Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋ ಗುಲ್ಮಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ||೧|| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ||೨||
अथातो गुल्मचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ನಿದಾನೋಕ್ತಕ್ರಮಾನುರೋಧಾದ್ರಕ್ತಪಿತ್ತಮನು ಗುಲ್ಮಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಬ್ರೂತೇ||೧-೨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ಸರ್ವಪ್ರಜಾನಾಂ ಪಿತೃವಚ್ಛರಣ್ಯಃ ಪುನರ್ವಸುರ್ಭೂತಭವಿಷ್ಯದೀಶಃ| ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಗುಲ್ಮನಿಬರ್ಹಣಾರ್ಥಂ ಪ್ರೋವಾಚ ಸಿದ್ಧಂ ವದತಾಂ ವರಿಷ್ಠಃ||೩||
सर्वप्रजानां पितृवच्छरण्यः पुनर्वसुर्भूतभविष्यदीशः| चिकित्सितं गुल्मनिबर्हणार्थं प्रोवाच सिद्धं वदतां वरिष्ठः||३||
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಪ್ರಜಾನಾಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಗುರೋಃ ಸ್ತುತಿರ್ಧರ್ಮಜನಕತಯಾ ತಥೋತ್ತರಗ್ರನ್ಥಶ್ರದ್ಧೇಯತಯಾ| ಭೂತೇ ಭವಿಷ್ಯೇ ಚಾವ್ಯಾಹತಜ್ಞಾನತಯಾ ಪ್ರಭುರೇವ ಭವತೀತಿ ಭೂತಭವಿಷ್ಯದೀಶಃ| ಸಿದ್ಧಮಿತಿ ಸಾಧ್ಯಾವ್ಯಭಿಚಾರಿ ಸರ್ವಮೇವ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಯದ್ಯಪಿ ಸಿದ್ಧಮೇವ ವಕ್ತವ್ಯಂ, ತಥಾಽಪ್ಯತ್ರ ಪ್ರಕರಣೇ ಸ್ತುತ್ಯರ್ಥಂ ಸಿದ್ಧಪದಂ ಜ್ಞೇಯಮ್||೩||
Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5
ವಿಟ್ಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತಾತಿಪರಿಸ್ರವಾದ್ವಾ ತೈರೇವ ವೃದ್ಧೈಃ ಪರಿಪೀಡನಾದ್ವಾ| ವೇಗೈರುದೀರ್ಣೈರ್ವಿಹತೈರಧೋ ವಾ ಬಾಹ್ಯಭಿಘಾತೈರತಿಪೀಡನೈರ್ವಾ||೪|| ರೂಕ್ಷಾನ್ನಪಾನೈರತಿಸೇವಿತೈರ್ವಾ ಶೋಕೇನ ಮಿಥ್ಯಾಪ್ರತಿಕರ್ಮಣಾ ವಾ| ವಿಚೇಷ್ಟಿತೈರ್ವಾ ವಿಷಮಾತಿಮಾತ್ರೈಃ ಕೋಷ್ಠೇ ಪ್ರಕೋಪಂ ಸಮುಪೈತಿ ವಾಯುಃ||೫||
विट्श्लेष्मपित्तातिपरिस्रवाद्वा तैरेव वृद्धैः परिपीडनाद्वा| वेगैरुदीर्णैर्विहतैरधो वा बाह्यभिघातैरतिपीडनैर्वा||४|| रूक्षान्नपानैरतिसेवितैर्वा शोकेन मिथ्याप्रतिकर्मणा वा| विचेष्टितैर्वा विषमातिमात्रैः कोष्ठे प्रकोपं समुपैति वायुः||५||
🔊 Audio coming soon
ಅತ್ರ ಯದ್ಯಪಿ ನಿದಾನೇ ಏವ ಗುಲ್ಮಸ್ಯ ಹೇತುಲಕ್ಷಣಾನ್ಯುಕ್ತನಿ, ತಥಾಽಪಿ ಪ್ರಕರಣವಶಾತ್ ಪುನಸ್ತಾನ್ಯಭಿಧೀಯನ್ತೇ; ನಿದಾನೋಕ್ತಾದ್ವಿಶೇಷಶ್ಚ ಕಶ್ಚಿದುಚ್ಯತೇ| ನಿದಾನೇ ವಾಯೋರೇವ ಕೋಪೇನ ವೃದ್ಧೇರ್ಹೇತುಭಿರಾವರಣಮುಕ್ತಮ್, ಅತಿಪೀಡನೈರ್ವೇತ್ಯನೇನ ತದೇವೋಚ್ಯತೇ| ತೈರೇವೇತಿ ವಿಟ್ಶ್ಲೇಷ್ಮಪಿತ್ತೈಃ| ಮಿಥ್ಯಾಪ್ರತಿಕರ್ಮ ಮಿಥ್ಯಾಕೃತಂ ವಮನಾದಿಕಂ ಪಞ್ಚಕರ್ಮ||೪-೫||
Adhikarana 4 (6-7) · Śloka 7
ಕಫಂ ಚ ಪಿತ್ತಂ ಚ ಸ ದುಷ್ಟವಾಯುರುದ್ಧೂಯ ಮಾರ್ಗಾನ್ ವಿನಿಬದ್ಧ್ಯ ತಾಭ್ಯಾಮ್| ಹೃನ್ನಾಭಿಪಾರ್ಶ್ವೋದರಬಸ್ತಿಶೂಲಂ ಕರೋತ್ಯಥೋ ಯಾತಿ ನ ಬದ್ಧಮಾರ್ಗಃ||೬|| ಪಕ್ವಾಶಯೇ ಪಿತ್ತಕಫಾಶಯೇ ವಾ ಸ್ಥಿತಃ ಸ್ವತನ್ತ್ರಃ ಪರಸಂಶ್ರಯೋ ವಾ| ಸ್ಪರ್ಶೋಪಲಭ್ಯಃ ಪರಿಪಿಣ್ಡಿತತ್ವಾದ್ಗುಲ್ಮೋ ಯಥಾದೋಷಮುಪೈತಿ ನಾಮ||೭||
कफं च पित्तं च स दुष्टवायुरुद्धूय मार्गान् विनिबद्ध्य ताभ्याम्| हृन्नाभिपार्श्वोदरबस्तिशूलं करोत्यथो याति न बद्धमार्गः||६|| पक्वाशये पित्तकफाशये वा स्थितः स्वतन्त्रः परसंश्रयो वा| स्पर्शोपलभ्यः परिपिण्डितत्वाद्गुल्मो यथादोषमुपैति नाम||७||
🔊 Audio coming soon
ಕಫಂ ಚ ಪಿತ್ತಂ ಚೇತ್ಯಾದಿನಾ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಮಾಹ| ಇಯಂ ಚ ಶೋಣಿತಜಗುಲ್ಮವ್ಯತಿರಿಕ್ತಾನಾಂ ಚತುರ್ಣಾಂ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಃ| ತತ್ರ ಕಫಂ ಚ ಪಿತ್ತಂ ಚೇತಿ ಕದಾಚಿತ್ ಪಿತ್ತಂ ಕದಾಚಿತ್ ಕಫಃ| ತತ್ರ ಕಫಜೇ ಸ್ವತನ್ತ್ರೋ ವೃದ್ಧಃ ಕಫಃ, ಪಿತ್ತಜೇ ಸ್ವಹೇತುವೃದ್ಧಂ ಸ್ವತನ್ತ್ರಂ ಪಿತ್ತಂ, ಸನ್ನಿಪಾತೇ ಚ ಯಥೋಕ್ತಗುಣೌ ಪಿತ್ತಕಫೌ, ಉದ್ಧೂಯ ವಾಯುಃ ಗುಲ್ಮಂ ಕರೋತಿ; ವಾತಗುಲ್ಮೇ ತು ಸ್ವತನ್ತ್ರಃ ಪ್ರಕುಪಿತೋ ವಾಯುಃ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ಥೌ ಪಿತ್ತಕಫಾವುದ್ಧೂಯ ಗುಲ್ಮಂ ಕರೋತೀತಿ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಮಾರ್ಗಾನಿತಿ ಊರ್ಧ್ವಾಧಸ್ತಿರ್ಯಙ್ಮಾರ್ಗಾನ್| ಅಧೋ ನ ಯಾತೀತಿ ಅತ್ರ ಚಕಾರೋ ಲುಪ್ತನಿರ್ದಿಷ್ಟಃ; ತೇನೋರ್ಧ್ವಂ ನ ಯಾತಿ ತಿರ್ಯಕ್ ಚ ನ ಯಾತೀತಿ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಕಿಂವಾ ವಾಯೋಃ ಕೋಷ್ಠಸ್ಯಾಧೋಗಮನಮೇವ ಪ್ರಾಯೋ ಭವತಿ, ತೇನ ತನ್ನಿಷೇಧಃ ಸಾಕ್ಷಾದುಕ್ತಃ, ಇತರಮಾರ್ಗಗಮನನಿಷೇಧಸ್ತು ಸಮಾನನ್ಯಾಯತಯಾ ಲಭ್ಯತೇ| ಪಕ್ವಾಶಯೇ ಇತಿ ಪಿತ್ತಾಶಯಾಮಾಶಯಯೋರಧೋಭಾಗೇ ಏವ| ಸ್ವತನ್ತ್ರ ಇತಿ ವಾತಗುಲ್ಮೇ, ಪರಸಂಶ್ರಯ ಇತಿ ಪಕ್ವಾಶಯೇ| ಪಿತ್ತಕಫಾಶಯಯೋಃ ಕಫಜಃ ಪೈತ್ತಿಕೋ ನಿಚಯಗುಲ್ಮಶ್ಚ ಪರಸಂಶ್ರಯೋ ಭವತೀತಿ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಪರಿಪಿಣ್ಡಿತತ್ವಾದ್ಗುಲ್ಮ ಇತ್ಯನೇನ ಯಥಾ ಅಜ್ಞಾ ಅಪಿ ಲತಾಸಮೂಹಾದೌ ಸಙ್ಘಾತೇನಾವಸ್ಥಿತೇ ‘ಗುಲ್ಮ’ ಇತಿ ವ್ಯಪದಿಶನ್ತಿ, ತಥೇಹಾಪಿ ಸಙ್ಘಾತೇನಾವಸ್ಥಾನಾದ್ಗುಲ್ಮೇತ್ಯಭಿಧಾನಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ| ಯಥಾದೋಷಮಿತಿ ಯಥೋಲ್ಬಣಂ ದೋಷಮ್| ನಾಮೇತಿ ಚ ಸಞ್ಜ್ಞಾ; ವಾತಜೋಽಯಂ, ಪಿತ್ತಜೋಽಯಮಿತ್ಯಾದಿಕಾ||೬-೭||
Adhikarana 5 (8) · Śloka 8
ಬಸ್ತೌ ಚ ನಾಭ್ಯಾಂ ಹೃದಿ ಪಾರ್ಶ್ವಯೋರ್ವಾ ಸ್ಥಾನಾನಿ ಗುಲ್ಮಸ್ಯ ಭವನ್ತಿ ಪಞ್ಚ|೮|
बस्तौ च नाभ्यां हृदि पार्श्वयोर्वा स्थानानि गुल्मस्य भवन्ति पञ्च|८|
🔊 Audio coming soon
ಗುಲ್ಮಸ್ಥಾನಾನ್ಯಾಹ- ಬಸ್ತಾವಿತ್ಯಾದಿ| ಬಸ್ತೌ ನಾಭ್ಯಾಂ ಹೃದಿ ಪಾರ್ಶ್ವಯೋರ್ವಾ ಗುಲ್ಮಸ್ಯ ಪಞ್ಚ ಸ್ಥಾನಾನಿ ಭವನ್ತಿ| ಯದ್ಯಪಿ ಬಸ್ತ್ಯಾದೀನಿ ಪಞ್ಚೈವ, ತಥಾಽಪಿ ಪಞ್ಚಗ್ರಹಣಮಧಿಕಸ್ಥಾನನಿಷೇಧಾರ್ಥಮ್| ರೌಧಿರಸ್ಯಾಪಿ ಗುಲ್ಮಸ್ಯ ಗರ್ಭಾಶಯಪಾರ್ಶ್ವಸ್ಥಿತತ್ವೇನ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಏವಾಶಯೇ ಭವತಃ| ಅನ್ಯೇ ತು ರೌಧಿರವ್ಯತಿರಿಕ್ತಾನಾಮೇತತ್ ಪಞ್ಚಸ್ಥಾನತ್ವಂ, ರೌಧಿರಸ್ಯ ತು ಗರ್ಭಾಶಯ ಏವ ವಿಶಿಷ್ಟಂ ಸ್ಥಾನಂ ಭವತಿ|೮|
Adhikarana 6 (8-11) · Śloka 11
ಪಞ್ಚಾತ್ಮಕಸ್ಯ ಪ್ರಭವಂ ತು ತಸ್ಯ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಲಿಙ್ಗಾನಿ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಚ||೮|| ರೂಕ್ಷಾನ್ನಪಾನಂ ವಿಷಮಾತಿಮಾತ್ರಂ ವಿಚೇಷ್ಟಿತಂ ವೇಗವಿನಿಗ್ರಹಶ್ಚ| ಶೋಕೋಽಭಿಘಾತೋಽತಿಮಲಕ್ಷಯಶ್ಚ ನಿರನ್ನತಾ ಚಾನಿಲಗುಲ್ಮಹೇತುಃ||೯|| ಯಃ ಸ್ಥಾನಸಂಸ್ಥಾನರುಜಾಂ ವಿಕಲ್ಪಂ ವಿಡ್ವಾತಸಙ್ಗಂ ಗಲವಕ್ತ್ರಶೋಷಮ್| ಶ್ಯಾವಾರುಣತ್ವಂ ಶಿಶಿರಜ್ವರಂ ಚ ಹೃತ್ಕುಕ್ಷಿಪಾರ್ಶ್ವಾಂಸಶಿರೋರುಜಂ ಚ||೧೦|| ಕರೋತಿ ಜೀರ್ಣೇಽಭ್ಯಧಿಕಂ ಪ್ರಕೋಪಂ ಭುಕ್ತೇ ಮೃದುತ್ವಂ ಸಮುಪೈತಿ ಯಶ್ಚ| ವಾತಾತ್ ಸ ಗುಲ್ಮೋ ನ ಚ ತತ್ರ ರೂಕ್ಷಂ ಕಷಾಯತಿಕ್ತಂ ಕಟು ಚೋಪಶೇತೇ||೧೧||
पञ्चात्मकस्य प्रभवं तु तस्य वक्ष्यामि लिङ्गानि चिकित्सितं च||८|| रूक्षान्नपानं विषमातिमात्रं विचेष्टितं वेगविनिग्रहश्च| शोकोऽभिघातोऽतिमलक्षयश्च निरन्नता चानिलगुल्महेतुः||९|| यः स्थानसंस्थानरुजां विकल्पं विड्वातसङ्गं गलवक्त्रशोषम्| श्यावारुणत्वं शिशिरज्वरं च हृत्कुक्षिपार्श्वांसशिरोरुजं च||१०|| करोति जीर्णेऽभ्यधिकं प्रकोपं भुक्ते मृदुत्वं समुपैति यश्च| वातात् स गुल्मो न च तत्र रूक्षं कषायतिक्तं कटु चोपशेते||११||
🔊 Audio coming soon
ಸಮ್ಪ್ರತಿ ಪೃಥಕ್ತ್ವೇನ ಹೇತುಲಿಙ್ಗಚಿಕಿತ್ಸಾಭಿಧಾನಂ ಪ್ರತಿಜಾನೀತೇ- ಪಞ್ಚಾತ್ಮಕಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿ| ಪಞ್ಚಾತ್ಮಕಸ್ಯ ಪಞ್ಚಸ್ವರೂಪಸ್ಯ| ಪ್ರಭವತ್ಯಸ್ಮಾದಿತಿ ಪ್ರಭವಃ ಕಾರಣಂ; ಕಾರಣಾನಿ ಪಞ್ಚ ವಾತಪಿತ್ತಕಫಸನ್ನಿಪಾತರೂಪಾಣಿ| ತಿಷ್ಠತ್ಯಸ್ಮಿನ್ನಿತಿ ಸ್ಥಾನಂ ಬಸ್ತ್ಯಾದಿ, ಸಂಸ್ಥಾನಮಾಕೃತಿಃ, ರುಜಾ ಪೀಡಾ, ಏಷಾಂ ವಿಕಲ್ಪಃ ಕ್ಷಣೇ ಕ್ಷಣೇಽನ್ಯಥಾತ್ವಮ್| ಶಿಶಿರಜ್ವರಃ ಶೀತಜ್ವರಃ| ಕರೋತೀತಿ ಪೂರ್ವೇಣ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ಜೀರ್ಣೇಽಭ್ಯಧಿಕಂ ಪ್ರಕೋಪಂ ಸಮುಪೈತಿ ಯಶ್ಚ| ನ ಚೋಪಶೇತೇ ಇತಿ ನ ಸುಖಂ ಜನಯತಿ||೮-೧೧||
Adhikarana 7 (12-13) · Śloka 13
ಕಟ್ವಮ್ಲತೀಕ್ಷ್ಣೋಷ್ಣವಿದಾಹಿರೂಕ್ಷಕ್ರೋಧಾತಿಮದ್ಯಾರ್ಕಹುತಾಶಸೇವಾ| ಆಮಾಭಿಘಾತೋ ರುಧಿರಂ ಚ ದುಷ್ಟಂ ಪೈತ್ತಸ್ಯ ಗುಲ್ಮಸ್ಯ ನಿಮಿತ್ತಮುಕ್ತಮ್||೧೨|| ಜ್ವರಃ ಪಿಪಾಸಾ ವದನಾಙ್ಗರಾಗಃ ಶೂಲಂ ಮಹಜ್ಜೀರ್ಯತಿ ಭೋಜನೇ ಚ| ಸ್ವೇದೋ ವಿದಾಹೋ ವ್ರಣವಚ್ಚ ಗುಲ್ಮಃ ಸ್ಪರ್ಶಾಸಹಃ ಪೈತ್ತಿಕಗುಲ್ಮರೂಪಮ್||೧೩||
कट्वम्लतीक्ष्णोष्णविदाहिरूक्षक्रोधातिमद्यार्कहुताशसेवा| आमाभिघातो रुधिरं च दुष्टं पैत्तस्य गुल्मस्य निमित्तमुक्तम्||१२|| ज्वरः पिपासा वदनाङ्गरागः शूलं महज्जीर्यति भोजने च| स्वेदो विदाहो व्रणवच्च गुल्मः स्पर्शासहः पैत्तिकगुल्मरूपम्||१३||
🔊 Audio coming soon
ಕಟ್ವಮ್ಲೇತ್ಯಾದಿನಾ ಪಿತ್ತಗುಲ್ಮಮಾಹ| ಆಮಾಭಿಘಾತಶಬ್ದೇನಾಮಾಭಿಘಾತಃ ಪಿತ್ತಜನಕೋ ಜ್ಞೇಯಃ| ರುಧಿರಂ ಚ ದುಷ್ಟಮಿತ್ಯನೇನ ದುಷ್ಟಾದ್ರುಧಿರಾನ್ಮಲಭೂತಸ್ಯ ಪಿತ್ತಸ್ಯ ಜನ್ಮ ದರ್ಶಯತಿ||೧೨-೧೩||
Adhikarana 8 (14) · Śloka 14
ಶೀತಂ ಗುರು ಸ್ನಿಗ್ಧಮಚೇಷ್ಟನಂ ಚ ಸಮ್ಪೂರಣಂ ಪ್ರಸ್ವಪನಂ ದಿವಾ ಚ| ಗುಲ್ಮಸ್ಯ ಹೇತುಃ ಕಫಸಮ್ಭವಸ್ಯ ಸರ್ವಸ್ತು ದಿಷ್ಟೋ ನಿಚಯಾತ್ಮಕಸ್ಯ||೧೪||
शीतं गुरु स्निग्धमचेष्टनं च सम्पूरणं प्रस्वपनं दिवा च| गुल्मस्य हेतुः कफसम्भवस्य सर्वस्तु दिष्टो निचयात्मकस्य||१४||
🔊 Audio coming soon
ಶೀತಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಕಫಗುಲ್ಮಹೇತುಲಕ್ಷಣಕಥನಮ್| ಅತ್ರಾನ್ತರೇ ಹೇತುತ್ರಯಕಥನಾವಸಾನೇ ದೋಷತ್ರಯಮೇಲಕಸ್ಯ ಕಾರ್ಯಮಾಹ- ಸರ್ವಸ್ತು ದಿಷ್ಟೋ ನಿಚಯಾತ್ಮಕಸ್ಯೇತಿ|- ನಿಚಯಾತ್ಮಕಃ ಸಾನ್ನಿಪಾತಿಕಃ| ಸಾನ್ನಿಪಾತಿಕಶ್ಚ ನಿಚಯರೂಪಗುಲ್ಮಜನ್ಮತಯಾ ವ್ಯಪದೇಶೇನ ವಿಕೃತಿವಿಷಮಸಮವಾಯಾತ್ ಸಂಯೋಗಮಹಿಮ್ನಾ ಚ ದರ್ಶಯತಿ||೧೪||
Adhikarana 9 (15) · Śloka 15
ಸ್ತೈಮಿತ್ಯಶೀತಜ್ವರಗಾತ್ರಸಾದಹೃಲ್ಲಾಸಕಾಸಾರುಚಿಗೌರವಾಣಿ| ಶೈತ್ಯಂ ರುಗಲ್ಪಾ ಕಠಿನೋನ್ನತತ್ವಂ ಗುಲ್ಮಸ್ಯ ರೂಪಾಣಿ ಕಫಾತ್ಮಕಸ್ಯ||೧೫||
स्तैमित्यशीतज्वरगात्रसादहृल्लासकासारुचिगौरवाणि| शैत्यं रुगल्पा कठिनोन्नतत्वं गुल्मस्य रूपाणि कफात्मकस्य||१५||
🔊 Audio coming soon
ಔತ್ಪಾದಿಕಂ ನಿಚಯಗುಲ್ಮಮಭಿಧಾಯ ಪ್ರಕೃತಶ್ಲೇಷ್ಮಗುಲ್ಮಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಸ್ತೈಮಿತ್ಯೇತ್ಯಾದಿ||೧೫||
Adhikarana 10 (16) · Śloka 16
ನಿಮಿತ್ತಲಿಙ್ಗಾನ್ಯುಪಲಭ್ಯ ಗುಲ್ಮೇ ದ್ವಿದೋಷಜೇ ದೋಷಬಲಾಬಲಂ ಚ| ವ್ಯಾಮಿಶ್ರಲಿಙ್ಗಾನಪರಾಂಸ್ತು ಗುಲ್ಮಾಂಸ್ತ್ರೀನಾದಿಶೇದೌಷಧಕಲ್ಪನಾರ್ಥಮ್||೧೬||
निमित्तलिङ्गान्युपलभ्य गुल्मे द्विदोषजे दोषबलाबलं च| व्यामिश्रलिङ्गानपरांस्तु गुल्मांस्त्रीनादिशेदौषधकल्पनार्थम्||१६||
🔊 Audio coming soon
ದ್ವಿದೋಷಜಗುಲ್ಮಹೇತುಲಿಙ್ಗಾತಿದೇಶಾರ್ಥಮಾಹ- ನಿಮಿತ್ತೇತ್ಯಾದಿ| ದೋಷಬಲಾಬಲಂ ಚೇತ್ಯನೇನೈಕೋಲ್ಬಣಂ ದ್ವನ್ದ್ವಂ ಗ್ರಾಹಯತಿ| ತ್ರೀನಿತಿ ಚ ವಾತಪಿತ್ತಜ-ಪಿತ್ತಕಫಜ-ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಜಾನ್| ಔಷಧಕಲ್ಪನಾರ್ಥಮಿತ್ಯನೇನ ಪ್ರಕೃತಿಸಮಸಮವಾಯತ್ವಾತ್ ಸ್ವವಿಲಕ್ಷಣಕಾರ್ಯಾಕರ್ತೃತಯಾ ಪ್ರತ್ಯೇಕದೋಷೇ ದ್ವನ್ದ್ವಜಗುಲ್ಮಾ ಅಭಿನಿವಿಷ್ಟಾ ಏವ, ಪ್ರತ್ಯೇಕೋಕ್ತಚಿಕಿತ್ಸಾಮೇಲಕೇನ ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಾ ಇತ್ಯೇತನ್ಮಾತ್ರೋಪದರ್ಶನಾರ್ಥಂ ತೇಷಾಮಭಿಧಾನಮ್| ಏತೇನಾಷ್ಟೋತ್ತರೀಯೋಕ್ತಪಞ್ಚಸಙ್ಖ್ಯಾವಿರೋಧೋಽಪಿ ನ ಭವತಿ, ದ್ವಾನ್ದ್ವಿಕಗುಲ್ಮಭೇದಸ್ಯಾಪ್ರಯೋಜಕತ್ವಾತ್; ಸನ್ನಿಪಾತಗುಲ್ಮೇ ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕದೋಷಜಲಕ್ಷಣಾದತಿರಿಕ್ತಾನಿ ಲಕ್ಷಣಾನಿ ತತ್ಪ್ರಭಾವಶ್ಚಾಸಾಧ್ಯತ್ವಾದಿರ್ವಕ್ತವ್ಯ ಏವೇತಿ ಯುಕ್ತಂ ತಸ್ಯ ಭೇದೇನೋಪಾದಾನಮ್| ಜ್ವರೇಽಪಿ ದ್ವನ್ದ್ವಜ್ವರಾಣಾಂ ಪೃಥಗ್ಲಕ್ಷಣಯೋಗೇನ ದ್ವಾನ್ದ್ವಿಕತ್ವಂ ಯುಕ್ತಮಿತಿ ಜ್ಞೇಯಮ್||೧೬||
Adhikarana 11 (17) · Śloka 17
ಮಹಾರುಜಂ ದಾಹಪರೀತಮಶ್ಮವದ್ಘನೋನ್ನತಂ ಶೀಘ್ರವಿದಾಹಿ ದಾರುಣಮ್| ಮನಃಶರೀರಾಗ್ನಿಬಲಾಪಹಾರಿಣಂ ತ್ರಿದೋಷಜಂ ಗುಲ್ಮಮಸಾಧ್ಯಮಾದಿಶೇತ್||೧೭||
महारुजं दाहपरीतमश्मवद्घनोन्नतं शीघ्रविदाहि दारुणम्| मनःशरीराग्निबलापहारिणं त्रिदोषजं गुल्ममसाध्यमादिशेत्||१७||
🔊 Audio coming soon
ಮಹಾರುಜಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಸನ್ನಿಪಾತಜಲಕ್ಷಣಾನ್ಯಾಹ| ಕೇಚಿದೇತಲ್ಲಕ್ಷಣವ್ಯತಿರಿಕ್ತಲಕ್ಷಣಸ್ತು ಯಃ ಪ್ರತ್ಯೇಕದೋಷಜೋಕ್ತಸಂಸರ್ಗಮಾತ್ರಲಕ್ಷಣಃ ಪ್ರಕೃತಿಸಮವಾಯಸನ್ನಿಪಾತಜನ್ಯಃ ಸ ಸಾಧ್ಯ ಏವ ಗುಲ್ಮ ಇತಿ ವದನ್ತಿ||೧೭||
Adhikarana 12 (18-19) · Śloka 19
ಋತಾವನಾಹಾರತಯಾ ಭಯೇನ ವಿರೂಕ್ಷಣೈರ್ವೇಗವಿನಿಗ್ರಹೈಶ್ಚ| ಸಂಸ್ತಮ್ಭನೋಲ್ಲೇಖನಯೋನಿದೋಷೈರ್ಗುಲ್ಮಃ ಸ್ತ್ರಿಯಂ ರಕ್ತಭವೋಽಭ್ಯುಪೈತಿ||೧೮|| ಯಃ ಸ್ಪನ್ದತೇ ಪಿಣ್ಡಿತ ಏವ ನಾಙ್ಗೈಶ್ಚಿರಾತ್ ಸಶೂಲಃ ಸಮಗರ್ಭಲಿಙ್ಗಃ| ಸ ರೌಧಿರಃ ಸ್ತ್ರೀಭವ ಏವ ಗುಲ್ಮೋ ಮಾಸೇ ವ್ಯತೀತೇ ದಶಮೇ ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಃ||೧೯||
ऋतावनाहारतया भयेन विरूक्षणैर्वेगविनिग्रहैश्च| संस्तम्भनोल्लेखनयोनिदोषैर्गुल्मः स्त्रियं रक्तभवोऽभ्युपैति||१८|| यः स्पन्दते पिण्डित एव नाङ्गैश्चिरात् सशूलः समगर्भलिङ्गः| स रौधिरः स्त्रीभव एव गुल्मो मासे व्यतीते दशमे चिकित्स्यः||१९||
🔊 Audio coming soon
ಋತಾವಿತ್ಯಾದಿನಾ ಶೋಣಿತಗುಲ್ಮಮಾಹ| ಋತಾವಿತಿ ಪುಷ್ಪದರ್ಶನಕಾಲೇ| ಸ್ತ್ರಿಯಮಿತ್ಯನೇನ ಕುಮಾರೀಮತಿವೃದ್ಧಾಂ ಚ ನಿಷೇಧಯತಿ| ಪಿಣ್ಡಿತ ಏವೇತಿ ಗರ್ಭಸ್ತ್ವಙ್ಗೈಃ ಸ್ಪನ್ದತೇ| ಸಮಗರ್ಭಲಿಙ್ಗ ಇತಿ ಸ್ತನಪೀನತ್ವಾದಿ ಗರ್ಭಸಮಾನಂ ಲಿಙ್ಗಂ ಭವತಿ| ಸ್ತ್ರೀಭವ ಏವೇತಿ ಅನೇನ ಪುರುಷಸ್ಯ ರಕ್ತಗುಲ್ಮೋತ್ಪತ್ತಿಂ ನಿಷೇಧಯತಿ| ಮಾಸೇ ವ್ಯತೀತೇ ದಶಮೇ ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯ ಇತಿ ಪ್ರಭಾವಾದ್ದಶಮಮಾಸಾತಿಕ್ರಮೇ ಏವಾಸ್ಯ ಸುಖಾ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಭವತಿ, ಅರ್ವಾಕ್ ಚಿಕಿತ್ಸಾಯಾಂ ತು ಶೋಣಿತಾತಿಸ್ರುತಿಗರ್ಭಾಶಯೋಪಘಾತಾದಿ ಸ್ಯಾತ್| ಯದುಚ್ಯತೇ- ಗರ್ಭಸಮಾನಲಿಙ್ಗತ್ವೇನಾಸ್ಯ ದಶಮಮಾಸಾದೂರ್ಧ್ವಂ ರುಧಿರಗುಲ್ಮಾವಧಾರಣಂ ಭವತಿ, ತೇನಾರ್ವಾಕ್ಚಿಕಿತ್ಸಾಽತ್ರ ನೋಕ್ತೇತಿ; ತನ್ನ, ದಶಮಮಾಸಾತಿಕ್ರಮೇಽಪಿ ಗರ್ಭಾವಸ್ಥಾನದರ್ಶನಾತ್| ಉಕ್ತಂ ಹಿ- “ಪುಷ್ಟೋ ಯದಾ ವರ್ಷಗಣೈರಪಿ ಸ್ಯಾತ್” (ಶಾ.ಅ.೨) ತಥಾ ಸಮ್ಪಿಣ್ಡಿತತ್ವಂ ಗರ್ಭಲಕ್ಷಣಾದ್ವಿರುದ್ಧಲಕ್ಷಣಮುಕ್ತಂ; ತೇನ ದಶಮಮಾಸಾದರ್ವಾಗಪಿ ಶೋಣಿತಗುಲ್ಮಾವಧಾರಣಂ ಭವತ್ಯೇವ; ತಸ್ಮಾತ್ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಮೇವ ಸಾಧು||೧೮-೧೯||
Adhikarana 13 (20-26) · Śloka 26
ಕ್ರಿಯಾಕ್ರಮಮತಃ ಸಿದ್ಧಂ ಗುಲ್ಮಿನಾಂ ಗುಲ್ಮನಾಶನಮ್| ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮ್ಯತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಚ ಯೋಗಾನ್ ಗುಲ್ಮನಿಬರ್ಹಣಾನ್||೨೦|| ರೂಕ್ಷವ್ಯಾಯಾಮಜಂ ಗುಲ್ಮಂ ವಾತಿಕಂ ತೀವ್ರವೇದನಮ್| ಬದ್ಧವಿಣ್ಮಾರುತಂ ಸ್ನೇಹೈರಾದಿತಃ ಸಮುಪಾಚರೇತ್||೨೧|| ಭೋಜನಾಭ್ಯಞ್ಜನೈಃ ಪಾನೈರ್ನಿರೂಹೈಃ ಸಾನುವಾಸನೈಃ| ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ಯ ಭಿಷಜಾ ಸ್ವೇದಃ ಕರ್ತವ್ಯೋ ಗುಲ್ಮಶಾನ್ತಯೇ||೨೨|| ಸ್ರೋತಸಾಂ ಮಾರ್ದವಂ ಕೃತ್ವಾ ಜಿತ್ವಾ ಮಾರುತಮುಲ್ಬಣಮ್| ಭಿತ್ತ್ವಾ ವಿಬನ್ಧಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ಯ ಸ್ವೇದೋ ಗುಲ್ಮಮಪೋಹತಿ||೨೩|| ಸ್ನೇಹಪಾನಂ ಹಿತಂ ಗುಲ್ಮೇ ವಿಶೇಷೇಣೋರ್ಧ್ವನಾಭಿಜೇ| ಪಕ್ವಾಶಯಗತೇ ಬಸ್ತಿರುಭಯಂ ಜಠರಾಶ್ರಯೇ||೨೪|| ದೀಪ್ತೇಽಗ್ನೌ ವಾತಿಕೇ ಗುಲ್ಮೇ ವಿಬನ್ಧೇಽನಿಲವರ್ಚಸೋಃ| ಬೃಂಹಣಾನ್ಯನ್ನಪಾನಾನಿ ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣಾನಿ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್||೨೫|| ಪುನಃ ಪುನಃ ಸ್ನೇಹಪಾನಂ ನಿರೂಹಾಃ ಸಾನುವಾಸನಾಃ| ಪ್ರಯೋಜ್ಯಾ ವಾತಗುಲ್ಮೇಷು ಕಫಪಿತ್ತಾನುರಕ್ಷಿಣಾ||೨೬||
क्रियाक्रममतः सिद्धं गुल्मिनां गुल्मनाशनम्| प्रवक्ष्याम्यत ऊर्ध्वं च योगान् गुल्मनिबर्हणान्||२०|| रूक्षव्यायामजं गुल्मं वातिकं तीव्रवेदनम्| बद्धविण्मारुतं स्नेहैरादितः समुपाचरेत्||२१|| भोजनाभ्यञ्जनैः पानैर्निरूहैः सानुवासनैः| स्निग्धस्य भिषजा स्वेदः कर्तव्यो गुल्मशान्तये||२२|| स्रोतसां मार्दवं कृत्वा जित्वा मारुतमुल्बणम्| भित्त्वा विबन्धं स्निग्धस्य स्वेदो गुल्ममपोहति||२३|| स्नेहपानं हितं गुल्मे विशेषेणोर्ध्वनाभिजे| पक्वाशयगते बस्तिरुभयं जठराश्रये||२४|| दीप्तेऽग्नौ वातिके गुल्मे विबन्धेऽनिलवर्चसोः| बृंहणान्यन्नपानानि स्निग्धोष्णानि प्रयोजयेत्||२५|| पुनः पुनः स्नेहपानं निरूहाः सानुवासनाः| प्रयोज्या वातगुल्मेषु कफपित्तानुरक्षिणा||२६||
🔊 Audio coming soon
ಅತ ಊರ್ಧ್ವಮಿತಿ ಕ್ರಿಯಾಕ್ರಮಾಭಿಧಾನಾದುತ್ತರಮ್| ಸ್ನೇಹೈರಿತಿ ಚತುರ್ಭಿರಪಿ ಸ್ನೇಹೈಃ| ಸ್ನೇಹೋಪಯೋಗಾನಾಹ- ಭೋಜನೇತ್ಯಾದಿ| ವಿಶೇಷೇಣೇತಿ ವಚನೇನ ನ ಸರ್ವಂ ಸರ್ವತ್ರ; ವಿಶೇಷತಸ್ತು ಸ್ನೇಹಪಾನಂ ನಾಭೇರೂರ್ಧ್ವಂ ಜಾತೇ ಗುಲ್ಮೇ| ಪಕ್ವಾಶಯಗತ ಇತಿ ಪಕ್ವಾಶಯಸಙ್ಗತಾಧೋಭಾಗೇ| ಬಸ್ತಿರಿತಿ ನಿರೂಹೋಽನುವಾಸನಂ ಚ| ಜಠರಾಶ್ರಯ ಇತಿ ನಾಭಿಗತೇ ನಾಭಿಪಾರ್ಶ್ವಗತೇ ಚ| ಉಭಯಮಿತಿ ನಿರೂಹಸ್ನೇಹಬಸ್ತೀ| ವಾತಗುಲ್ಮೇಷ್ವಿತಿ ವಚನಾದ್ವಾತಪ್ರಧಾನೇಷು ಗುಲ್ಮೇಷ್ವಪಿ ಯಥೋಕ್ತಂ ಕರ್ತವ್ಯಂ ದರ್ಶಯತಿ| ಉಕ್ತಂ ಹಿ “ಗುಲ್ಮಿನಾಮನಿಲಶಾನ್ತಿರುಪಾಯೈಃ” (ನಿ.ಅ.೩) ಇತ್ಯಾದಿ| ಕಫಪಿತ್ತಾನುರಕ್ಷಿಣೇತಿ ತಥಾ ಸ್ನೇಹಃ ಕರ್ತವ್ಯೋ ಯಥಾ ಕಫಪಿತ್ತೇ ನ ವರ್ಧೇತೇ||೨೦-೨೬||
Adhikarana 14 (27-28) · Śloka 28
ಕಫೋ ವಾತೇ ಜಿತಪ್ರಾಯೇ ಪಿತ್ತಂ ಶೋಣಿತಮೇವ ವಾ| ಯದಿ ಕುಪ್ಯತಿ ವಾ ತಸ್ಯ ಕ್ರಿಯಮಾಣೇ ಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ||೨೭|| ಯಥೋಲ್ಬಣಸ್ಯ ದೋಷಸ್ಯ ತತ್ರ ಕಾರ್ಯಂ ಭಿಷಗ್ಜಿತಮ್| ಆದಾವನ್ತೇ ಚ ಮಧ್ಯೇ ಚ ಮಾರುತಂ ಪರಿರಕ್ಷತಾ||೨೮||
कफो वाते जितप्राये पित्तं शोणितमेव वा| यदि कुप्यति वा तस्य क्रियमाणे चिकित्सिते||२७|| यथोल्बणस्य दोषस्य तत्र कार्यं भिषग्जितम्| आदावन्ते च मध्ये च मारुतं परिरक्षता||२८||
🔊 Audio coming soon
ವಾತಚಿಕಿತ್ಸಯಾ ವೃದ್ಧಕಫಪಿತ್ತರಕ್ತಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ಕಫೋ ವಾತೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ಜಿತಪ್ರಾಯ ಇತಿ ವಚನಾತ್ ಕಫಾದ್ಯವೃದ್ಧ್ಯಾ ವಾತೋ ಯಥಾ ಜಿತಪ್ರಾಯೋ ಭವತಿ ತಥಾ ವಾತಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕಾರ್ಯಾ| ಯಥೋಲ್ಬಣಸ್ಯೇತಿ ವಾತಚಿಕಿತ್ಸಯಾ ಯ ಉಲ್ಬಣೋ ದೋಷೋ ಭವತಿ ಕಫಾದಿಃ, ತಸ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಕರ್ತವ್ಯಾ| ತಸ್ಯಾಮಪಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾಯಾಂ ವಾತವೃದ್ಧಿರ್ಯಥಾ ನ ಭವತಿ ತಥಾ ಕರ್ತವ್ಯಮಿತಿ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಆದಾವಿತ್ಯಾದಿ||೨೭-೨೮||
Adhikarana 15 (29-31) · Śloka 31
ವಾತಗುಲ್ಮೇ ಕಫೋ ವೃದ್ಧೋ ಹತ್ವಾಽಗ್ನಿಮರುಚಿಂ ಯದಿ| ಹೃಲ್ಲಾಸಂ ಗೌರವಂ ತನ್ದ್ರಾಂ ಜನಯೇದುಲ್ಲಿಖೇತ್ತು ತಮ್||೨೯|| ಶೂಲಾನಾಹವಿಬನ್ಧೇಷು ಗುಲ್ಮೇ ವಾತಕಫೋಲ್ಬಣೇ| ವರ್ತಯೋ ಗುಟಿಕಾಶ್ಚೂರ್ಣಂ ಕಫವಾತಹರಂ ಹಿತಮ್||೩೦|| ಪಿತ್ತಂ ವಾ ಯದಿ ಸಂವೃದ್ಧಂ ಸನ್ತಾಪಂ ವಾತಗುಲ್ಮಿನಃ| ಕುರ್ಯಾದ್ವಿರೇಚ್ಯಃ ಸ ಭವೇತ್ ಸಸ್ನೇಹೈರಾನುಲೋಮಿಕೈಃ||೩೧||
वातगुल्मे कफो वृद्धो हत्वाऽग्निमरुचिं यदि| हृल्लासं गौरवं तन्द्रां जनयेदुल्लिखेत्तु तम्||२९|| शूलानाहविबन्धेषु गुल्मे वातकफोल्बणे| वर्तयो गुटिकाश्चूर्णं कफवातहरं हितम्||३०|| पित्तं वा यदि संवृद्धं सन्तापं वातगुल्मिनः| कुर्याद्विरेच्यः स भवेत् सस्नेहैरानुलोमिकैः||३१||
🔊 Audio coming soon
ಗುಲ್ಮೇ ಯದ್ಯಪಿ ವಮನಂ ನಿಷಿದ್ಧಂ, ತಥಾಽಪ್ಯವಸ್ಥಾಯಾಂ ವಮನಂ ತದಪವಾದರೂಪಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ವಾತಗುಲ್ಮ ಇತ್ಯಾದಿ| ವರ್ತಯ ಇತಿ ಫಲವರ್ತಯಃ| ಆನುಲೌಮಿಕೈರಿತಿ ವಚನೇನ ತೀವ್ರವಿರೇಚನಂ ವಾತಕೋಪನಂ ನಿಷೇಧಯತಿ||೨೯-೩೧||
Adhikarana 16 (32) · Śloka 32
ಗುಲ್ಮೋ ಯದ್ಯನಿಲಾದೀನಾಂ ಕೃತೇ ಸಮ್ಯಗ್ಭಿಷಗ್ಜಿತೇ| ನ ಪ್ರಶಾಮ್ಯತಿ ರಕ್ತಸ್ಯ ಸೋಽವಸೇಕಾತ್ ಪ್ರಶಾಮ್ಯತಿ||೩೨||
गुल्मो यद्यनिलादीनां कृते सम्यग्भिषग्जिते| न प्रशाम्यति रक्तस्य सोऽवसेकात् प्रशाम्यति||३२||
🔊 Audio coming soon
ರಕ್ತಸ್ರಾವಣಂ ಗುಲ್ಮಪ್ರದೇಶೇ ಏವ ಶೃಙ್ಗಾದಿನಾ, ರಕ್ತಾಧಿಷ್ಠಾನತ್ವಾದ್ಗುಲ್ಮಸ್ಯ; ಬಾಹುಸಿರಾವ್ಯಧೇನ ರಕ್ತಸ್ರಾವಣಂ ಗುಲ್ಮಸ್ಯೇತರಚಿಕಿತ್ಸಯಾಽಪ್ರಶಮೇ ಜ್ಞೇಯಮ್| ರಕ್ತಾಧಿಷ್ಠಾನತ್ವಂ ಚ ಗುಲ್ಮಪಾಕಪ್ರಸ್ತಾವೇ ದರ್ಶನೀಯಮ್||೩೨||
Adhikarana 17 (33-35) · Śloka 35
ಸ್ನಿಗ್ಧೋಷ್ಣೇನೋದಿತೇ ಗುಲ್ಮೇ ಪೈತ್ತಿಕೇ ಸ್ರಂಸನಂ ಹಿತಮ್| ರೂಕ್ಷೋಷ್ಣೇನ ತು ಸಮ್ಭೂತೇ ಸರ್ಪಿಃ ಪ್ರಶಮನಂ ಪರಮ್||೩೩|| ಪಿತ್ತಂ ವಾ ಪಿತ್ತಗುಲ್ಮಂ ವಾ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಪಕ್ವಾಶಯಸ್ಥಿತಮ್| ಕಾಲವಿನ್ನಿರ್ಹರೇತ್ ಸದ್ಯಃ ಸತಿಕ್ತೈಃ ಕ್ಷೀರಬಸ್ತಿಭಿಃ||೩೪|| ಪಯಸಾ ವಾ ಸುಖೋಷ್ಣೇನ ಸತಿಕ್ತೇನ ವಿರೇಚಯೇತ್| ಭಿಷಗಗ್ನಿಬಲಾಪೇಕ್ಷೀ ಸರ್ಪಿಷಾ ತೈಲ್ವಕೇನ ವಾ||೩೫||
स्निग्धोष्णेनोदिते गुल्मे पैत्तिके स्रंसनं हितम्| रूक्षोष्णेन तु सम्भूते सर्पिः प्रशमनं परम्||३३|| पित्तं वा पित्तगुल्मं वा ज्ञात्वा पक्वाशयस्थितम्| कालविन्निर्हरेत् सद्यः सतिक्तैः क्षीरबस्तिभिः||३४|| पयसा वा सुखोष्णेन सतिक्तेन विरेचयेत्| भिषगग्निबलापेक्षी सर्पिषा तैल्वकेन वा||३५||
🔊 Audio coming soon
ರೂಕ್ಷೋಷ್ಣೇನ ತು ಸಮ್ಭೂತೇ ಪೈತ್ತಿಕೇ ಇತಿ ಯೋಜ್ಯಮ್| ರೂಕ್ಷೋಷ್ಣತಯೈವ ಪಿತ್ತಂ ವೃದ್ಧಂ ಭವತಿ| ತೈಲ್ವಕಂ ಸರ್ಪಿರುದರೇ ವಕ್ತವ್ಯಮ||೩೩-೩೫||
Adhikarana 18 (36-37) · Śloka 37
ತೃಷ್ಣಾಜ್ವರಪರೀದಾಹಶೂಲಸ್ವೇದಾಗ್ನಿಮಾರ್ದವೇ| ಗುಲ್ಮಿನಾಮರುಚೌ ಚಾಪಿ ರಕ್ತಮೇವಾವಸೇಚಯೇತ್||೩೬|| ಛಿನ್ನಮೂಲಾ ವಿದಹ್ಯನ್ತೇ ನ ಗುಲ್ಮಾ ಯಾನ್ತಿ ಚ ಕ್ಷಯಮ್| ರಕ್ತಂ ಹಿ ವ್ಯಮ್ಲತಾಂ ಯಾತಿ, ತಚ್ಚ ನಾಸ್ತಿ ನ ಚಾಸ್ತಿ ರುಕ್||೩೭||
तृष्णाज्वरपरीदाहशूलस्वेदाग्निमार्दवे| गुल्मिनामरुचौ चापि रक्तमेवावसेचयेत्||३६|| छिन्नमूला विदह्यन्ते न गुल्मा यान्ति च क्षयम्| रक्तं हि व्यम्लतां याति, तच्च नास्ति न चास्ति रुक्||३७||
🔊 Audio coming soon
ತೃಷ್ಣಾಜ್ವರೇತ್ಯಾದಿನಾ ಗುಲ್ಮವಿದಾಹೇ ಉಪಕ್ರಮಮಾಹ| ರಕ್ತಾವಸೇಚನಂ ಕೃತಂ ಚೇಚ್ಛಿನ್ನಮೂಲಾ ಗುಲ್ಮಾ ನ ವಿದಹ್ಯನ್ತೇ; ಛಿನ್ನಮೂಲಾ ಇತಿ ಚ್ಛಿನ್ನಶೋಣಿತಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಛಿನ್ನಮೂಲತ್ವಮೇವ ಸ್ಫೋರಯತಿ- ರಕ್ತಂ ಹೀತ್ಯಾದಿ| ವ್ಯಮ್ಲತಾಂ ವಿದಾಹಮ್| ತಚ್ಚ ನಾಸ್ತೀತಿ ಶೋಣಿತಮವಸೇಕಾನ್ನಾಸ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ತಸ್ಯ ರಕ್ತಸ್ಯಾಭಾವಾದ್ರುಗಪಿ ನಾಸ್ತಿ||೩೬-೩೭||
Adhikarana 19 (38) · Śloka 38
ಹೃತದೋಷಂ ಪರಿಮ್ಲಾನಂ ಜಾಙ್ಗಲೈಸ್ತರ್ಪಿತಂ ರಸೈಃ| ಸಮಾಶ್ವಸ್ತಂ ಸಶೇಷಾರ್ತಿಂ ಸರ್ಪಿರಭ್ಯಾಸಯೇತ್ ಪುನಃ||೩೮||
हृतदोषं परिम्लानं जाङ्गलैस्तर्पितं रसैः| समाश्वस्तं सशेषार्तिं सर्पिरभ्यासयेत् पुनः||३८||
🔊 Audio coming soon
ಹೃತದೋಷಮಿತಿ ಶೋಣಿತಾವಸೇಕೇನ ಹೃತದೋಷಂ, ಪರಿಮ್ಲಾನಮಿತಿ ಕ್ಷೀಣಕಾಯಮ್||೩೮||
Adhikarana 20 (39) · Śloka 39
ರಕ್ತಪಿತ್ತಾತಿವೃದ್ಧತ್ವಾತ್ ಕ್ರಿಯಾಮನುಪಲಭ್ಯ ಚ| ಯದಿ ಗುಲ್ಮೋ ವಿದಹ್ಯೇತ ಶಸ್ತ್ರಂ ತತ್ರ ಭಿಷಗ್ಜಿತಮ್||೩೯||
रक्तपित्तातिवृद्धत्वात् क्रियामनुपलभ्य च| यदि गुल्मो विदह्येत शस्त्रं तत्र भिषग्जितम्||३९||
🔊 Audio coming soon
ಕ್ರಿಯಾಮಿತಿ ಶೋಣಿತಾವಸೇಕರೂಪಾಂ ಕ್ರಿಯಾಮ್| ವಿದಹ್ಯೇತ ಪಚ್ಯತೇ||೩೯||
Adhikarana 21 (40) · Śloka 40
ಗುರುಃ ಕಠಿನಸಂಸ್ಥಾನೋ ಗೂಢಮಾಂಸಾನ್ತರಾಶ್ರಯಃ| ಅವಿವರ್ಣಃ ಸ್ಥಿರಶ್ಚೈವ ಹ್ಯಪಕ್ವೋ ಗುಲ್ಮ ಉಚ್ಯತೇ||೪೦||
गुरुः कठिनसंस्थानो गूढमांसान्तराश्रयः| अविवर्णः स्थिरश्चैव ह्यपक्वो गुल्म उच्यते||४०||
🔊 Audio coming soon
ಗುರುಃ ಕಠಿನೇತ್ಯಾದಿನಾಽಪಕ್ವಪಚ್ಯಮಾನಪಕ್ವಗುಲ್ಮಲಕ್ಷಣಮಾಹ| ಗೂಢಮಾಂಸಶ್ಚಾಸೌ ಅನ್ತರಾಶ್ರಯಶ್ಚೇತಿ ಗೂಢಮಾಂಸಾನ್ತರಾಶ್ರಯಃ| ಸ್ಥಿರ ಇತಿ ಉನ್ನತಃ||೪೦||
Adhikarana 22 (41) · Śloka 41
ದಾಹಶೂಲಾರ್ತಿಸಙ್ಕ್ಷೋಭಸ್ವಪ್ನನಾಶಾರತಿಜ್ವರೈಃ| ವಿದಹ್ಯಮಾನಂ ಜಾನೀಯಾದ್ಗುಲ್ಮಂ ತಮುಪನಾಹಯೇತ್||೪೧||
दाहशूलार्तिसङ्क्षोभस्वप्ननाशारतिज्वरैः| विदह्यमानं जानीयाद्गुल्मं तमुपनाहयेत्||४१||
🔊 Audio coming soon
ತಮುಪನಾಹಯೇದಿತಿ ಉಷ್ಣದ್ರವ್ಯಕೃತಂ ಲೇಪಂ ಪಾಚನಾರ್ಥಂ ದದ್ಯಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ||೪೧||
Adhikarana 23 (42-45) · Śloka 45
ವಿದಾಹಲಕ್ಷಣೇ ಗುಲ್ಮೇ ಬಹಿಸ್ತುಙ್ಗೇ ಸಮುನ್ನತೇ| ಶ್ಯಾವೇ ಸರಕ್ತಪರ್ಯನ್ತೇ ಸಂಸ್ಪರ್ಶೇ ಬಸ್ತಿಸನ್ನಿಭೇ||೪೨|| ನಿಪೀಡಿತೋನ್ನತೇ ಸ್ತಬ್ಧೇ ಸುಪ್ತೇ ತತ್ಪಾರ್ಶ್ವಪೀಡನಾತ್| ತತ್ರೈವ ಪಿಣ್ಡಿತೇ ಶೂಲೇ ಸಮ್ಪಕ್ವಂ ಗುಲ್ಮಮಾದಿಶೇತ್||೪೩|| ತತ್ರ ಧಾನ್ವನ್ತರೀಯಾಣಾಮಧಿಕಾರಃ ಕ್ರಿಯಾವಿಧೌ| ವೈದ್ಯಾನಾಂ ಕೃತಯೋಗ್ಯಾನಾಂ ವ್ಯಧಶೋಧನರೋಪಣೇ||೪೪|| ಅನ್ತರ್ಭಾಗಸ್ಯ ಚಾಪ್ಯೇತತ್ ಪಚ್ಯಮಾನಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಮ್| ಹೃತ್ಕ್ರೋಡಶೂನತಾಽನ್ತಃಸ್ಥೇ ಬಹಿಃಸ್ಥೇ ಪಾರ್ಶ್ವನಿರ್ಗತಿಃ||೪೫||
विदाहलक्षणे गुल्मे बहिस्तुङ्गे समुन्नते| श्यावे सरक्तपर्यन्ते संस्पर्शे बस्तिसन्निभे||४२|| निपीडितोन्नते स्तब्धे सुप्ते तत्पार्श्वपीडनात्| तत्रैव पिण्डिते शूले सम्पक्वं गुल्ममादिशेत्||४३|| तत्र धान्वन्तरीयाणामधिकारः क्रियाविधौ| वैद्यानां कृतयोग्यानां व्यधशोधनरोपणे||४४|| अन्तर्भागस्य चाप्येतत् पच्यमानस्य लक्षणम्| हृत्क्रोडशूनताऽन्तःस्थे बहिःस्थे पार्श्वनिर्गतिः||४५||
🔊 Audio coming soon
ವಿದಾಹಲಕ್ಷಣೇ ಇತಿ ದಾಹಾದಿಷ್ವಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಬಹಿಸ್ತುಙ್ಗೇ ಇತಿ ಬಾಹ್ಯತ ಉನ್ನತೇ| ಸಮುನ್ನತೇ ಇತಿ ಸಮತ್ವೇನೋನ್ನತೇ, ನ ನಿಮ್ನೋಚ್ಚವಿಭಾಗೇನ| ನಿಪೀಡಿತಾನನ್ತರಮುನ್ನತೇ ನಿಪೀಡಿತೋನ್ನತೇ| ಸ್ತಬ್ಧೇ ಇತಿ ವರ್ತುಲೇ| ಸುಪ್ತೇ ಇತಿ ಮನ್ದವೇದನೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಧಾನ್ವನ್ತರೀಯಾಣಾಮಿತಿ ಧನ್ವನ್ತರಿತನ್ತ್ರಾಧ್ಯಾಯಿನಾಂ ಶಲ್ಯವಿದಾಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಕೃತಾ ಶಸ್ತ್ರಕರ್ಮಣಿ ಯೋಗ್ಯಾ ಯೈಸ್ತೇ ಕೃತಯೋಗ್ಯಾಃ| ಗುಲ್ಮಸ್ಯ ಚ ಪಾಕಃ ಸುಶ್ರುತೇ ನಿಷಿದ್ಧಃ- “ಸ ಯಸ್ಮಾದಾತ್ಮನಿ ಚಯಂ ಗಚ್ಛತ್ಯಪ್ಸ್ವಿವ ಬುದ್ಬುದಃ| ಅನ್ತಃಸರತಿ ಯಸ್ಮಾಚ್ಚ ನ ಪಾಕಮುಪ್ನಯಾತ್ಯತಃ” (ಉ.ತಂ.ಅ.೪೨) ಇತಿ; ತಥಾಽಪೀಹ ಕೃತವಾಸ್ತುಪರಿಗ್ರಹಸ್ಯ ಗುಲ್ಮಸ್ಯ ಪಾಕ ಉಚ್ಯತೇ, ಯಸ್ತು ಅಕೃತವಾಸ್ತುಪರಿಗ್ರಹಃ ಸ ನ ಪಚ್ಯತ ಇತೀಹಾಪ್ಯನುಮತಂ; ಯಸ್ತು ಕೃತವಾಸ್ತುಪರಿಗ್ರಹತಯಾ ಪಚ್ಯತ ಇತಿ ಉಚ್ಯತೇ ತಸ್ಯ ವಿದ್ರಧಿತ್ವೇನ ಪಾಕೋ ಜಾಯತ ಇತಿ ಸಞ್ಜ್ಞಾಮಾತ್ರೇಣ ವಿಸಂವಾದಃ| ಅನ್ತರ್ಭಾಗಸ್ಯೇತಿ ಕೋಷ್ಠಮಧ್ಯಸ್ಥಿತಸ್ಯ| ಯದ್ಯಪಿ ಸರ್ವ ಏವ ಗುಲ್ಮಃ ಕೋಷ್ಠಸ್ಥಸ್ತಥಾಽಪೀಹ ಯೋ ಬಹಿರುನ್ನತಶ್ಚಿತೋ ನ ಭವತಿ ಸ ಇಹ ತತ್ಸ್ಥೋಽಭಿಪ್ರೇತಃ| ಹೃತ್ಕ್ರೋಡಶೂನತಾಽನ್ತಃಸ್ಥೇ ಇತಿ ಅನ್ತಃಸ್ಥಪಾಕೇ ಹೃತ್ಕ್ರೋಡಸ್ಯ ಶೂನತಾ ಭವತಿ; ಬಹಿಃಸ್ಥೇ ಪಾರ್ಶ್ವನಿರ್ಗತಿಃ, ಪಾರ್ಶ್ವನಿರ್ಗತಿರ್ಗುಲ್ಮ ಏವ ದೃಶ್ಯತೇ| ಕೇಚಿತ್ತು ಶ್ಲೋಕಮೇನಂ ನ ಪಠನ್ತಿ||೪೨-೪೫||
Adhikarana 24 (46-47) · Śloka 48
ಪಕ್ವಃ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಸಙ್ಕ್ಲೇದ್ಯ ವ್ರಜತ್ಯೂರ್ಧ್ವಮಧೋಽಪಿ ವಾ| ಸ್ವಯಮ್ಪ್ರವೃತ್ತಂ ತಂ ದೋಷಮುಪೇಕ್ಷೇತ ಹಿತಾಶನೈಃ ||೪೬|| ದಶಾಹಂ ದ್ವಾದಶಾಹಂ ವಾ ರಕ್ಷನ್ ಭಿಷಗುಪದ್ರವಾನ್| ಅತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಹಿತಂ ಪಾನಂ ಸರ್ಪಿಷಃ ಸವಿಶೋಧನಮ್||೪೭|| ಶುದ್ಧಸ್ಯ ತಿಕ್ತಂ ಸಕ್ಷೌದ್ರಂ ಪ್ರಯೋಗೇ ಸರ್ಪಿರಿಷ್ಯತೇ|೪೮|
पक्वः स्रोतांसि सङ्क्लेद्य व्रजत्यूर्ध्वमधोऽपि वा| स्वयम्प्रवृत्तं तं दोषमुपेक्षेत हिताशनैः ||४६|| दशाहं द्वादशाहं वा रक्षन् भिषगुपद्रवान्| अत ऊर्ध्वं हितं पानं सर्पिषः सविशोधनम्||४७|| शुद्धस्य तिक्तं सक्षौद्रं प्रयोगे सर्पिरिष्यते|४८|
🔊 Audio coming soon
ವ್ರಜತ್ಯೂರ್ಧ್ವಮಿತಿ ಸಶಬ್ದೇನಾನ್ತಃಸ್ಥೇನಾಭಿಪ್ರೇತಃ| ಉಪೇಕ್ಷೇತ ಹಿತಾಶನೈರಿತಿ ಹಿತಾಶನಸ್ತಿಷ್ಠೇತ್ ನ ಕಿಞ್ಚಿದ್ಭೇಷಜಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ರಕ್ಷನ್ನುಪದ್ರವಾನಿತಿ ಉಪದ್ರವೇಭ್ಯೋ ಜ್ವರಾದಿಭ್ಯೋ ರಕ್ಷನ್ನಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಸವಿಶೋಧನಮಿತಿ ವಿಶೇಷೇಣ ಶೋಧನಂ ಸರ್ಪಿಃಪಾನಮ್| ತಿಕ್ತಮಿತಿ ತಿಕ್ತದ್ರವ್ಯಸಾಧಿತಮ್||೪೬-೪೭||-
Adhikarana 25 (48-55) · Śloka 56
ಶೀತಲೈರ್ಗುರುಭಿಃ ಸ್ನಿಗ್ಧೈರ್ಗುಲ್ಮೇ ಜಾತೇ ಕಫಾತ್ಮಕೇ||೪೮|| ಅವಮ್ಯಸ್ಯಾಲ್ಪಕಾಯಾಗ್ನೇಃ ಕುರ್ಯಾಲ್ಲಙ್ಘನಮಾದಿತಃ| ಮನ್ದೋಽಗ್ನಿರ್ವೇದನಾ ಮನ್ದಾ ಗುರುಸ್ತಿಮಿತಕೋಷ್ಠತಾ||೪೯|| ಸೋತ್ಕ್ಲೇಶಾ ಚಾರುಚಿರ್ಯಸ್ಯ ಸ ಗುಲ್ಮೀ ವಮನೋಪಗಃ| ಉಷ್ಣೈರೇವೋಪಚರ್ಯಶ್ಚ ಕೃತೇ ವಮನಲಙ್ಘನೇ||೫೦|| ಯೋಜ್ಯಶ್ಚಾಹಾರಸಂಸರ್ಗೋ ಭೇಷಜೈಃ ಕಟುತಿಕ್ತಕೈಃ| ಸಾನಾಹಂ ಸವಿಬನ್ಧಂ ಚ ಗುಲ್ಮಂ ಕಠಿನಮುನ್ನತಮ್||೫೧|| ದೃಷ್ಟ್ವಾಽಽದೌ ಸ್ವೇದಯೇದ್ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಸ್ವಿನ್ನಂ ಚ ವಿಲಯೇದ್ಭಿಷಕ್| ಲಙ್ಘನೋಲ್ಲೇಖನೇ ಸ್ವೇದೇ ಕೃತೇಽಗ್ನೌ ಸಮ್ಪ್ರಧುಕ್ಷಿತೇ||೫೨|| ಕಫಗುಲ್ಮೀ ಪಿಬೇತ್ ಕಾಲೇ ಸಕ್ಷಾರಕಟುಕಂ ಘೃತಮ್| ಸ್ಥಾನಾದಪಸೃತಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಕಫಗುಲ್ಮಂ ವಿರೇಚನೈಃ||೫೩|| ಸಸ್ನೇಹೈರ್ಬಸ್ತಿಭಿರ್ವಾಽಪಿ ಶೋಧಯೇದ್ದಾಶಮೂಲಿಕೈಃ| ಮನ್ದೇಽಗ್ನಾವನಿಲೇ ಮೂಢೇ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಸಸ್ನೇಹಮಾಶಯಮ್||೫೪|| ಗುಟಿಕಾಚೂರ್ಣನಿರ್ಯೂಹಾಃ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಾಃ ಕಫಗುಲ್ಮಿನಾಮ್| ಕೃತಮೂಲಂ ಮಹಾವಾಸ್ತುಂ ಕಠಿನಂ ಸ್ತಿಮಿತಂ ಗುರುಮ್||೫೫|| ಜಯೇತ್ಕಫಕೃತಂ ಗುಲ್ಮಂ ಕ್ಷಾರಾರಿಷ್ಟಾಗ್ನಿಕರ್ಮಭಿಃ|೫೬|
शीतलैर्गुरुभिः स्निग्धैर्गुल्मे जाते कफात्मके||४८|| अवम्यस्याल्पकायाग्नेः कुर्याल्लङ्घनमादितः| मन्दोऽग्निर्वेदना मन्दा गुरुस्तिमितकोष्ठता||४९|| सोत्क्लेशा चारुचिर्यस्य स गुल्मी वमनोपगः| उष्णैरेवोपचर्यश्च कृते वमनलङ्घने||५०|| योज्यश्चाहारसंसर्गो भेषजैः कटुतिक्तकैः| सानाहं सविबन्धं च गुल्मं कठिनमुन्नतम्||५१|| दृष्ट्वाऽऽदौ स्वेदयेद्युक्त्या स्विन्नं च विलयेद्भिषक्| लङ्घनोल्लेखने स्वेदे कृतेऽग्नौ सम्प्रधुक्षिते||५२|| कफगुल्मी पिबेत् काले सक्षारकटुकं घृतम्| स्थानादपसृतं ज्ञात्वा कफगुल्मं विरेचनैः||५३|| सस्नेहैर्बस्तिभिर्वाऽपि शोधयेद्दाशमूलिकैः| मन्देऽग्नावनिले मूढे ज्ञात्वा सस्नेहमाशयम्||५४|| गुटिकाचूर्णनिर्यूहाः प्रयोज्याः कफगुल्मिनाम्| कृतमूलं महावास्तुं कठिनं स्तिमितं गुरुम्||५५|| जयेत्कफकृतं गुल्मं क्षारारिष्टाग्निकर्मभिः|५६|
🔊 Audio coming soon
ಶೀತಲೈರಿತ್ಯಾದಿನಾ ಕಫಗುಲ್ಮಮನುಸೃತ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸಾಕ್ರಮಮಾಹ| ಸಕ್ಷಾರಕಟುಕಮಿತಿ ಕ್ಷಾರಕಟುದ್ರವ್ಯಸಾಧಿತಮ್| ಅಪಸೃತಮಿತಿ ಚಲಿತಮ್| ದಾಶಮೂಲಿಕೈರಿತಿ ದಶಮೂಲಕೃತಬಸ್ತಯೋ ಬಸ್ತಿಸೂತ್ರೀಯೇ (ಸಿ.ಅ.೩) ವಕ್ತವ್ಯಾಃ| ಮೂಢೇ ಇತಿ ಸಮ್ಮೂರ್ಚ್ಛಿತೇ, ಆವೃತೇ ಇತಿ ಯಾವತ್| ಗುಟಿಕಾಚೂರ್ಣನಿರ್ಯೂಹಾ ಇತಿ ವಕ್ತವ್ಯಾ ಗುಟಿಕಾದಯಃ| ಕ್ಷಾರಾರಿಷ್ಟಾಗ್ನಿಕರ್ಮಭಿರಿತ್ಯತ್ರ ಕ್ಷಾರಸ್ಯಾತ್ರಾಪ್ರಸ್ತುತಯಾ ಶಲ್ಯತನ್ತ್ರೇ ಏವ ತಾವದ್ವಿಸ್ತರೇಣಾಭಿಧಾನಮ್, ಅತ್ರಾಪಿ ಚ ಗ್ರಹಣ್ಯಧ್ಯಾಯೇ ಕ್ಷಾರಾ ವಕ್ತವ್ಯಾಃ; ಅಗ್ನಿಕರ್ಮಾತ್ರಾಪಿ ಸಙ್ಕ್ಷೇಪೇಣ ಗುಲ್ಮಸ್ಥಾನೇ ವಕ್ತವ್ಯಂ, ಪರಾಧಿಕಾರೇ ವಿಸ್ತಾರಾನಭಿಧಾನಾತ್||೪೮-೫೫||-
Adhikarana 26 (56-59) · Śloka 60
ದೋಷಪ್ರಕೃತಿಗುಲ್ಮರ್ತುಯೋಗಂ ಬುದ್ಧ್ವಾ ಕಫೋಲ್ಬಣೇ||೫೬|| ಬಲದೋಷಪ್ರಮಾಣಜ್ಞಃ ಕ್ಷಾರಂ ಗುಲ್ಮೇ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ಏಕಾನ್ತರಂ ದ್ವ್ಯನ್ತರಂ ವಾ ತ್ರ್ಯಹಂ ವಿಶ್ರಮ್ಯ ವಾ ಪುನಃ||೫೭|| ಶರೀರಬಲದೋಷಾಣಾಂ ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಪಣಕೋವಿದಃ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಂ ಮಧುರಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಮಾಂಸಕ್ಷೀರಘೃತಾಶಿನಃ||೫೮|| ಛಿತ್ತ್ವಾ ಛಿತ್ತ್ವಾಽಽಶಯಾತ್ ಕ್ಷಾರಃ ಕ್ಷರತ್ವಾತ ಕ್ಷಾರಯತ್ಯಧಃ| ಮನ್ದೇಽಗ್ನಾವರುಚೌ ಸಾತ್ಮ್ಯೇ ಮದ್ಯೇ ಸಸ್ನೇಹಮಶ್ನತಾಮ್||೫೯|| ಪ್ರಯೋಜ್ಯಾ ಮಾರ್ಗಶುದ್ಧ್ಯರ್ಥಮರಿಷ್ಟಾಃ ಕಫಗುಲ್ಮಿನಾಮ್|೬೦|
दोषप्रकृतिगुल्मर्तुयोगं बुद्ध्वा कफोल्बणे||५६|| बलदोषप्रमाणज्ञः क्षारं गुल्मे प्रयोजयेत्| एकान्तरं द्व्यन्तरं वा त्र्यहं विश्रम्य वा पुनः||५७|| शरीरबलदोषाणां वृद्धिक्षपणकोविदः| श्लेष्माणं मधुरं स्निग्धं मांसक्षीरघृताशिनः||५८|| छित्त्वा छित्त्वाऽऽशयात् क्षारः क्षरत्वात क्षारयत्यधः| मन्देऽग्नावरुचौ सात्म्ये मद्ये सस्नेहमश्नताम्||५९|| प्रयोज्या मार्गशुद्ध्यर्थमरिष्टाः कफगुल्मिनाम्|६०|
🔊 Audio coming soon
ಕ್ಷಾರಸ್ಯ ಮಹಾತ್ಯಯತ್ವೇನ ದೋಷಾದಿಜ್ಞಾನಪೂರ್ವಿಕಾಮನ್ತರಾಽನ್ತರಾ ಪ್ರವೃತ್ತಿಮಾಹ- ದೋಷೇತ್ಯಾದಿ| ತತ್ರ ಕ್ಷಾರಾನುಗುಣೋ ದೋಷಃ ಕಫಃ, ಪ್ರಕೃತಿಃ ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕೀ, ಗುಲ್ಮಶ್ಚ ಸ್ಥಿರಃ, ಋತುರ್ಹೇಮನ್ತಃ ಶಿಶಿರೋ ವಾ| ಏಕಾನ್ತರಮಿತ್ಯಾದಿ| ದೋಷಾದಿಷು ಸರ್ವೇಷು ಕ್ಷಾರಾನುಗುಣೇಷ್ವೇಕಾನ್ತರಂ ವಿಶ್ರಮ್ಯ, ಅನ್ಯತಮಾನುಗುಣ್ಯೇ ದ್ವ್ಯನ್ತರಂ ತ್ರ್ಯಹಂ ವಾ ವಿಶ್ರಮ್ಯ; ಬಲದೋಷಾಪೇಕ್ಷಯಾ ವಾ ವಿಕಲ್ಪಃ| ಶರೀರಬಲದೋಷಾಣಾಂ ವೃದ್ಧಿಕ್ಷಪಣಕೋವಿದ ಇತಿ ಶರೀರಬಲವೃದ್ಧೌ ದೋಷಸ್ಯ ಚ ಕ್ಷಪಣೇ ಪಣ್ಡಿತಃ| ಮಾಂಸಕ್ಷೀರಘೃತಾಶಿನ ಇತ್ಯನೇನ ಮಾಂಸಾದಿಭೋಜನೇನ ಕ್ಷಾರಪ್ರಯೋಗೇ ಶರೀರಬಲರಕ್ಷಾ ಕರ್ತವ್ಯೇತಿ ದರ್ಶಯತಿ||೫೬-೫೯||-
Adhikarana 27 (60-63) · Śloka 64
ಲಙ್ಘನೋಲ್ಲೇಖನೈಃ ಸ್ವೇದೈಃ ಸರ್ಪಿಃಪಾನೈರ್ವಿರೇಚನೈಃ||೬೦|| ಬಸ್ತಿಭಿರ್ಗುಟಿಕಾಚೂರ್ಣಕ್ಷಾರಾರಿಷ್ಟಗಣೈರಪಿ| ಶ್ಲೈಷ್ಮಿಕಃ ಕೃತಮೂಲತ್ವಾದ್ಯಸ್ಯ ಗುಲ್ಮೋ ನ ಶಾಮ್ಯತಿ||೬೧|| ತಸ್ಯ ದಾಹೋ ಹೃತೇ ರಕ್ತೇ ಶರಲೋಹಾದಿಭಿರ್ಹಿತಃ| ಔಷ್ಣ್ಯಾತ್ತೈಕ್ಷ್ಣ್ಯಾಚ್ಚ ಶಮಯೇದಗ್ನಿರ್ಗುಲ್ಮೇ ಕಫಾನಿಲೌ||೬೨|| ತಯೋಃ ಶಮಾಚ್ಚ ಸಙ್ಘಾತೋ ಗುಲ್ಮಸ್ಯ ವಿನಿವರ್ತತೇ| ದಾಹೇ ಧಾನ್ವನ್ತರೀಯಾಣಾಮತ್ರಾಪಿ ಭಿಷಜಾಂ ಬಲಮ್||೬೩|| ಕ್ಷಾರಪ್ರಯೋಗೇ ಭಿಷಜಾಂ ಕ್ಷಾರತನ್ತ್ರವಿದಾಂ ಬಲಮ್|೬೪|
लङ्घनोल्लेखनैः स्वेदैः सर्पिःपानैर्विरेचनैः||६०|| बस्तिभिर्गुटिकाचूर्णक्षारारिष्टगणैरपि| श्लैष्मिकः कृतमूलत्वाद्यस्य गुल्मो न शाम्यति||६१|| तस्य दाहो हृते रक्ते शरलोहादिभिर्हितः| औष्ण्यात्तैक्ष्ण्याच्च शमयेदग्निर्गुल्मे कफानिलौ||६२|| तयोः शमाच्च सङ्घातो गुल्मस्य विनिवर्तते| दाहे धान्वन्तरीयाणामत्रापि भिषजां बलम्||६३|| क्षारप्रयोगे भिषजां क्षारतन्त्रविदां बलम्|६४|
🔊 Audio coming soon
ಶರಲೋಹಾದಿಭಿರಿತ್ಯನೇನ ರೂಕ್ಷದಾಹಂ ದರ್ಶಯತಿ| ದಾಹಶ್ಚ ಗುಲ್ಮದೇಶೇ ಏವ ಕರ್ತವ್ಯಃ| ದಾಹಕ್ಷಾರಯೋಃ ಪರಾಧಿಕಾರತ್ವೇನ ಪರಬಲಸ್ಯಾಭಿಪ್ರೇಯಸ್ತ್ವಂ, ತೇನ ತತ್ಪರೇಣೈವ ದಾಹಕ್ಷಾರಯೋಗಮಾಹ- ದಾಹ ಇತ್ಯಾದಿ| ಕ್ಷಾರತನ್ತ್ರಸ್ಯಾಷ್ಟಾಙ್ಗೇ ಪೃಥಗನಭಿಧಾನಾಚ್ಛಲ್ಯತನ್ತ್ರಮೇವಾನುಶಸ್ತ್ರಕ್ಷಾರವಿಧಾಯಕಂ ಕ್ಷಾರತನ್ತ್ರಮುಚ್ಯತೇ||೬೦-೬೩||-
Adhikarana 28 (64) · Śloka 64
ವ್ಯಾಮಿಶ್ರದೋಷೇ ವ್ಯಾಮಿಶ್ರ ಏಷ ಏವ ಕ್ರಿಯಾಕ್ರಮಃ||೬೪||
व्यामिश्रदोषे व्यामिश्र एष एव क्रियाक्रमः||६४||
🔊 Audio coming soon
ವ್ಯಾಮಿಶ್ರದೋಷೇ ಇತಿ ಸಂಸರ್ಗಜೇ ಸನ್ನಿಪಾತಜೇ ಚ ವ್ಯಾಮಿಶ್ರಃ||೬೪||
Adhikarana 29 (65) · Śloka 65
ಸಿದ್ಧಾನತಃ ಪ್ರವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಯೋಗಾನ್ ಗುಲ್ಮನಿಬರ್ಹಣಾನ್| ತ್ರ್ಯೂಷಣತ್ರಿಫಲಾಧಾನ್ಯವಿಡಙ್ಗಚವ್ಯಚಿತ್ರಕೈಃ||೬೫|| ಕಲ್ಕೀಕೃತೈರ್ಘೃತಂ ಸಿದ್ಧಂ ಸಕ್ಷೀರಂ ವಾತಗುಲ್ಮನುತ್| ಇತಿ ತ್ರ್ಯೂಷಣಾದಿಘೃತಮ್|
सिद्धानतः प्रवक्ष्यामि योगान् गुल्मनिबर्हणान्| त्र्यूषणत्रिफलाधान्यविडङ्गचव्यचित्रकैः||६५|| कल्कीकृतैर्घृतं सिद्धं सक्षीरं वातगुल्मनुत्| इति त्र्यूषणादिघृतम्|
🔊 Audio coming soon
ಸಮ್ಪ್ರತಿ ಸಿದ್ಧಾನ್ ಯೋಗಾನಾಹ- ಸಿದ್ಧಾನಿತ್ಯಾದಿ| ಸಿದ್ಧಾನಿತಿ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಯೋಗಸ್ತುತಿಃ ಶಿಷ್ಯಪ್ರವರ್ತಿಕಾ| ತ್ರ್ಯೂಷಣಾದ್ಯೇ ದ್ರವಾನ್ತರಾನಭಿಧಾನಾತ್ ಕ್ಷೀರಮೇವ ಚತುರ್ಗುಣಂ ಭವತಿ||೬೫||-
Adhikarana 30 (66-68) · Śloka 68
ಏತ ಏವ ಚ ಕಲ್ಕಾಃ ಸ್ಯುಃ ಕಷಾಯಃ ಪಾಞ್ಚಮೂಲಿಕಃ ||೬೬|| ದ್ವಿಪಞ್ಚಮೂಲಿಕೋ ವಾಽಪಿ ತದ್ಘೃತಂ ಗುಲ್ಮನುತ್ ಪರಮ್| ಇತಿ ತ್ರ್ಯೂಷಣಾದಿಘೃತಮಪರಮ್| (ಷಟ್ಪಲಂ ವಾ ಪಿಬೇತ್ ಸರ್ಪಿರ್ಯದುಕ್ತಂ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಣಿ)||೬೭|| ಪ್ರಸನ್ನಯಾ ವಾ ಕ್ಷೀರಾರ್ಥಂ ಸುರಯಾ ದಾಡಿಮೇನ ವಾ| ದಧ್ನಃ ಸರೇಣ ವಾ ಕಾರ್ಯಂ ಘೃತಂ ಮಾರುತಗುಲ್ಮನುತ್||೬೮||
एत एव च कल्काः स्युः कषायः पाञ्चमूलिकः ||६६|| द्विपञ्चमूलिको वाऽपि तद्घृतं गुल्मनुत् परम्| इति त्र्यूषणादिघृतमपरम्| (षट्पलं वा पिबेत् सर्पिर्यदुक्तं राजयक्ष्मणि)||६७|| प्रसन्नया वा क्षीरार्थं सुरया दाडिमेन वा| दध्नः सरेण वा कार्यं घृतं मारुतगुल्मनुत्||६८||
🔊 Audio coming soon
ಏತ ಏವೇತಿ ತ್ರ್ಯೂಷಣೇತ್ಯಾದ್ಯುಕ್ತಾಃ| ಪ್ರಸನ್ನಾ ಮದ್ಯವಿಶೇಷಃ| ಕ್ಷೀರಾರ್ಥಮಿತಿ ಕ್ಷೀರಸ್ಥಾನೇ ಪ್ರಸನ್ನಾ ದೇಯಾ, ಏವಂ ಸ್ವರಸಾದಿಭಿರಪಿ ಕ್ಷೀರಾರ್ಥೋ ವ್ಯಾಖ್ಯೇಯಃ||೬೬-೬೮||
Adhikarana 31 (69-70) · Śloka 70
ಹಿಙ್ಗುಸೌವರ್ಚಲಾಜಾಜೀಬಿಡದಾಡಿಮದೀಪ್ಯಕೈಃ| ಪುಷ್ಕರವ್ಯೋಷಧನ್ಯಾಕವೇತಸಕ್ಷಾರಚಿತ್ರಕೈಃ||೬೯|| ಶಟೀವಚಾಜಗನ್ಧೈಲಾಸುರಸೈಶ್ಚ ವಿಪಾಚಿತಮ್| ಶೂಲಾನಾಹಹರಂ ಸರ್ಪಿರ್ದಧ್ನಾ ಚಾನಿಲಗುಲ್ಮಿನಾಮ್||೭೦|| ಇತಿ ಹಿಙ್ಗುಸೌವರ್ಚಲಾದ್ಯಂ ಘೃತಮ್|
हिङ्गुसौवर्चलाजाजीबिडदाडिमदीप्यकैः| पुष्करव्योषधन्याकवेतसक्षारचित्रकैः||६९|| शटीवचाजगन्धैलासुरसैश्च विपाचितम्| शूलानाहहरं सर्पिर्दध्ना चानिलगुल्मिनाम्||७०|| इति हिङ्गुसौवर्चलाद्यं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
ಹಿಙ್ಗ್ವಾದ್ಯೇ ಹಿಙ್ಗ್ವಾದೀನಾಂ ಕಲ್ಕಃ; ದಧಿ ಚತುರ್ಗುಣಂ, ದ್ರವತ್ವಾತ್||೬೯-೭೦||
Adhikarana 32 (71-73) · Śloka 73
ಹಪುಷಾವ್ಯೋಷಪೃಥ್ವೀಕಾಚವ್ಯಚಿತ್ರಕಸೈನ್ಧವೈಃ| ಸಾಜಾಜೀಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲದೀಪ್ಯಕೈರ್ವಿಪಚೇದ್ಘೃತಮ್||೭೧|| ಸಕೋಲಮೂಲಕರಸಂ ಸಕ್ಷೀರದಧಿದಾಡಿಮಮ್| ತತ್ ಪರಂ ವಾತಗುಲ್ಮಘ್ನಂ ಶೂಲಾನಾಹವಿಮೋಕ್ಷಣಮ್||೭೨|| ಯೋನ್ಯರ್ಶೋಗ್ರಹಣೀದೋಷಶ್ವಾಸಕಾಸಾರುಚಿಜ್ವರಾನ್| ಬಸ್ತಿಹೃತ್ಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲಂ ಚ ಘೃತಮೇತದ್ವ್ಯಪೋಹತಿ||೭೩|| ಇತಿ ಹಪುಷಾದ್ಯಂ ಘೃತಮ್|
हपुषाव्योषपृथ्वीकाचव्यचित्रकसैन्धवैः| साजाजीपिप्पलीमूलदीप्यकैर्विपचेद्घृतम्||७१|| सकोलमूलकरसं सक्षीरदधिदाडिमम्| तत् परं वातगुल्मघ्नं शूलानाहविमोक्षणम्||७२|| योन्यर्शोग्रहणीदोषश्वासकासारुचिज्वरान्| बस्तिहृत्पार्श्वशूलं च घृतमेतद्व्यपोहति||७३|| इति हपुषाद्यं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
ಹಪುಷಾದಿಕಲ್ಕಃ, ಕೋಲರಸಾದೀನಿ ಪಞ್ಚದ್ರವಾಣಿ ಸ್ನೇಹಸಮಾನಿ, “ಪಞ್ಚಪ್ರಭೃತಿ ಯತ್ರ ಸ್ಯುರ್ದ್ರವಾಣಿ ಸ್ನೇಹಸಂವಿಧೌ| ತತ್ರ ಸ್ನೇಹಸಮಾನಿ” ಇತಿ ವಚನಾತ್; ದಾಡಿಮಸ್ಯಾಪಿ ರಸಾನ್ತರಸಾನ್ನಿಧ್ಯಾದ್ದ್ರವ ಏವ ಗ್ರಾಹ್ಯಃ; ಉಕ್ತಂ ಹಿ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರೇ- “ಪೃಥ್ವೀಕಾಜೀರಕವ್ಯೋಷಹಪುಷಾಜಾಜಿಸೈನ್ಧವೈಃ| ಸಚವ್ಯಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲರ್ವಹ್ನಿದೀಪ್ಯಕಸಂಯುತೈಃ|| ದಾಡಿಮಕೋಲಮೂಲಾನಾಂ ರಸೇ ದಧ್ನಿ ಪಯಸ್ಯಪಿ| ಸಿದ್ಧಂ ಘೃತಂ ಜಯೇದ್ಗುಲ್ಮಂ ವಹ್ನಿಸನ್ದೀಪನಂ ಪರಮ್” ಇತಿ||೭೧-೭೩||
Adhikarana 33 (74-75) · Śloka 75
ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾ ಪಿಚುರಧ್ಯರ್ಧೋ ದಾಡಿಮಾದ್ದ್ವಿಪಲಂ ಪಲಮ್| ಧಾನ್ಯಾತ್ಪಞ್ಚ ಘೃತಾಚ್ಛುಣ್ಠ್ಯಾಃ ಕರ್ಷಃ ಕ್ಷೀರಂ ಚತುರ್ಗುಣಮ್||೭೪|| ಸಿದ್ಧಮೇತೈರ್ಘೃತಂ ಸದ್ಯೋ ವಾತಗುಲ್ಮಂ ವ್ಯಪೋಹತಿ| ಯೋನಿಶೂಲಂ ಶಿರಃಶೂಲಮರ್ಶಾಂಸಿ ವಿಷಮಜ್ವರಮ್||೭೫|| ಇತಿ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದ್ಯಂ ಘೃತಮ್|
पिप्पल्या पिचुरध्यर्धो दाडिमाद्द्विपलं पलम्| धान्यात्पञ्च घृताच्छुण्ठ्याः कर्षः क्षीरं चतुर्गुणम्||७४|| सिद्धमेतैर्घृतं सद्यो वातगुल्मं व्यपोहति| योनिशूलं शिरःशूलमर्शांसि विषमज्वरम्||७५|| इति पिप्पल्याद्यं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
ಪಿಚುಃ ಕರ್ಷಃ, ತೇನಾಧ್ಯರ್ಧಪಿಚುರಿತಿ ಸಾರ್ಧಃ ಕರ್ಷಃ| ಅತ್ರ ಚ ಘೃತೇ ಕ್ಲ್ಕಭೂಯಸ್ತ್ವಂ ಭವನ್ನಪಿ ಕಲ್ಪನೀಯಂ, ವಚನಾದೇವ| ಉಕ್ತಂ ಹಿ ನ್ಯಾಯವಿದ್ಭಿಃ- “ನಿರ್ದೇಶಃ ಶ್ರೂಯತೇ ನೂನಂ ದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಯತ್ರ ಯಾದೃಶಃ| ತಸ್ಮಿನ್ ಸ ಸಂವಿಧಾತವ್ಯಃ ಶಬ್ದಾಭಾವೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿತಃ” ಇತಿ| ಅತ್ರ ಪುನರ್ಘೃತಂ ಸಿದ್ಧಮಿತಿ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದೀನಾಂ ಲೇಹತ್ವೇನ ಪ್ರಯೋಗನಿರಾಸಾರ್ಥಂ ಘೃತಸಾಧನಾರ್ಥಂ ಚೋಕ್ತಮ್||೭೪-೭೫||
Adhikarana 34 (76-78) · Śloka 78
ಘೃತಾನಾಮೌಷಧಗಣಾ ಯ ಏತೇ ಪರಿಕೀರ್ತಿತಾಃ| ತೇ ಚೂರ್ಣಯೋಗಾ ವರ್ತ್ಯಸ್ತಾಃ ಕಷಾಯಾಸ್ತೇ ಚ ಗುಲ್ಮಿನಾಮ್||೭೬|| ಕೋಲದಾಡಿಮಘರ್ಮಾಮ್ಬುಸುರಾಮಣ್ಡಾಮ್ಲಕಾಞ್ಜಿಕೈಃ| ಶೂಲಾನಾಹಹರೀ ಪೇಯಾ ಬೀಜಪೂರರಸೇನ ವಾ||೭೭|| ಚೂರ್ಣಾನಿ ಮಾತುಲುಙ್ಗಸ್ಯ ಭಾವಿತಾನಿ ರಸೇನ ವಾ| ಕುರ್ಯಾದ್ವರ್ತೀಃ ಸಗುಟಿಕಾ ಗುಲ್ಮಾನಾಹಾರ್ತಿಶಾನ್ತಯೇ||೭೮||
घृतानामौषधगणा य एते परिकीर्तिताः| ते चूर्णयोगा वर्त्यस्ताः कषायास्ते च गुल्मिनाम्||७६|| कोलदाडिमघर्माम्बुसुरामण्डाम्लकाञ्जिकैः| शूलानाहहरी पेया बीजपूररसेन वा||७७|| चूर्णानि मातुलुङ्गस्य भावितानि रसेन वा| कुर्याद्वर्तीः सगुटिका गुल्मानाहार्तिशान्तये||७८||
🔊 Audio coming soon
ಘೃತೋಕ್ತಭೇಷಜಾನಾಂ ಚೂರ್ಣಾದಿಷ್ವಪಿ ಪ್ರಯೋಗಮಾಹ- ಘೃತಾನಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ವರ್ತ್ಯ ಇತಿ ಫಲವರ್ತ್ಯಃ| ಉಕ್ತದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಚೂರ್ಣತ್ವೇ ಕೃತೇಽನುಪಾನಾರ್ಥಂ ದ್ರವಾಣ್ಯಾಹ- ಕೋಲೇತ್ಯಾದಿ| ಕಷಾಯಕರಣಪಕ್ಷೇ ವಿಶೇಷವಿಧಾನಾನುಕ್ತೇಃ ಸಾಮಾನ್ಯವಿಧಿನೈವ ಕಷಾಯಕರಣಂ ಜ್ಞೇಯಮ್||೭೬-೭೮||
Adhikarana 35 (79-84) · Śloka 84
ಹಿಙ್ಗು ತ್ರಿಕಟುಕಂ ಪಾಠಾಂ ಹಪುಷಾಮಭಯಾಂ ಶಟೀಮ್| ಅಜಮೋದಾಜಗನ್ಧೇ ಚ ತಿನ್ತಿಡೀಕಾಮ್ಲವೇತಸೌ||೭೯|| ದಾಡಿಮಂ ಪುಷ್ಕರಂ ಧಾನ್ಯಮಜಾಜೀಂ ಚಿತ್ರಕಂ ವಚಾಮ್| ದ್ವೌ ಕ್ಷಾರೌ ಲವಣೇ ದ್ವೇ ಚ ಚವ್ಯಂ ಚೈಕತ್ರ ಚೂರ್ಣಯೇತ್||೮೦|| ಚೂರ್ಣಮೇತತ್ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯಮನ್ನಪಾನೇಷ್ವನತ್ಯಯಮ್| ಪ್ರಾಗ್ಭಕ್ತಮಥವಾ ಪೇಯಂ ಮದ್ಯೇನೋಷ್ಣೋದಕೇನ ವಾ||೮೧|| ಪಾರ್ಶ್ವಹೃದ್ಬಸ್ತಿಶೂಲೇಷು ಗುಲ್ಮೇ ವಾತಕಫಾತ್ಮಕೇ| ಆನಾಹೇ ಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರೇ ಚ ಶೂಲೇ ಚ ಗುದಯೋನಿಜೇ ||೮೨|| ಗ್ರಹಣ್ಯರ್ಶೋವಿಕಾರೇಷು ಪ್ಲೀಹ್ನಿ ಪಾಣ್ಡ್ವಾಮಯೇಽರುಚೌ| ಉರೋವಿಬನ್ಧೇ ಹಿಕ್ಕಾಯಾಂ ಕಾಸೇ ಶ್ವಾಸೇ ಗಲಗ್ರಹೇ||೮೩|| ಭಾವಿತಂ ಮಾತುಲುಙ್ಗಸ್ಯ ಚೂರ್ಣಮೇತದ್ರಸೇನ ವಾ| ಬಹುಶೋ ಗುಟಿಕಾಃ ಕಾರ್ಯಾಃ ಕಾರ್ಮುಕಾಃ ಸ್ಯುಸ್ತತೋಽಧಿಕಮ್||೮೪|| ಇತಿ ಹಿಙ್ಗ್ವಾದಿಚೂರ್ಣಂ ಗುಟಿಕಾ ಚ|
हिङ्गु त्रिकटुकं पाठां हपुषामभयां शटीम्| अजमोदाजगन्धे च तिन्तिडीकाम्लवेतसौ||७९|| दाडिमं पुष्करं धान्यमजाजीं चित्रकं वचाम्| द्वौ क्षारौ लवणे द्वे च चव्यं चैकत्र चूर्णयेत्||८०|| चूर्णमेतत् प्रयोक्तव्यमन्नपानेष्वनत्ययम्| प्राग्भक्तमथवा पेयं मद्येनोष्णोदकेन वा||८१|| पार्श्वहृद्बस्तिशूलेषु गुल्मे वातकफात्मके| आनाहे मूत्रकृच्छ्रे च शूले च गुदयोनिजे ||८२|| ग्रहण्यर्शोविकारेषु प्लीह्नि पाण्ड्वामयेऽरुचौ| उरोविबन्धे हिक्कायां कासे श्वासे गलग्रहे||८३|| भावितं मातुलुङ्गस्य चूर्णमेतद्रसेन वा| बहुशो गुटिकाः कार्याः कार्मुकाः स्युस्ततोऽधिकम्||८४|| इति हिङ्ग्वादिचूर्णं गुटिका च|
🔊 Audio coming soon
ಹಿಙ್ಗ್ವಾದೌ ಅಜಮೋದಾದೀನಿ ಖ್ಯಾತಾನಿ| ದ್ವೌ ಕ್ಷಾರೌ ಸರ್ಜಿಕಾಯಾವಶೂಕಜೌ| ಪ್ರಾಗ್ಭಕ್ತಮಿತಿ ಭೋಜನಸ್ಯ ಪ್ರಾಕ್; ಪರಿಣಾಮೇನ ವಾ ಯಥಾ ಭೋಜನಾತ್ ಪ್ರತ್ಯಾಸನ್ನಂ ಭವತಿ| ಬಹುಶ ಇತಿ ಸಪ್ತಾಹಂ, “ಸಪ್ತಾಹಂ ತೇನ ಭಾವನಾ” ಇತಿ ವಚನಾತ್| ಕಾರ್ಮುಕಾ ಇತಿ ಕರ್ಮಣಿ ಸಮರ್ಥಾಃ||೭೯-೮೪||
Adhikarana 36 (85-93) · Śloka 93
ಮಾತುಲುಙ್ಗರಸೋ ಹಿಙ್ಗು ದಾಡಿಮಂ ಬಿಡಸೈನ್ಧವೇ| ಸುರಾಮಣ್ಡೇನ ಪಾತವ್ಯಂ ವಾತಗುಲ್ಮರುಜಾಪಹಮ್||೮೫|| ಶಟೀಪುಷ್ಕರಹಿಙ್ಗ್ವಮ್ಲವೇತಸಕ್ಷಾರಚಿತ್ರಕಾನ್| ಧಾನ್ಯಕಂ ಚ ಯವಾನೀಂ ಚ ವಿಡಙ್ಗಂ ಸೈನ್ಧವಂ ವಚಾಮ್||೮೬|| ಸಚವ್ಯಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಾಮಜಗನ್ಧಾಂ ಸದಾಡಿಮಾಮ್| ಅಜಾಜೀಂ ಚಾಜಮೋದಾಂ ಚ ಚೂರ್ಣಂ ಕೃತ್ವಾ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್||೮೭|| ರಸೇನ ಮಾತುಲುಙ್ಗಸ್ಯ ಮಧುಶುಕ್ತೇನ ವಾ ಪುನಃ| ಭಾವಿತಂ ಗುಟಿಕಾಂ ಕೃತ್ವಾ ಸುಪಿಷ್ಟಾಂ ಕೋಲಸಮ್ಮಿತಾಮ್||೮೮|| ಗುಲ್ಮಂ ಪ್ಲೀಹಾನಮಾನಾಹಂ ಶ್ವಾಸಂ ಕಾಸಮರೋಚಕಮ್| ಹಿಕ್ಕಾಂ ಹೃದ್ರೋಗಮರ್ಶಾಂಸಿ ವಿವಿಧಾಂ ಶಿರಸೋ ರುಜಮ್||೮೯|| ಪಾಣ್ಡ್ವಾಮಯಂ ಕಫೋತ್ಕ್ಲೇಶಂ ಸರ್ವಜಾಂ ಚ ಪ್ರವಾಹಿಕಾಮ್| ಪಾರ್ಶ್ವಹೃದ್ಬಸ್ತಿಶೂಲಂ ಚ ಗುಟಿಕೈಷಾ ವ್ಯಪೋಹತಿ||೯೦|| ನಾಗರಾರ್ಧಪಲಂ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ದ್ವೇ ಪಲೇ ಲುಞ್ಚಿತಸ್ಯ ಚ| ತಿಲಸ್ಯೈಕಂ ಗುಡಪಲಂ ಕ್ಷೀರೇಣೋಷ್ಣೇನ ನಾ ಪಿಬೇತ್||೯೧|| ವಾತಗುಲ್ಮಮುದಾವರ್ತಂ ಯೋನಿಶೂಲಂ ಚ ನಾಶಯೇತ್| ಪಿಬೇದೇರಣ್ಡಜಂ ತೈಲಂ ವಾರುಣೀಮಣ್ಡಮಿಶ್ರಿತಮ್||೯೨|| ತದೇವ ತೈಲಂ ಪಯಸಾ ವಾತಗುಲ್ಮೀ ಪಿಬೇನ್ನರಃ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಣ್ಯನುಬಲೇ ಪೂರ್ವಂ ಹಿತಂ ಪಿತ್ತಾನುಗೇ ಪರಮ್||೯೩||
मातुलुङ्गरसो हिङ्गु दाडिमं बिडसैन्धवे| सुरामण्डेन पातव्यं वातगुल्मरुजापहम्||८५|| शटीपुष्करहिङ्ग्वम्लवेतसक्षारचित्रकान्| धान्यकं च यवानीं च विडङ्गं सैन्धवं वचाम्||८६|| सचव्यपिप्पलीमूलामजगन्धां सदाडिमाम्| अजाजीं चाजमोदां च चूर्णं कृत्वा प्रयोजयेत्||८७|| रसेन मातुलुङ्गस्य मधुशुक्तेन वा पुनः| भावितं गुटिकां कृत्वा सुपिष्टां कोलसम्मिताम्||८८|| गुल्मं प्लीहानमानाहं श्वासं कासमरोचकम्| हिक्कां हृद्रोगमर्शांसि विविधां शिरसो रुजम्||८९|| पाण्ड्वामयं कफोत्क्लेशं सर्वजां च प्रवाहिकाम्| पार्श्वहृद्बस्तिशूलं च गुटिकैषा व्यपोहति||९०|| नागरार्धपलं पिष्ट्वा द्वे पले लुञ्चितस्य च| तिलस्यैकं गुडपलं क्षीरेणोष्णेन ना पिबेत्||९१|| वातगुल्ममुदावर्तं योनिशूलं च नाशयेत्| पिबेदेरण्डजं तैलं वारुणीमण्डमिश्रितम्||९२|| तदेव तैलं पयसा वातगुल्मी पिबेन्नरः| श्लेष्मण्यनुबले पूर्वं हितं पित्तानुगे परम्||९३||
🔊 Audio coming soon
ಲುಞ್ಚಿತಸ್ಯೇತಿ ನಿಸ್ತುಷೀಕೃತಸ್ಯ| ಅತ್ರ ಚೌಷಧಯೋಗೋ ವ್ಯಾಧಿಮಹಿಮ್ನೈವ ಭವತೀತಿ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಪೂರ್ವಮಿತಿ ಪೂರ್ವಯೋಗೋಕ್ತಮೇರಣ್ಡತೈಲಮ್| ಪರಮಿತಿ ಉತ್ತರಯೋಗೋಕ್ತಮೇರಣ್ಡತೈಲಂ ಪಯೋಯುಕ್ತಂ ಪಾಯಯೇದಿತ್ಯರ್ಥಃ||೮೫-೯೩||
Adhikarana 37 (94-95) · Śloka 95
ಸಾಧಯೇಚ್ಛುದ್ಧಶುಷ್ಕಸ್ಯ ಲಶುನಸ್ಯ ಚತುಷ್ಪಲಮ್| ಕ್ಷೀರೋದಕೇಽಷ್ಟಗುಣಿತೇ ಕ್ಷೀರಶೇಷಂ ಚ ನಾ ಪಿಬೇತ್||೯೪|| ವಾತಗುಲ್ಮಮುದಾವರ್ತಂ ಗೃಧ್ರಸೀಂ ವಿಷಮಜ್ವರಮ್| ಹೃದ್ರೋಗಂ ವಿದ್ರಧಿಂ ಶೋಥಂ ಸಾಧಯತ್ಯಾಶು ತತ್ಪಯಃ||೯೫|| ಇತಿ ಲಶುನಕ್ಷೀರಮ್|
साधयेच्छुद्धशुष्कस्य लशुनस्य चतुष्पलम्| क्षीरोदकेऽष्टगुणिते क्षीरशेषं च ना पिबेत्||९४|| वातगुल्ममुदावर्तं गृध्रसीं विषमज्वरम्| हृद्रोगं विद्रधिं शोथं साधयत्याशु तत्पयः||९५|| इति लशुनक्षीरम्|
🔊 Audio coming soon
ಸಾಧಯೇದಿತ್ಯಾದೌ ಶುದ್ಧಶುಷ್ಕಸ್ಯ ನಿಸ್ತುಷೀಕೃತಸ್ಯ ಆಪೂರ್ಣವೀರ್ಯಸ್ಯ ಚ ಕ್ಷೀರೋದಕೇಽಷ್ಟಗುಣಿತೇ ಇತ್ಯತ್ರ “ಭಾಗೇಽನುಕ್ತೇ ಸಮಾನಂ” ಇತಿ ವಚನಾತ್ ಕ್ಷೀರಂ ಚತುರ್ಗುಣಂ (ಷೋಡಶಪಲಾನಿ) ಜಲಂ ಚ ಚತುರ್ಗುಣಮಿತಿ ಮಿಲಿತ್ವಾಽಷ್ಟಗುಣಿತಂ ಕ್ಷೀರಾವಶಿಷ್ಟಂ ಸಾಧಯೇತ್; ಗುಲ್ಮಸ್ಯ ಬಹುಭೇಷಜಸಾಧ್ಯತಯಾ ಷೋಡಶಪಲಕ್ಷೀರಮಾನಂ ನ ದೋಷಾವಹಂ ಭವತಿ| ಕ್ಷೀರರಸೋನಯೋಶ್ಚ ಯದ್ಯಪಿ ಸಹೋಪಯೋಗೋ ವಿರುದ್ಧಃ, ತಥಾಽಪಿ ವ್ಯಾಧಿಮಹಿಮ್ನಾ ಮಹರ್ಷಿವಚನಾದವಿವಾದಃ||೯೪-೯೫||
Adhikarana 38 (96) · Śloka 96
ತೈಲಂ ಪ್ರಸನ್ನಾ ಗೋಮೂತ್ರಮಾರನಾಲಂ ಯವಾಗ್ರಜಮ್| ಗುಲ್ಮಂ ಜಠರಮಾನಾಹಂ ಪೀತಮೇಕತ್ರ ಸಾಧಯೇತ್||೯೬|| ಇತಿ ತೈಲಪಞ್ಚಕಮ್|
तैलं प्रसन्ना गोमूत्रमारनालं यवाग्रजम्| गुल्मं जठरमानाहं पीतमेकत्र साधयेत्||९६|| इति तैलपञ्चकम्|
🔊 Audio coming soon
ತೈಲಂ ಪ್ರಸನ್ನೇತ್ಯಾದೌ ಯೌಗಿಕತ್ವಾಜ್ಜತೂಕರ್ಣಸಂವಾದಾಚ್ಚೈರಣ್ಡತೈಲಂ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಉಕ್ತಂ ಹಿ- “ಆರನಾಲಮೂತ್ರಕ್ಷಾರೈಃ ಸಂಯೋಜ್ಯ ತೈಲಮೈರಣ್ಡಮ್” ಇತ್ಯಾದಿ||೯೬||
Adhikarana 39 (97) · Śloka 97
ಪಞ್ಚಮೂಲೀಕಷಾಯೇಣ ಸಕ್ಷಾರೇಣ ಶಿಲಾಜತು| ಪಿಬೇತ್ತಸ್ಯ ಪ್ರಯೋಗೇಣ ವಾತಗುಲ್ಮಾತ್ ಪ್ರಮುಚ್ಯತೇ||೯೭|| ಇತಿ ಶಿಲಾಜತುಪ್ರಯೋಗಃ|
पञ्चमूलीकषायेण सक्षारेण शिलाजतु| पिबेत्तस्य प्रयोगेण वातगुल्मात् प्रमुच्यते||९७|| इति शिलाजतुप्रयोगः|
🔊 Audio coming soon
ಪಞ್ಚಮೂಲೀತ್ಯತ್ರ ಪ್ರಥಮಕಲ್ಪನಯಾ ಶಾಲಪರ್ಣ್ಯಾದಿಪಞ್ಚಮೂಲೀಗ್ರಹಣಂ ಜ್ಞೇಯಮ್||೯೭||
Adhikarana 40 (98) · Śloka 98
ವಾಟ್ಯಂ ಪಿಪ್ಪಲೀಯೂಷೇಣ ಮೂಲಕಾನಾಂ ರಸೇನ ವಾ| ಭುಕ್ತ್ವಾ ಸ್ನಿಗ್ಧಮುದಾವರ್ತಾದ್ವಾತಗುಲ್ಮಾದ್ವಿಮುಚ್ಯತೇ||೯೮||
वाट्यं पिप्पलीयूषेण मूलकानां रसेन वा| भुक्त्वा स्निग्धमुदावर्ताद्वातगुल्माद्विमुच्यते||९८||
🔊 Audio coming soon
ಪಿಪ್ಪಲೀಪ್ರಧಾನೋ ಯೂಷಃ ಪಿಪ್ಪಲೀಯೂಷಃ||೯೮||
Adhikarana 41 (99-101) · Śloka 102
ಶೂಲಾನಾಹವಿಬನ್ಧಾರ್ತಂ ಸ್ವೇದಯೇದ್ವಾತಗುಲ್ಮಿನಮ್| ಸ್ವೇದೈಃ ಸ್ವೇದವಿಧಾವುಕ್ತೈರ್ನಾಡೀಪ್ರಸ್ತರಸಙ್ಕರೈಃ||೯೯|| ಬಸ್ತಿಕರ್ಮ ಪರಂ ವಿದ್ಯಾದ್ಗುಲ್ಮಘ್ನಂ ತದ್ಧಿ ಮಾರುತಮ್| ಸ್ವೇ ಸ್ಥಾನೇ ಪ್ರಥಮಂ ಜಿತ್ವಾ ಸದ್ಯೋ ಗುಲ್ಮಮಪೋಹತಿ||೧೦೦|| ತಸ್ಮಾದಭೀಕ್ಷ್ಣಶೋ ಗುಲ್ಮಾ ನಿರೂಹೈಃ ಸಾನುವಾಸನೈಃ| ಪ್ರಯುಜ್ಯಮಾನೈಃ ಶಾಮ್ಯನ್ತಿ ವಾತಪಿತ್ತಕಫಾತ್ಮಕಾಃ||೧೦೧|| ಗುಲ್ಮಘ್ನಾ ವಿವಿಧಾ ದಿಷ್ಟಾಃ ಸಿದ್ಧಾಃ ಸಿದ್ಧಿಷು ಬಸ್ತಯಃ|೧೦೨|
शूलानाहविबन्धार्तं स्वेदयेद्वातगुल्मिनम्| स्वेदैः स्वेदविधावुक्तैर्नाडीप्रस्तरसङ्करैः||९९|| बस्तिकर्म परं विद्याद्गुल्मघ्नं तद्धि मारुतम्| स्वे स्थाने प्रथमं जित्वा सद्यो गुल्ममपोहति||१००|| तस्मादभीक्ष्णशो गुल्मा निरूहैः सानुवासनैः| प्रयुज्यमानैः शाम्यन्ति वातपित्तकफात्मकाः||१०१|| गुल्मघ्ना विविधा दिष्टाः सिद्धाः सिद्धिषु बस्तयः|१०२|
🔊 Audio coming soon
ನಾಡೀಪ್ರಸ್ತರಸಙ್ಕರೈರಿತ್ಯನೇನ ಗುಲ್ಮೇ ಸ್ವೇದಾನ್ತರಸ್ಯಾಯೌಗಿಕತ್ವಂ ಸೂಚಯತಿ||೯೯-೧೦೧||-
Adhikarana 42 (102-104) · Śloka 104
ಗುಲ್ಮಘ್ನಾನಿ ಚ ತೈಲಾನಿ ವಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ ವಾತರೋಗಿಕೇ||೧೦೨|| ತಾನಿ ಮಾರುತಜೇ ಗುಲ್ಮೇ ಪಾನಾಭ್ಯಙ್ಗಾನುವಾಸನೈಃ| ಪ್ರಯುಕ್ತಾನ್ಯಾಶು ಸಿಧ್ಯನ್ತಿ ತೈಲಂ ಹ್ಯನಿಲಜಿತ್ಪರಮ್ ||೧೦೩|| ನೀಲಿನೀಚೂರ್ಣಸಂಯುಕ್ತಂ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಂ ಘೃತಮೇವ| ಸಮಲಾಯ ಪ್ರದಾತವ್ಯಂ ಶೋಧನಂ ವಾತಗುಲ್ಮಿನೇ||೧೦೪||
गुल्मघ्नानि च तैलानि वक्ष्यन्ते वातरोगिके||१०२|| तानि मारुतजे गुल्मे पानाभ्यङ्गानुवासनैः| प्रयुक्तान्याशु सिध्यन्ति तैलं ह्यनिलजित्परम् ||१०३|| नीलिनीचूर्णसंयुक्तं पूर्वोक्तं घृतमेव| समलाय प्रदातव्यं शोधनं वातगुल्मिने||१०४||
🔊 Audio coming soon
ಆಶು ಸಿಧ್ಯನ್ತೀತಿ ಶೀಘ್ರಂ ಗುಲ್ಮಂ ಜಯನ್ತಿ| ತತ್ರ ಹೇತುಮಾಹ- ತೈಲಂ ಹ್ಯನಿಲಜಿತ್ ಪರಮಿತಿ; ಯಸ್ಮಾತ್ತೈಲಂ ವಾತಜಿತ್ ತಸ್ಮಾದ್ವಾತಗುಲ್ಮಂ ವಾತವಿಕಾರಂ ಶೀಘ್ರಂ ಜಯತಿ| ಅನ್ಯೇ ತು ತೈಲಂ ತ್ವನಿಲಜಿತ್ವರಂ ನೀಲಿನೀಚೂರ್ಣಸಂಯುಕ್ತಂ ಸಮಲಾಯ ದಾತವ್ಯಂ, ತಥಾ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಂ ಚ ತ್ರ್ಯೂಷಣಾದ್ಯಂ ಘೃತಂ ನೀಲಿನೀಚೂರ್ಣಸಂಯುಕ್ತಂ ದಾತವ್ಯಮಿತಿ ಯೋಜಯನ್ತಿ| ಪ್ರಥಮವ್ಯಾಖ್ಯಾನೇ ತು ಘೃತಮೇವೇತ್ಯನೇನ ಪೂರ್ವೋಕ್ತತ್ರ್ಯೂಷಣಘೃತಾದಿಕಂ ನೀಲಿನೀಚೂರ್ಣಸಂಯುಕ್ತಂ ದೇಯಮಿತ್ಯರ್ಥೋ ಜ್ಞೇಯಃ||೧೦೨-೧೦೪||
Adhikarana 43 (105-109) · Śloka 109
ನೀಲಿನೀತ್ರಿವೃತಾದನ್ತೀಪಥ್ಯಾಕಮ್ಪಿಲ್ಲಕೈಃ ಸಹ| ಶೋಧನಾರ್ಥಂ ಘೃತಂ ದೇಯಂ ಸಬಿಡಕ್ಷಾರನಾಗರಮ್||೧೦೫|| ನೀಲಿನೀಂ ತ್ರಿಫಲಾಂ ರಾಸ್ನಾಂ ಬಲಾಂ ಕಟುಕರೋಹಿಣೀಮ್| ಪಚೇದ್ವಿಡಙ್ಗಂ ವ್ಯಾಘ್ರೀಂ ಚ ಪಲಿಕಾನಿ ಜಲಾಢಕೇ||೧೦೬|| ತೇನ ಪಾದಾವಶೇಷೇಣ ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ವಿಪಾಚಯೇತ್| ದಧ್ನಃ ಪ್ರಸ್ಥೇನ ಸಂಯೋಜ್ಯ ಸುಧಾಕ್ಷೀರಪಲೇನ ಚ||೧೦೭|| ತತೋ ಘೃತಪಲಂ ದದ್ಯಾದ್ಯವಾಗೂಮಣ್ಡಮಿಶ್ರಿತಮ್| ಜೀರ್ಣೇ ಸಮ್ಯಗ್ವಿರಿಕ್ತಂ ಚ ಭೋಜಯೇದ್ರಸಭೋಜನಮ್||೧೦೮|| ಗುಲ್ಮಕುಷ್ಠೋದರವ್ಯಙ್ಗಶೋಫಪಾಣ್ಡ್ವಾಮಯಜ್ವರಾನ್| ಶ್ವಿತ್ರಂ ಪ್ಲೀಹಾನಮುನ್ಮಾದಂ ಘೃತಮೇತದ್ವ್ಯಪೋಹತಿ||೧೦೯|| ಇತಿ ನೀಲಿನ್ಯಾದ್ಯಂ ಘೃತಮ್|
नीलिनीत्रिवृतादन्तीपथ्याकम्पिल्लकैः सह| शोधनार्थं घृतं देयं सबिडक्षारनागरम्||१०५|| नीलिनीं त्रिफलां रास्नां बलां कटुकरोहिणीम्| पचेद्विडङ्गं व्याघ्रीं च पलिकानि जलाढके||१०६|| तेन पादावशेषेण घृतप्रस्थं विपाचयेत्| दध्नः प्रस्थेन संयोज्य सुधाक्षीरपलेन च||१०७|| ततो घृतपलं दद्याद्यवागूमण्डमिश्रितम्| जीर्णे सम्यग्विरिक्तं च भोजयेद्रसभोजनम्||१०८|| गुल्मकुष्ठोदरव्यङ्गशोफपाण्ड्वामयज्वरान्| श्वित्रं प्लीहानमुन्मादं घृतमेतद्व्यपोहति||१०९|| इति नीलिन्याद्यं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
ನೀಲಿನೀತ್ಯಾದೌ ಕಲ್ಕೋ ನ ಶ್ರೂಯತೇ, ಕಲ್ಕಾಭಾವೇ ಚ ಪಾಕಜ್ಞಾನಂ ನಾಸ್ತಿ, ಪಾಕಸ್ಯ ಹಿ ಮೃದ್ವಾದಿನಾ ತ್ರೈವಿಧ್ಯಮುಕ್ತಂ, ತಸ್ಮಾತ್ ಕಲ್ಕಾನಭಿಧಾನೇಽಪಿ ಪಾಕಜ್ಞಾನಾರ್ಥಮಪಿ ಕಲ್ಕೋ ದೇಯಃ; ಸ ಚ ಕ್ವಾಥದ್ರವ್ಯೈರೇವ ಯೋಗ್ಯತಯಾ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯಾಚ್ಚ ದೇಯ ಇತಿ ವದನ್ತಿ| ಮೈವಂ, ವಿಚಿತ್ರತ್ವಾದ್ಘೃತಾದಿಸಾಧನಶಕ್ತೇಃ ಯಥೋಕ್ತೇ ಯಥೋಕ್ತಮೇವ ಪರಂ ಜ್ಞೇ(ದೇ)ಯಂ ನತ್ವನುಕ್ತಂ ಕಲ್ಪನೀಯಂ; ಕಲ್ಪನಾಯಾಂ ಚ ಯುಕ್ತಿರ್ನಾಸ್ತ್ಯೇವ, ಯತೋ ವಿನಾಽಪಿ ಕಲ್ಕದಾನಂ ಕ್ವಾಥಾದಿದ್ರವೇಣ ಸ್ನೇಹಪಾಕೋ ಭವತ್ಯೇವ, ವಿನಾಽಪಿ ಕಲ್ಕಂ ಸ್ನೇಹಪಾಕಜ್ಞಾನಸ್ಯೋಕ್ತತ್ವಾತ್; ತಸ್ಮಾದಾಚಾರ್ಯೇಣ ಯಥೋಕ್ತಂ ತಥೈವ ಕಾರ್ಯಮ್| ಅತ್ರ ವಿರಿಕ್ತಸ್ಯ ಪೇಯಾದಿಕ್ರಮಮೌತ್ಸರ್ಗಿಕಂ ಬಾಧಯಿತ್ವಾ ರಸಭೋಜನಂ ಪ್ರಯೋಗಸಾತ್ಮ್ಯತ್ವಾದುಚ್ಯತೇ; ಯಥಾ- ಆವರ್ತಕೀಘೃತವಿರಿಕ್ತಸ್ಯ ಕಾಞ್ಜಿಕಕೋದ್ರವಾನ್ನಭೋಜನಮ್ (ಅ. ಸಂ. ಚಿ. ಅ. ೨೧)||೧೦೫-೧೦೯||
Adhikarana 44 (110-113) · Śloka 113
ಕುಕ್ಕುಟಾಶ್ಚ ಮಯೂರಾಶ್ಚ ತಿತ್ತಿರಿಕ್ರೌಞ್ಚವರ್ತಕಾಃ| ಶಾಲಯೋ ಮದಿರಾ ಸರ್ಪಿರ್ವಾತಗುಲ್ಮಭಿಷಗ್ಜಿತಮ್||೧೧೦|| ಹಿತಮುಷ್ಣಂ ದ್ರವಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಭೋಜನಂ ವಾತಗುಲ್ಮಿನಾಮ್| ಸಮಣ್ಡವಾರುಣೀಪಾನಂ ಪಕ್ವಂ ವಾ ಧಾನ್ಯಕೈರ್ಜಲಮ್||೧೧೧|| ಮನ್ದೇಽಗ್ನೌ ವರ್ಧತೇ ಗುಲ್ಮೋ ದೀಪ್ತೇ ಚಾಗ್ನೌ ಪ್ರಶಾಮ್ಯತಿ| ತಸ್ಮಾನ್ನಾ ನಾತಿಸೌಹಿತ್ಯಂ ಕುರ್ಯಾನ್ನಾತಿವಿಲಙ್ಘನಮ್||೧೧೨|| ಸರ್ವತ್ರ ಗುಲ್ಮೇ ಪ್ರಥಮಂ ಸ್ನೇಹಸ್ವೇದೋಪಪಾದಿತೇ| ಯಾ ಕ್ರಿಯಾ ಕ್ರಿಯತೇ ಸಿದ್ಧಿಂ ಸಾ ಯಾತಿ ನ ವಿರೂಕ್ಷಿತೇ||೧೧೩||
कुक्कुटाश्च मयूराश्च तित्तिरिक्रौञ्चवर्तकाः| शालयो मदिरा सर्पिर्वातगुल्मभिषग्जितम्||११०|| हितमुष्णं द्रवं स्निग्धं भोजनं वातगुल्मिनाम्| समण्डवारुणीपानं पक्वं वा धान्यकैर्जलम्||१११|| मन्देऽग्नौ वर्धते गुल्मो दीप्ते चाग्नौ प्रशाम्यति| तस्मान्ना नातिसौहित्यं कुर्यान्नातिविलङ्घनम्||११२|| सर्वत्र गुल्मे प्रथमं स्नेहस्वेदोपपादिते| या क्रिया क्रियते सिद्धिं सा याति न विरूक्षिते||११३||
🔊 Audio coming soon
ಕುಕ್ಕುಟೇತ್ಯಾದಿನಾ ಗುಲ್ಮಿನೇಽನ್ನಪಾನಂ ವಿಧೀಯತೇ| ಅತಿಸೌಹಿತ್ಯಮತಿಲಙ್ಘನಂ ಚೋಭಯೋರಪ್ಯಗ್ನಿವಧಹೇತುತಯಾ ವರ್ಜಿತಮ್| ಯದುಕ್ತಂ- “ನಾಭೋಜನೇನ ಕಾಯಾಗ್ನಿರ್ದೀಪ್ಯತೇ ನಾತಿಭೋಜನಾತ್” (ಚಿ.ಅ.೧೫) ಇತ್ಯಾದಿ||೧೧೦-೧೧೩||
Adhikarana 45 (114-117) · Śloka 117
ಭಿಷಗಾತ್ಯಯಿಕಂ ಬುದ್ಧ್ವಾ ಪಿತ್ತಗುಲ್ಮಮುಪಾಚರೇತ್| ವೈರೇಚನಿಕಸಿದ್ಧೇನ ಸರ್ಪಿಷಾ ತಿಕ್ತಕೇನ ವಾ||೧೧೪|| ರೋಹಿಣೀಕಟುಕಾನಿಮ್ಬಮಧುಕತ್ರಿಫಲಾತ್ವಚಃ| ಕರ್ಷಾಂಶಾಸ್ತ್ರಾಯಮಾಣಾ ಚ ಪಟೋಲತ್ರಿವೃತೋಃ ಪಲೇ||೧೧೫|| ದ್ವೇ ಪಲೇ ಚ ಮಸೂರಾಣಾಂ ಸಾಧ್ಯಮಷ್ಟಗುಣೇಽಮ್ಭಸಿ| ಶೃತಾಚ್ಛೇಷಂ ಘೃತಸಮಂ ಸರ್ಪಿಷಶ್ಚ ಚತುಷ್ಪಲಮ್||೧೧೫|| ಪಿಬೇತ್ ಸಮ್ಮೂರ್ಚ್ಛಿತಂ ತೇನ ಗುಲ್ಮಃ ಶಾಮ್ಯತಿ ಪೈತ್ತಿಕಃ| ಜ್ವರಸ್ತೃಷ್ಣಾ ಚ ಶೂಲಂ ಚ ಭ್ರಮೋ ಮೂರ್ಚ್ಛಾಽರುಚಿಸ್ತಥಾ||೧೧೭|| ಇತಿ ರೋಹಿಣ್ಯಾದ್ಯಂ ಘೃತಮ್|
भिषगात्ययिकं बुद्ध्वा पित्तगुल्ममुपाचरेत्| वैरेचनिकसिद्धेन सर्पिषा तिक्तकेन वा||११४|| रोहिणीकटुकानिम्बमधुकत्रिफलात्वचः| कर्षांशास्त्रायमाणा च पटोलत्रिवृतोः पले||११५|| द्वे पले च मसूराणां साध्यमष्टगुणेऽम्भसि| शृताच्छेषं घृतसमं सर्पिषश्च चतुष्पलम्||११५|| पिबेत् सम्मूर्च्छितं तेन गुल्मः शाम्यति पैत्तिकः| ज्वरस्तृष्णा च शूलं च भ्रमो मूर्च्छाऽरुचिस्तथा||११७|| इति रोहिण्याद्यं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
ರೋಹಿಣೀ ಕಟುಕಾ ಕಟುರೋಹಿಣೀ| ಕರ್ಷಾಂಶಾ ಇತಿ ಕರ್ಷಪ್ರಮಾಣಾಃ| ಪಟೋಲತ್ರಿವೃತೋಃ ಪಲೇ ಇತಿ ವಚನಾತ್ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಪಲಮ್| ಅಷ್ಟಗುಣೇ ಇತಿ ಘೃತಾದಷ್ಟಗುಣೇ| ಘೃತಸಮಮಿತಿ ಘೃತಂ ಚತುಷ್ಪಲಮತ್ರೋಕ್ತಂ; ತೇನ ಕ್ವಾಥಘೃತಾಭ್ಯಾಮಷ್ಟಪಲಂ ಪೇಯಮ್; ಅಷ್ಟಪಲೀ ಚ ಮಾತ್ರಾ ಗುಲ್ಮೋಕ್ತತ್ವಾದೇವ ಭವತಿ| ಯದುಕ್ತಂ- “ಗುಲ್ಮಿನಃ ಸರ್ಪದಷ್ಟಾಶ್ಚ ವಿಸರ್ಪೋಪಹತಾಶ್ಚ ಯೇ| ತೇಷಾಂ ಮಾತ್ರಾ ವಿನಿರ್ದಿಷ್ಟಾ ಪಲಾನ್ಯಷ್ಟೌ ವಿಶೇಷತಃ” ಇತಿ||೧೧೪-೧೧೭||
Adhikarana 46 (118-121) · Śloka 121
ಜಲೇ ದಶಗುಣೇ ಸಾಧ್ಯಂ ತ್ರಾಯಮಾಣಾಚತುಷ್ಪಲಮ್| ಪಞ್ಚಭಾಗಸ್ಥಿತಂ ಪೂತಂ ಕಲ್ಕೈಃ ಸಂಯೋಜ್ಯ ಕಾರ್ಷಿಕೈಃ||೧೧೮|| ರೋಹಿಣೀ ಕಟುಕಾ ಮುಸ್ತಾ ತ್ರಾಯಮಾಣಾ ದುರಾಲಭಾ| ಕಲ್ಕೈಸ್ತಾಮಲಕೀವೀರಾಜೀವನ್ತೀಚನ್ದನೋತ್ಪಲೈಃ||೧೧೯|| ರಸಸ್ಯಾಮಲಕಾನಾಂ ಚ ಕ್ಷೀರಸ್ಯ ಚ ಘೃತಸ್ಯ ಚ| ಪಲಾನಿ ಪೃಥಗಷ್ಟಾಷ್ಟೌ ದತ್ತ್ವಾ ಸಮ್ಯಗ್ವಿಪಾಚಯೇತ್||೧೨೦|| ಪಿತ್ತರಕ್ತಭವಂ ಗುಲ್ಮಂ ವೀಸರ್ಪಂ ಪೈತ್ತಿಕಂ ಜ್ವರಮ್| ಹೃದ್ರೋಗಂ ಕಾಮಲಾಂ ಕುಷ್ಠಂ ಹನ್ಯಾದೇತದ್ಘೃತೋತ್ತಮಮ್||೧೨೧|| ಇತಿ ತ್ರಾಯಮಾಣಾದ್ಯಂ ಘೃತಮ್|
जले दशगुणे साध्यं त्रायमाणाचतुष्पलम्| पञ्चभागस्थितं पूतं कल्कैः संयोज्य कार्षिकैः||११८|| रोहिणी कटुका मुस्ता त्रायमाणा दुरालभा| कल्कैस्तामलकीवीराजीवन्तीचन्दनोत्पलैः||११९|| रसस्यामलकानां च क्षीरस्य च घृतस्य च| पलानि पृथगष्टाष्टौ दत्त्वा सम्यग्विपाचयेत्||१२०|| पित्तरक्तभवं गुल्मं वीसर्पं पैत्तिकं ज्वरम्| हृद्रोगं कामलां कुष्ठं हन्यादेतद्घृतोत्तमम्||१२१|| इति त्रायमाणाद्यं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
ಚತುಷ್ಪಲಾಯಾಂ ತ್ರಾಯಮಾಣಾಯಾಂ ದಶಗುಣಂ ಜಲಂ ಚತ್ವಾರಿಂಶತ್ಪಲಾನಿ ದೇಯಮ್| ಕಲ್ಕೈರಿತಿ ತಾಮಲಕ್ಯಾದಿಕಲ್ಕೈಃ, ಕಟುರೋಹಿಣ್ಯಾದೀನಾಂ ಚ ಕಲ್ಕೈರಿತಿ ಯೋಜನೀಯಮ್||೧೧೮-೧೨೧||
Adhikarana 47 (122) · Śloka 122
ರಸೇನಾಮಲಕೇಕ್ಷೂಣಾಂ ಘೃತಪಾದಂ ವಿಪಾಚಯೇತ್| ಪಥ್ಯಾಪದಂ ಪಿಬೇತ್ಸರ್ಪಿಸ್ತತ್ಸಿದ್ಧಂ ಪಿತ್ತಗುಲ್ಮನುತ್||೧೨೨|| ಇತ್ಯಾಮಲಕಾದ್ಯಂ ಘೃತಮ್|
रसेनामलकेक्षूणां घृतपादं विपाचयेत्| पथ्यापदं पिबेत्सर्पिस्तत्सिद्धं पित्तगुल्मनुत्||१२२|| इत्यामलकाद्यं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
ಘೃತಪಾದಮಿತಿ ಸಮುದಿತಾಮಲಕೇಕ್ಷುರಸಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಘೃತಸ್ಯ ಪಾದಿಕತ್ವಮ್| ಪಥ್ಯಾಪಾದಮಿತ್ಯತ್ರ ಹರೀತಕ್ಯಾ ಗುರುತ್ವೇನ ಘೃತಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಪಾದತ್ವೇನಾಷ್ಟಮೋ ಭಾಗೋ ಭವತಿ; ಏಕೇ ತು “ಯತಶ್ಚ ಪಾದನಿರ್ದೇಶಶ್ಚತುರ್ಭಾಗಸ್ತತಸ್ತು ಸಃ” (ಕ.ಅ.೧೨) ಇತಿ ವಚನಾಚ್ಚತುರ್ಥಮೇವ ಭಾಗಂ ಪ್ರಸ್ಥೇ ಘೃತೇಽಷ್ಟಪಲರೂಪಂ ವದನ್ತಿ||೧೨೨||
Adhikarana 48 (123-125) · Śloka 125
ದ್ರಾಕ್ಷಾಂ ಮಧೂಕಂ ಖರ್ಜೂರಂ ವಿದಾರೀಂ ಸಶತಾವರೀಮ್| ಪರೂಷಕಾಣಿ ತ್ರಿಫಲಾಂ ಸಾಧಯೇತ್ಪಲಸಮ್ಮಿತಮ್||೧೨೩|| ಜಲಾಢಕೇ ಪಾದಶೇಷೇ ರಸಮಾಮಲಕಸ್ಯ ಚ| ಘೃತಮಿಕ್ಷುರಸಂ ಕ್ಷೀರಮಭಯಾಕಲ್ಕಪಾದಿಕಮ್||೧೨೪|| ಸಾಧಯೇತ್ತದ್ಘೃತಂ ಸಿದ್ಧಂ ಶರ್ಕರಾಕ್ಷೌದ್ರಪಾದಿಕಮ್| ಪ್ರಯೋಗಾತ್ ಪಿತ್ತಗುಲ್ಮಘ್ನಂ ಸರ್ವಪಿತ್ತವಿಕಾರನುತ್||೧೨೫|| ಇತಿ ದ್ರಾಕ್ಷಾದ್ಯಂ ಘೃತಮ್|
द्राक्षां मधूकं खर्जूरं विदारीं सशतावरीम्| परूषकाणि त्रिफलां साधयेत्पलसम्मितम्||१२३|| जलाढके पादशेषे रसमामलकस्य च| घृतमिक्षुरसं क्षीरमभयाकल्कपादिकम्||१२४|| साधयेत्तद्घृतं सिद्धं शर्कराक्षौद्रपादिकम्| प्रयोगात् पित्तगुल्मघ्नं सर्वपित्तविकारनुत्||१२५|| इति द्राक्षाद्यं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
ದ್ರಾಕ್ಷಾಂ ಮಧೂಕಮಿತ್ಯಾದೌ ಕ್ವಾಥಶೇಷಸ್ಯ ಪ್ರಸ್ಥಸ್ಯ ಸಾಹಚರ್ಯಾದ್ಘೃತಾದೀನಾಮಪಿ ಪ್ರಸ್ಥಮಾನತ್ವಮ್||೧೨೩-೧೨೫||
Adhikarana 49 (126-127) · Śloka 127
ವೃಷಂ ಸಮೂಲಮಾಪೋಥ್ಯ ಪಚೇದಷ್ಟಗುಣೇ ಜಲೇ| ಶೇಷೇಽಷ್ಟಭಾಗೇ ತಸ್ಯೈವ ಪುಷ್ಪಕಲ್ಕಂ ಪ್ರದಾಪಯೇತ್||೧೨೬|| ತೇನ ಸಿದ್ಧಂ ಘೃತಂ ಶೀತಂ ಸಕ್ಷೌದ್ರಂ ಪಿತ್ತಗುಲ್ಮನುತ್| ರಕ್ತಪಿತ್ತಜ್ವರಶ್ವಾಸಕಾಸಹೃದ್ರೋಗನಾಶನಮ್||೧೨೭|| ಇತಿ ವಾಸಾಘೃತಮ್|
वृषं समूलमापोथ्य पचेदष्टगुणे जले| शेषेऽष्टभागे तस्यैव पुष्पकल्कं प्रदापयेत्||१२६|| तेन सिद्धं घृतं शीतं सक्षौद्रं पित्तगुल्मनुत्| रक्तपित्तज्वरश्वासकासहृद्रोगनाशनम्||१२७|| इति वासाघृतम्|
🔊 Audio coming soon
ವೃಷಂ ಸಮೂಲಮಿತ್ಯಾದೌ ಕ್ವಾಥಸ್ಯಾಷ್ಟಗುಣಜಲದಾನೇಽಷ್ಟಭಾಗಶೇಷತ್ವಮಿತಿ ರಕ್ತಪಿತ್ತೋಕ್ತವಾಸಾಘೃತಾದ್ವಿಶೇಷಃ| ತತ್ರ ಹಿ ಸಾಮಾನ್ಯಪರಿಭಾಷಯಾ ವೃಷಾಚ್ಚತುರ್ಗುಣಂ ಜಲಂ ಚತುರ್ಭಾಗಾವಶಿಷ್ಟಂ ಚ ಗೃಹ್ಯತೇ| ತೇನ ಪ್ರಯೋಗಾನ್ತರತ್ವಾದ್ರಕ್ತಪಿತ್ತೋಕ್ತವಾಸಾಘೃತಾತಿದೇಶೋ ನ ಕೃತಃ| ಸಕ್ಷೌದ್ರಮಿತ್ಯನೇನ ಪ್ರಕ್ಷೇಪನ್ಯಾಯಾತ್ ಪಾದಿಕತ್ವಂ ಮಧುನಃ||೧೨೬-೧೨೭||
Adhikarana 50 (128-129) · Śloka 129
ದ್ವಿಪಲಂ ತ್ರಾಯಮಾಣಾಯಾ ಜಲದ್ವಿಪ್ರಸ್ಥಸಾಧಿತಮ್| ಅಷ್ಟಭಾಗಸ್ಥಿತಂ ಪೂತಂ ಕೋಷ್ಣಂ ಕ್ಷೀರಸಮಂ ಪಿಬೇತ್||೧೨೮|| ಪಿಬೇದುಪರಿ ತಸ್ಯೋಷ್ಣಂ ಕ್ಷೀರಮೇವ ಯಥಾಬಲಮ್| ತೇನ ನಿರ್ಹೃತದೋಷಸ್ಯ ಗುಲ್ಮಃ ಶಾಮ್ಯತಿ ಪೈತ್ತಿಕಃ||೧೨೯||
द्विपलं त्रायमाणाया जलद्विप्रस्थसाधितम्| अष्टभागस्थितं पूतं कोष्णं क्षीरसमं पिबेत्||१२८|| पिबेदुपरि तस्योष्णं क्षीरमेव यथाबलम्| तेन निर्हृतदोषस्य गुल्मः शाम्यति पैत्तिकः||१२९||
🔊 Audio coming soon
ಯಥಾಬಲಮಿತಿ ಯಥಾ ವಿರೇಚನಾತಿಯೋಗೋ ನ ಭವತಿ||೧೨೮-೧೨೯||
Adhikarana 51 (130) · Śloka 130
ದ್ರಾಕ್ಷಾಭಯಾರಸಂ ಗುಲ್ಮೇ ಪೈತ್ತಿಕೇ ಸಗುಡಂ ಪಿಬೇತ್| ಲಿಹ್ಯಾತ್ಕಮ್ಪಿಲ್ಲಕಂ ವಾಽಪಿ ವಿರೇಕಾರ್ಥಂ ಮಧುದ್ರವಮ್||೧೩೦||
द्राक्षाभयारसं गुल्मे पैत्तिके सगुडं पिबेत्| लिह्यात्कम्पिल्लकं वाऽपि विरेकार्थं मधुद्रवम्||१३०||
🔊 Audio coming soon
ಕಮ್ಪಿಲ್ಲಕಂ ಗುಣ್ಡಾರೋಚನಿಕಾಮ್||೧೩೦||
Adhikarana 52 (131) · Śloka 131
ದಾಹಪ್ರಶಮನೋಽಭ್ಯಙ್ಗಃ ಸರ್ಪಿಷಾ ಪಿತ್ತಗುಲ್ಮಿನಾಮ್| ಚನ್ದನಾದ್ಯೇನ ತೈಲೇನ ತೈಲೇನ ಮಧುಕಸ್ಯ ವಾ||೧೩೧||
दाहप्रशमनोऽभ्यङ्गः सर्पिषा पित्तगुल्मिनाम्| चन्दनाद्येन तैलेन तैलेन मधुकस्य वा||१३१||
🔊 Audio coming soon
ತೈಲೇನ ಮಧುಕಸ್ಯ ವೇತಿ ಮಧುಕಸಾಧಿತೇನ ತೈಲೇನ||೧೩೧||
Adhikarana 53 (132-136) · Śloka 136
ಯೇ ಚ ಪಿತ್ತಜ್ವರಹರಾಃ ಸತಿಕ್ತಾಃ ಕ್ಷೀರಬಸ್ತಯಃ| ಹಿತಾಸ್ತೇ ಪಿತ್ತಗುಲ್ಮಿಭ್ಯೋ ವಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ ಯೇ ಚ ಸಿದ್ಧಿಷು||೧೩೨|| ಶಾಲಯೋ ಜಾಙ್ಗಲಂ ಮಾಂಸಂ ಗವ್ಯಾಜೇ ಪಯಸೀ ಘೃತಮ್| ಖರ್ಜೂರಾಮಲಕಂ ದ್ರಾಕ್ಷಾಂ ದಾಡಿಮಂ ಸಪರೂಷಕಮ್||೧೩೩|| ಆಹಾರಾರ್ಥಂ ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯಂ ಪಾನಾರ್ಥಂ ಸಲಿಲಂ ಶೃತಮ್| ಬಲಾವಿದಾರೀಗನ್ಧಾದ್ಯೈಃ ಪಿತ್ತಗುಲ್ಮಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್||೧೩೪|| ಆಮಾನ್ವಯೇ ಪಿತ್ತಗುಲ್ಮೇ ಸಾಮೇ ವಾ ಕಫವಾತಿಕೇ| ಯವಾಗೂಭಿಃ ಖಡೈರ್ಯೂಷೈಃ ಸನ್ಧುಕ್ಷ್ಯೋಽಗ್ನಿರ್ವಿಲಙ್ಘಿತೇ||೧೩೫|| ಶಮಪ್ರಕೋಪೌ ದೋಷಾಣಾಂ ಸರ್ವೇಷಾಮಗ್ನಿಸಂಶ್ರಿತೌ| ತಸ್ಮಾದಗ್ನಿಂ ಸದಾ ರಕ್ಷೇನ್ನಿದಾನಾನಿ ಚ ವರ್ಜಯೇತ್||೧೩೬||
ये च पित्तज्वरहराः सतिक्ताः क्षीरबस्तयः| हितास्ते पित्तगुल्मिभ्यो वक्ष्यन्ते ये च सिद्धिषु||१३२|| शालयो जाङ्गलं मांसं गव्याजे पयसी घृतम्| खर्जूरामलकं द्राक्षां दाडिमं सपरूषकम्||१३३|| आहारार्थं प्रयोक्तव्यं पानार्थं सलिलं शृतम्| बलाविदारीगन्धाद्यैः पित्तगुल्मचिकित्सितम्||१३४|| आमान्वये पित्तगुल्मे सामे वा कफवातिके| यवागूभिः खडैर्यूषैः सन्धुक्ष्योऽग्निर्विलङ्घिते||१३५|| शमप्रकोपौ दोषाणां सर्वेषामग्निसंश्रितौ| तस्मादग्निं सदा रक्षेन्निदानानि च वर्जयेत्||१३६||
🔊 Audio coming soon
ಯೇ ಚ ಪಿತ್ತಜ್ವರಹರಾ ಇತ್ಯಾದೌ ಯದ್ಯಪಿ ಪಿತ್ತಜ್ವರಹರತ್ವೇನ ಸಾಕ್ಷಾದ್ಬಸ್ತಯೋ ನೋಕ್ತಾಃ, ತಥಾಽಪಿ ಪಟೋಲಾದಯ ಏವ ಯೇ ತಿಕ್ತಾ ಬಸ್ತಯ ಉಕ್ತಾಸ್ತ ಏವ ಪಿತ್ತಜ್ವರಹರಾ ಭವನ್ತೀತಿ ಕೃತ್ವೇಹೋಕ್ತಂ- ಪಿತ್ತಜ್ವರಹರಾ ಇತಿ| ಪಿತ್ತಹರಾ ಯೇ ಚ ಸಿದ್ಧೌ ವಕ್ತವ್ಯಾಸ್ತೇಽಪ್ಯತ್ರ ಜ್ಞೇಯಾಃ||೧೩೨-೧೩೬||
Adhikarana 54 (137-141) · Śloka 141
ವಮನಂ ವಮನಾರ್ಹಾಯ ಪ್ರದದ್ಯಾತ್ ಕಫಗುಲ್ಮಿನೇ| ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನಶರೀರಾಯ ಗುಲ್ಮೇ ಶೈಥಿಲ್ಯಮಾಗತೇ||೧೩೭|| ಪರಿವೇಷ್ಟ್ಯ ಪ್ರದೀಪ್ತಾಂಸ್ತು ಬಲ್ವಜಾನಥವಾ ಕುಶಾನ್| ಭಿಷಕ್ಕುಮ್ಭೇ ಸಮಾವಾಪ್ಯ ಗುಲ್ಮಂ ಘಟಮುಖೇ ನ್ಯಸೇತ್||೧೩೮|| ಸಙ್ಗೃಹೀತೋ ಯದಾ ಗುಲ್ಮಸ್ತದಾ ಘಟಮಥೋದ್ಧರೇತ್| ವಸ್ತ್ರಾನ್ತರಂ ತತಃ ಕೃತ್ವಾ ಭಿನ್ದ್ಯಾದ್ಗುಲ್ಮಂ ಪ್ರಮಾಣವಿತ್||೧೩೯|| ವಿಮಾರ್ಗಾಜಪದಾದರ್ಶೈರ್ಯಥಾಲಾಭಂ ಪ್ರಪೀಡಯೇತ್| ಮೃದ್ನೀಯಾದ್ಗುಲ್ಮಮೇವೈಕಂ ನ ತ್ವನ್ತ್ರಹೃದಯಂ ಸ್ಪೃಶೇತ್||೧೪೦|| ತಿಲೈರಣ್ಡಾತಸೀಬೀಜಸರ್ಷಪೈಃ ಪರಿಲಿಪ್ಯ ಚ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಗುಲ್ಮಮಯಃಪಾತ್ರೈಃ ಸುಖೋಷ್ಣೈಃ ಸ್ವೇದಯೇದ್ಭಿಷಕ್||೧೪೧||
वमनं वमनार्हाय प्रदद्यात् कफगुल्मिने| स्निग्धस्विन्नशरीराय गुल्मे शैथिल्यमागते||१३७|| परिवेष्ट्य प्रदीप्तांस्तु बल्वजानथवा कुशान्| भिषक्कुम्भे समावाप्य गुल्मं घटमुखे न्यसेत्||१३८|| सङ्गृहीतो यदा गुल्मस्तदा घटमथोद्धरेत्| वस्त्रान्तरं ततः कृत्वा भिन्द्याद्गुल्मं प्रमाणवित्||१३९|| विमार्गाजपदादर्शैर्यथालाभं प्रपीडयेत्| मृद्नीयाद्गुल्ममेवैकं न त्वन्त्रहृदयं स्पृशेत्||१४०|| तिलैरण्डातसीबीजसर्षपैः परिलिप्य च| श्लेष्मगुल्ममयःपात्रैः सुखोष्णैः स्वेदयेद्भिषक्||१४१||
🔊 Audio coming soon
ಶೈಥಿಲ್ಯಮಾಗತ ಇತಿ ಶಿಥಿಲದೋಷತಯಾ ಶಸ್ತ್ರನಿರ್ಹಾರ್ಯದೋಷತಾಮಾಪನ್ನೇ ಗುಲ್ಮೇ ತಂ ಘಟಮುಖೇ ನ್ಯಸೇತ್| ಘಟಮನ್ಥನಯನ್ತ್ರೇಣ ಸಮ್ಯಗ್ಗೃಹೀತ್ವಾ ಪ್ರಪೀಡಯೇದ್ ಭಿನ್ದ್ಯಾದಿತಿ ಯೋಜನಾ| ಅನ್ತ್ರಹೃದಯಸ್ಯ ತ್ಯಾಗಃ ಸ್ಫುಟನಾದಿಭಯಾತ್||೧೩೭-೧೪೧||
Adhikarana 55 (142-146) · Śloka 146
ಸವ್ಯೋಷಕ್ಷಾರಲವಣಂ ದಶಮೂಲೀಶೃತಂ ಘೃತಮ್| ಕಫಗುಲ್ಮಂ ಜಯತ್ಯಾಶು ಸಹಿಙ್ಗುಬಿಡದಾಡಿಮಮ್||೧೪೨|| ಇತಿ ದಶಮೂಲೀಘೃತಮ್| ಭಲ್ಲಾತಕಾನಾಂ ದ್ವಿಪಲಂ ಪಞ್ಚಮೂಲಂ ಪಲೋನ್ಮಿತಮ್| ಸಾಧ್ಯಂ ವಿದಾರೀಗನ್ಧಾದ್ಯಮಾಪೋಥ್ಯ ಸಲಿಲಾಢಕೇ||೧೪೩|| ಪಾದಶೇಷೇ ರಸೇ ತಸ್ಮಿನ್ ಪಿಪ್ಪಲೀಂ ನಾಗರಂ ವಚಾಮ್| ವಿಡಙ್ಗಂ ಸೈನ್ಧವಂ ಹಿಙ್ಗು ಯಾವಶೂಕಂ ಬಿಡಂ ಶಟೀಮ್||೧೪೪|| ಚಿತ್ರಕಂ ಮಧುಕಂ ರಾಸ್ನಾಂ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ಕರ್ಷಸಮಂ ಭಿಷಕ್| ಪ್ರಸ್ಥಂ ಚ ಪಯಸೋ ದತ್ತ್ವಾ ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ವಿಪಾಚಯೇತ್||೧೪೫|| ಏತದ್ಭಲ್ಲಾತಕಘೃತಂ ಕಫಗುಲ್ಮಹರಂ ಪರಮ್| ಪ್ಲೀಹಪಾಣ್ಡ್ವಾಮಯಶ್ವಾಸಗ್ರಹಣೀರೋಗಕಾಸನುತ್||೧೪೬|| ಇತಿ ಭಲ್ಲಾತಕಾದ್ಯಂ ಘೃತಮ್|
सव्योषक्षारलवणं दशमूलीशृतं घृतम्| कफगुल्मं जयत्याशु सहिङ्गुबिडदाडिमम्||१४२|| इति दशमूलीघृतम्| भल्लातकानां द्विपलं पञ्चमूलं पलोन्मितम्| साध्यं विदारीगन्धाद्यमापोथ्य सलिलाढके||१४३|| पादशेषे रसे तस्मिन् पिप्पलीं नागरं वचाम्| विडङ्गं सैन्धवं हिङ्गु यावशूकं बिडं शटीम्||१४४|| चित्रकं मधुकं रास्नां पिष्ट्वा कर्षसमं भिषक्| प्रस्थं च पयसो दत्त्वा घृतप्रस्थं विपाचयेत्||१४५|| एतद्भल्लातकघृतं कफगुल्महरं परम्| प्लीहपाण्ड्वामयश्वासग्रहणीरोगकासनुत्||१४६|| इति भल्लातकाद्यं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
ಸವ್ಯೋಷೇತ್ಯಾದೌ ದಶಮೂಲಸ್ಯ ಕ್ವಾಥೇ ವ್ಯೋಷಾದೀನಾಂ ಶೇಷಾಣಾಂ ಕಲ್ಕೈಃ ಸಾಧಿತಂ ಘೃತಂ ಕಫಗುಲ್ಮಂ ಜಯತೀತ್ಯರ್ಥಃ||೧೪೨-೧೪೬||
Adhikarana 56 (147-148) · Śloka 148
ಪಿಪ್ಪಲೀಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಚವ್ಯಚಿತ್ರಕನಾಗರೈಃ| ಪಲಿಕೈಃ ಸಯವಕ್ಷಾರೈರ್ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ವಿಪಾಚಯೇತ್||೧೪೭|| ಕ್ಷೀರಪ್ರಸ್ಥಂ ಚ ತತ್ ಸರ್ಪಿಹನ್ತಿ ಗುಲ್ಮಂ ಕಫಾತ್ಮಕಮ್| ಗ್ರಹಣೀಪಾಣ್ಡುರೋಗಘ್ನಂ ಪ್ಲೀಹಕಾಸಜ್ವರಾಪಹಮ್||೧೪೮|| ಇತಿ ಕ್ಷೀರಷಟ್ಪಲಕಂ ಘೃತಮ್|
पिप्पलीपिप्पलीमूलचव्यचित्रकनागरैः| पलिकैः सयवक्षारैर्घृतप्रस्थं विपाचयेत्||१४७|| क्षीरप्रस्थं च तत् सर्पिहन्ति गुल्मं कफात्मकम्| ग्रहणीपाण्डुरोगघ्नं प्लीहकासज्वरापहम्||१४८|| इति क्षीरषट्पलकं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದ್ಯುಕ್ತಂ ಷಟ್ಪಲಂ ಘೃತಂ ಸಮೇನೈವ ದುಗ್ಧೇನ ಶ್ರಪಣೀಯಮ್| “ಚತುರ್ಗುಣೇ ದ್ರವೇ ಸಾಧ್ಯಂ” ಇತಿ ವಚನಾದತ್ರ ತ್ರಿಗುಣಂ ಜಲಂ ಜ್ಞೇಯಮ್||೧೪೭-೧೪೮||
Adhikarana 57 (149-151) · Śloka 151
ತ್ರಿವೃತಾಂ ತ್ರಿಫಲಾಂ ದನ್ತೀಂ ದಶಮೂಲಂ ಪಲೋನ್ಮಿತಮ್| ಜಲೇ ಚತುರ್ಗುಣೇ ಪಕ್ತ್ವಾ ಚತುರ್ಭಾಗಸ್ಥಿತಂ ರಸಮ್||೧೪೯|| ಸರ್ಪಿರೇರಣ್ಡಜಂ ತೈಲಂ ಕ್ಷೀರಂ ಚೈಕತ್ರ ಸಾಧಯೇತ್| ಸ ಸಿದ್ಧೋ ಮಿಶ್ರಕಸ್ನೇಹಃ ಸಕ್ಷೌದ್ರಃ ಕಫಗುಲ್ಮನುತ್||೧೫೦|| ಕಫವಾತವಿಬನ್ಧೇಷು ಕುಷ್ಠಪ್ಲೀಹೋದರೇಷು ಚ| ಪ್ರಯೋಜ್ಯೋ ಮಿಶ್ರಕಃ ಸ್ನೇಹೋ ಯೋನಿಶೂಲೇಷು ಚಾಧಿಕಮ್||೧೫೧|| ಇತಿ ಮಿಶ್ರಕಃ ಸ್ನೇಹಃ|
त्रिवृतां त्रिफलां दन्तीं दशमूलं पलोन्मितम्| जले चतुर्गुणे पक्त्वा चतुर्भागस्थितं रसम्||१४९|| सर्पिरेरण्डजं तैलं क्षीरं चैकत्र साधयेत्| स सिद्धो मिश्रकस्नेहः सक्षौद्रः कफगुल्मनुत्||१५०|| कफवातविबन्धेषु कुष्ठप्लीहोदरेषु च| प्रयोज्यो मिश्रकः स्नेहो योनिशूलेषु चाधिकम्||१५१|| इति मिश्रकः स्नेहः|
🔊 Audio coming soon
ತ್ರಿವೃತಾಮಿತ್ಯಾದೌ ಪಞ್ಚದಶಪಲಾನಿ ಕ್ವಾಥ್ಯಾನಿ; ತತ್ರ ಚತುರ್ಗುಣಂ ಜಲಂ ದೇಯಂ, ಪಲೋಲ್ಲೇಖವಿಹಿತತ್ವಾತ್ ಷಷ್ಟಿಪಲಾನಿ ಭವನ್ತಿ; ಕ್ಷೀರಮಪಿ ಸಾಹಚರ್ಯಾತ್ ಪಞ್ಚದಶಪಲಮ್; ಏತದುಭಯದ್ರವಪಾದಃ ಸ್ನೇಹೋಽತ್ರ ಪಕ್ತವ್ಯಃ| ಕಿಂವಾ “ಸ್ನೇಹಸಮಂ ಕ್ಷೀರಂ” ಇತಿ ವಚನಾತ್ ಸ್ನೇಹಸಮೇನ ಕ್ಷೀರೇಣ ಕ್ವಾಥೇನ ಚ ಪಞ್ಚದಶಪಲೇನ ಪಞ್ಚಪಲಃ ಸ್ನೇಹೋ ದ್ರವಪಾದಿಕಃ ಕರ್ತವ್ಯಃ| ಜತೂಕರ್ಣಾಭಿಪ್ರಾಯಾತ್ತು ತ್ರಿವೃತಾದಿಪಞ್ಚದಶಪಲೇ ಪ್ರಸ್ಥಮಾನೋಲ್ಲೇಖೇನ ಪ್ರಸ್ಥಚತುಷ್ಟಯಂ ಜಲಸ್ಯ ದೇಯಮ್| ಯತಸ್ತೇನ ಸಾಮಾನ್ಯೇನೈವೋಕ್ತಂ- “ತ್ರಿವೃತಾದನ್ತೀತ್ರಿಫಲಾದಶಮೂಲೈಃ ಸಮೈರುರುಬೂಕತೈಲಂ ಸರ್ಪಿಶ್ಚ ಶೃತಂ ಪಯಸಾ ಸಮಮುದಾವರ್ತಶೂಲಾದೌ” ಇತಿ||೧೪೯-೧೫೧||
Adhikarana 58 (152-153) · Śloka 153
ಯದುಕ್ತಂ ವಾತಗುಲ್ಮಘ್ನಂ ಸ್ರಂಸನಂ ನೀಲಿನೀಘೃತಮ್| ದ್ವಿಗುಣಂ ತದ್ವಿರೇಕಾರ್ಥಂ ಪ್ರಯೋಜ್ಯಂ ಕಫಗುಲ್ಮಿನಾಮ್||೧೫೨|| ಸುಧಾಕ್ಷೀರದ್ರವೇ ಚೂರ್ಣಂ ತ್ರಿವೃತಾಯಾಃ ಸುಭಾವಿತಮ್| ಕಾರ್ಷಿಕಂ ಮಧುಸರ್ಪಿಭ್ಯಾಂ ಲೀಢ್ವಾ ಸಾಧು ವಿರಿಚ್ಯತೇ||೧೫೩||
यदुक्तं वातगुल्मघ्नं स्रंसनं नीलिनीघृतम्| द्विगुणं तद्विरेकार्थं प्रयोज्यं कफगुल्मिनाम्||१५२|| सुधाक्षीरद्रवे चूर्णं त्रिवृतायाः सुभावितम्| कार्षिकं मधुसर्पिभ्यां लीढ्वा साधु विरिच्यते||१५३||
🔊 Audio coming soon
ದ್ವಿಗುಣಮಿತಿ ದ್ವಿಪಲಪ್ರಮಾಣಂ, ತತ್ರ ಹಿ ಘೃತಪಲಂ ಪೇಯಮುಕ್ತಮ್||೧೫೨-೧೫೩||
Adhikarana 59 (154-160) · Śloka 160
ಜಲದ್ರೋಣೇ ವಿಪಕ್ತವ್ಯಾ ವಿಂಶತಿಃ ಪಞ್ಚ ಚಾಭಯಾಃ| ದನ್ತ್ಯಾಃ ಪಲಾನಿ ತಾವನ್ತಿ ಚಿತ್ರಕಸ್ಯ ತಥೈವ ಚ||೧೫೪|| ಅಷ್ಟಭಾಗಾವಶೇಷಂ ತು ರಸಂ ಪೂತಮಧಿಕ್ಷಿಪೇತ್| ದನ್ತೀಸಮಂ ಗುಡಂ ಪೂತಂ ಕ್ಷಿಪೇತ್ತತ್ರಾಭಯಾಶ್ಚ ತಾಃ||೧೫೫|| ತೈಲಾರ್ಧಕುಡವಂ ಚೈವ ತ್ರಿವೃತಾಯಾಶ್ಚತುಷ್ಪಲಮ್| ಚೂರ್ಣಿತಂ ಪಲಮೇಕಂ ತು ಪಿಪ್ಪಲೀವಿಶ್ವಭೇಷಜಮ್||೧೫೬|| ತತ್ ಸಾಧ್ಯಂ ಲೇಹವಚ್ಛೀತೇ ತಸ್ಮಿಂಸ್ತೈಲಸಮಂ ಮಧು| ಕ್ಷಿಪೇಚ್ಚೂರ್ಣಪಲಂ ಚೈಕಂ ತ್ವಗೇಲಾಪತ್ರಕೇಶರಾತ್||೧೫೭|| ತತೋ ಲೇಹಪಲಂ ಲೀಢ್ವಾ ಜಗ್ಧ್ವಾ ಚೈಕಾಂ ಹರೀತಕೀಮ್| ಸುಖಂ ವಿರಿಚ್ಯತೇ ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ದೋಷಪ್ರಸ್ಥಮನಾಮಯಮ್||೧೫೮|| ಗುಲ್ಮಂ ಶ್ವಯಥುಮರ್ಶಾಂಸಿ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಮರೋಚಕಮ್| ಹೃದ್ರೋಗಂ ಗ್ರಹಣೀದೋಷಂ ಕಾಮಲಾಂ ವಿಷಮಜ್ವರಮ್||೧೫೯|| ಕುಷ್ಠಂ ಪ್ಲೀಹಾನಮಾನಾಹಮೇಷಾ ಹನ್ಯುಪಸೇವಿತಾ| ನಿರತ್ಯಯಃ ಕ್ರಮಶ್ಚಾಸ್ಯಾ ದ್ರವೋ ಮಾಂಸರಸೌದನಃ||೧೬೦|| ಇತಿ ದನ್ತೀಹರೀತಕೀ|
जलद्रोणे विपक्तव्या विंशतिः पञ्च चाभयाः| दन्त्याः पलानि तावन्ति चित्रकस्य तथैव च||१५४|| अष्टभागावशेषं तु रसं पूतमधिक्षिपेत्| दन्तीसमं गुडं पूतं क्षिपेत्तत्राभयाश्च ताः||१५५|| तैलार्धकुडवं चैव त्रिवृतायाश्चतुष्पलम्| चूर्णितं पलमेकं तु पिप्पलीविश्वभेषजम्||१५६|| तत् साध्यं लेहवच्छीते तस्मिंस्तैलसमं मधु| क्षिपेच्चूर्णपलं चैकं त्वगेलापत्रकेशरात्||१५७|| ततो लेहपलं लीढ्वा जग्ध्वा चैकां हरीतकीम्| सुखं विरिच्यते स्निग्धो दोषप्रस्थमनामयम्||१५८|| गुल्मं श्वयथुमर्शांसि पाण्डुरोगमरोचकम्| हृद्रोगं ग्रहणीदोषं कामलां विषमज्वरम्||१५९|| कुष्ठं प्लीहानमानाहमेषा हन्युपसेविता| निरत्ययः क्रमश्चास्या द्रवो मांसरसौदनः||१६०|| इति दन्तीहरीतकी|
🔊 Audio coming soon
ತೈಲಾರ್ಧಕುಡವಮಿತಿ ತೈಲಂ ಚತುಷ್ಪಲಮ್| ಲೇಹವದಿತಿ ಲೇಹಪಾಕಲಕ್ಷಣೇನ ಪಕ್ತವ್ಯಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಇಹ ಚತುರ್ಜಾತಕಾನ್ಮಿಲಿತಾತ್ ಪಲಮ್| ದೋಷಪ್ರಸ್ಥಮಿತಿ ಸಾರ್ಧತ್ರಯೋದಶಪಲಂ; ಉಕ್ತಂ ಹಿ ಭೋಜೇನ- “ವಮನೇ ಚ ವಿರೇಕೇ ಚ ತಥಾ ಶೋಣಿತಮೋಕ್ಷಣೇ| ಸಾರ್ಧತ್ರಯೋದಶಪಲಂ ಪ್ರಸ್ಥಮಾಹುರ್ಮನೀಷಿಣಃ” ಇತಿ||೧೫೪-೧೬೦||
Adhikarana 60 (161-168) · Śloka 168
ಸಿದ್ಧಾಃ ಸಿದ್ಧಿಷು ವಕ್ಷ್ಯನ್ತೇ ನಿರೂಹಾಃ ಕಫಗುಲ್ಮಿನಾಮ್| ಅರಿಷ್ಟಯೋಗಾಃ ಸಿದ್ಧಾಶ್ಚ ಗ್ರಹಣ್ಯರ್ಶಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ||೧೬೧|| ಯಚ್ಚೂರ್ಣಂ ಗುಟಿಕಾ ಯಾಶ್ಚ ವಿಹಿತಾ ವಾತಗುಲ್ಮಿನಾಮ್| ದ್ವಿಗುಣಕ್ಷಾರಹಿಙ್ಗ್ವಮ್ಲವೇತಸಾಸ್ತಾಃ ಕಫೇ ಹಿತಾಃ||೧೬೨|| ಯ ಏವ ಗ್ರಹಣೀದೋಷೇ ಕ್ಷಾರಾಸ್ತೇ ಕಫಗುಲ್ಮಿನಾಮ್| ಸಿದ್ಧಾ ನಿರತ್ಯಯಾಃ ಶಸ್ತಾ ದಾಹಸ್ತ್ವನ್ತೇ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ||೧೬೩|| ಪ್ರಪುರಾಣಾನಿ ಧಾನ್ಯಾನಿ ಜಾಙ್ಗಲಾ ಮೃಗಪಕ್ಷಿಣಃ| ಕೌಲತ್ಥೋ ಮುದ್ಗಯೂಷಶ್ಚ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾ ನಾಗರಸ್ಯ ಚ||೧೬೪|| ಶುಷ್ಕಮೂಲಕಯೂಷಶ್ಚ ಬಿಲ್ವಸ್ಯ ವರುಣಸ್ಯ ಚ| ಚಿರಬಿಲ್ವಾಙ್ಕುರಾಣಾಂ ಚ ಯವಾನ್ಯಾಶ್ಚಿತ್ರಕಸ್ಯ ಚ||೧೬೫|| ಬೀಜಪೂರಕಹಿಙ್ಗ್ವಮ್ಲವೇತಸಕ್ಷಾರದಾಡಿಮೈಃ| ತಕ್ರೇಣ ತೈಲಸರ್ಪಿರ್ಭ್ಯಾಂ ವ್ಯಞ್ಜನಾನ್ಯುಪಕಲ್ಪಯೇತ್||೧೬೬|| ಪಞ್ಚಮೂಲೀಶೃತಂ ತೋಯಂ ಪುರಾಣಂ ವಾರುಣೀರಸಮ್| ಕಫಗುಲ್ಮೀ ಪಿಬೇತ್ಕಾಲೇ ಜೀರ್ಣಂ ಮಾಧ್ವೀಕಮೇವ ವಾ||೧೬೭|| ಯವಾನೀಚೂರ್ಣಿತಂ ತಕ್ರಂ ಬಿಡೇನ ಲವಣೀಕೃತಮ್| ಪಿಬೇತ್ ಸನ್ದೀಪನಂ ವಾತಕಫಮೂತ್ರಾನುಲೋಮನಮ್ ||೧೬೮||
सिद्धाः सिद्धिषु वक्ष्यन्ते निरूहाः कफगुल्मिनाम्| अरिष्टयोगाः सिद्धाश्च ग्रहण्यर्शश्चिकित्सिते||१६१|| यच्चूर्णं गुटिका याश्च विहिता वातगुल्मिनाम्| द्विगुणक्षारहिङ्ग्वम्लवेतसास्ताः कफे हिताः||१६२|| य एव ग्रहणीदोषे क्षारास्ते कफगुल्मिनाम्| सिद्धा निरत्ययाः शस्ता दाहस्त्वन्ते प्रशस्यते||१६३|| प्रपुराणानि धान्यानि जाङ्गला मृगपक्षिणः| कौलत्थो मुद्गयूषश्च पिप्पल्या नागरस्य च||१६४|| शुष्कमूलकयूषश्च बिल्वस्य वरुणस्य च| चिरबिल्वाङ्कुराणां च यवान्याश्चित्रकस्य च||१६५|| बीजपूरकहिङ्ग्वम्लवेतसक्षारदाडिमैः| तक्रेण तैलसर्पिर्भ्यां व्यञ्जनान्युपकल्पयेत्||१६६|| पञ्चमूलीशृतं तोयं पुराणं वारुणीरसम्| कफगुल्मी पिबेत्काले जीर्णं माध्वीकमेव वा||१६७|| यवानीचूर्णितं तक्रं बिडेन लवणीकृतम्| पिबेत् सन्दीपनं वातकफमूत्रानुलोमनम् ||१६८||
🔊 Audio coming soon
ಗ್ರಹಣ್ಯರ್ಶಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ ನಿರ್ದಿಷ್ಟಾ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ದಾಹಸ್ತ್ವನ್ತೇ ಇತಿ ವಚನೇನ ದಾಹಸ್ಯ ಕ್ರಿಯಾನ್ತರಾಸಿದ್ಧಾವನ್ತೇ ಏವ ಕರ್ತವ್ಯತಾಮಾಹ||೧೬೧-೧೬೮||
Adhikarana 61 (169-171) · Śloka 171
ಸಞ್ಚಿತಃ ಕ್ರಮಶೋ ಗುಲ್ಮೋ ಮಹಾವಾಸ್ತುಪರಿಗ್ರಹಃ| ಕೃತಮೂಲಃ ಸಿರಾನದ್ಧೋ ಯದಾ ಕೂರ್ಮ ಇವೋನ್ನತಃ||೧೬೯|| ದೌರ್ಬಲ್ಯಾರುಚಿಹೃಲ್ಲಾಸಕಾಸವಮ್ಯರತಿಜ್ವರೈಃ | ತೃಷ್ಣಾತನ್ದ್ರಾಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯೈರ್ಯುಜ್ಯತೇ ನ ಸ ಸಿಧ್ಯತಿ||೧೭೦|| ಗೃಹೀತ್ವಾ ಸಜ್ವರಶ್ವಾಸಂ ವಮ್ಯತೀಸಾರಪೀಡಿತಮ್| ಹೃನ್ನಾಭಿಹಸ್ತಪಾದೇಷು ಶೋಫಃ ಕರ್ಷತಿ ಗುಲ್ಮಿನಮ್||೧೭೧||
सञ्चितः क्रमशो गुल्मो महावास्तुपरिग्रहः| कृतमूलः सिरानद्धो यदा कूर्म इवोन्नतः||१६९|| दौर्बल्यारुचिहृल्लासकासवम्यरतिज्वरैः | तृष्णातन्द्राप्रतिश्यायैर्युज्यते न स सिध्यति||१७०|| गृहीत्वा सज्वरश्वासं वम्यतीसारपीडितम्| हृन्नाभिहस्तपादेषु शोफः कर्षति गुल्मिनम्||१७१||
🔊 Audio coming soon
ಸಞ್ಚಿತ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಕ್ರಮಾದಸಾಧ್ಯತಾಪ್ರಾಪ್ತಂ ಗುಲ್ಮಮಾಹ| ಮಹಾವಾಸ್ತುಪರಿಗ್ರಹ ಇತಿ ಭೂರಿದೇಶವ್ಯಾಪಕಃ||೧೬೯-೧೭೧||
Adhikarana 62 (172-182) · Śloka 182
ರೌಧಿರಸ್ಯ ತು ಗುಲ್ಮಸ್ಯ ಗರ್ಭಕಾಲವ್ಯತಿಕ್ರಮೇ| ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನಶರೀರಾಯೈ ದದ್ಯಾತ್ ಸ್ನೇಹವಿರೇಚನಮ್||೧೭೨|| ಪಲಾಶಕ್ಷಾರಪಾತ್ರೇ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಪಾತ್ರೇ ತೈಲಸರ್ಪಿಷೋಃ| ಗುಲ್ಮಶೈಥಿಲ್ಯಜನನೀಂ ಪಕ್ತ್ವಾ ಮಾತ್ರಾಂ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್||೧೭೩|| ಪ್ರಭಿದ್ಯೇತ ನ ಯದ್ಯೇವಂ ದದ್ಯಾದ್ಯೋನಿವಿಶೋಧನಮ್ | ಕ್ಷಾರೇಣ ಯುಕ್ತಂ ಪಲಲಂ ಸುಧಾಕ್ಷೀರೇಣ ವಾ ಪುನಃ||೧೭೪|| ಆಭ್ಯಾಂ ವಾ ಭಾವಿತಾನ್ ದದ್ಯಾದ್ಯೋನೌ ಕಟುಕಮತ್ಸ್ಯಕಾನ್| ವರಾಹಮತ್ಸ್ಯಪಿತ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಲಕ್ತಕಾನ್ ವಾ ಸುಭಾವಿತಾನ್||೧೭೫|| ಅಧೋಹರೈಶ್ಚೋರ್ಧ್ವಹರೈರ್ಭಾವಿತಾನ್ ವಾ ಸಮಾಕ್ಷಿಕೈಃ| ಕಿಣ್ವಂ ವಾ ಸಗುಡಕ್ಷಾರಂ ದದ್ಯಾದ್ಯೋನಿವಿಶೋಧನಮ್||೧೭೬|| ರಕ್ತಪಿತ್ತಹರಂ ಕ್ಷಾರಂ ಲೇಹಯೇನ್ಮಧುಸರ್ಪಿಷಾ| ಲಶುನಂ ಮದಿರಾಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಾಂ ಮತ್ಸ್ಯಾಂಶ್ಚಾಸ್ಯೈ ಪ್ರದಾಪಯೇತ್||೧೭೭|| ಬಸ್ತಿಂ ಸಕ್ಷೀರಗೋಮೂತ್ರಂ ಸಕ್ಷಾರಂ ದಾಶಮೂಲಿಕಮ್| ಅದೃಶ್ಯಮಾನೇ ರುಧಿರೇ ದದ್ಯಾದ್ಗುಲ್ಮಪ್ರಭೇದನಮ್||೧೭೮|| ಪ್ರವರ್ತಮಾನೇ ರುಧಿರೇ ದದ್ಯಾನ್ಮಾಂಸರಸೌದನಮ್| ಘೃತತೈಲೇನ ಚಾಭ್ಯಙ್ಗಂ ಪಾನಾರ್ಥಂ ತರುಣೀಂ ಸುರಾಮ್||೧೭೯|| ರುಧಿರೇಽತಿಪ್ರವೃತ್ತೇ ತು ರಕ್ತಪಿತ್ತಹರೀಃ ಕ್ರಿಯಾಃ| ಕಾರ್ಯಾ ವಾತರುಗಾರ್ತಾಯಾಃ ಸರ್ವಾ ವಾತಹರೀಃ ಪುನಃ||೧೮೦|| ಘೃತತೈಲಾವಸೇಕಾಂಶ್ಚ ತಿತ್ತಿರೀಂಶ್ಚರಣಾಯುಧಾನ್| ಸುರಾಂ ಸಮಣ್ಡಾಂ ಪೂರ್ವಂ ಚ ಪಾನಮಮ್ಲಸ್ಯ ಸರ್ಪಿಷಃ||೧೮೧|| ಪ್ರಯೋಜಯೇದುತ್ತರಂ ವಾ ಜೀವನೀಯೇನ ಸರ್ಪಿಷಾ| ಅತಿಪ್ರವೃತ್ತೇ ರುಧಿರೇ ಸತಿಕ್ತೇನಾನುವಾಸನಮ್||೧೮೨||
रौधिरस्य तु गुल्मस्य गर्भकालव्यतिक्रमे| स्निग्धस्विन्नशरीरायै दद्यात् स्नेहविरेचनम्||१७२|| पलाशक्षारपात्रे द्वे द्वे पात्रे तैलसर्पिषोः| गुल्मशैथिल्यजननीं पक्त्वा मात्रां प्रयोजयेत्||१७३|| प्रभिद्येत न यद्येवं दद्याद्योनिविशोधनम् | क्षारेण युक्तं पललं सुधाक्षीरेण वा पुनः||१७४|| आभ्यां वा भावितान् दद्याद्योनौ कटुकमत्स्यकान्| वराहमत्स्यपित्ताभ्यां लक्तकान् वा सुभावितान्||१७५|| अधोहरैश्चोर्ध्वहरैर्भावितान् वा समाक्षिकैः| किण्वं वा सगुडक्षारं दद्याद्योनिविशोधनम्||१७६|| रक्तपित्तहरं क्षारं लेहयेन्मधुसर्पिषा| लशुनं मदिरां तीक्ष्णां मत्स्यांश्चास्यै प्रदापयेत्||१७७|| बस्तिं सक्षीरगोमूत्रं सक्षारं दाशमूलिकम्| अदृश्यमाने रुधिरे दद्याद्गुल्मप्रभेदनम्||१७८|| प्रवर्तमाने रुधिरे दद्यान्मांसरसौदनम्| घृततैलेन चाभ्यङ्गं पानार्थं तरुणीं सुराम्||१७९|| रुधिरेऽतिप्रवृत्ते तु रक्तपित्तहरीः क्रियाः| कार्या वातरुगार्तायाः सर्वा वातहरीः पुनः||१८०|| घृततैलावसेकांश्च तित्तिरींश्चरणायुधान्| सुरां समण्डां पूर्वं च पानमम्लस्य सर्पिषः||१८१|| प्रयोजयेदुत्तरं वा जीवनीयेन सर्पिषा| अतिप्रवृत्ते रुधिरे सतिक्तेनानुवासनम्||१८२||
🔊 Audio coming soon
ಗರ್ಭಕಾಲವ್ಯತಿಕ್ರಮೇ ಇತಿ ದಶಮಮಾಸರೂಪಸ್ಯ ಗರ್ಭಕಾಲಸ್ಯ ವ್ಯತಿಕ್ರಮೇ| ಕ್ಷಾರಪಾತ್ರೇ ಇತಿ ಕ್ಷಾರೋದಕಸ್ಯಾಢಕದ್ವಯಮ್| ಮಾತ್ರಾಮಿತಿ ಯೋಗ್ಯಪ್ರಮಾಣಮ್| ಪಲಲಂ ತಿಲಪಿಷ್ಟಮ್| ಕ್ಷಾರಶ್ಚಾತ್ರ ಪಲಾಶಕ್ಷಾರ ಏವ, ಪ್ರಕೃತತ್ವಾತ್| ತಾಭ್ಯಾಮಿತಿ ಕ್ಷಾರಸುಧಾಕ್ಷೀರಾಭ್ಯಾಮ್| ಕಟುಕಮತ್ಸ್ಯಃ ಶಫರೀ ಶುಷ್ಕಮತ್ಸ್ಯಃ| ಲಕ್ತಕಾನ್ ವಸ್ತ್ರಾವಯವಾನ್| ಕಿಣ್ವಂ ಸುರಾಬೀಜಮ್| ರಕ್ತಪಿತ್ತಹರಂ ಕ್ಷಾರಮಿತಿ ನೀಲೋತ್ಪಲಕ್ಷಾರಮ್| ಅಮ್ಲಸ್ಯ ಸರ್ಪಿಷಃ ಅಮ್ಲದ್ರವ್ಯಸಾಧಿತಸ್ಯ ಘೃತಸ್ಯ| ಉತ್ತರಂ ಭೋಜನೋತ್ತರಕಾಲಂ ಪಾನಂ, ಕಿಂವೋತ್ತರಬಸ್ತಿಃ| ಜೀವನೀಯಂ ಸರ್ಪಿರ್ವಾತರಕ್ತೇ ವಕ್ತವ್ಯಮ್| ಸತಿಕ್ತೇನ ತಿಕ್ತದ್ರವ್ಯಸಾಧಿತೇನಾನುವಾಸನಮಿತಿ||೧೭೨-೧೮೨||
Adhikarana 63 (183-189) · Śloka 189
ತತ್ರ ಶ್ಲೋಕಾಃ- ಸ್ನೇಹಃ ಸ್ವೇದಃ ಸರ್ಪಿರ್ಬಸ್ತಿಶ್ಚೂರ್ಣಾನಿ ಬೃಂಹಣಂ ಗುಡಿಕಾಃ| ವಮನವಿರೇಕೌ ಮೋಕ್ಷಃ ಕ್ಷತಜಸ್ಯ ಚ ವಾತಗುಲ್ಮವತಾಮ್||೧೮೩|| ಸರ್ಪಿಃ ಸತಿಕ್ತಸಿದ್ಧಂ ಕ್ಷೀರಂ ಪ್ರಸ್ರಂಸನಂ ನಿರೂಹಾಶ್ಚ| ರಕ್ತಸ್ಯ ಚಾವಸೇಚನಮಾಶ್ವಾಸನಸಂಶಮನಯೋಗಾಃ||೧೮೪|| ಉಪನಾಹನಂ ಸಶಸ್ತ್ರಂ ಪಕ್ವಸ್ಯಾಭ್ಯನ್ತರಪ್ರಭಿನ್ನಸ್ಯ| ಸಂಶೋಧನಸಂಶಮನೇ ಪಿತ್ತಪ್ರಭವಸ್ಯ ಗುಲ್ಮಸ್ಯ||೧೮೫|| ಸ್ನೇಹಃ ಸ್ವೇದೋ ಭೇದೋ ಲಙ್ಘನಮುಲ್ಲೇಖನಂ ವಿರೇಕಶ್ಚ| ಸರ್ಪಿರ್ಬಸ್ತಿರ್ಗುಟಿಕಾಶ್ಚೂರ್ಣಮರಿಷ್ಟಾಶ್ಚ ಸಕ್ಷಾರಾಃ||೧೮೬|| ಗುಲ್ಮಸ್ಯಾನ್ತೇ ದಾಹಃ ಕಫಜಸ್ಯಾಗ್ರೇಽಪನೀತರಕ್ತಸ್ಯ| ಗುಲ್ಮಸ್ಯ ರೌಧಿರಸ್ಯ ಕ್ರಿಯಾಕ್ರಮಃ ಸ್ತ್ರೀಭವಸ್ಯೋಕ್ತಃ||೧೮೭|| ಪಥ್ಯಾನ್ನಪಾನಸೇವಾ ಹೇತೂನಾಂ ವರ್ಜನಂ ಯಥಾಸ್ವಂ ಚ| ನಿತ್ಯಂ ಚಾಗ್ನಿಸಮಾಧಿಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ಯ ಚ ಸರ್ವಕರ್ಮಾಣಿ||೧೮೮|| ಹೇತುರ್ಲಿಙ್ಗಂ ಸಿದ್ಧಿಃ ಕ್ರಿಯಾಕ್ರಮಃ ಸಾಧ್ಯತಾ ನ ಯೋಗಾಶ್ಚ| ಗುಲ್ಮಚಿಕಿತ್ಸಿತಸಙ್ಗ್ರಹ ಏತಾವಾನ್ ವ್ಯಾಹೃತೋಽಗ್ನಿವೇಶಸ್ಯ||೧೮೯||
तत्र श्लोकाः- स्नेहः स्वेदः सर्पिर्बस्तिश्चूर्णानि बृंहणं गुडिकाः| वमनविरेकौ मोक्षः क्षतजस्य च वातगुल्मवताम्||१८३|| सर्पिः सतिक्तसिद्धं क्षीरं प्रस्रंसनं निरूहाश्च| रक्तस्य चावसेचनमाश्वासनसंशमनयोगाः||१८४|| उपनाहनं सशस्त्रं पक्वस्याभ्यन्तरप्रभिन्नस्य| संशोधनसंशमने पित्तप्रभवस्य गुल्मस्य||१८५|| स्नेहः स्वेदो भेदो लङ्घनमुल्लेखनं विरेकश्च| सर्पिर्बस्तिर्गुटिकाश्चूर्णमरिष्टाश्च सक्षाराः||१८६|| गुल्मस्यान्ते दाहः कफजस्याग्रेऽपनीतरक्तस्य| गुल्मस्य रौधिरस्य क्रियाक्रमः स्त्रीभवस्योक्तः||१८७|| पथ्यान्नपानसेवा हेतूनां वर्जनं यथास्वं च| नित्यं चाग्निसमाधिः स्निग्धस्य च सर्वकर्माणि||१८८|| हेतुर्लिङ्गं सिद्धिः क्रियाक्रमः साध्यता न योगाश्च| गुल्मचिकित्सितसङ्ग्रह एतावान् व्याहृतोऽग्निवेशस्य||१८९||
🔊 Audio coming soon
ಸ್ನೇಹ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಪುನಃ ಸಙ್ಕ್ಷೇಪೇಣ ಸಙ್ಗ್ರಹಂ ಕರೋತಿ| ಯೋಗಾಶ್ಚೇತ್ಯನೇನ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ವಾತಾದಿಗುಲ್ಮಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ ಸಙ್ಗೃಹೀತಾ ಅಪಿ ಪುನಃ ಸಙ್ಗ್ರಹಾಭಿಧಾನೇನ ಸಙ್ಗೃಹೀತಾಃ||೧೮೩-೧೮೯||
Adhikarana puShpikA · Śloka 5
ಇತ್ಯಗ್ನಿವೇಶಕೃತೇ ತನ್ತ್ರೇ ಚರಕಪ್ರತಿಸಂಸ್ಕೃತೇ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ಗುಲ್ಮಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ಪಞ್ಚಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೫||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते चिकित्सितस्थाने गुल्मचिकित्सितं नाम पञ्चमोऽध्यायः||५||
🔊 Audio coming soon
ಇತಿ ಶ್ರೀಚಕ್ರಪಾಣಿದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಂ ಚರಕತಾತ್ಪರ್ಯಟೀಕಾಯಾಮಾಯುರ್ವೇದದೀಪಿಕಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಸ್ಥಾನೇ ಗುಲ್ಮಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ಪಞ್ಚಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೫||