍ਮਿਨਾਂ ਗੁਲ੍ਮਨਾਸ਼ਨਮ੍| ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮ੍ਯਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚ ਯੋਗਾਨ੍ ਗੁਲ੍ਮਨਿਬਰ੍ਹਣਾਨ੍||੨੦|| ਰੂਕ੍ਸਵ੍ਯਾਯਾਮਜਂ ਗੁਲ੍ਮਂ ਵਾਤਿਕਂ ਤੀਵ੍ਰਵੇਦਨਮ੍| ਬਦ੍ਧਵਿਣ੍ਮਾਰੁਤਂ ਸ੍ਨੇਹੈਰਾਦਿਤਃ ਸਮੁਪਾਚਰੇਤ੍||੨੧|| ਭੋਜਨਾਭ੍ਯਞ੍ਜਨੈਃ ਪਾਨੈਰ੍ਨਿਰੂਹੈਃ ਸਾਨੁਵਾਸਨੈਃ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯ ਭਿਸਜਾ ਸ੍ਵੇਦਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਗੁਲ੍ਮਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ||੨੨|| ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਮਾਰ੍ਦਵਂ ਕਤ੍ਵਾ ਜਿਤ੍ਵਾ ਮਾਰੁਤਮੁਲ੍ਬਣਮ੍| ਭਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਵਿਬਨ੍ਧਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯ ਸ੍ਵੇਦੋ ਗੁਲ੍ਮਮਪੋਹਤਿ||੨੩|| ਸ੍ਨੇਹਪਾਨਂ ਹਿਤਂ ਗੁਲ੍ਮੇ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣੋਰ੍ਧ੍ਵਨਾਭਿਜੇ| ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਗਤੇ ਬਸ੍ਤਿਰੁਭਯਂ ਜਠਰਾਸ਼੍ਰਯੇ||੨੪|| ਦੀਪ੍ਤੇਗ੍ਨੌ ਵਾਤਿਕੇ ਗੁਲ੍ਮੇ ਵਿਬਨ੍ਧੇਨਿਲਵਰ੍ਚਸੋਃ| ਬਂਹਣਾਨ੍ਯਨ੍ਨਪਾਨਾਨਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਾਨਿ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍||੨੫|| ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ਸ੍ਨੇਹਪਾਨਂ ਨਿਰੂਹਾਃ ਸਾਨੁਵਾਸਨਾਃ| ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾ ਵਾਤਗੁਲ੍ਮੇਸੁ ਕਫਪਿਤ੍ਤਾਨੁਰਕ੍ਸਿਣਾ||੨੬||
क्रियाक्रममतः सिद्धं गुल्मिनां गुल्मनाशनम्| प्रवक्ष्याम्यत ऊर्ध्वं च योगान् गुल्मनिबर्हणान्||२०|| रूक्षव्यायामजं गुल्मं वातिकं तीव्रवेदनम्| बद्धविण्मारुतं स्नेहैरादितः समुपाचरेत्||२१|| भोजनाभ्यञ्जनैः पानैर्निरूहैः सानुवासनैः| स्निग्धस्य भिषजा स्वेदः कर्तव्यो गुल्मशान्तये||२२|| स्रोतसां मार्दवं कृत्वा जित्वा मारुतमुल्बणम्| भित्त्वा विबन्धं स्निग्धस्य स्वेदो गुल्ममपोहति||२३|| स्नेहपानं हितं गुल्मे विशेषेणोर्ध्वनाभिजे| पक्वाशयगते बस्तिरुभयं जठराश्रये||२४|| दीप्तेऽग्नौ वातिके गुल्मे विबन्धेऽनिलवर्चसोः| बृंहणान्यन्नपानानि स्निग्धोष्णानि प्रयोजयेत्||२५|| पुनः पुनः स्नेहपानं निरूहाः सानुवासनाः| प्रयोज्या वातगुल्मेषु कफपित्तानुरक्षिणा||२६||
🔊 Audio coming soon
ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਿਤਿ ਕ੍ਰਿਯਾਕ੍ਰਮਾਭਿਧਾਨਾਦੁਤ੍ਤਰਮ੍| ਸ੍ਨੇਹੈਰਿਤਿ ਚਤੁਰ੍ਭਿਰਪਿ ਸ੍ਨੇਹੈਃ| ਸ੍ਨੇਹੋਪਯੋਗਾਨਾਹ- ਭੋਜਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਸ਼ੇਸੇਣੇਤਿ ਵਚਨੇਨ ਨ ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ; ਵਿਸ਼ੇਸਤਸ੍ਤੁ ਸ੍ਨੇਹਪਾਨਂ ਨਾਭੇਰੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਜਾਤੇ ਗੁਲ੍ਮੇ| ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਗਤ ਇਤਿ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਸਙ੍ਗਤਾਧੋਭਾਗੇ| ਬਸ੍ਤਿਰਿਤਿ ਨਿਰੂਹੋਨੁਵਾਸਨਂ ਚ| ਜਠਰਾਸ਼੍ਰਯ ਇਤਿ ਨਾਭਿਗਤੇ ਨਾਭਿਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਗਤੇ ਚ| ਉਭਯਮਿਤਿ ਨਿਰੂਹਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤੀ| ਵਾਤਗੁਲ੍ਮੇਸ੍ਵਿਤਿ ਵਚਨਾਦ੍ਵਾਤਪ੍ਰਧਾਨੇਸੁ ਗੁਲ੍ਮੇਸ੍ਵਪਿ ਯਥੋਕ੍ਤਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ “ਗੁਲ੍ਮਿਨਾਮਨਿਲਸ਼ਾਨ੍ਤਿਰੁਪਾਯੈਃ” (ਨਿ.ਅ.੩) ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਫਪਿਤ੍ਤਾਨੁਰਕ੍ਸਿਣੇਤਿ ਤਥਾ ਸ੍ਨੇਹਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋ ਯਥਾ ਕਫਪਿਤ੍ਤੇ ਨ ਵਰ੍ਧੇਤੇ||੨੦-੨੬||
Adhikarana 14 (27-28) · Śloka 28
ਕਫੋ ਵਾਤੇ ਜਿਤਪ੍ਰਾਯੇ ਪਿਤ੍ਤਂ ਸ਼ੋਣਿਤਮੇਵ ਵਾ| ਯਦਿ ਕੁਪ੍ਯਤਿ ਵਾ ਤਸ੍ਯ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ||੨੭|| ਯਥੋਲ੍ਬਣਸ੍ਯ ਦੋਸਸ੍ਯ ਤਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਂ ਭਿਸਗ੍ਜਿਤਮ੍| ਆਦਾਵਨ੍ਤੇ ਚ ਮਧ੍ਯੇ ਚ ਮਾਰੁਤਂ ਪਰਿਰਕ੍ਸਤਾ||੨੮||
कफो वाते जितप्राये पित्तं शोणितमेव वा| यदि कुप्यति वा तस्य क्रियमाणे चिकित्सिते||२७|| यथोल्बणस्य दोषस्य तत्र कार्यं भिषग्जितम्| आदावन्ते च मध्ये च मारुतं परिरक्षता||२८||
🔊 Audio coming soon
ਵਾਤਚਿਕਿਤ੍ਸਯਾ ਵਦ੍ਧਕਫਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਕਫੋ ਵਾਤੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਜਿਤਪ੍ਰਾਯ ਇਤਿ ਵਚਨਾਤ੍ ਕਫਾਦ੍ਯਵਦ੍ਧ੍ਯਾ ਵਾਤੋ ਯਥਾ ਜਿਤਪ੍ਰਾਯੋ ਭਵਤਿ ਤਥਾ ਵਾਤਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਕਾਰ੍ਯਾ| ਯਥੋਲ੍ਬਣਸ੍ਯੇਤਿ ਵਾਤਚਿਕਿਤ੍ਸਯਾ ਯ ਉਲ੍ਬਣੋ ਦੋਸੋ ਭਵਤਿ ਕਫਾਦਿਃ, ਤਸ੍ਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ| ਤਸ੍ਯਾਮਪਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਯਾਂ ਵਾਤਵਦ੍ਧਿਰ੍ਯਥਾ ਨ ਭਵਤਿ ਤਥਾ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਿਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਆਦਾਵਿਤ੍ਯਾਦਿ||੨੭-੨੮||
Adhikarana 15 (29-31) · Śloka 31
ਵਾਤਗੁਲ੍ਮੇ ਕਫੋ ਵਦ੍ਧੋ ਹਤ੍ਵਾਗ੍ਨਿਮਰੁਚਿਂ ਯਦਿ| ਹਲ੍ਲਾਸਂ ਗੌਰਵਂ ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਂ ਜਨਯੇਦੁਲ੍ਲਿਖੇਤ੍ਤੁ ਤਮ੍||੨੯|| ਸ਼ੂਲਾਨਾਹਵਿਬਨ੍ਧੇਸੁ ਗੁਲ੍ਮੇ ਵਾਤਕਫੋਲ੍ਬਣੇ| ਵਰ੍ਤਯੋ ਗੁਟਿਕਾਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਕਫਵਾਤਹਰਂ ਹਿਤਮ੍||੩੦|| ਪਿਤ੍ਤਂ ਵਾ ਯਦਿ ਸਂਵਦ੍ਧਂ ਸਨ੍ਤਾਪਂ ਵਾਤਗੁਲ੍ਮਿਨਃ| ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਿਰੇਚ੍ਯਃ ਸ ਭਵੇਤ੍ ਸਸ੍ਨੇਹੈਰਾਨੁਲੋਮਿਕੈਃ||੩੧||
वातगुल्मे कफो वृद्धो हत्वाऽग्निमरुचिं यदि| हृल्लासं गौरवं तन्द्रां जनयेदुल्लिखेत्तु तम्||२९|| शूलानाहविबन्धेषु गुल्मे वातकफोल्बणे| वर्तयो गुटिकाश्चूर्णं कफवातहरं हितम्||३०|| पित्तं वा यदि संवृद्धं सन्तापं वातगुल्मिनः| कुर्याद्विरेच्यः स भवेत् सस्नेहैरानुलोमिकैः||३१||
🔊 Audio coming soon
ਗੁਲ੍ਮੇ ਯਦ੍ਯਪਿ ਵਮਨਂ ਨਿਸਿਦ੍ਧਂ, ਤਥਾਪ੍ਯਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਵਮਨਂ ਤਦਪਵਾਦਰੂਪਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਵਾਤਗੁਲ੍ਮ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਰ੍ਤਯ ਇਤਿ ਫਲਵਰ੍ਤਯਃ| ਆਨੁਲੌਮਿਕੈਰਿਤਿ ਵਚਨੇਨ ਤੀਵ੍ਰਵਿਰੇਚਨਂ ਵਾਤਕੋਪਨਂ ਨਿਸੇਧਯਤਿ||੨੯-੩੧||
Adhikarana 16 (32) · Śloka 32
ਗੁਲ੍ਮੋ ਯਦ੍ਯਨਿਲਾਦੀਨਾਂ ਕਤੇ ਸਮ੍ਯਗ੍ਭਿਸਗ੍ਜਿਤੇ| ਨ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸੋਵਸੇਕਾਤ੍ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ||੩੨||
गुल्मो यद्यनिलादीनां कृते सम्यग्भिषग्जिते| न प्रशाम्यति रक्तस्य सोऽवसेकात् प्रशाम्यति||३२||
🔊 Audio coming soon
ਰਕ੍ਤਸ੍ਰਾਵਣਂ ਗੁਲ੍ਮਪ੍ਰਦੇਸ਼ੇ ਏਵ ਸ਼ਙ੍ਗਾਦਿਨਾ, ਰਕ੍ਤਾਧਿਸ੍ਠਾਨਤ੍ਵਾਦ੍ਗੁਲ੍ਮਸ੍ਯ; ਬਾਹੁਸਿਰਾਵ੍ਯਧੇਨ ਰਕ੍ਤਸ੍ਰਾਵਣਂ ਗੁਲ੍ਮਸ੍ਯੇਤਰਚਿਕਿਤ੍ਸਯਾਪ੍ਰਸ਼ਮੇ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਰਕ੍ਤਾਧਿਸ੍ਠਾਨਤ੍ਵਂ ਚ ਗੁਲ੍ਮਪਾਕਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵੇ ਦਰ੍ਸ਼ਨੀਯਮ੍||੩੨||
Adhikarana 17 (33-35) · Śloka 35
ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣੇਨੋਦਿਤੇ ਗੁਲ੍ਮੇ ਪੈਤ੍ਤਿਕੇ ਸ੍ਰਂਸਨਂ ਹਿਤਮ੍| ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣੇਨ ਤੁ ਸਮ੍ਭੂਤੇ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪ੍ਰਸ਼ਮਨਂ ਪਰਮ੍||੩੩|| ਪਿਤ੍ਤਂ ਵਾ ਪਿਤ੍ਤਗੁਲ੍ਮਂ ਵਾ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਸ੍ਥਿਤਮ੍| ਕਾਲਵਿਨ੍ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍ ਸਦ੍ਯਃ ਸਤਿਕ੍ਤੈਃ ਕ੍ਸੀਰਬਸ੍ਤਿਭਿਃ||੩੪|| ਪਯਸਾ ਵਾ ਸੁਖੋਸ੍ਣੇਨ ਸਤਿਕ੍ਤੇਨ ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍| ਭਿਸਗਗ੍ਨਿਬਲਾਪੇਕ੍ਸੀ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਤੈਲ੍ਵਕੇਨ ਵਾ||੩੫||
स्निग्धोष्णेनोदिते गुल्मे पैत्तिके स्रंसनं हितम्| रूक्षोष्णेन तु सम्भूते सर्पिः प्रशमनं परम्||३३|| पित्तं वा पित्तगुल्मं वा ज्ञात्वा पक्वाशयस्थितम्| कालविन्निर्हरेत् सद्यः सतिक्तैः क्षीरबस्तिभिः||३४|| पयसा वा सुखोष्णेन सतिक्तेन विरेचयेत्| भिषगग्निबलापेक्षी सर्पिषा तैल्वकेन वा||३५||
🔊 Audio coming soon
ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣੇਨ ਤੁ ਸਮ੍ਭੂਤੇ ਪੈਤ੍ਤਿਕੇ ਇਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਤਯੈਵ ਪਿਤ੍ਤਂ ਵਦ੍ਧਂ ਭਵਤਿ| ਤੈਲ੍ਵਕਂ ਸਰ੍ਪਿਰੁਦਰੇ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਮ||੩੩-੩੫||
Adhikarana 18 (36-37) · Śloka 37
ਤਸ੍ਣਾਜ੍ਵਰਪਰੀਦਾਹਸ਼ੂਲਸ੍ਵੇਦਾਗ੍ਨਿਮਾਰ੍ਦਵੇ| ਗੁਲ੍ਮਿਨਾਮਰੁਚੌ ਚਾਪਿ ਰਕ੍ਤਮੇਵਾਵਸੇਚਯੇਤ੍||੩੬|| ਛਿਨ੍ਨਮੂਲਾ ਵਿਦਹ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨ ਗੁਲ੍ਮਾ ਯਾਨ੍ਤਿ ਚ ਕ੍ਸਯਮ੍| ਰਕ੍ਤਂ ਹਿ ਵ੍ਯਮ੍ਲਤਾਂ ਯਾਤਿ, ਤਚ੍ਚ ਨਾਸ੍ਤਿ ਨ ਚਾਸ੍ਤਿ ਰੁਕ੍||੩੭||
तृष्णाज्वरपरीदाहशूलस्वेदाग्निमार्दवे| गुल्मिनामरुचौ चापि रक्तमेवावसेचयेत्||३६|| छिन्नमूला विदह्यन्ते न गुल्मा यान्ति च क्षयम्| रक्तं हि व्यम्लतां याति, तच्च नास्ति न चास्ति रुक्||३७||
🔊 Audio coming soon
ਤਸ੍ਣਾਜ੍ਵਰੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਗੁਲ੍ਮਵਿਦਾਹੇ ਉਪਕ੍ਰਮਮਾਹ| ਰਕ੍ਤਾਵਸੇਚਨਂ ਕਤਂ ਚੇਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮੂਲਾ ਗੁਲ੍ਮਾ ਨ ਵਿਦਹ੍ਯਨ੍ਤੇ; ਛਿਨ੍ਨਮੂਲਾ ਇਤਿ ਚ੍ਛਿਨ੍ਨਸ਼ੋਣਿਤਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਛਿਨ੍ਨਮੂਲਤ੍ਵਮੇਵ ਸ੍ਫੋਰਯਤਿ- ਰਕ੍ਤਂ ਹੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਵ੍ਯਮ੍ਲਤਾਂ ਵਿਦਾਹਮ੍| ਤਚ੍ਚ ਨਾਸ੍ਤੀਤਿ ਸ਼ੋਣਿਤਮਵਸੇਕਾਨ੍ਨਾਸ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਸ੍ਯ ਰਕ੍ਤਸ੍ਯਾਭਾਵਾਦ੍ਰੁਗਪਿ ਨਾਸ੍ਤਿ||੩੬-੩੭||
Adhikarana 19 (38) · Śloka 38
ਹਤਦੋਸਂ ਪਰਿਮ੍ਲਾਨਂ ਜਾਙ੍ਗਲੈਸ੍ਤਰ੍ਪਿਤਂ ਰਸੈਃ| ਸਮਾਸ਼੍ਵਸ੍ਤਂ ਸਸ਼ੇਸਾਰ੍ਤਿਂ ਸਰ੍ਪਿਰਭ੍ਯਾਸਯੇਤ੍ ਪੁਨਃ||੩੮||
हृतदोषं परिम्लानं जाङ्गलैस्तर्पितं रसैः| समाश्वस्तं सशेषार्तिं सर्पिरभ्यासयेत् पुनः||३८||
🔊 Audio coming soon
ਹਤਦੋਸਮਿਤਿ ਸ਼ੋਣਿਤਾਵਸੇਕੇਨ ਹਤਦੋਸਂ, ਪਰਿਮ੍ਲਾਨਮਿਤਿ ਕ੍ਸੀਣਕਾਯਮ੍||੩੮||
Adhikarana 20 (39) · Śloka 39
ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਤਿਵਦ੍ਧਤ੍ਵਾਤ੍ ਕ੍ਰਿਯਾਮਨੁਪਲਭ੍ਯ ਚ| ਯਦਿ ਗੁਲ੍ਮੋ ਵਿਦਹ੍ਯੇਤ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਤਤ੍ਰ ਭਿਸਗ੍ਜਿਤਮ੍||੩੯||
रक्तपित्तातिवृद्धत्वात् क्रियामनुपलभ्य च| यदि गुल्मो विदह्येत शस्त्रं तत्र भिषग्जितम्||३९||
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਰਿਯਾਮਿਤਿ ਸ਼ੋਣਿਤਾਵਸੇਕਰੂਪਾਂ ਕ੍ਰਿਯਾਮ੍| ਵਿਦਹ੍ਯੇਤ ਪਚ੍ਯਤੇ||੩੯||
Adhikarana 21 (40) · Śloka 40
ਗੁਰੁਃ ਕਠਿਨਸਂਸ੍ਥਾਨੋ ਗੂਢਮਾਂਸਾਨ੍ਤਰਾਸ਼੍ਰਯਃ| ਅਵਿਵਰ੍ਣਃ ਸ੍ਥਿਰਸ਼੍ਚੈਵ ਹ੍ਯਪਕ੍ਵੋ ਗੁਲ੍ਮ ਉਚ੍ਯਤੇ||੪੦||
गुरुः कठिनसंस्थानो गूढमांसान्तराश्रयः| अविवर्णः स्थिरश्चैव ह्यपक्वो गुल्म उच्यते||४०||
🔊 Audio coming soon
ਗੁਰੁਃ ਕਠਿਨੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾਪਕ੍ਵਪਚ੍ਯਮਾਨਪਕ੍ਵਗੁਲ੍ਮਲਕ੍ਸਣਮਾਹ| ਗੂਢਮਾਂਸਸ਼੍ਚਾਸੌ ਅਨ੍ਤਰਾਸ਼੍ਰਯਸ਼੍ਚੇਤਿ ਗੂਢਮਾਂਸਾਨ੍ਤਰਾਸ਼੍ਰਯਃ| ਸ੍ਥਿਰ ਇਤਿ ਉਨ੍ਨਤਃ||੪੦||
Adhikarana 22 (41) · Śloka 41
ਦਾਹਸ਼ੂਲਾਰ੍ਤਿਸਙ੍ਕ੍ਸੋਭਸ੍ਵਪ੍ਨਨਾਸ਼ਾਰਤਿਜ੍ਵਰੈਃ| ਵਿਦਹ੍ਯਮਾਨਂ ਜਾਨੀਯਾਦ੍ਗੁਲ੍ਮਂ ਤਮੁਪਨਾਹਯੇਤ੍||੪੧||
दाहशूलार्तिसङ्क्षोभस्वप्ननाशारतिज्वरैः| विदह्यमानं जानीयाद्गुल्मं तमुपनाहयेत्||४१||
🔊 Audio coming soon
ਤਮੁਪਨਾਹਯੇਦਿਤਿ ਉਸ੍ਣਦ੍ਰਵ੍ਯਕਤਂ ਲੇਪਂ ਪਾਚਨਾਰ੍ਥਂ ਦਦ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੪੧||
Adhikarana 23 (42-45) · Śloka 45
ਵਿਦਾਹਲਕ੍ਸਣੇ ਗੁਲ੍ਮੇ ਬਹਿਸ੍ਤੁਙ੍ਗੇ ਸਮੁਨ੍ਨਤੇ| ਸ਼੍ਯਾਵੇ ਸਰਕ੍ਤਪਰ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੇ ਬਸ੍ਤਿਸਨ੍ਨਿਭੇ||੪੨|| ਨਿਪੀਡਿਤੋਨ੍ਨਤੇ ਸ੍ਤਬ੍ਧੇ ਸੁਪ੍ਤੇ ਤਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਪੀਡਨਾਤ੍| ਤਤ੍ਰੈਵ ਪਿਣ੍ਡਿਤੇ ਸ਼ੂਲੇ ਸਮ੍ਪਕ੍ਵਂ ਗੁਲ੍ਮਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍||੪੩|| ਤਤ੍ਰ ਧਾਨ੍ਵਨ੍ਤਰੀਯਾਣਾਮਧਿਕਾਰਃ ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਧੌ| ਵੈਦ੍ਯਾਨਾਂ ਕਤਯੋਗ੍ਯਾਨਾਂ ਵ੍ਯਧਸ਼ੋਧਨਰੋਪਣੇ||੪੪|| ਅਨ੍ਤਰ੍ਭਾਗਸ੍ਯ ਚਾਪ੍ਯੇਤਤ੍ ਪਚ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਹਤ੍ਕ੍ਰੋਡਸ਼ੂਨਤਾਨ੍ਤਃਸ੍ਥੇ ਬਹਿਃਸ੍ਥੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਨਿਰ੍ਗਤਿਃ||੪੫||
विदाहलक्षणे गुल्मे बहिस्तुङ्गे समुन्नते| श्यावे सरक्तपर्यन्ते संस्पर्शे बस्तिसन्निभे||४२|| निपीडितोन्नते स्तब्धे सुप्ते तत्पार्श्वपीडनात्| तत्रैव पिण्डिते शूले सम्पक्वं गुल्ममादिशेत्||४३|| तत्र धान्वन्तरीयाणामधिकारः क्रियाविधौ| वैद्यानां कृतयोग्यानां व्यधशोधनरोपणे||४४|| अन्तर्भागस्य चाप्येतत् पच्यमानस्य लक्षणम्| हृत्क्रोडशूनताऽन्तःस्थे बहिःस्थे पार्श्वनिर्गतिः||४५||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਦਾਹਲਕ੍ਸਣੇ ਇਤਿ ਦਾਹਾਦਿਸ੍ਵਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਬਹਿਸ੍ਤੁਙ੍ਗੇ ਇਤਿ ਬਾਹ੍ਯਤ ਉਨ੍ਨਤੇ| ਸਮੁਨ੍ਨਤੇ ਇਤਿ ਸਮਤ੍ਵੇਨੋਨ੍ਨਤੇ, ਨ ਨਿਮ੍ਨੋਚ੍ਚਵਿਭਾਗੇਨ| ਨਿਪੀਡਿਤਾਨਨ੍ਤਰਮੁਨ੍ਨਤੇ ਨਿਪੀਡਿਤੋਨ੍ਨਤੇ| ਸ੍ਤਬ੍ਧੇ ਇਤਿ ਵਰ੍ਤੁਲੇ| ਸੁਪ੍ਤੇ ਇਤਿ ਮਨ੍ਦਵੇਦਨੇ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਧਾਨ੍ਵਨ੍ਤਰੀਯਾਣਾਮਿਤਿ ਧਨ੍ਵਨ੍ਤਰਿਤਨ੍ਤ੍ਰਾਧ੍ਯਾਯਿਨਾਂ ਸ਼ਲ੍ਯਵਿਦਾਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਤਾ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕਰ੍ਮਣਿ ਯੋਗ੍ਯਾ ਯੈਸ੍ਤੇ ਕਤਯੋਗ੍ਯਾਃ| ਗੁਲ੍ਮਸ੍ਯ ਚ ਪਾਕਃ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇ ਨਿਸਿਦ੍ਧਃ- “ਸ ਯਸ੍ਮਾਦਾਤ੍ਮਨਿ ਚਯਂ ਗਚ੍ਛਤ੍ਯਪ੍ਸ੍ਵਿਵ ਬੁਦ੍ਬੁਦਃ| ਅਨ੍ਤਃਸਰਤਿ ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਚ ਨ ਪਾਕਮੁਪ੍ਨਯਾਤ੍ਯਤਃ” (ਉ.ਤਂ.ਅ.੪੨) ਇਤਿ; ਤਥਾਪੀਹ ਕਤਵਾਸ੍ਤੁਪਰਿਗ੍ਰਹਸ੍ਯ ਗੁਲ੍ਮਸ੍ਯ ਪਾਕ ਉਚ੍ਯਤੇ, ਯਸ੍ਤੁ ਅਕਤਵਾਸ੍ਤੁਪਰਿਗ੍ਰਹਃ ਸ ਨ ਪਚ੍ਯਤ ਇਤੀਹਾਪ੍ਯਨੁਮਤਂ; ਯਸ੍ਤੁ ਕਤਵਾਸ੍ਤੁਪਰਿਗ੍ਰਹਤਯਾ ਪਚ੍ਯਤ ਇਤਿ ਉਚ੍ਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਵਿਦ੍ਰਧਿਤ੍ਵੇਨ ਪਾਕੋ ਜਾਯਤ ਇਤਿ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਮਾਤ੍ਰੇਣ ਵਿਸਂਵਾਦਃ| ਅਨ੍ਤਰ੍ਭਾਗਸ੍ਯੇਤਿ ਕੋਸ੍ਠਮਧ੍ਯਸ੍ਥਿਤਸ੍ਯ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਸਰ੍ਵ ਏਵ ਗੁਲ੍ਮਃ ਕੋਸ੍ਠਸ੍ਥਸ੍ਤਥਾਪੀਹ ਯੋ ਬਹਿਰੁਨ੍ਨਤਸ਼੍ਚਿਤੋ ਨ ਭਵਤਿ ਸ ਇਹ ਤਤ੍ਸ੍ਥੋਭਿਪ੍ਰੇਤਃ| ਹਤ੍ਕ੍ਰੋਡਸ਼ੂਨਤਾਨ੍ਤਃਸ੍ਥੇ ਇਤਿ ਅਨ੍ਤਃਸ੍ਥਪਾਕੇ ਹਤ੍ਕ੍ਰੋਡਸ੍ਯ ਸ਼ੂਨਤਾ ਭਵਤਿ; ਬਹਿਃਸ੍ਥੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਨਿਰ੍ਗਤਿਃ, ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਨਿਰ੍ਗਤਿਰ੍ਗੁਲ੍ਮ ਏਵ ਦਸ਼੍ਯਤੇ| ਕੇਚਿਤ੍ਤੁ ਸ਼੍ਲੋਕਮੇਨਂ ਨ ਪਠਨ੍ਤਿ||੪੨-੪੫||
Adhikarana 24 (46-47) · Śloka 48
ਪਕ੍ਵਃ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਸਙ੍ਕ੍ਲੇਦ੍ਯ ਵ੍ਰਜਤ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਮਧੋਪਿ ਵਾ| ਸ੍ਵਯਮ੍ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਂ ਤਂ ਦੋਸਮੁਪੇਕ੍ਸੇਤ ਹਿਤਾਸ਼ਨੈਃ ||੪੬|| ਦਸ਼ਾਹਂ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਾਹਂ ਵਾ ਰਕ੍ਸਨ੍ ਭਿਸਗੁਪਦ੍ਰਵਾਨ੍| ਅਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਹਿਤਂ ਪਾਨਂ ਸਰ੍ਪਿਸਃ ਸਵਿਸ਼ੋਧਨਮ੍||੪੭|| ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਤਿਕ੍ਤਂ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਪ੍ਰਯੋਗੇ ਸਰ੍ਪਿਰਿਸ੍ਯਤੇ|੪੮|
पक्वः स्रोतांसि सङ्क्लेद्य व्रजत्यूर्ध्वमधोऽपि वा| स्वयम्प्रवृत्तं तं दोषमुपेक्षेत हिताशनैः ||४६|| दशाहं द्वादशाहं वा रक्षन् भिषगुपद्रवान्| अत ऊर्ध्वं हितं पानं सर्पिषः सविशोधनम्||४७|| शुद्धस्य तिक्तं सक्षौद्रं प्रयोगे सर्पिरिष्यते|४८|
🔊 Audio coming soon
ਵ੍ਰਜਤ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਮਿਤਿ ਸਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਨ੍ਤਃਸ੍ਥੇਨਾਭਿਪ੍ਰੇਤਃ| ਉਪੇਕ੍ਸੇਤ ਹਿਤਾਸ਼ਨੈਰਿਤਿ ਹਿਤਾਸ਼ਨਸ੍ਤਿਸ੍ਠੇਤ੍ ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਭੇਸਜਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਰਕ੍ਸਨ੍ਨੁਪਦ੍ਰਵਾਨਿਤਿ ਉਪਦ੍ਰਵੇਭ੍ਯੋ ਜ੍ਵਰਾਦਿਭ੍ਯੋ ਰਕ੍ਸਨ੍ਨਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਵਿਸ਼ੋਧਨਮਿਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਸ਼ੋਧਨਂ ਸਰ੍ਪਿਃਪਾਨਮ੍| ਤਿਕ੍ਤਮਿਤਿ ਤਿਕ੍ਤਦ੍ਰਵ੍ਯਸਾਧਿਤਮ੍||੪੬-੪੭||-
Adhikarana 25 (48-55) · Śloka 56
ਸ਼ੀਤਲੈਰ੍ਗੁਰੁਭਿਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਰ੍ਗੁਲ੍ਮੇ ਜਾਤੇ ਕਫਾਤ੍ਮਕੇ||੪੮|| ਅਵਮ੍ਯਸ੍ਯਾਲ੍ਪਕਾਯਾਗ੍ਨੇਃ ਕੁਰ੍ਯਾਲ੍ਲਙ੍ਘਨਮਾਦਿਤਃ| ਮਨ੍ਦੋਗ੍ਨਿਰ੍ਵੇਦਨਾ ਮਨ੍ਦਾ ਗੁਰੁਸ੍ਤਿਮਿਤਕੋਸ੍ਠਤਾ||੪੯|| ਸੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਾ ਚਾਰੁਚਿਰ੍ਯਸ੍ਯ ਸ ਗੁਲ੍ਮੀ ਵਮਨੋਪਗਃ| ਉਸ੍ਣੈਰੇਵੋਪਚਰ੍ਯਸ਼੍ਚ ਕਤੇ ਵਮਨਲਙ੍ਘਨੇ||੫੦|| ਯੋਜ੍ਯਸ਼੍ਚਾਹਾਰਸਂਸਰ੍ਗੋ ਭੇਸਜੈਃ ਕਟੁਤਿਕ੍ਤਕੈਃ| ਸਾਨਾਹਂ ਸਵਿਬਨ੍ਧਂ ਚ ਗੁਲ੍ਮਂ ਕਠਿਨਮੁਨ੍ਨਤਮ੍||੫੧|| ਦਸ੍ਟ੍ਵਾਦੌ ਸ੍ਵੇਦਯੇਦ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਚ ਵਿਲਯੇਦ੍ਭਿਸਕ੍| ਲਙ੍ਘਨੋਲ੍ਲੇਖਨੇ ਸ੍ਵੇਦੇ ਕਤੇਗ੍ਨੌ ਸਮ੍ਪ੍ਰਧੁਕ੍ਸਿਤੇ||੫੨|| ਕਫਗੁਲ੍ਮੀ ਪਿਬੇਤ੍ ਕਾਲੇ ਸਕ੍ਸਾਰਕਟੁਕਂ ਘਤਮ੍| ਸ੍ਥਾਨਾਦਪਸਤਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਕਫਗੁਲ੍ਮਂ ਵਿਰੇਚਨੈਃ||੫੩|| ਸਸ੍ਨੇਹੈਰ੍ਬਸ੍ਤਿਭਿਰ੍ਵਾਪਿ ਸ਼ੋਧਯੇਦ੍ਦਾਸ਼ਮੂਲਿਕੈਃ| ਮਨ੍ਦੇਗ੍ਨਾਵਨਿਲੇ ਮੂਢੇ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਸਸ੍ਨੇਹਮਾਸ਼ਯਮ੍||੫੪|| ਗੁਟਿਕਾਚੂਰ੍ਣਨਿਰ੍ਯੂਹਾਃ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾਃ ਕਫਗੁਲ੍ਮਿਨਾਮ੍| ਕਤਮੂਲਂ ਮਹਾਵਾਸ੍ਤੁਂ ਕਠਿਨਂ ਸ੍ਤਿਮਿਤਂ ਗੁਰੁਮ੍||੫੫|| ਜਯੇਤ੍ਕਫਕਤਂ ਗੁਲ੍ਮਂ ਕ੍ਸਾਰਾਰਿਸ੍ਟਾਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮਭਿਃ|੫੬|
शीतलैर्गुरुभिः स्निग्धैर्गुल्मे जाते कफात्मके||४८|| अवम्यस्याल्पकायाग्नेः कुर्याल्लङ्घनमादितः| मन्दोऽग्निर्वेदना मन्दा गुरुस्तिमितकोष्ठता||४९|| सोत्क्लेशा चारुचिर्यस्य स गुल्मी वमनोपगः| उष्णैरेवोपचर्यश्च कृते वमनलङ्घने||५०|| योज्यश्चाहारसंसर्गो भेषजैः कटुतिक्तकैः| सानाहं सविबन्धं च गुल्मं कठिनमुन्नतम्||५१|| दृष्ट्वाऽऽदौ स्वेदयेद्युक्त्या स्विन्नं च विलयेद्भिषक्| लङ्घनोल्लेखने स्वेदे कृतेऽग्नौ सम्प्रधुक्षिते||५२|| कफगुल्मी पिबेत् काले सक्षारकटुकं घृतम्| स्थानादपसृतं ज्ञात्वा कफगुल्मं विरेचनैः||५३|| सस्नेहैर्बस्तिभिर्वाऽपि शोधयेद्दाशमूलिकैः| मन्देऽग्नावनिले मूढे ज्ञात्वा सस्नेहमाशयम्||५४|| गुटिकाचूर्णनिर्यूहाः प्रयोज्याः कफगुल्मिनाम्| कृतमूलं महावास्तुं कठिनं स्तिमितं गुरुम्||५५|| जयेत्कफकृतं गुल्मं क्षारारिष्टाग्निकर्मभिः|५६|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੀਤਲੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਕਫਗੁਲ੍ਮਮਨੁਸਤ੍ਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਕ੍ਰਮਮਾਹ| ਸਕ੍ਸਾਰਕਟੁਕਮਿਤਿ ਕ੍ਸਾਰਕਟੁਦ੍ਰਵ੍ਯਸਾਧਿਤਮ੍| ਅਪਸਤਮਿਤਿ ਚਲਿਤਮ੍| ਦਾਸ਼ਮੂਲਿਕੈਰਿਤਿ ਦਸ਼ਮੂਲਕਤਬਸ੍ਤਯੋ ਬਸ੍ਤਿਸੂਤ੍ਰੀਯੇ (ਸਿ.ਅ.੩) ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਾਃ| ਮੂਢੇ ਇਤਿ ਸਮ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤੇ, ਆਵਤੇ ਇਤਿ ਯਾਵਤ੍| ਗੁਟਿਕਾਚੂਰ੍ਣਨਿਰ੍ਯੂਹਾ ਇਤਿ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਾ ਗੁਟਿਕਾਦਯਃ| ਕ੍ਸਾਰਾਰਿਸ੍ਟਾਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮਭਿਰਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਕ੍ਸਾਰਸ੍ਯਾਤ੍ਰਾਪ੍ਰਸ੍ਤੁਤਯਾ ਸ਼ਲ੍ਯਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਏਵ ਤਾਵਦ੍ਵਿਸ੍ਤਰੇਣਾਭਿਧਾਨਮ੍, ਅਤ੍ਰਾਪਿ ਚ ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਧ੍ਯਾਯੇ ਕ੍ਸਾਰਾ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਾਃ; ਅਗ੍ਨਿਕਰ੍ਮਾਤ੍ਰਾਪਿ ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪੇਣ ਗੁਲ੍ਮਸ੍ਥਾਨੇ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਂ, ਪਰਾਧਿਕਾਰੇ ਵਿਸ੍ਤਾਰਾਨਭਿਧਾਨਾਤ੍||੪੮-੫੫||-
Adhikarana 26 (56-59) · Śloka 60
ਦੋਸਪ੍ਰਕਤਿਗੁਲ੍ਮਰ੍ਤੁਯੋਗਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਕਫੋਲ੍ਬਣੇ||੫੬|| ਬਲਦੋਸਪ੍ਰਮਾਣਜ੍ਞਃ ਕ੍ਸਾਰਂ ਗੁਲ੍ਮੇ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਏਕਾਨ੍ਤਰਂ ਦ੍ਵ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਵਾ ਤ੍ਰ੍ਯਹਂ ਵਿਸ਼੍ਰਮ੍ਯ ਵਾ ਪੁਨਃ||੫੭|| ਸ਼ਰੀਰਬਲਦੋਸਾਣਾਂ ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਪਣਕੋਵਿਦਃ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣਂ ਮਧੁਰਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਮਾਂਸਕ੍ਸੀਰਘਤਾਸ਼ਿਨਃ||੫੮|| ਛਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਛਿਤ੍ਤ੍ਵਾਸ਼ਯਾਤ੍ ਕ੍ਸਾਰਃ ਕ੍ਸਰਤ੍ਵਾਤ ਕ੍ਸਾਰਯਤ੍ਯਧਃ| ਮਨ੍ਦੇਗ੍ਨਾਵਰੁਚੌ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯੇ ਮਦ੍ਯੇ ਸਸ੍ਨੇਹਮਸ਼੍ਨਤਾਮ੍||੫੯|| ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾ ਮਾਰ੍ਗਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਮਰਿਸ੍ਟਾਃ ਕਫਗੁਲ੍ਮਿਨਾਮ੍|੬੦|
दोषप्रकृतिगुल्मर्तुयोगं बुद्ध्वा कफोल्बणे||५६|| बलदोषप्रमाणज्ञः क्षारं गुल्मे प्रयोजयेत्| एकान्तरं द्व्यन्तरं वा त्र्यहं विश्रम्य वा पुनः||५७|| शरीरबलदोषाणां वृद्धिक्षपणकोविदः| श्लेष्माणं मधुरं स्निग्धं मांसक्षीरघृताशिनः||५८|| छित्त्वा छित्त्वाऽऽशयात् क्षारः क्षरत्वात क्षारयत्यधः| मन्देऽग्नावरुचौ सात्म्ये मद्ये सस्नेहमश्नताम्||५९|| प्रयोज्या मार्गशुद्ध्यर्थमरिष्टाः कफगुल्मिनाम्|६०|
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਸਾਰਸ੍ਯ ਮਹਾਤ੍ਯਯਤ੍ਵੇਨ ਦੋਸਾਦਿਜ੍ਞਾਨਪੂਰ੍ਵਿਕਾਮਨ੍ਤਰਾਨ੍ਤਰਾ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਮਾਹ- ਦੋਸੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਰ ਕ੍ਸਾਰਾਨੁਗੁਣੋ ਦੋਸਃ ਕਫਃ, ਪ੍ਰਕਤਿਃ ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕੀ, ਗੁਲ੍ਮਸ਼੍ਚ ਸ੍ਥਿਰਃ, ਤੁਰ੍ਹੇਮਨ੍ਤਃ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰੋ ਵਾ| ਏਕਾਨ੍ਤਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੋਸਾਦਿਸੁ ਸਰ੍ਵੇਸੁ ਕ੍ਸਾਰਾਨੁਗੁਣੇਸ੍ਵੇਕਾਨ੍ਤਰਂ ਵਿਸ਼੍ਰਮ੍ਯ, ਅਨ੍ਯਤਮਾਨੁਗੁਣ੍ਯੇ ਦ੍ਵ੍ਯਨ੍ਤਰਂ ਤ੍ਰ੍ਯਹਂ ਵਾ ਵਿਸ਼੍ਰਮ੍ਯ; ਬਲਦੋਸਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਵਾ ਵਿਕਲ੍ਪਃ| ਸ਼ਰੀਰਬਲਦੋਸਾਣਾਂ ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਪਣਕੋਵਿਦ ਇਤਿ ਸ਼ਰੀਰਬਲਵਦ੍ਧੌ ਦੋਸਸ੍ਯ ਚ ਕ੍ਸਪਣੇ ਪਣ੍ਡਿਤਃ| ਮਾਂਸਕ੍ਸੀਰਘਤਾਸ਼ਿਨ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਮਾਂਸਾਦਿਭੋਜਨੇਨ ਕ੍ਸਾਰਪ੍ਰਯੋਗੇ ਸ਼ਰੀਰਬਲਰਕ੍ਸਾ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੇਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ||੫੬-੫੯||-
Adhikarana 27 (60-63) · Śloka 64
ਲਙ੍ਘਨੋਲ੍ਲੇਖਨੈਃ ਸ੍ਵੇਦੈਃ ਸਰ੍ਪਿਃਪਾਨੈਰ੍ਵਿਰੇਚਨੈਃ||੬੦|| ਬਸ੍ਤਿਭਿਰ੍ਗੁਟਿਕਾਚੂਰ੍ਣਕ੍ਸਾਰਾਰਿਸ੍ਟਗਣੈਰਪਿ| ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਃ ਕਤਮੂਲਤ੍ਵਾਦ੍ਯਸ੍ਯ ਗੁਲ੍ਮੋ ਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ||੬੧|| ਤਸ੍ਯ ਦਾਹੋ ਹਤੇ ਰਕ੍ਤੇ ਸ਼ਰਲੋਹਾਦਿਭਿਰ੍ਹਿਤਃ| ਔਸ੍ਣ੍ਯਾਤ੍ਤੈਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯਾਚ੍ਚ ਸ਼ਮਯੇਦਗ੍ਨਿਰ੍ਗੁਲ੍ਮੇ ਕਫਾਨਿਲੌ||੬੨|| ਤਯੋਃ ਸ਼ਮਾਚ੍ਚ ਸਙ੍ਘਾਤੋ ਗੁਲ੍ਮਸ੍ਯ ਵਿਨਿਵਰ੍ਤਤੇ| ਦਾਹੇ ਧਾਨ੍ਵਨ੍ਤਰੀਯਾਣਾਮਤ੍ਰਾਪਿ ਭਿਸਜਾਂ ਬਲਮ੍||੬੩|| ਕ੍ਸਾਰਪ੍ਰਯੋਗੇ ਭਿਸਜਾਂ ਕ੍ਸਾਰਤਨ੍ਤ੍ਰਵਿਦਾਂ ਬਲਮ੍|੬੪|
लङ्घनोल्लेखनैः स्वेदैः सर्पिःपानैर्विरेचनैः||६०|| बस्तिभिर्गुटिकाचूर्णक्षारारिष्टगणैरपि| श्लैष्मिकः कृतमूलत्वाद्यस्य गुल्मो न शाम्यति||६१|| तस्य दाहो हृते रक्ते शरलोहादिभिर्हितः| औष्ण्यात्तैक्ष्ण्याच्च शमयेदग्निर्गुल्मे कफानिलौ||६२|| तयोः शमाच्च सङ्घातो गुल्मस्य विनिवर्तते| दाहे धान्वन्तरीयाणामत्रापि भिषजां बलम्||६३|| क्षारप्रयोगे भिषजां क्षारतन्त्रविदां बलम्|६४|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਰਲੋਹਾਦਿਭਿਰਿਤ੍ਯਨੇਨ ਰੂਕ੍ਸਦਾਹਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਦਾਹਸ਼੍ਚ ਗੁਲ੍ਮਦੇਸ਼ੇ ਏਵ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ| ਦਾਹਕ੍ਸਾਰਯੋਃ ਪਰਾਧਿਕਾਰਤ੍ਵੇਨ ਪਰਬਲਸ੍ਯਾਭਿਪ੍ਰੇਯਸ੍ਤ੍ਵਂ, ਤੇਨ ਤਤ੍ਪਰੇਣੈਵ ਦਾਹਕ੍ਸਾਰਯੋਗਮਾਹ- ਦਾਹ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਸਾਰਤਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯਾਸ੍ਟਾਙ੍ਗੇ ਪਥਗਨਭਿਧਾਨਾਚ੍ਛਲ੍ਯਤਨ੍ਤ੍ਰਮੇਵਾਨੁਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਕ੍ਸਾਰਵਿਧਾਯਕਂ ਕ੍ਸਾਰਤਨ੍ਤ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ||੬੦-੬੩||-
Adhikarana 28 (64) · Śloka 64
ਵ੍ਯਾਮਿਸ਼੍ਰਦੋਸੇ ਵ੍ਯਾਮਿਸ਼੍ਰ ਏਸ ਏਵ ਕ੍ਰਿਯਾਕ੍ਰਮਃ||੬੪||
व्यामिश्रदोषे व्यामिश्र एष एव क्रियाक्रमः||६४||
🔊 Audio coming soon
ਵ੍ਯਾਮਿਸ਼੍ਰਦੋਸੇ ਇਤਿ ਸਂਸਰ੍ਗਜੇ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜੇ ਚ ਵ੍ਯਾਮਿਸ਼੍ਰਃ||੬੪||
Adhikarana 29 (65) · Śloka 65
ਸਿਦ੍ਧਾਨਤਃ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਯੋਗਾਨ੍ ਗੁਲ੍ਮਨਿਬਰ੍ਹਣਾਨ੍| ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਤ੍ਰਿਫਲਾਧਾਨ੍ਯਵਿਡਙ੍ਗਚਵ੍ਯਚਿਤ੍ਰਕੈਃ||੬੫|| ਕਲ੍ਕੀਕਤੈਰ੍ਘਤਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਕ੍ਸੀਰਂ ਵਾਤਗੁਲ੍ਮਨੁਤ੍| ਇਤਿ ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਾਦਿਘਤਮ੍|
सिद्धानतः प्रवक्ष्यामि योगान् गुल्मनिबर्हणान्| त्र्यूषणत्रिफलाधान्यविडङ्गचव्यचित्रकैः||६५|| कल्कीकृतैर्घृतं सिद्धं सक्षीरं वातगुल्मनुत्| इति त्र्यूषणादिघृतम्|
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ ਯੋਗਾਨਾਹ- ਸਿਦ੍ਧਾਨਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਿਦ੍ਧਾਨਿਤਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਯੋਗਸ੍ਤੁਤਿਃ ਸ਼ਿਸ੍ਯਪ੍ਰਵਰ੍ਤਿਕਾ| ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਾਦ੍ਯੇ ਦ੍ਰਵਾਨ੍ਤਰਾਨਭਿਧਾਨਾਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਮੇਵ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਂ ਭਵਤਿ||੬੫||-
Adhikarana 30 (66-68) · Śloka 68
ਏਤ ਏਵ ਚ ਕਲ੍ਕਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਕਸਾਯਃ ਪਾਞ੍ਚਮੂਲਿਕਃ ||੬੬|| ਦ੍ਵਿਪਞ੍ਚਮੂਲਿਕੋ ਵਾਪਿ ਤਦ੍ਘਤਂ ਗੁਲ੍ਮਨੁਤ੍ ਪਰਮ੍| ਇਤਿ ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਾਦਿਘਤਮਪਰਮ੍| (ਸਟ੍ਪਲਂ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਣਿ)||੬੭|| ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਯਾ ਵਾ ਕ੍ਸੀਰਾਰ੍ਥਂ ਸੁਰਯਾ ਦਾਡਿਮੇਨ ਵਾ| ਦਧ੍ਨਃ ਸਰੇਣ ਵਾ ਕਾਰ੍ਯਂ ਘਤਂ ਮਾਰੁਤਗੁਲ੍ਮਨੁਤ੍||੬੮||
एत एव च कल्काः स्युः कषायः पाञ्चमूलिकः ||६६|| द्विपञ्चमूलिको वाऽपि तद्घृतं गुल्मनुत् परम्| इति त्र्यूषणादिघृतमपरम्| (षट्पलं वा पिबेत् सर्पिर्यदुक्तं राजयक्ष्मणि)||६७|| प्रसन्नया वा क्षीरार्थं सुरया दाडिमेन वा| दध्नः सरेण वा कार्यं घृतं मारुतगुल्मनुत्||६८||
🔊 Audio coming soon
ਏਤ ਏਵੇਤਿ ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣੇਤ੍ਯਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਾਃ| ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾ ਮਦ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਕ੍ਸੀਰਾਰ੍ਥਮਿਤਿ ਕ੍ਸੀਰਸ੍ਥਾਨੇ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾ ਦੇਯਾ, ਏਵਂ ਸ੍ਵਰਸਾਦਿਭਿਰਪਿ ਕ੍ਸੀਰਾਰ੍ਥੋ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਃ||੬੬-੬੮||
Adhikarana 31 (69-70) · Śloka 70
ਹਿਙ੍ਗੁਸੌਵਰ੍ਚਲਾਜਾਜੀਬਿਡਦਾਡਿਮਦੀਪ੍ਯਕੈਃ| ਪੁਸ੍ਕਰਵ੍ਯੋਸਧਨ੍ਯਾਕਵੇਤਸਕ੍ਸਾਰਚਿਤ੍ਰਕੈਃ||੬੯|| ਸ਼ਟੀਵਚਾਜਗਨ੍ਧੈਲਾਸੁਰਸੈਸ਼੍ਚ ਵਿਪਾਚਿਤਮ੍| ਸ਼ੂਲਾਨਾਹਹਰਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਦਧ੍ਨਾ ਚਾਨਿਲਗੁਲ੍ਮਿਨਾਮ੍||੭੦|| ਇਤਿ ਹਿਙ੍ਗੁਸੌਵਰ੍ਚਲਾਦ੍ਯਂ ਘਤਮ੍|
हिङ्गुसौवर्चलाजाजीबिडदाडिमदीप्यकैः| पुष्करव्योषधन्याकवेतसक्षारचित्रकैः||६९|| शटीवचाजगन्धैलासुरसैश्च विपाचितम्| शूलानाहहरं सर्पिर्दध्ना चानिलगुल्मिनाम्||७०|| इति हिङ्गुसौवर्चलाद्यं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
ਹਿਙ੍ਗ੍ਵਾਦ੍ਯੇ ਹਿਙ੍ਗ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਕਲ੍ਕਃ; ਦਧਿ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਂ, ਦ੍ਰਵਤ੍ਵਾਤ੍||੬੯-੭੦||
Adhikarana 32 (71-73) · Śloka 73
ਹਪੁਸਾਵ੍ਯੋਸਪਥ੍ਵੀਕਾਚਵ੍ਯਚਿਤ੍ਰਕਸੈਨ੍ਧਵੈਃ| ਸਾਜਾਜੀਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਦੀਪ੍ਯਕੈਰ੍ਵਿਪਚੇਦ੍ਘਤਮ੍||੭੧|| ਸਕੋਲਮੂਲਕਰਸਂ ਸਕ੍ਸੀਰਦਧਿਦਾਡਿਮਮ੍| ਤਤ੍ ਪਰਂ ਵਾਤਗੁਲ੍ਮਘ੍ਨਂ ਸ਼ੂਲਾਨਾਹਵਿਮੋਕ੍ਸਣਮ੍||੭੨|| ਯੋਨ੍ਯਰ੍ਸ਼ੋਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਾਰੁਚਿਜ੍ਵਰਾਨ੍| ਬਸ੍ਤਿਹਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲਂ ਚ ਘਤਮੇਤਦ੍ਵ੍ਯਪੋਹਤਿ||੭੩|| ਇਤਿ ਹਪੁਸਾਦ੍ਯਂ ਘਤਮ੍|
हपुषाव्योषपृथ्वीकाचव्यचित्रकसैन्धवैः| साजाजीपिप्पलीमूलदीप्यकैर्विपचेद्घृतम्||७१|| सकोलमूलकरसं सक्षीरदधिदाडिमम्| तत् परं वातगुल्मघ्नं शूलानाहविमोक्षणम्||७२|| योन्यर्शोग्रहणीदोषश्वासकासारुचिज्वरान्| बस्तिहृत्पार्श्वशूलं च घृतमेतद्व्यपोहति||७३|| इति हपुषाद्यं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
ਹਪੁਸਾਦਿਕਲ੍ਕਃ, ਕੋਲਰਸਾਦੀਨਿ ਪਞ੍ਚਦ੍ਰਵਾਣਿ ਸ੍ਨੇਹਸਮਾਨਿ, “ਪਞ੍ਚਪ੍ਰਭਤਿ ਯਤ੍ਰ ਸ੍ਯੁਰ੍ਦ੍ਰਵਾਣਿ ਸ੍ਨੇਹਸਂਵਿਧੌ| ਤਤ੍ਰ ਸ੍ਨੇਹਸਮਾਨਿ” ਇਤਿ ਵਚਨਾਤ੍; ਦਾਡਿਮਸ੍ਯਾਪਿ ਰਸਾਨ੍ਤਰਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯਾਦ੍ਦ੍ਰਵ ਏਵ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਃ; ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ ਵਿਸ਼੍ਵਾਮਿਤ੍ਰੇ- “ਪਥ੍ਵੀਕਾਜੀਰਕਵ੍ਯੋਸਹਪੁਸਾਜਾਜਿਸੈਨ੍ਧਵੈਃ| ਸਚਵ੍ਯਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਰ੍ਵਹ੍ਨਿਦੀਪ੍ਯਕਸਂਯੁਤੈਃ|| ਦਾਡਿਮਕੋਲਮੂਲਾਨਾਂ ਰਸੇ ਦਧ੍ਨਿ ਪਯਸ੍ਯਪਿ| ਸਿਦ੍ਧਂ ਘਤਂ ਜਯੇਦ੍ਗੁਲ੍ਮਂ ਵਹ੍ਨਿਸਨ੍ਦੀਪਨਂ ਪਰਮ੍” ਇਤਿ||੭੧-੭੩||
Adhikarana 33 (74-75) · Śloka 75
ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾ ਪਿਚੁਰਧ੍ਯਰ੍ਧੋ ਦਾਡਿਮਾਦ੍ਦ੍ਵਿਪਲਂ ਪਲਮ੍| ਧਾਨ੍ਯਾਤ੍ਪਞ੍ਚ ਘਤਾਚ੍ਛੁਣ੍ਠ੍ਯਾਃ ਕਰ੍ਸਃ ਕ੍ਸੀਰਂ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮ੍||੭੪|| ਸਿਦ੍ਧਮੇਤੈਰ੍ਘਤਂ ਸਦ੍ਯੋ ਵਾਤਗੁਲ੍ਮਂ ਵ੍ਯਪੋਹਤਿ| ਯੋਨਿਸ਼ੂਲਂ ਸ਼ਿਰਃਸ਼ੂਲਮਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਵਿਸਮਜ੍ਵਰਮ੍||੭੫|| ਇਤਿ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦ੍ਯਂ ਘਤਮ੍|
पिप्पल्या पिचुरध्यर्धो दाडिमाद्द्विपलं पलम्| धान्यात्पञ्च घृताच्छुण्ठ्याः कर्षः क्षीरं चतुर्गुणम्||७४|| सिद्धमेतैर्घृतं सद्यो वातगुल्मं व्यपोहति| योनिशूलं शिरःशूलमर्शांसि विषमज्वरम्||७५|| इति पिप्पल्याद्यं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
ਪਿਚੁਃ ਕਰ੍ਸਃ, ਤੇਨਾਧ੍ਯਰ੍ਧਪਿਚੁਰਿਤਿ ਸਾਰ੍ਧਃ ਕਰ੍ਸਃ| ਅਤ੍ਰ ਚ ਘਤੇ ਕ੍ਲ੍ਕਭੂਯਸ੍ਤ੍ਵਂ ਭਵਨ੍ਨਪਿ ਕਲ੍ਪਨੀਯਂ, ਵਚਨਾਦੇਵ| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ ਨ੍ਯਾਯਵਿਦ੍ਭਿਃ- “ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਃ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ ਨੂਨਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਯਤ੍ਰ ਯਾਦਸ਼ਃ| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਸ ਸਂਵਿਧਾਤਵ੍ਯਃ ਸ਼ਬ੍ਦਾਭਾਵੇ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਿਤਃ” ਇਤਿ| ਅਤ੍ਰ ਪੁਨਰ੍ਘਤਂ ਸਿਦ੍ਧਮਿਤਿ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਲੇਹਤ੍ਵੇਨ ਪ੍ਰਯੋਗਨਿਰਾਸਾਰ੍ਥਂ ਘਤਸਾਧਨਾਰ੍ਥਂ ਚੋਕ੍ਤਮ੍||੭੪-੭੫||
Adhikarana 34 (76-78) · Śloka 78
ਘਤਾਨਾਮੌਸਧਗਣਾ ਯ ਏਤੇ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ| ਤੇ ਚੂਰ੍ਣਯੋਗਾ ਵਰ੍ਤ੍ਯਸ੍ਤਾਃ ਕਸਾਯਾਸ੍ਤੇ ਚ ਗੁਲ੍ਮਿਨਾਮ੍||੭੬|| ਕੋਲਦਾਡਿਮਘਰ੍ਮਾਮ੍ਬੁਸੁਰਾਮਣ੍ਡਾਮ੍ਲਕਾਞ੍ਜਿਕੈਃ| ਸ਼ੂਲਾਨਾਹਹਰੀ ਪੇਯਾ ਬੀਜਪੂਰਰਸੇਨ ਵਾ||੭੭|| ਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਸ੍ਯ ਭਾਵਿਤਾਨਿ ਰਸੇਨ ਵਾ| ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਰ੍ਤੀਃ ਸਗੁਟਿਕਾ ਗੁਲ੍ਮਾਨਾਹਾਰ੍ਤਿਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ||੭੮||
घृतानामौषधगणा य एते परिकीर्तिताः| ते चूर्णयोगा वर्त्यस्ताः कषायास्ते च गुल्मिनाम्||७६|| कोलदाडिमघर्माम्बुसुरामण्डाम्लकाञ्जिकैः| शूलानाहहरी पेया बीजपूररसेन वा||७७|| चूर्णानि मातुलुङ्गस्य भावितानि रसेन वा| कुर्याद्वर्तीः सगुटिका गुल्मानाहार्तिशान्तये||७८||
🔊 Audio coming soon
ਘਤੋਕ੍ਤਭੇਸਜਾਨਾਂ ਚੂਰ੍ਣਾਦਿਸ੍ਵਪਿ ਪ੍ਰਯੋਗਮਾਹ- ਘਤਾਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਰ੍ਤ੍ਯ ਇਤਿ ਫਲਵਰ੍ਤ੍ਯਃ| ਉਕ੍ਤਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਂ ਚੂਰ੍ਣਤ੍ਵੇ ਕਤੇਨੁਪਾਨਾਰ੍ਥਂ ਦ੍ਰਵਾਣ੍ਯਾਹ- ਕੋਲੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਸਾਯਕਰਣਪਕ੍ਸੇ ਵਿਸ਼ੇਸਵਿਧਾਨਾਨੁਕ੍ਤੇਃ ਸਾਮਾਨ੍ਯਵਿਧਿਨੈਵ ਕਸਾਯਕਰਣਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍||੭੬-੭੮||
Adhikarana 35 (79-84) · Śloka 84
ਹਿਙ੍ਗੁ ਤ੍ਰਿਕਟੁਕਂ ਪਾਠਾਂ ਹਪੁਸਾਮਭਯਾਂ ਸ਼ਟੀਮ੍| ਅਜਮੋਦਾਜਗਨ੍ਧੇ ਚ ਤਿਨ੍ਤਿਡੀਕਾਮ੍ਲਵੇਤਸੌ||੭੯|| ਦਾਡਿਮਂ ਪੁਸ੍ਕਰਂ ਧਾਨ੍ਯਮਜਾਜੀਂ ਚਿਤ੍ਰਕਂ ਵਚਾਮ੍| ਦ੍ਵੌ ਕ੍ਸਾਰੌ ਲਵਣੇ ਦ੍ਵੇ ਚ ਚਵ੍ਯਂ ਚੈਕਤ੍ਰ ਚੂਰ੍ਣਯੇਤ੍||੮੦|| ਚੂਰ੍ਣਮੇਤਤ੍ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਮਨ੍ਨਪਾਨੇਸ੍ਵਨਤ੍ਯਯਮ੍| ਪ੍ਰਾਗ੍ਭਕ੍ਤਮਥਵਾ ਪੇਯਂ ਮਦ੍ਯੇਨੋਸ੍ਣੋਦਕੇਨ ਵਾ||੮੧|| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਹਦ੍ਬਸ੍ਤਿਸ਼ੂਲੇਸੁ ਗੁਲ੍ਮੇ ਵਾਤਕਫਾਤ੍ਮਕੇ| ਆਨਾਹੇ ਮੂਤ੍ਰਕਚ੍ਛ੍ਰੇ ਚ ਸ਼ੂਲੇ ਚ ਗੁਦਯੋਨਿਜੇ ||੮੨|| ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਰ੍ਸ਼ੋਵਿਕਾਰੇਸੁ ਪ੍ਲੀਹ੍ਨਿ ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯੇਰੁਚੌ| ਉਰੋਵਿਬਨ੍ਧੇ ਹਿਕ੍ਕਾਯਾਂ ਕਾਸੇ ਸ਼੍ਵਾਸੇ ਗਲਗ੍ਰਹੇ||੮੩|| ਭਾਵਿਤਂ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਸ੍ਯ ਚੂਰ੍ਣਮੇਤਦ੍ਰਸੇਨ ਵਾ| ਬਹੁਸ਼ੋ ਗੁਟਿਕਾਃ ਕਾਰ੍ਯਾਃ ਕਾਰ੍ਮੁਕਾਃ ਸ੍ਯੁਸ੍ਤਤੋਧਿਕਮ੍||੮੪|| ਇਤਿ ਹਿਙ੍ਗ੍ਵਾਦਿਚੂਰ੍ਣਂ ਗੁਟਿਕਾ ਚ|
हिङ्गु त्रिकटुकं पाठां हपुषामभयां शटीम्| अजमोदाजगन्धे च तिन्तिडीकाम्लवेतसौ||७९|| दाडिमं पुष्करं धान्यमजाजीं चित्रकं वचाम्| द्वौ क्षारौ लवणे द्वे च चव्यं चैकत्र चूर्णयेत्||८०|| चूर्णमेतत् प्रयोक्तव्यमन्नपानेष्वनत्ययम्| प्राग्भक्तमथवा पेयं मद्येनोष्णोदकेन वा||८१|| पार्श्वहृद्बस्तिशूलेषु गुल्मे वातकफात्मके| आनाहे मूत्रकृच्छ्रे च शूले च गुदयोनिजे ||८२|| ग्रहण्यर्शोविकारेषु प्लीह्नि पाण्ड्वामयेऽरुचौ| उरोविबन्धे हिक्कायां कासे श्वासे गलग्रहे||८३|| भावितं मातुलुङ्गस्य चूर्णमेतद्रसेन वा| बहुशो गुटिकाः कार्याः कार्मुकाः स्युस्ततोऽधिकम्||८४|| इति हिङ्ग्वादिचूर्णं गुटिका च|
🔊 Audio coming soon
ਹਿਙ੍ਗ੍ਵਾਦੌ ਅਜਮੋਦਾਦੀਨਿ ਖ੍ਯਾਤਾਨਿ| ਦ੍ਵੌ ਕ੍ਸਾਰੌ ਸਰ੍ਜਿਕਾਯਾਵਸ਼ੂਕਜੌ| ਪ੍ਰਾਗ੍ਭਕ੍ਤਮਿਤਿ ਭੋਜਨਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਕ੍; ਪਰਿਣਾਮੇਨ ਵਾ ਯਥਾ ਭੋਜਨਾਤ੍ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਸਨ੍ਨਂ ਭਵਤਿ| ਬਹੁਸ਼ ਇਤਿ ਸਪ੍ਤਾਹਂ, “ਸਪ੍ਤਾਹਂ ਤੇਨ ਭਾਵਨਾ” ਇਤਿ ਵਚਨਾਤ੍| ਕਾਰ੍ਮੁਕਾ ਇਤਿ ਕਰ੍ਮਣਿ ਸਮਰ੍ਥਾਃ||੭੯-੮੪||
Adhikarana 36 (85-93) · Śloka 93
ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਰਸੋ ਹਿਙ੍ਗੁ ਦਾਡਿਮਂ ਬਿਡਸੈਨ੍ਧਵੇ| ਸੁਰਾਮਣ੍ਡੇਨ ਪਾਤਵ੍ਯਂ ਵਾਤਗੁਲ੍ਮਰੁਜਾਪਹਮ੍||੮੫|| ਸ਼ਟੀਪੁਸ੍ਕਰਹਿਙ੍ਗ੍ਵਮ੍ਲਵੇਤਸਕ੍ਸਾਰਚਿਤ੍ਰਕਾਨ੍| ਧਾਨ੍ਯਕਂ ਚ ਯਵਾਨੀਂ ਚ ਵਿਡਙ੍ਗਂ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਵਚਾਮ੍||੮੬|| ਸਚਵ੍ਯਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਾਮਜਗਨ੍ਧਾਂ ਸਦਾਡਿਮਾਮ੍| ਅਜਾਜੀਂ ਚਾਜਮੋਦਾਂ ਚ ਚੂਰ੍ਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍||੮੭|| ਰਸੇਨ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਸ੍ਯ ਮਧੁਸ਼ੁਕ੍ਤੇਨ ਵਾ ਪੁਨਃ| ਭਾਵਿਤਂ ਗੁਟਿਕਾਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸੁਪਿਸ੍ਟਾਂ ਕੋਲਸਮ੍ਮਿਤਾਮ੍||੮੮|| ਗੁਲ੍ਮਂ ਪ੍ਲੀਹਾਨਮਾਨਾਹਂ ਸ਼੍ਵਾਸਂ ਕਾਸਮਰੋਚਕਮ੍| ਹਿਕ੍ਕਾਂ ਹਦ੍ਰੋਗਮਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਵਿਵਿਧਾਂ ਸ਼ਿਰਸੋ ਰੁਜਮ੍||੮੯|| ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯਂ ਕਫੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਂ ਸਰ੍ਵਜਾਂ ਚ ਪ੍ਰਵਾਹਿਕਾਮ੍| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਹਦ੍ਬਸ੍ਤਿਸ਼ੂਲਂ ਚ ਗੁਟਿਕੈਸਾ ਵ੍ਯਪੋਹਤਿ||੯੦|| ਨਾਗਰਾਰ੍ਧਪਲਂ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਦ੍ਵੇ ਪਲੇ ਲੁਞ੍ਚਿਤਸ੍ਯ ਚ| ਤਿਲਸ੍ਯੈਕਂ ਗੁਡਪਲਂ ਕ੍ਸੀਰੇਣੋਸ੍ਣੇਨ ਨਾ ਪਿਬੇਤ੍||੯੧|| ਵਾਤਗੁਲ੍ਮਮੁਦਾਵਰ੍ਤਂ ਯੋਨਿਸ਼ੂਲਂ ਚ ਨਾਸ਼ਯੇਤ੍| ਪਿਬੇਦੇਰਣ੍ਡਜਂ ਤੈਲਂ ਵਾਰੁਣੀਮਣ੍ਡਮਿਸ਼੍ਰਿਤਮ੍||੯੨|| ਤਦੇਵ ਤੈਲਂ ਪਯਸਾ ਵਾਤਗੁਲ੍ਮੀ ਪਿਬੇਨ੍ਨਰਃ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣ੍ਯਨੁਬਲੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਹਿਤਂ ਪਿਤ੍ਤਾਨੁਗੇ ਪਰਮ੍||੯੩||
मातुलुङ्गरसो हिङ्गु दाडिमं बिडसैन्धवे| सुरामण्डेन पातव्यं वातगुल्मरुजापहम्||८५|| शटीपुष्करहिङ्ग्वम्लवेतसक्षारचित्रकान्| धान्यकं च यवानीं च विडङ्गं सैन्धवं वचाम्||८६|| सचव्यपिप्पलीमूलामजगन्धां सदाडिमाम्| अजाजीं चाजमोदां च चूर्णं कृत्वा प्रयोजयेत्||८७|| रसेन मातुलुङ्गस्य मधुशुक्तेन वा पुनः| भावितं गुटिकां कृत्वा सुपिष्टां कोलसम्मिताम्||८८|| गुल्मं प्लीहानमानाहं श्वासं कासमरोचकम्| हिक्कां हृद्रोगमर्शांसि विविधां शिरसो रुजम्||८९|| पाण्ड्वामयं कफोत्क्लेशं सर्वजां च प्रवाहिकाम्| पार्श्वहृद्बस्तिशूलं च गुटिकैषा व्यपोहति||९०|| नागरार्धपलं पिष्ट्वा द्वे पले लुञ्चितस्य च| तिलस्यैकं गुडपलं क्षीरेणोष्णेन ना पिबेत्||९१|| वातगुल्ममुदावर्तं योनिशूलं च नाशयेत्| पिबेदेरण्डजं तैलं वारुणीमण्डमिश्रितम्||९२|| तदेव तैलं पयसा वातगुल्मी पिबेन्नरः| श्लेष्मण्यनुबले पूर्वं हितं पित्तानुगे परम्||९३||
🔊 Audio coming soon
ਲੁਞ੍ਚਿਤਸ੍ਯੇਤਿ ਨਿਸ੍ਤੁਸੀਕਤਸ੍ਯ| ਅਤ੍ਰ ਚੌਸਧਯੋਗੋ ਵ੍ਯਾਧਿਮਹਿਮ੍ਨੈਵ ਭਵਤੀਤਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਪੂਰ੍ਵਮਿਤਿ ਪੂਰ੍ਵਯੋਗੋਕ੍ਤਮੇਰਣ੍ਡਤੈਲਮ੍| ਪਰਮਿਤਿ ਉਤ੍ਤਰਯੋਗੋਕ੍ਤਮੇਰਣ੍ਡਤੈਲਂ ਪਯੋਯੁਕ੍ਤਂ ਪਾਯਯੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੮੫-੯੩||
Adhikarana 37 (94-95) · Śloka 95
ਸਾਧਯੇਚ੍ਛੁਦ੍ਧਸ਼ੁਸ੍ਕਸ੍ਯ ਲਸ਼ੁਨਸ੍ਯ ਚਤੁਸ੍ਪਲਮ੍| ਕ੍ਸੀਰੋਦਕੇਸ੍ਟਗੁਣਿਤੇ ਕ੍ਸੀਰਸ਼ੇਸਂ ਚ ਨਾ ਪਿਬੇਤ੍||੯੪|| ਵਾਤਗੁਲ੍ਮਮੁਦਾਵਰ੍ਤਂ ਗਧ੍ਰਸੀਂ ਵਿਸਮਜ੍ਵਰਮ੍| ਹਦ੍ਰੋਗਂ ਵਿਦ੍ਰਧਿਂ ਸ਼ੋਥਂ ਸਾਧਯਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਤਤ੍ਪਯਃ||੯੫|| ਇਤਿ ਲਸ਼ੁਨਕ੍ਸੀਰਮ੍|
साधयेच्छुद्धशुष्कस्य लशुनस्य चतुष्पलम्| क्षीरोदकेऽष्टगुणिते क्षीरशेषं च ना पिबेत्||९४|| वातगुल्ममुदावर्तं गृध्रसीं विषमज्वरम्| हृद्रोगं विद्रधिं शोथं साधयत्याशु तत्पयः||९५|| इति लशुनक्षीरम्|
🔊 Audio coming soon
ਸਾਧਯੇਦਿਤ੍ਯਾਦੌ ਸ਼ੁਦ੍ਧਸ਼ੁਸ੍ਕਸ੍ਯ ਨਿਸ੍ਤੁਸੀਕਤਸ੍ਯ ਆਪੂਰ੍ਣਵੀਰ੍ਯਸ੍ਯ ਚ ਕ੍ਸੀਰੋਦਕੇਸ੍ਟਗੁਣਿਤੇ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ “ਭਾਗੇਨੁਕ੍ਤੇ ਸਮਾਨਂ” ਇਤਿ ਵਚਨਾਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਂ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਂ (ਸੋਡਸ਼ਪਲਾਨਿ) ਜਲਂ ਚ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮਿਤਿ ਮਿਲਿਤ੍ਵਾਸ੍ਟਗੁਣਿਤਂ ਕ੍ਸੀਰਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਸਾਧਯੇਤ੍; ਗੁਲ੍ਮਸ੍ਯ ਬਹੁਭੇਸਜਸਾਧ੍ਯਤਯਾ ਸੋਡਸ਼ਪਲਕ੍ਸੀਰਮਾਨਂ ਨ ਦੋਸਾਵਹਂ ਭਵਤਿ| ਕ੍ਸੀਰਰਸੋਨਯੋਸ਼੍ਚ ਯਦ੍ਯਪਿ ਸਹੋਪਯੋਗੋ ਵਿਰੁਦ੍ਧਃ, ਤਥਾਪਿ ਵ੍ਯਾਧਿਮਹਿਮ੍ਨਾ ਮਹਰ੍ਸਿਵਚਨਾਦਵਿਵਾਦਃ||੯੪-੯੫||
Adhikarana 38 (96) · Śloka 96
ਤੈਲਂ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾ ਗੋਮੂਤ੍ਰਮਾਰਨਾਲਂ ਯਵਾਗ੍ਰਜਮ੍| ਗੁਲ੍ਮਂ ਜਠਰਮਾਨਾਹਂ ਪੀਤਮੇਕਤ੍ਰ ਸਾਧਯੇਤ੍||੯੬|| ਇਤਿ ਤੈਲਪਞ੍ਚਕਮ੍|
तैलं प्रसन्ना गोमूत्रमारनालं यवाग्रजम्| गुल्मं जठरमानाहं पीतमेकत्र साधयेत्||९६|| इति तैलपञ्चकम्|
🔊 Audio coming soon
ਤੈਲਂ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨੇਤ੍ਯਾਦੌ ਯੌਗਿਕਤ੍ਵਾਜ੍ਜਤੂਕਰ੍ਣਸਂਵਾਦਾਚ੍ਚੈਰਣ੍ਡਤੈਲਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ- “ਆਰਨਾਲਮੂਤ੍ਰਕ੍ਸਾਰੈਃ ਸਂਯੋਜ੍ਯ ਤੈਲਮੈਰਣ੍ਡਮ੍” ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੯੬||
Adhikarana 39 (97) · Śloka 97
ਪਞ੍ਚਮੂਲੀਕਸਾਯੇਣ ਸਕ੍ਸਾਰੇਣ ਸ਼ਿਲਾਜਤੁ| ਪਿਬੇਤ੍ਤਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਗੇਣ ਵਾਤਗੁਲ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ||੯੭|| ਇਤਿ ਸ਼ਿਲਾਜਤੁਪ੍ਰਯੋਗਃ|
पञ्चमूलीकषायेण सक्षारेण शिलाजतु| पिबेत्तस्य प्रयोगेण वातगुल्मात् प्रमुच्यते||९७|| इति शिलाजतुप्रयोगः|
🔊 Audio coming soon
ਪਞ੍ਚਮੂਲੀਤ੍ਯਤ੍ਰ ਪ੍ਰਥਮਕਲ੍ਪਨਯਾ ਸ਼ਾਲਪਰ੍ਣ੍ਯਾਦਿਪਞ੍ਚਮੂਲੀਗ੍ਰਹਣਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍||੯੭||
Adhikarana 40 (98) · Śloka 98
ਵਾਟ੍ਯਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਯੂਸੇਣ ਮੂਲਕਾਨਾਂ ਰਸੇਨ ਵਾ| ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮੁਦਾਵਰ੍ਤਾਦ੍ਵਾਤਗੁਲ੍ਮਾਦ੍ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ||੯੮||
वाट्यं पिप्पलीयूषेण मूलकानां रसेन वा| भुक्त्वा स्निग्धमुदावर्ताद्वातगुल्माद्विमुच्यते||९८||
🔊 Audio coming soon
ਪਿਪ੍ਪਲੀਪ੍ਰਧਾਨੋ ਯੂਸਃ ਪਿਪ੍ਪਲੀਯੂਸਃ||੯੮||
Adhikarana 41 (99-101) · Śloka 102
ਸ਼ੂਲਾਨਾਹਵਿਬਨ੍ਧਾਰ੍ਤਂ ਸ੍ਵੇਦਯੇਦ੍ਵਾਤਗੁਲ੍ਮਿਨਮ੍| ਸ੍ਵੇਦੈਃ ਸ੍ਵੇਦਵਿਧਾਵੁਕ੍ਤੈਰ੍ਨਾਡੀਪ੍ਰਸ੍ਤਰਸਙ੍ਕਰੈਃ||੯੯|| ਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮ ਪਰਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਗੁਲ੍ਮਘ੍ਨਂ ਤਦ੍ਧਿ ਮਾਰੁਤਮ੍| ਸ੍ਵੇ ਸ੍ਥਾਨੇ ਪ੍ਰਥਮਂ ਜਿਤ੍ਵਾ ਸਦ੍ਯੋ ਗੁਲ੍ਮਮਪੋਹਤਿ||੧੦੦|| ਤਸ੍ਮਾਦਭੀਕ੍ਸ੍ਣਸ਼ੋ ਗੁਲ੍ਮਾ ਨਿਰੂਹੈਃ ਸਾਨੁਵਾਸਨੈਃ| ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਮਾਨੈਃ ਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤਿ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਾਤ੍ਮਕਾਃ||੧੦੧|| ਗੁਲ੍ਮਘ੍ਨਾ ਵਿਵਿਧਾ ਦਿਸ੍ਟਾਃ ਸਿਦ੍ਧਾਃ ਸਿਦ੍ਧਿਸੁ ਬਸ੍ਤਯਃ|੧੦੨|
शूलानाहविबन्धार्तं स्वेदयेद्वातगुल्मिनम्| स्वेदैः स्वेदविधावुक्तैर्नाडीप्रस्तरसङ्करैः||९९|| बस्तिकर्म परं विद्याद्गुल्मघ्नं तद्धि मारुतम्| स्वे स्थाने प्रथमं जित्वा सद्यो गुल्ममपोहति||१००|| तस्मादभीक्ष्णशो गुल्मा निरूहैः सानुवासनैः| प्रयुज्यमानैः शाम्यन्ति वातपित्तकफात्मकाः||१०१|| गुल्मघ्ना विविधा दिष्टाः सिद्धाः सिद्धिषु बस्तयः|१०२|
🔊 Audio coming soon
ਨਾਡੀਪ੍ਰਸ੍ਤਰਸਙ੍ਕਰੈਰਿਤ੍ਯਨੇਨ ਗੁਲ੍ਮੇ ਸ੍ਵੇਦਾਨ੍ਤਰਸ੍ਯਾਯੌਗਿਕਤ੍ਵਂ ਸੂਚਯਤਿ||੯੯-੧੦੧||-
Adhikarana 42 (102-104) · Śloka 104
ਗੁਲ੍ਮਘ੍ਨਾਨਿ ਚ ਤੈਲਾਨਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਾਤਰੋਗਿਕੇ||੧੦੨|| ਤਾਨਿ ਮਾਰੁਤਜੇ ਗੁਲ੍ਮੇ ਪਾਨਾਭ੍ਯਙ੍ਗਾਨੁਵਾਸਨੈਃ| ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ਯਾਸ਼ੁ ਸਿਧ੍ਯਨ੍ਤਿ ਤੈਲਂ ਹ੍ਯਨਿਲਜਿਤ੍ਪਰਮ੍ ||੧੦੩|| ਨੀਲਿਨੀਚੂਰ੍ਣਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ ਘਤਮੇਵ| ਸਮਲਾਯ ਪ੍ਰਦਾਤਵ੍ਯਂ ਸ਼ੋਧਨਂ ਵਾਤਗੁਲ੍ਮਿਨੇ||੧੦੪||
गुल्मघ्नानि च तैलानि वक्ष्यन्ते वातरोगिके||१०२|| तानि मारुतजे गुल्मे पानाभ्यङ्गानुवासनैः| प्रयुक्तान्याशु सिध्यन्ति तैलं ह्यनिलजित्परम् ||१०३|| नीलिनीचूर्णसंयुक्तं पूर्वोक्तं घृतमेव| समलाय प्रदातव्यं शोधनं वातगुल्मिने||१०४||
🔊 Audio coming soon
ਆਸ਼ੁ ਸਿਧ੍ਯਨ੍ਤੀਤਿ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਗੁਲ੍ਮਂ ਜਯਨ੍ਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਹੇਤੁਮਾਹ- ਤੈਲਂ ਹ੍ਯਨਿਲਜਿਤ੍ ਪਰਮਿਤਿ; ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤੈਲਂ ਵਾਤਜਿਤ੍ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਾਤਗੁਲ੍ਮਂ ਵਾਤਵਿਕਾਰਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਜਯਤਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਤੈਲਂ ਤ੍ਵਨਿਲਜਿਤ੍ਵਰਂ ਨੀਲਿਨੀਚੂਰ੍ਣਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਸਮਲਾਯ ਦਾਤਵ੍ਯਂ, ਤਥਾ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਂ ਚ ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਾਦ੍ਯਂ ਘਤਂ ਨੀਲਿਨੀਚੂਰ੍ਣਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਦਾਤਵ੍ਯਮਿਤਿ ਯੋਜਯਨ੍ਤਿ| ਪ੍ਰਥਮਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨੇ ਤੁ ਘਤਮੇਵੇਤ੍ਯਨੇਨ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਘਤਾਦਿਕਂ ਨੀਲਿਨੀਚੂਰ੍ਣਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਦੇਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥੋ ਜ੍ਞੇਯਃ||੧੦੨-੧੦੪||
Adhikarana 43 (105-109) · Śloka 109
ਨੀਲਿਨੀਤ੍ਰਿਵਤਾਦਨ੍ਤੀਪਥ੍ਯਾਕਮ੍ਪਿਲ੍ਲਕੈਃ ਸਹ| ਸ਼ੋਧਨਾਰ੍ਥਂ ਘਤਂ ਦੇਯਂ ਸਬਿਡਕ੍ਸਾਰਨਾਗਰਮ੍||੧੦੫|| ਨੀਲਿਨੀਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਂ ਰਾਸ੍ਨਾਂ ਬਲਾਂ ਕਟੁਕਰੋਹਿਣੀਮ੍| ਪਚੇਦ੍ਵਿਡਙ੍ਗਂ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੀਂ ਚ ਪਲਿਕਾਨਿ ਜਲਾਢਕੇ||੧੦੬|| ਤੇਨ ਪਾਦਾਵਸ਼ੇਸੇਣ ਘਤਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍| ਦਧ੍ਨਃ ਪ੍ਰਸ੍ਥੇਨ ਸਂਯੋਜ੍ਯ ਸੁਧਾਕ੍ਸੀਰਪਲੇਨ ਚ||੧੦੭|| ਤਤੋ ਘਤਪਲਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਯਵਾਗੂਮਣ੍ਡਮਿਸ਼੍ਰਿਤਮ੍| ਜੀਰ੍ਣੇ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਰਿਕ੍ਤਂ ਚ ਭੋਜਯੇਦ੍ਰਸਭੋਜਨਮ੍||੧੦੮|| ਗੁਲ੍ਮਕੁਸ੍ਠੋਦਰਵ੍ਯਙ੍ਗਸ਼ੋਫਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯਜ੍ਵਰਾਨ੍| ਸ਼੍ਵਿਤ੍ਰਂ ਪ੍ਲੀਹਾਨਮੁਨ੍ਮਾਦਂ ਘਤਮੇਤਦ੍ਵ੍ਯਪੋਹਤਿ||੧੦੯|| ਇਤਿ ਨੀਲਿਨ੍ਯਾਦ੍ਯਂ ਘਤਮ੍|
नीलिनीत्रिवृतादन्तीपथ्याकम्पिल्लकैः सह| शोधनार्थं घृतं देयं सबिडक्षारनागरम्||१०५|| नीलिनीं त्रिफलां रास्नां बलां कटुकरोहिणीम्| पचेद्विडङ्गं व्याघ्रीं च पलिकानि जलाढके||१०६|| तेन पादावशेषेण घृतप्रस्थं विपाचयेत्| दध्नः प्रस्थेन संयोज्य सुधाक्षीरपलेन च||१०७|| ततो घृतपलं दद्याद्यवागूमण्डमिश्रितम्| जीर्णे सम्यग्विरिक्तं च भोजयेद्रसभोजनम्||१०८|| गुल्मकुष्ठोदरव्यङ्गशोफपाण्ड्वामयज्वरान्| श्वित्रं प्लीहानमुन्मादं घृतमेतद्व्यपोहति||१०९|| इति नीलिन्याद्यं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
ਨੀਲਿਨੀਤ੍ਯਾਦੌ ਕਲ੍ਕੋ ਨ ਸ਼੍ਰੂਯਤੇ, ਕਲ੍ਕਾਭਾਵੇ ਚ ਪਾਕਜ੍ਞਾਨਂ ਨਾਸ੍ਤਿ, ਪਾਕਸ੍ਯ ਹਿ ਮਦ੍ਵਾਦਿਨਾ ਤ੍ਰੈਵਿਧ੍ਯਮੁਕ੍ਤਂ, ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਕਲ੍ਕਾਨਭਿਧਾਨੇਪਿ ਪਾਕਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਮਪਿ ਕਲ੍ਕੋ ਦੇਯਃ; ਸ ਚ ਕ੍ਵਾਥਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰੇਵ ਯੋਗ੍ਯਤਯਾ ਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯਾਚ੍ਚ ਦੇਯ ਇਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ| ਮੈਵਂ, ਵਿਚਿਤ੍ਰਤ੍ਵਾਦ੍ਘਤਾਦਿਸਾਧਨਸ਼ਕ੍ਤੇਃ ਯਥੋਕ੍ਤੇ ਯਥੋਕ੍ਤਮੇਵ ਪਰਂ ਜ੍ਞੇ(ਦੇ)ਯਂ ਨਤ੍ਵਨੁਕ੍ਤਂ ਕਲ੍ਪਨੀਯਂ; ਕਲ੍ਪਨਾਯਾਂ ਚ ਯੁਕ੍ਤਿਰ੍ਨਾਸ੍ਤ੍ਯੇਵ, ਯਤੋ ਵਿਨਾਪਿ ਕਲ੍ਕਦਾਨਂ ਕ੍ਵਾਥਾਦਿਦ੍ਰਵੇਣ ਸ੍ਨੇਹਪਾਕੋ ਭਵਤ੍ਯੇਵ, ਵਿਨਾਪਿ ਕਲ੍ਕਂ ਸ੍ਨੇਹਪਾਕਜ੍ਞਾਨਸ੍ਯੋਕ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍; ਤਸ੍ਮਾਦਾਚਾਰ੍ਯੇਣ ਯਥੋਕ੍ਤਂ ਤਥੈਵ ਕਾਰ੍ਯਮ੍| ਅਤ੍ਰ ਵਿਰਿਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪੇਯਾਦਿਕ੍ਰਮਮੌਤ੍ਸਰ੍ਗਿਕਂ ਬਾਧਯਿਤ੍ਵਾ ਰਸਭੋਜਨਂ ਪ੍ਰਯੋਗਸਾਤ੍ਮ੍ਯਤ੍ਵਾਦੁਚ੍ਯਤੇ; ਯਥਾ- ਆਵਰ੍ਤਕੀਘਤਵਿਰਿਕ੍ਤਸ੍ਯ ਕਾਞ੍ਜਿਕਕੋਦ੍ਰਵਾਨ੍ਨਭੋਜਨਮ੍ (ਅ. ਸਂ. ਚਿ. ਅ. ੨੧)||੧੦੫-੧੦੯||
Adhikarana 44 (110-113) · Śloka 113
ਕੁਕ੍ਕੁਟਾਸ਼੍ਚ ਮਯੂਰਾਸ਼੍ਚ ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਕ੍ਰੌਞ੍ਚਵਰ੍ਤਕਾਃ| ਸ਼ਾਲਯੋ ਮਦਿਰਾ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਾਤਗੁਲ੍ਮਭਿਸਗ੍ਜਿਤਮ੍||੧੧੦|| ਹਿਤਮੁਸ੍ਣਂ ਦ੍ਰਵਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਭੋਜਨਂ ਵਾਤਗੁਲ੍ਮਿਨਾਮ੍| ਸਮਣ੍ਡਵਾਰੁਣੀਪਾਨਂ ਪਕ੍ਵਂ ਵਾ ਧਾਨ੍ਯਕੈਰ੍ਜਲਮ੍||੧੧੧|| ਮਨ੍ਦੇਗ੍ਨੌ ਵਰ੍ਧਤੇ ਗੁਲ੍ਮੋ ਦੀਪ੍ਤੇ ਚਾਗ੍ਨੌ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨਾ ਨਾਤਿਸੌਹਿਤ੍ਯਂ ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਨਾਤਿਵਿਲਙ੍ਘਨਮ੍||੧੧੨|| ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਗੁਲ੍ਮੇ ਪ੍ਰਥਮਂ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੋਪਪਾਦਿਤੇ| ਯਾ ਕ੍ਰਿਯਾ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਸਿਦ੍ਧਿਂ ਸਾ ਯਾਤਿ ਨ ਵਿਰੂਕ੍ਸਿਤੇ||੧੧੩||
कुक्कुटाश्च मयूराश्च तित्तिरिक्रौञ्चवर्तकाः| शालयो मदिरा सर्पिर्वातगुल्मभिषग्जितम्||११०|| हितमुष्णं द्रवं स्निग्धं भोजनं वातगुल्मिनाम्| समण्डवारुणीपानं पक्वं वा धान्यकैर्जलम्||१११|| मन्देऽग्नौ वर्धते गुल्मो दीप्ते चाग्नौ प्रशाम्यति| तस्मान्ना नातिसौहित्यं कुर्यान्नातिविलङ्घनम्||११२|| सर्वत्र गुल्मे प्रथमं स्नेहस्वेदोपपादिते| या क्रिया क्रियते सिद्धिं सा याति न विरूक्षिते||११३||
🔊 Audio coming soon
ਕੁਕ੍ਕੁਟੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਗੁਲ੍ਮਿਨੇਨ੍ਨਪਾਨਂ ਵਿਧੀਯਤੇ| ਅਤਿਸੌਹਿਤ੍ਯਮਤਿਲਙ੍ਘਨਂ ਚੋਭਯੋਰਪ੍ਯਗ੍ਨਿਵਧਹੇਤੁਤਯਾ ਵਰ੍ਜਿਤਮ੍| ਯਦੁਕ੍ਤਂ- “ਨਾਭੋਜਨੇਨ ਕਾਯਾਗ੍ਨਿਰ੍ਦੀਪ੍ਯਤੇ ਨਾਤਿਭੋਜਨਾਤ੍” (ਚਿ.ਅ.੧੫) ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੧੧੦-੧੧੩||
Adhikarana 45 (114-117) · Śloka 117
ਭਿਸਗਾਤ੍ਯਯਿਕਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਪਿਤ੍ਤਗੁਲ੍ਮਮੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਵੈਰੇਚਨਿਕਸਿਦ੍ਧੇਨ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਤਿਕ੍ਤਕੇਨ ਵਾ||੧੧੪|| ਰੋਹਿਣੀਕਟੁਕਾਨਿਮ੍ਬਮਧੁਕਤ੍ਰਿਫਲਾਤ੍ਵਚਃ| ਕਰ੍ਸਾਂਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾ ਚ ਪਟੋਲਤ੍ਰਿਵਤੋਃ ਪਲੇ||੧੧੫|| ਦ੍ਵੇ ਪਲੇ ਚ ਮਸੂਰਾਣਾਂ ਸਾਧ੍ਯਮਸ੍ਟਗੁਣੇਮ੍ਭਸਿ| ਸ਼ਤਾਚ੍ਛੇਸਂ ਘਤਸਮਂ ਸਰ੍ਪਿਸਸ਼੍ਚ ਚਤੁਸ੍ਪਲਮ੍||੧੧੫|| ਪਿਬੇਤ੍ ਸਮ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਂ ਤੇਨ ਗੁਲ੍ਮਃ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਪੈਤ੍ਤਿਕਃ| ਜ੍ਵਰਸ੍ਤਸ੍ਣਾ ਚ ਸ਼ੂਲਂ ਚ ਭ੍ਰਮੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਰੁਚਿਸ੍ਤਥਾ||੧੧੭|| ਇਤਿ ਰੋਹਿਣ੍ਯਾਦ੍ਯਂ ਘਤਮ੍|
भिषगात्ययिकं बुद्ध्वा पित्तगुल्ममुपाचरेत्| वैरेचनिकसिद्धेन सर्पिषा तिक्तकेन वा||११४|| रोहिणीकटुकानिम्बमधुकत्रिफलात्वचः| कर्षांशास्त्रायमाणा च पटोलत्रिवृतोः पले||११५|| द्वे पले च मसूराणां साध्यमष्टगुणेऽम्भसि| शृताच्छेषं घृतसमं सर्पिषश्च चतुष्पलम्||११५|| पिबेत् सम्मूर्च्छितं तेन गुल्मः शाम्यति पैत्तिकः| ज्वरस्तृष्णा च शूलं च भ्रमो मूर्च्छाऽरुचिस्तथा||११७|| इति रोहिण्याद्यं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
ਰੋਹਿਣੀ ਕਟੁਕਾ ਕਟੁਰੋਹਿਣੀ| ਕਰ੍ਸਾਂਸ਼ਾ ਇਤਿ ਕਰ੍ਸਪ੍ਰਮਾਣਾਃ| ਪਟੋਲਤ੍ਰਿਵਤੋਃ ਪਲੇ ਇਤਿ ਵਚਨਾਤ੍ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਪਲਮ੍| ਅਸ੍ਟਗੁਣੇ ਇਤਿ ਘਤਾਦਸ੍ਟਗੁਣੇ| ਘਤਸਮਮਿਤਿ ਘਤਂ ਚਤੁਸ੍ਪਲਮਤ੍ਰੋਕ੍ਤਂ; ਤੇਨ ਕ੍ਵਾਥਘਤਾਭ੍ਯਾਮਸ੍ਟਪਲਂ ਪੇਯਮ੍; ਅਸ੍ਟਪਲੀ ਚ ਮਾਤ੍ਰਾ ਗੁਲ੍ਮੋਕ੍ਤਤ੍ਵਾਦੇਵ ਭਵਤਿ| ਯਦੁਕ੍ਤਂ- “ਗੁਲ੍ਮਿਨਃ ਸਰ੍ਪਦਸ੍ਟਾਸ਼੍ਚ ਵਿਸਰ੍ਪੋਪਹਤਾਸ਼੍ਚ ਯੇ| ਤੇਸਾਂ ਮਾਤ੍ਰਾ ਵਿਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾ ਪਲਾਨ੍ਯਸ੍ਟੌ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ” ਇਤਿ||੧੧੪-੧੧੭||
Adhikarana 46 (118-121) · Śloka 121
ਜਲੇ ਦਸ਼ਗੁਣੇ ਸਾਧ੍ਯਂ ਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾਚਤੁਸ੍ਪਲਮ੍| ਪਞ੍ਚਭਾਗਸ੍ਥਿਤਂ ਪੂਤਂ ਕਲ੍ਕੈਃ ਸਂਯੋਜ੍ਯ ਕਾਰ੍ਸਿਕੈਃ||੧੧੮|| ਰੋਹਿਣੀ ਕਟੁਕਾ ਮੁਸ੍ਤਾ ਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾ ਦੁਰਾਲਭਾ| ਕਲ੍ਕੈਸ੍ਤਾਮਲਕੀਵੀਰਾਜੀਵਨ੍ਤੀਚਨ੍ਦਨੋਤ੍ਪਲੈਃ||੧੧੯|| ਰਸਸ੍ਯਾਮਲਕਾਨਾਂ ਚ ਕ੍ਸੀਰਸ੍ਯ ਚ ਘਤਸ੍ਯ ਚ| ਪਲਾਨਿ ਪਥਗਸ੍ਟਾਸ੍ਟੌ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍||੧੨੦|| ਪਿਤ੍ਤਰਕ੍ਤਭਵਂ ਗੁਲ੍ਮਂ ਵੀਸਰ੍ਪਂ ਪੈਤ੍ਤਿਕਂ ਜ੍ਵਰਮ੍| ਹਦ੍ਰੋਗਂ ਕਾਮਲਾਂ ਕੁਸ੍ਠਂ ਹਨ੍ਯਾਦੇਤਦ੍ਘਤੋਤ੍ਤਮਮ੍||੧੨੧|| ਇਤਿ ਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾਦ੍ਯਂ ਘਤਮ੍|
जले दशगुणे साध्यं त्रायमाणाचतुष्पलम्| पञ्चभागस्थितं पूतं कल्कैः संयोज्य कार्षिकैः||११८|| रोहिणी कटुका मुस्ता त्रायमाणा दुरालभा| कल्कैस्तामलकीवीराजीवन्तीचन्दनोत्पलैः||११९|| रसस्यामलकानां च क्षीरस्य च घृतस्य च| पलानि पृथगष्टाष्टौ दत्त्वा सम्यग्विपाचयेत्||१२०|| पित्तरक्तभवं गुल्मं वीसर्पं पैत्तिकं ज्वरम्| हृद्रोगं कामलां कुष्ठं हन्यादेतद्घृतोत्तमम्||१२१|| इति त्रायमाणाद्यं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
ਚਤੁਸ੍ਪਲਾਯਾਂ ਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾਯਾਂ ਦਸ਼ਗੁਣਂ ਜਲਂ ਚਤ੍ਵਾਰਿਂਸ਼ਤ੍ਪਲਾਨਿ ਦੇਯਮ੍| ਕਲ੍ਕੈਰਿਤਿ ਤਾਮਲਕ੍ਯਾਦਿਕਲ੍ਕੈਃ, ਕਟੁਰੋਹਿਣ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਚ ਕਲ੍ਕੈਰਿਤਿ ਯੋਜਨੀਯਮ੍||੧੧੮-੧੨੧||
Adhikarana 47 (122) · Śloka 122
ਰਸੇਨਾਮਲਕੇਕ੍ਸੂਣਾਂ ਘਤਪਾਦਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍| ਪਥ੍ਯਾਪਦਂ ਪਿਬੇਤ੍ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤਤ੍ਸਿਦ੍ਧਂ ਪਿਤ੍ਤਗੁਲ੍ਮਨੁਤ੍||੧੨੨|| ਇਤ੍ਯਾਮਲਕਾਦ੍ਯਂ ਘਤਮ੍|
रसेनामलकेक्षूणां घृतपादं विपाचयेत्| पथ्यापदं पिबेत्सर्पिस्तत्सिद्धं पित्तगुल्मनुत्||१२२|| इत्यामलकाद्यं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
ਘਤਪਾਦਮਿਤਿ ਸਮੁਦਿਤਾਮਲਕੇਕ੍ਸੁਰਸਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਘਤਸ੍ਯ ਪਾਦਿਕਤ੍ਵਮ੍| ਪਥ੍ਯਾਪਾਦਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਹਰੀਤਕ੍ਯਾ ਗੁਰੁਤ੍ਵੇਨ ਘਤਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਪਾਦਤ੍ਵੇਨਾਸ੍ਟਮੋ ਭਾਗੋ ਭਵਤਿ; ਏਕੇ ਤੁ “ਯਤਸ਼੍ਚ ਪਾਦਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਸ੍ਤਤਸ੍ਤੁ ਸਃ” (ਕ.ਅ.੧੨) ਇਤਿ ਵਚਨਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਥਮੇਵ ਭਾਗਂ ਪ੍ਰਸ੍ਥੇ ਘਤੇਸ੍ਟਪਲਰੂਪਂ ਵਦਨ੍ਤਿ||੧੨੨||
Adhikarana 48 (123-125) · Śloka 125
ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਂ ਮਧੂਕਂ ਖਰ੍ਜੂਰਂ ਵਿਦਾਰੀਂ ਸਸ਼ਤਾਵਰੀਮ੍| ਪਰੂਸਕਾਣਿ ਤ੍ਰਿਫਲਾਂ ਸਾਧਯੇਤ੍ਪਲਸਮ੍ਮਿਤਮ੍||੧੨੩|| ਜਲਾਢਕੇ ਪਾਦਸ਼ੇਸੇ ਰਸਮਾਮਲਕਸ੍ਯ ਚ| ਘਤਮਿਕ੍ਸੁਰਸਂ ਕ੍ਸੀਰਮਭਯਾਕਲ੍ਕਪਾਦਿਕਮ੍||੧੨੪|| ਸਾਧਯੇਤ੍ਤਦ੍ਘਤਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰਪਾਦਿਕਮ੍| ਪ੍ਰਯੋਗਾਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਗੁਲ੍ਮਘ੍ਨਂ ਸਰ੍ਵਪਿਤ੍ਤਵਿਕਾਰਨੁਤ੍||੧੨੫|| ਇਤਿ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਦ੍ਯਂ ਘਤਮ੍|
द्राक्षां मधूकं खर्जूरं विदारीं सशतावरीम्| परूषकाणि त्रिफलां साधयेत्पलसम्मितम्||१२३|| जलाढके पादशेषे रसमामलकस्य च| घृतमिक्षुरसं क्षीरमभयाकल्कपादिकम्||१२४|| साधयेत्तद्घृतं सिद्धं शर्कराक्षौद्रपादिकम्| प्रयोगात् पित्तगुल्मघ्नं सर्वपित्तविकारनुत्||१२५|| इति द्राक्षाद्यं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਂ ਮਧੂਕਮਿਤ੍ਯਾਦੌ ਕ੍ਵਾਥਸ਼ੇਸਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸ੍ਥਸ੍ਯ ਸਾਹਚਰ੍ਯਾਦ੍ਘਤਾਦੀਨਾਮਪਿ ਪ੍ਰਸ੍ਥਮਾਨਤ੍ਵਮ੍||੧੨੩-੧੨੫||
Adhikarana 49 (126-127) · Śloka 127
ਵਸਂ ਸਮੂਲਮਾਪੋਥ੍ਯ ਪਚੇਦਸ੍ਟਗੁਣੇ ਜਲੇ| ਸ਼ੇਸੇਸ੍ਟਭਾਗੇ ਤਸ੍ਯੈਵ ਪੁਸ੍ਪਕਲ੍ਕਂ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍||੧੨੬|| ਤੇਨ ਸਿਦ੍ਧਂ ਘਤਂ ਸ਼ੀਤਂ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਪਿਤ੍ਤਗੁਲ੍ਮਨੁਤ੍| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਹਦ੍ਰੋਗਨਾਸ਼ਨਮ੍||੧੨੭|| ਇਤਿ ਵਾਸਾਘਤਮ੍|
वृषं समूलमापोथ्य पचेदष्टगुणे जले| शेषेऽष्टभागे तस्यैव पुष्पकल्कं प्रदापयेत्||१२६|| तेन सिद्धं घृतं शीतं सक्षौद्रं पित्तगुल्मनुत्| रक्तपित्तज्वरश्वासकासहृद्रोगनाशनम्||१२७|| इति वासाघृतम्|
🔊 Audio coming soon
ਵਸਂ ਸਮੂਲਮਿਤ੍ਯਾਦੌ ਕ੍ਵਾਥਸ੍ਯਾਸ੍ਟਗੁਣਜਲਦਾਨੇਸ੍ਟਭਾਗਸ਼ੇਸਤ੍ਵਮਿਤਿ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੋਕ੍ਤਵਾਸਾਘਤਾਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਤਤ੍ਰ ਹਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯਪਰਿਭਾਸਯਾ ਵਸਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਂ ਜਲਂ ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਚ ਗਹ੍ਯਤੇ| ਤੇਨ ਪ੍ਰਯੋਗਾਨ੍ਤਰਤ੍ਵਾਦ੍ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੋਕ੍ਤਵਾਸਾਘਤਾਤਿਦੇਸ਼ੋ ਨ ਕਤਃ| ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਮਿਤ੍ਯਨੇਨ ਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪਨ੍ਯਾਯਾਤ੍ ਪਾਦਿਕਤ੍ਵਂ ਮਧੁਨਃ||੧੨੬-੧੨੭||
Adhikarana 50 (128-129) · Śloka 129
ਦ੍ਵਿਪਲਂ ਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾਯਾ ਜਲਦ੍ਵਿਪ੍ਰਸ੍ਥਸਾਧਿਤਮ੍| ਅਸ੍ਟਭਾਗਸ੍ਥਿਤਂ ਪੂਤਂ ਕੋਸ੍ਣਂ ਕ੍ਸੀਰਸਮਂ ਪਿਬੇਤ੍||੧੨੮|| ਪਿਬੇਦੁਪਰਿ ਤਸ੍ਯੋਸ੍ਣਂ ਕ੍ਸੀਰਮੇਵ ਯਥਾਬਲਮ੍| ਤੇਨ ਨਿਰ੍ਹਤਦੋਸਸ੍ਯ ਗੁਲ੍ਮਃ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਪੈਤ੍ਤਿਕਃ||੧੨੯||
द्विपलं त्रायमाणाया जलद्विप्रस्थसाधितम्| अष्टभागस्थितं पूतं कोष्णं क्षीरसमं पिबेत्||१२८|| पिबेदुपरि तस्योष्णं क्षीरमेव यथाबलम्| तेन निर्हृतदोषस्य गुल्मः शाम्यति पैत्तिकः||१२९||
🔊 Audio coming soon
ਯਥਾਬਲਮਿਤਿ ਯਥਾ ਵਿਰੇਚਨਾਤਿਯੋਗੋ ਨ ਭਵਤਿ||੧੨੮-੧੨੯||
Adhikarana 51 (130) · Śloka 130
ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਭਯਾਰਸਂ ਗੁਲ੍ਮੇ ਪੈਤ੍ਤਿਕੇ ਸਗੁਡਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍ਕਮ੍ਪਿਲ੍ਲਕਂ ਵਾਪਿ ਵਿਰੇਕਾਰ੍ਥਂ ਮਧੁਦ੍ਰਵਮ੍||੧੩੦||
द्राक्षाभयारसं गुल्मे पैत्तिके सगुडं पिबेत्| लिह्यात्कम्पिल्लकं वाऽपि विरेकार्थं मधुद्रवम्||१३०||
🔊 Audio coming soon
ਕਮ੍ਪਿਲ੍ਲਕਂ ਗੁਣ੍ਡਾਰੋਚਨਿਕਾਮ੍||੧੩੦||
Adhikarana 52 (131) · Śloka 131
ਦਾਹਪ੍ਰਸ਼ਮਨੋਭ੍ਯਙ੍ਗਃ ਸਰ੍ਪਿਸਾ ਪਿਤ੍ਤਗੁਲ੍ਮਿਨਾਮ੍| ਚਨ੍ਦਨਾਦ੍ਯੇਨ ਤੈਲੇਨ ਤੈਲੇਨ ਮਧੁਕਸ੍ਯ ਵਾ||੧੩੧||
दाहप्रशमनोऽभ्यङ्गः सर्पिषा पित्तगुल्मिनाम्| चन्दनाद्येन तैलेन तैलेन मधुकस्य वा||१३१||
🔊 Audio coming soon
ਤੈਲੇਨ ਮਧੁਕਸ੍ਯ ਵੇਤਿ ਮਧੁਕਸਾਧਿਤੇਨ ਤੈਲੇਨ||੧੩੧||
Adhikarana 53 (132-136) · Śloka 136
ਯੇ ਚ ਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਹਰਾਃ ਸਤਿਕ੍ਤਾਃ ਕ੍ਸੀਰਬਸ੍ਤਯਃ| ਹਿਤਾਸ੍ਤੇ ਪਿਤ੍ਤਗੁਲ੍ਮਿਭ੍ਯੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯੇ ਚ ਸਿਦ੍ਧਿਸੁ||੧੩੨|| ਸ਼ਾਲਯੋ ਜਾਙ੍ਗਲਂ ਮਾਂਸਂ ਗਵ੍ਯਾਜੇ ਪਯਸੀ ਘਤਮ੍| ਖਰ੍ਜੂਰਾਮਲਕਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਂ ਦਾਡਿਮਂ ਸਪਰੂਸਕਮ੍||੧੩੩|| ਆਹਾਰਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਪਾਨਾਰ੍ਥਂ ਸਲਿਲਂ ਸ਼ਤਮ੍| ਬਲਾਵਿਦਾਰੀਗਨ੍ਧਾਦ੍ਯੈਃ ਪਿਤ੍ਤਗੁਲ੍ਮਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍||੧੩੪|| ਆਮਾਨ੍ਵਯੇ ਪਿਤ੍ਤਗੁਲ੍ਮੇ ਸਾਮੇ ਵਾ ਕਫਵਾਤਿਕੇ| ਯਵਾਗੂਭਿਃ ਖਡੈਰ੍ਯੂਸੈਃ ਸਨ੍ਧੁਕ੍ਸ੍ਯੋਗ੍ਨਿਰ੍ਵਿਲਙ੍ਘਿਤੇ||੧੩੫|| ਸ਼ਮਪ੍ਰਕੋਪੌ ਦੋਸਾਣਾਂ ਸਰ੍ਵੇਸਾਮਗ੍ਨਿਸਂਸ਼੍ਰਿਤੌ| ਤਸ੍ਮਾਦਗ੍ਨਿਂ ਸਦਾ ਰਕ੍ਸੇਨ੍ਨਿਦਾਨਾਨਿ ਚ ਵਰ੍ਜਯੇਤ੍||੧੩੬||
ये च पित्तज्वरहराः सतिक्ताः क्षीरबस्तयः| हितास्ते पित्तगुल्मिभ्यो वक्ष्यन्ते ये च सिद्धिषु||१३२|| शालयो जाङ्गलं मांसं गव्याजे पयसी घृतम्| खर्जूरामलकं द्राक्षां दाडिमं सपरूषकम्||१३३|| आहारार्थं प्रयोक्तव्यं पानार्थं सलिलं शृतम्| बलाविदारीगन्धाद्यैः पित्तगुल्मचिकित्सितम्||१३४|| आमान्वये पित्तगुल्मे सामे वा कफवातिके| यवागूभिः खडैर्यूषैः सन्धुक्ष्योऽग्निर्विलङ्घिते||१३५|| शमप्रकोपौ दोषाणां सर्वेषामग्निसंश्रितौ| तस्मादग्निं सदा रक्षेन्निदानानि च वर्जयेत्||१३६||
🔊 Audio coming soon
ਯੇ ਚ ਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਹਰਾ ਇਤ੍ਯਾਦੌ ਯਦ੍ਯਪਿ ਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਹਰਤ੍ਵੇਨ ਸਾਕ੍ਸਾਦ੍ਬਸ੍ਤਯੋ ਨੋਕ੍ਤਾਃ, ਤਥਾਪਿ ਪਟੋਲਾਦਯ ਏਵ ਯੇ ਤਿਕ੍ਤਾ ਬਸ੍ਤਯ ਉਕ੍ਤਾਸ੍ਤ ਏਵ ਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਹਰਾ ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ਕਤ੍ਵੇਹੋਕ੍ਤਂ- ਪਿਤ੍ਤਜ੍ਵਰਹਰਾ ਇਤਿ| ਪਿਤ੍ਤਹਰਾ ਯੇ ਚ ਸਿਦ੍ਧੌ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਾਸ੍ਤੇਪ੍ਯਤ੍ਰ ਜ੍ਞੇਯਾਃ||੧੩੨-੧੩੬||
Adhikarana 54 (137-141) · Śloka 141
ਵਮਨਂ ਵਮਨਾਰ੍ਹਾਯ ਪ੍ਰਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਕਫਗੁਲ੍ਮਿਨੇ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ਼ਰੀਰਾਯ ਗੁਲ੍ਮੇ ਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯਮਾਗਤੇ||੧੩੭|| ਪਰਿਵੇਸ੍ਟ੍ਯ ਪ੍ਰਦੀਪ੍ਤਾਂਸ੍ਤੁ ਬਲ੍ਵਜਾਨਥਵਾ ਕੁਸ਼ਾਨ੍| ਭਿਸਕ੍ਕੁਮ੍ਭੇ ਸਮਾਵਾਪ੍ਯ ਗੁਲ੍ਮਂ ਘਟਮੁਖੇ ਨ੍ਯਸੇਤ੍||੧੩੮|| ਸਙ੍ਗਹੀਤੋ ਯਦਾ ਗੁਲ੍ਮਸ੍ਤਦਾ ਘਟਮਥੋਦ੍ਧਰੇਤ੍| ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰਂ ਤਤਃ ਕਤ੍ਵਾ ਭਿਨ੍ਦ੍ਯਾਦ੍ਗੁਲ੍ਮਂ ਪ੍ਰਮਾਣਵਿਤ੍||੧੩੯|| ਵਿਮਾਰ੍ਗਾਜਪਦਾਦਰ੍ਸ਼ੈਰ੍ਯਥਾਲਾਭਂ ਪ੍ਰਪੀਡਯੇਤ੍| ਮਦ੍ਨੀਯਾਦ੍ਗੁਲ੍ਮਮੇਵੈਕਂ ਨ ਤ੍ਵਨ੍ਤ੍ਰਹਦਯਂ ਸ੍ਪਸ਼ੇਤ੍||੧੪੦|| ਤਿਲੈਰਣ੍ਡਾਤਸੀਬੀਜਸਰ੍ਸਪੈਃ ਪਰਿਲਿਪ੍ਯ ਚ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਗੁਲ੍ਮਮਯਃਪਾਤ੍ਰੈਃ ਸੁਖੋਸ੍ਣੈਃ ਸ੍ਵੇਦਯੇਦ੍ਭਿਸਕ੍||੧੪੧||
वमनं वमनार्हाय प्रदद्यात् कफगुल्मिने| स्निग्धस्विन्नशरीराय गुल्मे शैथिल्यमागते||१३७|| परिवेष्ट्य प्रदीप्तांस्तु बल्वजानथवा कुशान्| भिषक्कुम्भे समावाप्य गुल्मं घटमुखे न्यसेत्||१३८|| सङ्गृहीतो यदा गुल्मस्तदा घटमथोद्धरेत्| वस्त्रान्तरं ततः कृत्वा भिन्द्याद्गुल्मं प्रमाणवित्||१३९|| विमार्गाजपदादर्शैर्यथालाभं प्रपीडयेत्| मृद्नीयाद्गुल्ममेवैकं न त्वन्त्रहृदयं स्पृशेत्||१४०|| तिलैरण्डातसीबीजसर्षपैः परिलिप्य च| श्लेष्मगुल्ममयःपात्रैः सुखोष्णैः स्वेदयेद्भिषक्||१४१||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯਮਾਗਤ ਇਤਿ ਸ਼ਿਥਿਲਦੋਸਤਯਾ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਨਿਰ੍ਹਾਰ੍ਯਦੋਸਤਾਮਾਪਨ੍ਨੇ ਗੁਲ੍ਮੇ ਤਂ ਘਟਮੁਖੇ ਨ੍ਯਸੇਤ੍| ਘਟਮਨ੍ਥਨਯਨ੍ਤ੍ਰੇਣ ਸਮ੍ਯਗ੍ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਪ੍ਰਪੀਡਯੇਦ੍ ਭਿਨ੍ਦ੍ਯਾਦਿਤਿ ਯੋਜਨਾ| ਅਨ੍ਤ੍ਰਹਦਯਸ੍ਯ ਤ੍ਯਾਗਃ ਸ੍ਫੁਟਨਾਦਿਭਯਾਤ੍||੧੩੭-੧੪੧||
Adhikarana 55 (142-146) · Śloka 146
ਸਵ੍ਯੋਸਕ੍ਸਾਰਲਵਣਂ ਦਸ਼ਮੂਲੀਸ਼ਤਂ ਘਤਮ੍| ਕਫਗੁਲ੍ਮਂ ਜਯਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਸਹਿਙ੍ਗੁਬਿਡਦਾਡਿਮਮ੍||੧੪੨|| ਇਤਿ ਦਸ਼ਮੂਲੀਘਤਮ੍| ਭਲ੍ਲਾਤਕਾਨਾਂ ਦ੍ਵਿਪਲਂ ਪਞ੍ਚਮੂਲਂ ਪਲੋਨ੍ਮਿਤਮ੍| ਸਾਧ੍ਯਂ ਵਿਦਾਰੀਗਨ੍ਧਾਦ੍ਯਮਾਪੋਥ੍ਯ ਸਲਿਲਾਢਕੇ||੧੪੩|| ਪਾਦਸ਼ੇਸੇ ਰਸੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਨਾਗਰਂ ਵਚਾਮ੍| ਵਿਡਙ੍ਗਂ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਹਿਙ੍ਗੁ ਯਾਵਸ਼ੂਕਂ ਬਿਡਂ ਸ਼ਟੀਮ੍||੧੪੪|| ਚਿਤ੍ਰਕਂ ਮਧੁਕਂ ਰਾਸ੍ਨਾਂ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਕਰ੍ਸਸਮਂ ਭਿਸਕ੍| ਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਚ ਪਯਸੋ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਘਤਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍||੧੪੫|| ਏਤਦ੍ਭਲ੍ਲਾਤਕਘਤਂ ਕਫਗੁਲ੍ਮਹਰਂ ਪਰਮ੍| ਪ੍ਲੀਹਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯਸ਼੍ਵਾਸਗ੍ਰਹਣੀਰੋਗਕਾਸਨੁਤ੍||੧੪੬|| ਇਤਿ ਭਲ੍ਲਾਤਕਾਦ੍ਯਂ ਘਤਮ੍|
सव्योषक्षारलवणं दशमूलीशृतं घृतम्| कफगुल्मं जयत्याशु सहिङ्गुबिडदाडिमम्||१४२|| इति दशमूलीघृतम्| भल्लातकानां द्विपलं पञ्चमूलं पलोन्मितम्| साध्यं विदारीगन्धाद्यमापोथ्य सलिलाढके||१४३|| पादशेषे रसे तस्मिन् पिप्पलीं नागरं वचाम्| विडङ्गं सैन्धवं हिङ्गु यावशूकं बिडं शटीम्||१४४|| चित्रकं मधुकं रास्नां पिष्ट्वा कर्षसमं भिषक्| प्रस्थं च पयसो दत्त्वा घृतप्रस्थं विपाचयेत्||१४५|| एतद्भल्लातकघृतं कफगुल्महरं परम्| प्लीहपाण्ड्वामयश्वासग्रहणीरोगकासनुत्||१४६|| इति भल्लातकाद्यं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
ਸਵ੍ਯੋਸੇਤ੍ਯਾਦੌ ਦਸ਼ਮੂਲਸ੍ਯ ਕ੍ਵਾਥੇ ਵ੍ਯੋਸਾਦੀਨਾਂ ਸ਼ੇਸਾਣਾਂ ਕਲ੍ਕੈਃ ਸਾਧਿਤਂ ਘਤਂ ਕਫਗੁਲ੍ਮਂ ਜਯਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੪੨-੧੪੬||
Adhikarana 56 (147-148) · Śloka 148
ਪਿਪ੍ਪਲੀਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਚਵ੍ਯਚਿਤ੍ਰਕਨਾਗਰੈਃ| ਪਲਿਕੈਃ ਸਯਵਕ੍ਸਾਰੈਰ੍ਘਤਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍||੧੪੭|| ਕ੍ਸੀਰਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਚ ਤਤ੍ ਸਰ੍ਪਿਹਨ੍ਤਿ ਗੁਲ੍ਮਂ ਕਫਾਤ੍ਮਕਮ੍| ਗ੍ਰਹਣੀਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਘ੍ਨਂ ਪ੍ਲੀਹਕਾਸਜ੍ਵਰਾਪਹਮ੍||੧੪੮|| ਇਤਿ ਕ੍ਸੀਰਸਟ੍ਪਲਕਂ ਘਤਮ੍|
पिप्पलीपिप्पलीमूलचव्यचित्रकनागरैः| पलिकैः सयवक्षारैर्घृतप्रस्थं विपाचयेत्||१४७|| क्षीरप्रस्थं च तत् सर्पिहन्ति गुल्मं कफात्मकम्| ग्रहणीपाण्डुरोगघ्नं प्लीहकासज्वरापहम्||१४८|| इति क्षीरषट्पलकं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਸਟ੍ਪਲਂ ਘਤਂ ਸਮੇਨੈਵ ਦੁਗ੍ਧੇਨ ਸ਼੍ਰਪਣੀਯਮ੍| “ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇ ਦ੍ਰਵੇ ਸਾਧ੍ਯਂ” ਇਤਿ ਵਚਨਾਦਤ੍ਰ ਤ੍ਰਿਗੁਣਂ ਜਲਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍||੧੪੭-੧੪੮||
Adhikarana 57 (149-151) · Śloka 151
ਤ੍ਰਿਵਤਾਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਂ ਦਨ੍ਤੀਂ ਦਸ਼ਮੂਲਂ ਪਲੋਨ੍ਮਿਤਮ੍| ਜਲੇ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਚਤੁਰ੍ਭਾਗਸ੍ਥਿਤਂ ਰਸਮ੍||੧੪੯|| ਸਰ੍ਪਿਰੇਰਣ੍ਡਜਂ ਤੈਲਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਚੈਕਤ੍ਰ ਸਾਧਯੇਤ੍| ਸ ਸਿਦ੍ਧੋ ਮਿਸ਼੍ਰਕਸ੍ਨੇਹਃ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਃ ਕਫਗੁਲ੍ਮਨੁਤ੍||੧੫੦|| ਕਫਵਾਤਵਿਬਨ੍ਧੇਸੁ ਕੁਸ੍ਠਪ੍ਲੀਹੋਦਰੇਸੁ ਚ| ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯੋ ਮਿਸ਼੍ਰਕਃ ਸ੍ਨੇਹੋ ਯੋਨਿਸ਼ੂਲੇਸੁ ਚਾਧਿਕਮ੍||੧੫੧|| ਇਤਿ ਮਿਸ਼੍ਰਕਃ ਸ੍ਨੇਹਃ|
त्रिवृतां त्रिफलां दन्तीं दशमूलं पलोन्मितम्| जले चतुर्गुणे पक्त्वा चतुर्भागस्थितं रसम्||१४९|| सर्पिरेरण्डजं तैलं क्षीरं चैकत्र साधयेत्| स सिद्धो मिश्रकस्नेहः सक्षौद्रः कफगुल्मनुत्||१५०|| कफवातविबन्धेषु कुष्ठप्लीहोदरेषु च| प्रयोज्यो मिश्रकः स्नेहो योनिशूलेषु चाधिकम्||१५१|| इति मिश्रकः स्नेहः|
🔊 Audio coming soon
ਤ੍ਰਿਵਤਾਮਿਤ੍ਯਾਦੌ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਪਲਾਨਿ ਕ੍ਵਾਥ੍ਯਾਨਿ; ਤਤ੍ਰ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਂ ਜਲਂ ਦੇਯਂ, ਪਲੋਲ੍ਲੇਖਵਿਹਿਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਸ੍ਟਿਪਲਾਨਿ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਕ੍ਸੀਰਮਪਿ ਸਾਹਚਰ੍ਯਾਤ੍ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਪਲਮ੍; ਏਤਦੁਭਯਦ੍ਰਵਪਾਦਃ ਸ੍ਨੇਹੋਤ੍ਰ ਪਕ੍ਤਵ੍ਯਃ| ਕਿਂਵਾ “ਸ੍ਨੇਹਸਮਂ ਕ੍ਸੀਰਂ” ਇਤਿ ਵਚਨਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਸਮੇਨ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਚ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਪਲੇਨ ਪਞ੍ਚਪਲਃ ਸ੍ਨੇਹੋ ਦ੍ਰਵਪਾਦਿਕਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ| ਜਤੂਕਰ੍ਣਾਭਿਪ੍ਰਾਯਾਤ੍ਤੁ ਤ੍ਰਿਵਤਾਦਿਪਞ੍ਚਦਸ਼ਪਲੇ ਪ੍ਰਸ੍ਥਮਾਨੋਲ੍ਲੇਖੇਨ ਪ੍ਰਸ੍ਥਚਤੁਸ੍ਟਯਂ ਜਲਸ੍ਯ ਦੇਯਮ੍| ਯਤਸ੍ਤੇਨ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨੈਵੋਕ੍ਤਂ- “ਤ੍ਰਿਵਤਾਦਨ੍ਤੀਤ੍ਰਿਫਲਾਦਸ਼ਮੂਲੈਃ ਸਮੈਰੁਰੁਬੂਕਤੈਲਂ ਸਰ੍ਪਿਸ਼੍ਚ ਸ਼ਤਂ ਪਯਸਾ ਸਮਮੁਦਾਵਰ੍ਤਸ਼ੂਲਾਦੌ” ਇਤਿ||੧੪੯-੧੫੧||
Adhikarana 58 (152-153) · Śloka 153
ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਵਾਤਗੁਲ੍ਮਘ੍ਨਂ ਸ੍ਰਂਸਨਂ ਨੀਲਿਨੀਘਤਮ੍| ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਤਦ੍ਵਿਰੇਕਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਂ ਕਫਗੁਲ੍ਮਿਨਾਮ੍||੧੫੨|| ਸੁਧਾਕ੍ਸੀਰਦ੍ਰਵੇ ਚੂਰ੍ਣਂ ਤ੍ਰਿਵਤਾਯਾਃ ਸੁਭਾਵਿਤਮ੍| ਕਾਰ੍ਸਿਕਂ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਭ੍ਯਾਂ ਲੀਢ੍ਵਾ ਸਾਧੁ ਵਿਰਿਚ੍ਯਤੇ||੧੫੩||
यदुक्तं वातगुल्मघ्नं स्रंसनं नीलिनीघृतम्| द्विगुणं तद्विरेकार्थं प्रयोज्यं कफगुल्मिनाम्||१५२|| सुधाक्षीरद्रवे चूर्णं त्रिवृतायाः सुभावितम्| कार्षिकं मधुसर्पिभ्यां लीढ्वा साधु विरिच्यते||१५३||
🔊 Audio coming soon
ਦ੍ਵਿਗੁਣਮਿਤਿ ਦ੍ਵਿਪਲਪ੍ਰਮਾਣਂ, ਤਤ੍ਰ ਹਿ ਘਤਪਲਂ ਪੇਯਮੁਕ੍ਤਮ੍||੧੫੨-੧੫੩||
Adhikarana 59 (154-160) · Śloka 160
ਜਲਦ੍ਰੋਣੇ ਵਿਪਕ੍ਤਵ੍ਯਾ ਵਿਂਸ਼ਤਿਃ ਪਞ੍ਚ ਚਾਭਯਾਃ| ਦਨ੍ਤ੍ਯਾਃ ਪਲਾਨਿ ਤਾਵਨ੍ਤਿ ਚਿਤ੍ਰਕਸ੍ਯ ਤਥੈਵ ਚ||੧੫੪|| ਅਸ੍ਟਭਾਗਾਵਸ਼ੇਸਂ ਤੁ ਰਸਂ ਪੂਤਮਧਿਕ੍ਸਿਪੇਤ੍| ਦਨ੍ਤੀਸਮਂ ਗੁਡਂ ਪੂਤਂ ਕ੍ਸਿਪੇਤ੍ਤਤ੍ਰਾਭਯਾਸ਼੍ਚ ਤਾਃ||੧੫੫|| ਤੈਲਾਰ੍ਧਕੁਡਵਂ ਚੈਵ ਤ੍ਰਿਵਤਾਯਾਸ਼੍ਚਤੁਸ੍ਪਲਮ੍| ਚੂਰ੍ਣਿਤਂ ਪਲਮੇਕਂ ਤੁ ਪਿਪ੍ਪਲੀਵਿਸ਼੍ਵਭੇਸਜਮ੍||੧੫੬|| ਤਤ੍ ਸਾਧ੍ਯਂ ਲੇਹਵਚ੍ਛੀਤੇ ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੈਲਸਮਂ ਮਧੁ| ਕ੍ਸਿਪੇਚ੍ਚੂਰ੍ਣਪਲਂ ਚੈਕਂ ਤ੍ਵਗੇਲਾਪਤ੍ਰਕੇਸ਼ਰਾਤ੍||੧੫੭|| ਤਤੋ ਲੇਹਪਲਂ ਲੀਢ੍ਵਾ ਜਗ੍ਧ੍ਵਾ ਚੈਕਾਂ ਹਰੀਤਕੀਮ੍| ਸੁਖਂ ਵਿਰਿਚ੍ਯਤੇ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋ ਦੋਸਪ੍ਰਸ੍ਥਮਨਾਮਯਮ੍||੧੫੮|| ਗੁਲ੍ਮਂ ਸ਼੍ਵਯਥੁਮਰ੍ਸ਼ਾਂਸਿ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਮਰੋਚਕਮ੍| ਹਦ੍ਰੋਗਂ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਂ ਕਾਮਲਾਂ ਵਿਸਮਜ੍ਵਰਮ੍||੧੫੯|| ਕੁਸ੍ਠਂ ਪ੍ਲੀਹਾਨਮਾਨਾਹਮੇਸਾ ਹਨ੍ਯੁਪਸੇਵਿਤਾ| ਨਿਰਤ੍ਯਯਃ ਕ੍ਰਮਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯਾ ਦ੍ਰਵੋ ਮਾਂਸਰਸੌਦਨਃ||੧੬੦|| ਇਤਿ ਦਨ੍ਤੀਹਰੀਤਕੀ|
जलद्रोणे विपक्तव्या विंशतिः पञ्च चाभयाः| दन्त्याः पलानि तावन्ति चित्रकस्य तथैव च||१५४|| अष्टभागावशेषं तु रसं पूतमधिक्षिपेत्| दन्तीसमं गुडं पूतं क्षिपेत्तत्राभयाश्च ताः||१५५|| तैलार्धकुडवं चैव त्रिवृतायाश्चतुष्पलम्| चूर्णितं पलमेकं तु पिप्पलीविश्वभेषजम्||१५६|| तत् साध्यं लेहवच्छीते तस्मिंस्तैलसमं मधु| क्षिपेच्चूर्णपलं चैकं त्वगेलापत्रकेशरात्||१५७|| ततो लेहपलं लीढ्वा जग्ध्वा चैकां हरीतकीम्| सुखं विरिच्यते स्निग्धो दोषप्रस्थमनामयम्||१५८|| गुल्मं श्वयथुमर्शांसि पाण्डुरोगमरोचकम्| हृद्रोगं ग्रहणीदोषं कामलां विषमज्वरम्||१५९|| कुष्ठं प्लीहानमानाहमेषा हन्युपसेविता| निरत्ययः क्रमश्चास्या द्रवो मांसरसौदनः||१६०|| इति दन्तीहरीतकी|
🔊 Audio coming soon
ਤੈਲਾਰ੍ਧਕੁਡਵਮਿਤਿ ਤੈਲਂ ਚਤੁਸ੍ਪਲਮ੍| ਲੇਹਵਦਿਤਿ ਲੇਹਪਾਕਲਕ੍ਸਣੇਨ ਪਕ੍ਤਵ੍ਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਇਹ ਚਤੁਰ੍ਜਾਤਕਾਨ੍ਮਿਲਿਤਾਤ੍ ਪਲਮ੍| ਦੋਸਪ੍ਰਸ੍ਥਮਿਤਿ ਸਾਰ੍ਧਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਪਲਂ; ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ ਭੋਜੇਨ- “ਵਮਨੇ ਚ ਵਿਰੇਕੇ ਚ ਤਥਾ ਸ਼ੋਣਿਤਮੋਕ੍ਸਣੇ| ਸਾਰ੍ਧਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਪਲਂ ਪ੍ਰਸ੍ਥਮਾਹੁਰ੍ਮਨੀਸਿਣਃ” ਇਤਿ||੧੫੪-੧੬੦||
Adhikarana 60 (161-168) · Śloka 168
ਸਿਦ੍ਧਾਃ ਸਿਦ੍ਧਿਸੁ ਵਕ੍ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਨਿਰੂਹਾਃ ਕਫਗੁਲ੍ਮਿਨਾਮ੍| ਅਰਿਸ੍ਟਯੋਗਾਃ ਸਿਦ੍ਧਾਸ਼੍ਚ ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਰ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ||੧੬੧|| ਯਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਗੁਟਿਕਾ ਯਾਸ਼੍ਚ ਵਿਹਿਤਾ ਵਾਤਗੁਲ੍ਮਿਨਾਮ੍| ਦ੍ਵਿਗੁਣਕ੍ਸਾਰਹਿਙ੍ਗ੍ਵਮ੍ਲਵੇਤਸਾਸ੍ਤਾਃ ਕਫੇ ਹਿਤਾਃ||੧੬੨|| ਯ ਏਵ ਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸੇ ਕ੍ਸਾਰਾਸ੍ਤੇ ਕਫਗੁਲ੍ਮਿਨਾਮ੍| ਸਿਦ੍ਧਾ ਨਿਰਤ੍ਯਯਾਃ ਸ਼ਸ੍ਤਾ ਦਾਹਸ੍ਤ੍ਵਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||੧੬੩|| ਪ੍ਰਪੁਰਾਣਾਨਿ ਧਾਨ੍ਯਾਨਿ ਜਾਙ੍ਗਲਾ ਮਗਪਕ੍ਸਿਣਃ| ਕੌਲਤ੍ਥੋ ਮੁਦ੍ਗਯੂਸਸ਼੍ਚ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾ ਨਾਗਰਸ੍ਯ ਚ||੧੬੪|| ਸ਼ੁਸ੍ਕਮੂਲਕਯੂਸਸ਼੍ਚ ਬਿਲ੍ਵਸ੍ਯ ਵਰੁਣਸ੍ਯ ਚ| ਚਿਰਬਿਲ੍ਵਾਙ੍ਕੁਰਾਣਾਂ ਚ ਯਵਾਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਕਸ੍ਯ ਚ||੧੬੫|| ਬੀਜਪੂਰਕਹਿਙ੍ਗ੍ਵਮ੍ਲਵੇਤਸਕ੍ਸਾਰਦਾਡਿਮੈਃ| ਤਕ੍ਰੇਣ ਤੈਲਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭ੍ਯਾਂ ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਾਨ੍ਯੁਪਕਲ੍ਪਯੇਤ੍||੧੬੬|| ਪਞ੍ਚਮੂਲੀਸ਼ਤਂ ਤੋਯਂ ਪੁਰਾਣਂ ਵਾਰੁਣੀਰਸਮ੍| ਕਫਗੁਲ੍ਮੀ ਪਿਬੇਤ੍ਕਾਲੇ ਜੀਰ੍ਣਂ ਮਾਧ੍ਵੀਕਮੇਵ ਵਾ||੧੬੭|| ਯਵਾਨੀਚੂਰ੍ਣਿਤਂ ਤਕ੍ਰਂ ਬਿਡੇਨ ਲਵਣੀਕਤਮ੍| ਪਿਬੇਤ੍ ਸਨ੍ਦੀਪਨਂ ਵਾਤਕਫਮੂਤ੍ਰਾਨੁਲੋਮਨਮ੍ ||੧੬੮||
सिद्धाः सिद्धिषु वक्ष्यन्ते निरूहाः कफगुल्मिनाम्| अरिष्टयोगाः सिद्धाश्च ग्रहण्यर्शश्चिकित्सिते||१६१|| यच्चूर्णं गुटिका याश्च विहिता वातगुल्मिनाम्| द्विगुणक्षारहिङ्ग्वम्लवेतसास्ताः कफे हिताः||१६२|| य एव ग्रहणीदोषे क्षारास्ते कफगुल्मिनाम्| सिद्धा निरत्ययाः शस्ता दाहस्त्वन्ते प्रशस्यते||१६३|| प्रपुराणानि धान्यानि जाङ्गला मृगपक्षिणः| कौलत्थो मुद्गयूषश्च पिप्पल्या नागरस्य च||१६४|| शुष्कमूलकयूषश्च बिल्वस्य वरुणस्य च| चिरबिल्वाङ्कुराणां च यवान्याश्चित्रकस्य च||१६५|| बीजपूरकहिङ्ग्वम्लवेतसक्षारदाडिमैः| तक्रेण तैलसर्पिर्भ्यां व्यञ्जनान्युपकल्पयेत्||१६६|| पञ्चमूलीशृतं तोयं पुराणं वारुणीरसम्| कफगुल्मी पिबेत्काले जीर्णं माध्वीकमेव वा||१६७|| यवानीचूर्णितं तक्रं बिडेन लवणीकृतम्| पिबेत् सन्दीपनं वातकफमूत्रानुलोमनम् ||१६८||
🔊 Audio coming soon
ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਰ੍ਸ਼ਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਦਾਹਸ੍ਤ੍ਵਨ੍ਤੇ ਇਤਿ ਵਚਨੇਨ ਦਾਹਸ੍ਯ ਕ੍ਰਿਯਾਨ੍ਤਰਾਸਿਦ੍ਧਾਵਨ੍ਤੇ ਏਵ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਤਾਮਾਹ||੧੬੧-੧੬੮||
Adhikarana 61 (169-171) · Śloka 171
ਸਞ੍ਚਿਤਃ ਕ੍ਰਮਸ਼ੋ ਗੁਲ੍ਮੋ ਮਹਾਵਾਸ੍ਤੁਪਰਿਗ੍ਰਹਃ| ਕਤਮੂਲਃ ਸਿਰਾਨਦ੍ਧੋ ਯਦਾ ਕੂਰ੍ਮ ਇਵੋਨ੍ਨਤਃ||੧੬੯|| ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਾਰੁਚਿਹਲ੍ਲਾਸਕਾਸਵਮ੍ਯਰਤਿਜ੍ਵਰੈਃ | ਤਸ੍ਣਾਤਨ੍ਦ੍ਰਾਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯੈਰ੍ਯੁਜ੍ਯਤੇ ਨ ਸ ਸਿਧ੍ਯਤਿ||੧੭੦|| ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਸਜ੍ਵਰਸ਼੍ਵਾਸਂ ਵਮ੍ਯਤੀਸਾਰਪੀਡਿਤਮ੍| ਹਨ੍ਨਾਭਿਹਸ੍ਤਪਾਦੇਸੁ ਸ਼ੋਫਃ ਕਰ੍ਸਤਿ ਗੁਲ੍ਮਿਨਮ੍||੧੭੧||
सञ्चितः क्रमशो गुल्मो महावास्तुपरिग्रहः| कृतमूलः सिरानद्धो यदा कूर्म इवोन्नतः||१६९|| दौर्बल्यारुचिहृल्लासकासवम्यरतिज्वरैः | तृष्णातन्द्राप्रतिश्यायैर्युज्यते न स सिध्यति||१७०|| गृहीत्वा सज्वरश्वासं वम्यतीसारपीडितम्| हृन्नाभिहस्तपादेषु शोफः कर्षति गुल्मिनम्||१७१||
🔊 Audio coming soon
ਸਞ੍ਚਿਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਕ੍ਰਮਾਦਸਾਧ੍ਯਤਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਗੁਲ੍ਮਮਾਹ| ਮਹਾਵਾਸ੍ਤੁਪਰਿਗ੍ਰਹ ਇਤਿ ਭੂਰਿਦੇਸ਼ਵ੍ਯਾਪਕਃ||੧੬੯-੧੭੧||
Adhikarana 62 (172-182) · Śloka 182
ਰੌਧਿਰਸ੍ਯ ਤੁ ਗੁਲ੍ਮਸ੍ਯ ਗਰ੍ਭਕਾਲਵ੍ਯਤਿਕ੍ਰਮੇ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ਼ਰੀਰਾਯੈ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਵਿਰੇਚਨਮ੍||੧੭੨|| ਪਲਾਸ਼ਕ੍ਸਾਰਪਾਤ੍ਰੇ ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਪਾਤ੍ਰੇ ਤੈਲਸਰ੍ਪਿਸੋਃ| ਗੁਲ੍ਮਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯਜਨਨੀਂ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍||੧੭੩|| ਪ੍ਰਭਿਦ੍ਯੇਤ ਨ ਯਦ੍ਯੇਵਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਯੋਨਿਵਿਸ਼ੋਧਨਮ੍ | ਕ੍ਸਾਰੇਣ ਯੁਕ੍ਤਂ ਪਲਲਂ ਸੁਧਾਕ੍ਸੀਰੇਣ ਵਾ ਪੁਨਃ||੧੭੪|| ਆਭ੍ਯਾਂ ਵਾ ਭਾਵਿਤਾਨ੍ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਯੋਨੌ ਕਟੁਕਮਤ੍ਸ੍ਯਕਾਨ੍| ਵਰਾਹਮਤ੍ਸ੍ਯਪਿਤ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਲਕ੍ਤਕਾਨ੍ ਵਾ ਸੁਭਾਵਿਤਾਨ੍||੧੭੫|| ਅਧੋਹਰੈਸ਼੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਹਰੈਰ੍ਭਾਵਿਤਾਨ੍ ਵਾ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕੈਃ| ਕਿਣ੍ਵਂ ਵਾ ਸਗੁਡਕ੍ਸਾਰਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਯੋਨਿਵਿਸ਼ੋਧਨਮ੍||੧੭੬|| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਕ੍ਸਾਰਂ ਲੇਹਯੇਨ੍ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਸਾ| ਲਸ਼ੁਨਂ ਮਦਿਰਾਂ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਾਂ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯੈ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍||੧੭੭|| ਬਸ੍ਤਿਂ ਸਕ੍ਸੀਰਗੋਮੂਤ੍ਰਂ ਸਕ੍ਸਾਰਂ ਦਾਸ਼ਮੂਲਿਕਮ੍| ਅਦਸ਼੍ਯਮਾਨੇ ਰੁਧਿਰੇ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਗੁਲ੍ਮਪ੍ਰਭੇਦਨਮ੍||੧੭੮|| ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਮਾਨੇ ਰੁਧਿਰੇ ਦਦ੍ਯਾਨ੍ਮਾਂਸਰਸੌਦਨਮ੍| ਘਤਤੈਲੇਨ ਚਾਭ੍ਯਙ੍ਗਂ ਪਾਨਾਰ੍ਥਂ ਤਰੁਣੀਂ ਸੁਰਾਮ੍||੧੭੯|| ਰੁਧਿਰੇਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤੇ ਤੁ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਹਰੀਃ ਕ੍ਰਿਯਾਃ| ਕਾਰ੍ਯਾ ਵਾਤਰੁਗਾਰ੍ਤਾਯਾਃ ਸਰ੍ਵਾ ਵਾਤਹਰੀਃ ਪੁਨਃ||੧੮੦|| ਘਤਤੈਲਾਵਸੇਕਾਂਸ਼੍ਚ ਤਿਤ੍ਤਿਰੀਂਸ਼੍ਚਰਣਾਯੁਧਾਨ੍| ਸੁਰਾਂ ਸਮਣ੍ਡਾਂ ਪੂਰ੍ਵਂ ਚ ਪਾਨਮਮ੍ਲਸ੍ਯ ਸਰ੍ਪਿਸਃ||੧੮੧|| ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਦੁਤ੍ਤਰਂ ਵਾ ਜੀਵਨੀਯੇਨ ਸਰ੍ਪਿਸਾ| ਅਤਿਪ੍ਰਵਤ੍ਤੇ ਰੁਧਿਰੇ ਸਤਿਕ੍ਤੇਨਾਨੁਵਾਸਨਮ੍||੧੮੨||
रौधिरस्य तु गुल्मस्य गर्भकालव्यतिक्रमे| स्निग्धस्विन्नशरीरायै दद्यात् स्नेहविरेचनम्||१७२|| पलाशक्षारपात्रे द्वे द्वे पात्रे तैलसर्पिषोः| गुल्मशैथिल्यजननीं पक्त्वा मात्रां प्रयोजयेत्||१७३|| प्रभिद्येत न यद्येवं दद्याद्योनिविशोधनम् | क्षारेण युक्तं पललं सुधाक्षीरेण वा पुनः||१७४|| आभ्यां वा भावितान् दद्याद्योनौ कटुकमत्स्यकान्| वराहमत्स्यपित्ताभ्यां लक्तकान् वा सुभावितान्||१७५|| अधोहरैश्चोर्ध्वहरैर्भावितान् वा समाक्षिकैः| किण्वं वा सगुडक्षारं दद्याद्योनिविशोधनम्||१७६|| रक्तपित्तहरं क्षारं लेहयेन्मधुसर्पिषा| लशुनं मदिरां तीक्ष्णां मत्स्यांश्चास्यै प्रदापयेत्||१७७|| बस्तिं सक्षीरगोमूत्रं सक्षारं दाशमूलिकम्| अदृश्यमाने रुधिरे दद्याद्गुल्मप्रभेदनम्||१७८|| प्रवर्तमाने रुधिरे दद्यान्मांसरसौदनम्| घृततैलेन चाभ्यङ्गं पानार्थं तरुणीं सुराम्||१७९|| रुधिरेऽतिप्रवृत्ते तु रक्तपित्तहरीः क्रियाः| कार्या वातरुगार्तायाः सर्वा वातहरीः पुनः||१८०|| घृततैलावसेकांश्च तित्तिरींश्चरणायुधान्| सुरां समण्डां पूर्वं च पानमम्लस्य सर्पिषः||१८१|| प्रयोजयेदुत्तरं वा जीवनीयेन सर्पिषा| अतिप्रवृत्ते रुधिरे सतिक्तेनानुवासनम्||१८२||
🔊 Audio coming soon
ਗਰ੍ਭਕਾਲਵ੍ਯਤਿਕ੍ਰਮੇ ਇਤਿ ਦਸ਼ਮਮਾਸਰੂਪਸ੍ਯ ਗਰ੍ਭਕਾਲਸ੍ਯ ਵ੍ਯਤਿਕ੍ਰਮੇ| ਕ੍ਸਾਰਪਾਤ੍ਰੇ ਇਤਿ ਕ੍ਸਾਰੋਦਕਸ੍ਯਾਢਕਦ੍ਵਯਮ੍| ਮਾਤ੍ਰਾਮਿਤਿ ਯੋਗ੍ਯਪ੍ਰਮਾਣਮ੍| ਪਲਲਂ ਤਿਲਪਿਸ੍ਟਮ੍| ਕ੍ਸਾਰਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਪਲਾਸ਼ਕ੍ਸਾਰ ਏਵ, ਪ੍ਰਕਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਾਭ੍ਯਾਮਿਤਿ ਕ੍ਸਾਰਸੁਧਾਕ੍ਸੀਰਾਭ੍ਯਾਮ੍| ਕਟੁਕਮਤ੍ਸ੍ਯਃ ਸ਼ਫਰੀ ਸ਼ੁਸ੍ਕਮਤ੍ਸ੍ਯਃ| ਲਕ੍ਤਕਾਨ੍ ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਵਯਵਾਨ੍| ਕਿਣ੍ਵਂ ਸੁਰਾਬੀਜਮ੍| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਹਰਂ ਕ੍ਸਾਰਮਿਤਿ ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਕ੍ਸਾਰਮ੍| ਅਮ੍ਲਸ੍ਯ ਸਰ੍ਪਿਸਃ ਅਮ੍ਲਦ੍ਰਵ੍ਯਸਾਧਿਤਸ੍ਯ ਘਤਸ੍ਯ| ਉਤ੍ਤਰਂ ਭੋਜਨੋਤ੍ਤਰਕਾਲਂ ਪਾਨਂ, ਕਿਂਵੋਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਃ| ਜੀਵਨੀਯਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਮ੍| ਸਤਿਕ੍ਤੇਨ ਤਿਕ੍ਤਦ੍ਰਵ੍ਯਸਾਧਿਤੇਨਾਨੁਵਾਸਨਮਿਤਿ||੧੭੨-੧੮੨||
Adhikarana 63 (183-189) · Śloka 189
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕਾਃ- ਸ੍ਨੇਹਃ ਸ੍ਵੇਦਃ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਬਸ੍ਤਿਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਬਂਹਣਂ ਗੁਡਿਕਾਃ| ਵਮਨਵਿਰੇਕੌ ਮੋਕ੍ਸਃ ਕ੍ਸਤਜਸ੍ਯ ਚ ਵਾਤਗੁਲ੍ਮਵਤਾਮ੍||੧੮੩|| ਸਰ੍ਪਿਃ ਸਤਿਕ੍ਤਸਿਦ੍ਧਂ ਕ੍ਸੀਰਂ ਪ੍ਰਸ੍ਰਂਸਨਂ ਨਿਰੂਹਾਸ਼੍ਚ| ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਚਾਵਸੇਚਨਮਾਸ਼੍ਵਾਸਨਸਂਸ਼ਮਨਯੋਗਾਃ||੧੮੪|| ਉਪਨਾਹਨਂ ਸਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਂ ਪਕ੍ਵਸ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਪ੍ਰਭਿਨ੍ਨਸ੍ਯ| ਸਂਸ਼ੋਧਨਸਂਸ਼ਮਨੇ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਭਵਸ੍ਯ ਗੁਲ੍ਮਸ੍ਯ||੧੮੫|| ਸ੍ਨੇਹਃ ਸ੍ਵੇਦੋ ਭੇਦੋ ਲਙ੍ਘਨਮੁਲ੍ਲੇਖਨਂ ਵਿਰੇਕਸ਼੍ਚ| ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਗੁਟਿਕਾਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣਮਰਿਸ੍ਟਾਸ਼੍ਚ ਸਕ੍ਸਾਰਾਃ||੧੮੬|| ਗੁਲ੍ਮਸ੍ਯਾਨ੍ਤੇ ਦਾਹਃ ਕਫਜਸ੍ਯਾਗ੍ਰੇਪਨੀਤਰਕ੍ਤਸ੍ਯ| ਗੁਲ੍ਮਸ੍ਯ ਰੌਧਿਰਸ੍ਯ ਕ੍ਰਿਯਾਕ੍ਰਮਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਭਵਸ੍ਯੋਕ੍ਤਃ||੧੮੭|| ਪਥ੍ਯਾਨ੍ਨਪਾਨਸੇਵਾ ਹੇਤੂਨਾਂ ਵਰ੍ਜਨਂ ਯਥਾਸ੍ਵਂ ਚ| ਨਿਤ੍ਯਂ ਚਾਗ੍ਨਿਸਮਾਧਿਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯ ਚ ਸਰ੍ਵਕਰ੍ਮਾਣਿ||੧੮੮|| ਹੇਤੁਰ੍ਲਿਙ੍ਗਂ ਸਿਦ੍ਧਿਃ ਕ੍ਰਿਯਾਕ੍ਰਮਃ ਸਾਧ੍ਯਤਾ ਨ ਯੋਗਾਸ਼੍ਚ| ਗੁਲ੍ਮਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸਙ੍ਗ੍ਰਹ ਏਤਾਵਾਨ੍ ਵ੍ਯਾਹਤੋਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਸ੍ਯ||੧੮੯||
तत्र श्लोकाः- स्नेहः स्वेदः सर्पिर्बस्तिश्चूर्णानि बृंहणं गुडिकाः| वमनविरेकौ मोक्षः क्षतजस्य च वातगुल्मवताम्||१८३|| सर्पिः सतिक्तसिद्धं क्षीरं प्रस्रंसनं निरूहाश्च| रक्तस्य चावसेचनमाश्वासनसंशमनयोगाः||१८४|| उपनाहनं सशस्त्रं पक्वस्याभ्यन्तरप्रभिन्नस्य| संशोधनसंशमने पित्तप्रभवस्य गुल्मस्य||१८५|| स्नेहः स्वेदो भेदो लङ्घनमुल्लेखनं विरेकश्च| सर्पिर्बस्तिर्गुटिकाश्चूर्णमरिष्टाश्च सक्षाराः||१८६|| गुल्मस्यान्ते दाहः कफजस्याग्रेऽपनीतरक्तस्य| गुल्मस्य रौधिरस्य क्रियाक्रमः स्त्रीभवस्योक्तः||१८७|| पथ्यान्नपानसेवा हेतूनां वर्जनं यथास्वं च| नित्यं चाग्निसमाधिः स्निग्धस्य च सर्वकर्माणि||१८८|| हेतुर्लिङ्गं सिद्धिः क्रियाक्रमः साध्यता न योगाश्च| गुल्मचिकित्सितसङ्ग्रह एतावान् व्याहृतोऽग्निवेशस्य||१८९||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਨੇਹ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪੁਨਃ ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪੇਣ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਂ ਕਰੋਤਿ| ਯੋਗਾਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਨੇਨ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਵਾਤਾਦਿਗੁਲ੍ਮਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ ਸਙ੍ਗਹੀਤਾ ਅਪਿ ਪੁਨਃ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਭਿਧਾਨੇਨ ਸਙ੍ਗਹੀਤਾਃ||੧੮੩-੧੮੯||
Adhikarana puShpikA · Śloka 5
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨੇ ਗੁਲ੍ਮਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੫||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते चिकित्सितस्थाने गुल्मचिकित्सितं नाम पञ्चमोऽध्यायः||५||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਚਕ੍ਰਪਾਣਿਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਚਰਕਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਟੀਕਾਯਾਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਦੀਪਿਕਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨੇ ਗੁਲ੍ਮਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਪਞ੍ਚਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੫||