Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതോ ഗുല്മചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ||൧|| ഇതി ഹ സ്മാഹ ഭഗവാനാത്രേയഃ||൨||
अथातो गुल्मचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
നിദാനോക്തക്രമാനുരോധാദ്രക്തപിത്തമനു ഗുല്മചികിത്സിതം ബ്രൂതേ||൧-൨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
സര്വപ്രജാനാം പിതൃവച്ഛരണ്യഃ പുനര്വസുര്ഭൂതഭവിഷ്യദീശഃ| ചികിത്സിതം ഗുല്മനിബര്ഹണാര്ഥം പ്രോവാച സിദ്ധം വദതാം വരിഷ്ഠഃ||൩||
सर्वप्रजानां पितृवच्छरण्यः पुनर्वसुर्भूतभविष्यदीशः| चिकित्सितं गुल्मनिबर्हणार्थं प्रोवाच सिद्धं वदतां वरिष्ठः||३||
🔊 Audio coming soon
സര്വപ്രജാനാമിത്യാദിനാ ഗുരോഃ സ്തുതിര്ധര്മജനകതയാ തഥോത്തരഗ്രന്ഥശ്രദ്ധേയതയാ| ഭൂതേ ഭവിഷ്യേ ചാവ്യാഹതജ്ഞാനതയാ പ്രഭുരേവ ഭവതീതി ഭൂതഭവിഷ്യദീശഃ| സിദ്ധമിതി സാധ്യാവ്യഭിചാരി സര്വമേവ ചികിത്സിതം യദ്യപി സിദ്ധമേവ വക്തവ്യം, തഥാऽപ്യത്ര പ്രകരണേ സ്തുത്യര്ഥം സിദ്ധപദം ജ്ഞേയമ്||൩||
Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5
വിട്ശ്ലേഷ്മപിത്താതിപരിസ്രവാദ്വാ തൈരേവ വൃദ്ധൈഃ പരിപീഡനാദ്വാ| വേഗൈരുദീര്ണൈര്വിഹതൈരധോ വാ ബാഹ്യഭിഘാതൈരതിപീഡനൈര്വാ||൪|| രൂക്ഷാന്നപാനൈരതിസേവിതൈര്വാ ശോകേന മിഥ്യാപ്രതികര്മണാ വാ| വിചേഷ്ടിതൈര്വാ വിഷമാതിമാത്രൈഃ കോഷ്ഠേ പ്രകോപം സമുപൈതി വായുഃ||൫||
विट्श्लेष्मपित्तातिपरिस्रवाद्वा तैरेव वृद्धैः परिपीडनाद्वा| वेगैरुदीर्णैर्विहतैरधो वा बाह्यभिघातैरतिपीडनैर्वा||४|| रूक्षान्नपानैरतिसेवितैर्वा शोकेन मिथ्याप्रतिकर्मणा वा| विचेष्टितैर्वा विषमातिमात्रैः कोष्ठे प्रकोपं समुपैति वायुः||५||
🔊 Audio coming soon
അത്ര യദ്യപി നിദാനേ ഏവ ഗുല്മസ്യ ഹേതുലക്ഷണാന്യുക്തനി, തഥാऽപി പ്രകരണവശാത് പുനസ്താന്യഭിധീയന്തേ; നിദാനോക്താദ്വിശേഷശ്ച കശ്ചിദുച്യതേ| നിദാനേ വായോരേവ കോപേന വൃദ്ധേര്ഹേതുഭിരാവരണമുക്തമ്, അതിപീഡനൈര്വേത്യനേന തദേവോച്യതേ| തൈരേവേതി വിട്ശ്ലേഷ്മപിത്തൈഃ| മിഥ്യാപ്രതികര്മ മിഥ്യാകൃതം വമനാദികം പഞ്ചകര്മ||൪-൫||
Adhikarana 4 (6-7) · Śloka 7
കഫം ച പിത്തം ച സ ദുഷ്ടവായുരുദ്ധൂയ മാര്ഗാന് വിനിബദ്ധ്യ താഭ്യാമ്| ഹൃന്നാഭിപാര്ശ്വോദരബസ്തിശൂലം കരോത്യഥോ യാതി ന ബദ്ധമാര്ഗഃ||൬|| പക്വാശയേ പിത്തകഫാശയേ വാ സ്ഥിതഃ സ്വതന്ത്രഃ പരസംശ്രയോ വാ| സ്പര്ശോപലഭ്യഃ പരിപിണ്ഡിതത്വാദ്ഗുല്മോ യഥാദോഷമുപൈതി നാമ||൭||
कफं च पित्तं च स दुष्टवायुरुद्धूय मार्गान् विनिबद्ध्य ताभ्याम्| हृन्नाभिपार्श्वोदरबस्तिशूलं करोत्यथो याति न बद्धमार्गः||६|| पक्वाशये पित्तकफाशये वा स्थितः स्वतन्त्रः परसंश्रयो वा| स्पर्शोपलभ्यः परिपिण्डितत्वाद्गुल्मो यथादोषमुपैति नाम||७||
🔊 Audio coming soon
കഫം ച പിത്തം ചേത്യാദിനാ സമ്പ്രാപ്തിമാഹ| ഇയം ച ശോണിതജഗുല്മവ്യതിരിക്താനാം ചതുര്ണാം സമ്പ്രാപ്തിഃ| തത്ര കഫം ച പിത്തം ചേതി കദാചിത് പിത്തം കദാചിത് കഫഃ| തത്ര കഫജേ സ്വതന്ത്രോ വൃദ്ധഃ കഫഃ, പിത്തജേ സ്വഹേതുവൃദ്ധം സ്വതന്ത്രം പിത്തം, സന്നിപാതേ ച യഥോക്തഗുണൌ പിത്തകഫൌ, ഉദ്ധൂയ വായുഃ ഗുല്മം കരോതി; വാതഗുല്മേ തു സ്വതന്ത്രഃ പ്രകുപിതോ വായുഃ പ്രകൃതിസ്ഥൌ പിത്തകഫാവുദ്ധൂയ ഗുല്മം കരോതീതി ജ്ഞേയമ്| മാര്ഗാനിതി ഊര്ധ്വാധസ്തിര്യങ്മാര്ഗാന്| അധോ ന യാതീതി അത്ര ചകാരോ ലുപ്തനിര്ദിഷ്ടഃ; തേനോര്ധ്വം ന യാതി തിര്യക് ച ന യാതീതി ജ്ഞേയമ്| കിംവാ വായോഃ കോഷ്ഠസ്യാധോഗമനമേവ പ്രായോ ഭവതി, തേന തന്നിഷേധഃ സാക്ഷാദുക്തഃ, ഇതരമാര്ഗഗമനനിഷേധസ്തു സമാനന്യായതയാ ലഭ്യതേ| പക്വാശയേ ഇതി പിത്താശയാമാശയയോരധോഭാഗേ ഏവ| സ്വതന്ത്ര ഇതി വാതഗുല്മേ, പരസംശ്രയ ഇതി പക്വാശയേ| പിത്തകഫാശയയോഃ കഫജഃ പൈത്തികോ നിചയഗുല്മശ്ച പരസംശ്രയോ ഭവതീതി ജ്ഞേയമ്| പരിപിണ്ഡിതത്വാദ്ഗുല്മ ഇത്യനേന യഥാ അജ്ഞാ അപി ലതാസമൂഹാദൌ സങ്ഘാതേനാവസ്ഥിതേ ‘ഗുല്മ’ ഇതി വ്യപദിശന്തി, തഥേഹാപി സങ്ഘാതേനാവസ്ഥാനാദ്ഗുല്മേത്യഭിധാനം പ്രാപ്നോതി| യഥാദോഷമിതി യഥോല്ബണം ദോഷമ്| നാമേതി ച സഞ്ജ്ഞാ; വാതജോऽയം, പിത്തജോऽയമിത്യാദികാ||൬-൭||
Adhikarana 5 (8) · Śloka 8
ബസ്തൌ ച നാഭ്യാം ഹൃദി പാര്ശ്വയോര്വാ സ്ഥാനാനി ഗുല്മസ്യ ഭവന്തി പഞ്ച|൮|
बस्तौ च नाभ्यां हृदि पार्श्वयोर्वा स्थानानि गुल्मस्य भवन्ति पञ्च|८|
🔊 Audio coming soon
ഗുല്മസ്ഥാനാന്യാഹ- ബസ്താവിത്യാദി| ബസ്തൌ നാഭ്യാം ഹൃദി പാര്ശ്വയോര്വാ ഗുല്മസ്യ പഞ്ച സ്ഥാനാനി ഭവന്തി| യദ്യപി ബസ്ത്യാദീനി പഞ്ചൈവ, തഥാऽപി പഞ്ചഗ്രഹണമധികസ്ഥാനനിഷേധാര്ഥമ്| രൌധിരസ്യാപി ഗുല്മസ്യ ഗര്ഭാശയപാര്ശ്വസ്ഥിതത്വേന പാര്ശ്വേ ഏവാശയേ ഭവതഃ| അന്യേ തു രൌധിരവ്യതിരിക്താനാമേതത് പഞ്ചസ്ഥാനത്വം, രൌധിരസ്യ തു ഗര്ഭാശയ ഏവ വിശിഷ്ടം സ്ഥാനം ഭവതി|൮|
Adhikarana 6 (8-11) · Śloka 11
പഞ്ചാത്മകസ്യ പ്രഭവം തു തസ്യ വക്ഷ്യാമി ലിങ്ഗാനി ചികിത്സിതം ച||൮|| രൂക്ഷാന്നപാനം വിഷമാതിമാത്രം വിചേഷ്ടിതം വേഗവിനിഗ്രഹശ്ച| ശോകോऽഭിഘാതോऽതിമലക്ഷയശ്ച നിരന്നതാ ചാനിലഗുല്മഹേതുഃ||൯|| യഃ സ്ഥാനസംസ്ഥാനരുജാം വികല്പം വിഡ്വാതസങ്ഗം ഗലവക്ത്രശോഷമ്| ശ്യാവാരുണത്വം ശിശിരജ്വരം ച ഹൃത്കുക്ഷിപാര്ശ്വാംസശിരോരുജം ച||൧൦|| കരോതി ജീര്ണേऽഭ്യധികം പ്രകോപം ഭുക്തേ മൃദുത്വം സമുപൈതി യശ്ച| വാതാത് സ ഗുല്മോ ന ച തത്ര രൂക്ഷം കഷായതിക്തം കടു ചോപശേതേ||൧൧||
पञ्चात्मकस्य प्रभवं तु तस्य वक्ष्यामि लिङ्गानि चिकित्सितं च||८|| रूक्षान्नपानं विषमातिमात्रं विचेष्टितं वेगविनिग्रहश्च| शोकोऽभिघातोऽतिमलक्षयश्च निरन्नता चानिलगुल्महेतुः||९|| यः स्थानसंस्थानरुजां विकल्पं विड्वातसङ्गं गलवक्त्रशोषम्| श्यावारुणत्वं शिशिरज्वरं च हृत्कुक्षिपार्श्वांसशिरोरुजं च||१०|| करोति जीर्णेऽभ्यधिकं प्रकोपं भुक्ते मृदुत्वं समुपैति यश्च| वातात् स गुल्मो न च तत्र रूक्षं कषायतिक्तं कटु चोपशेते||११||
🔊 Audio coming soon
സമ്പ്രതി പൃഥക്ത്വേന ഹേതുലിങ്ഗചികിത്സാഭിധാനം പ്രതിജാനീതേ- പഞ്ചാത്മകസ്യേത്യാദി| പഞ്ചാത്മകസ്യ പഞ്ചസ്വരൂപസ്യ| പ്രഭവത്യസ്മാദിതി പ്രഭവഃ കാരണം; കാരണാനി പഞ്ച വാതപിത്തകഫസന്നിപാതരൂപാണി| തിഷ്ഠത്യസ്മിന്നിതി സ്ഥാനം ബസ്ത്യാദി, സംസ്ഥാനമാകൃതിഃ, രുജാ പീഡാ, ഏഷാം വികല്പഃ ക്ഷണേ ക്ഷണേऽന്യഥാത്വമ്| ശിശിരജ്വരഃ ശീതജ്വരഃ| കരോതീതി പൂര്വേണ സമ്ബധ്യതേ| ജീര്ണേऽഭ്യധികം പ്രകോപം സമുപൈതി യശ്ച| ന ചോപശേതേ ഇതി ന സുഖം ജനയതി||൮-൧൧||
Adhikarana 7 (12-13) · Śloka 13
കട്വമ്ലതീക്ഷ്ണോഷ്ണവിദാഹിരൂക്ഷക്രോധാതിമദ്യാര്കഹുതാശസേവാ| ആമാഭിഘാതോ രുധിരം ച ദുഷ്ടം പൈത്തസ്യ ഗുല്മസ്യ നിമിത്തമുക്തമ്||൧൨|| ജ്വരഃ പിപാസാ വദനാങ്ഗരാഗഃ ശൂലം മഹജ്ജീര്യതി ഭോജനേ ച| സ്വേദോ വിദാഹോ വ്രണവച്ച ഗുല്മഃ സ്പര്ശാസഹഃ പൈത്തികഗുല്മരൂപമ്||൧൩||
कट्वम्लतीक्ष्णोष्णविदाहिरूक्षक्रोधातिमद्यार्कहुताशसेवा| आमाभिघातो रुधिरं च दुष्टं पैत्तस्य गुल्मस्य निमित्तमुक्तम्||१२|| ज्वरः पिपासा वदनाङ्गरागः शूलं महज्जीर्यति भोजने च| स्वेदो विदाहो व्रणवच्च गुल्मः स्पर्शासहः पैत्तिकगुल्मरूपम्||१३||
🔊 Audio coming soon
കട്വമ്ലേത്യാദിനാ പിത്തഗുല്മമാഹ| ആമാഭിഘാതശബ്ദേനാമാഭിഘാതഃ പിത്തജനകോ ജ്ഞേയഃ| രുധിരം ച ദുഷ്ടമിത്യനേന ദുഷ്ടാദ്രുധിരാന്മലഭൂതസ്യ പിത്തസ്യ ജന്മ ദര്ശയതി||൧൨-൧൩||
Adhikarana 8 (14) · Śloka 14
ശീതം ഗുരു സ്നിഗ്ധമചേഷ്ടനം ച സമ്പൂരണം പ്രസ്വപനം ദിവാ ച| ഗുല്മസ്യ ഹേതുഃ കഫസമ്ഭവസ്യ സര്വസ്തു ദിഷ്ടോ നിചയാത്മകസ്യ||൧൪||
शीतं गुरु स्निग्धमचेष्टनं च सम्पूरणं प्रस्वपनं दिवा च| गुल्मस्य हेतुः कफसम्भवस्य सर्वस्तु दिष्टो निचयात्मकस्य||१४||
🔊 Audio coming soon
ശീതമിത്യാദിനാ കഫഗുല്മഹേതുലക്ഷണകഥനമ്| അത്രാന്തരേ ഹേതുത്രയകഥനാവസാനേ ദോഷത്രയമേലകസ്യ കാര്യമാഹ- സര്വസ്തു ദിഷ്ടോ നിചയാത്മകസ്യേതി|- നിചയാത്മകഃ സാന്നിപാതികഃ| സാന്നിപാതികശ്ച നിചയരൂപഗുല്മജന്മതയാ വ്യപദേശേന വികൃതിവിഷമസമവായാത് സംയോഗമഹിമ്നാ ച ദര്ശയതി||൧൪||
Adhikarana 9 (15) · Śloka 15
സ്തൈമിത്യശീതജ്വരഗാത്രസാദഹൃല്ലാസകാസാരുചിഗൌരവാണി| ശൈത്യം രുഗല്പാ കഠിനോന്നതത്വം ഗുല്മസ്യ രൂപാണി കഫാത്മകസ്യ||൧൫||
स्तैमित्यशीतज्वरगात्रसादहृल्लासकासारुचिगौरवाणि| शैत्यं रुगल्पा कठिनोन्नतत्वं गुल्मस्य रूपाणि कफात्मकस्य||१५||
🔊 Audio coming soon
ഔത്പാദികം നിചയഗുല്മമഭിധായ പ്രകൃതശ്ലേഷ്മഗുല്മലക്ഷണമാഹ- സ്തൈമിത്യേത്യാദി||൧൫||
Adhikarana 10 (16) · Śloka 16
നിമിത്തലിങ്ഗാന്യുപലഭ്യ ഗുല്മേ ദ്വിദോഷജേ ദോഷബലാബലം ച| വ്യാമിശ്രലിങ്ഗാനപരാംസ്തു ഗുല്മാംസ്ത്രീനാദിശേദൌഷധകല്പനാര്ഥമ്||൧൬||
निमित्तलिङ्गान्युपलभ्य गुल्मे द्विदोषजे दोषबलाबलं च| व्यामिश्रलिङ्गानपरांस्तु गुल्मांस्त्रीनादिशेदौषधकल्पनार्थम्||१६||
🔊 Audio coming soon
ദ്വിദോഷജഗുല്മഹേതുലിങ്ഗാതിദേശാര്ഥമാഹ- നിമിത്തേത്യാദി| ദോഷബലാബലം ചേത്യനേനൈകോല്ബണം ദ്വന്ദ്വം ഗ്രാഹയതി| ത്രീനിതി ച വാതപിത്തജ-പിത്തകഫജ-വാതശ്ലേഷ്മജാന്| ഔഷധകല്പനാര്ഥമിത്യനേന പ്രകൃതിസമസമവായത്വാത് സ്വവിലക്ഷണകാര്യാകര്തൃതയാ പ്രത്യേകദോഷേ ദ്വന്ദ്വജഗുല്മാ അഭിനിവിഷ്ടാ ഏവ, പ്രത്യേകോക്തചികിത്സാമേലകേന ചികിത്സ്യാ ഇത്യേതന്മാത്രോപദര്ശനാര്ഥം തേഷാമഭിധാനമ്| ഏതേനാഷ്ടോത്തരീയോക്തപഞ്ചസങ്ഖ്യാവിരോധോऽപി ന ഭവതി, ദ്വാന്ദ്വികഗുല്മഭേദസ്യാപ്രയോജകത്വാത്; സന്നിപാതഗുല്മേ തു പ്രത്യേകദോഷജലക്ഷണാദതിരിക്താനി ലക്ഷണാനി തത്പ്രഭാവശ്ചാസാധ്യത്വാദിര്വക്തവ്യ ഏവേതി യുക്തം തസ്യ ഭേദേനോപാദാനമ്| ജ്വരേऽപി ദ്വന്ദ്വജ്വരാണാം പൃഥഗ്ലക്ഷണയോഗേന ദ്വാന്ദ്വികത്വം യുക്തമിതി ജ്ഞേയമ്||൧൬||
Adhikarana 11 (17) · Śloka 17
മഹാരുജം ദാഹപരീതമശ്മവദ്ഘനോന്നതം ശീഘ്രവിദാഹി ദാരുണമ്| മനഃശരീരാഗ്നിബലാപഹാരിണം ത്രിദോഷജം ഗുല്മമസാധ്യമാദിശേത്||൧൭||
महारुजं दाहपरीतमश्मवद्घनोन्नतं शीघ्रविदाहि दारुणम्| मनःशरीराग्निबलापहारिणं त्रिदोषजं गुल्ममसाध्यमादिशेत्||१७||
🔊 Audio coming soon
മഹാരുജമിത്യാദിനാ സന്നിപാതജലക്ഷണാന്യാഹ| കേചിദേതല്ലക്ഷണവ്യതിരിക്തലക്ഷണസ്തു യഃ പ്രത്യേകദോഷജോക്തസംസര്ഗമാത്രലക്ഷണഃ പ്രകൃതിസമവായസന്നിപാതജന്യഃ സ സാധ്യ ഏവ ഗുല്മ ഇതി വദന്തി||൧൭||
Adhikarana 12 (18-19) · Śloka 19
ഋതാവനാഹാരതയാ ഭയേന വിരൂക്ഷണൈര്വേഗവിനിഗ്രഹൈശ്ച| സംസ്തമ്ഭനോല്ലേഖനയോനിദോഷൈര്ഗുല്മഃ സ്ത്രിയം രക്തഭവോऽഭ്യുപൈതി||൧൮|| യഃ സ്പന്ദതേ പിണ്ഡിത ഏവ നാങ്ഗൈശ്ചിരാത് സശൂലഃ സമഗര്ഭലിങ്ഗഃ| സ രൌധിരഃ സ്ത്രീഭവ ഏവ ഗുല്മോ മാസേ വ്യതീതേ ദശമേ ചികിത്സ്യഃ||൧൯||
ऋतावनाहारतया भयेन विरूक्षणैर्वेगविनिग्रहैश्च| संस्तम्भनोल्लेखनयोनिदोषैर्गुल्मः स्त्रियं रक्तभवोऽभ्युपैति||१८|| यः स्पन्दते पिण्डित एव नाङ्गैश्चिरात् सशूलः समगर्भलिङ्गः| स रौधिरः स्त्रीभव एव गुल्मो मासे व्यतीते दशमे चिकित्स्यः||१९||
🔊 Audio coming soon
ഋതാവിത്യാദിനാ ശോണിതഗുല്മമാഹ| ഋതാവിതി പുഷ്പദര്ശനകാലേ| സ്ത്രിയമിത്യനേന കുമാരീമതിവൃദ്ധാം ച നിഷേധയതി| പിണ്ഡിത ഏവേതി ഗര്ഭസ്ത്വങ്ഗൈഃ സ്പന്ദതേ| സമഗര്ഭലിങ്ഗ ഇതി സ്തനപീനത്വാദി ഗര്ഭസമാനം ലിങ്ഗം ഭവതി| സ്ത്രീഭവ ഏവേതി അനേന പുരുഷസ്യ രക്തഗുല്മോത്പത്തിം നിഷേധയതി| മാസേ വ്യതീതേ ദശമേ ചികിത്സ്യ ഇതി പ്രഭാവാദ്ദശമമാസാതിക്രമേ ഏവാസ്യ സുഖാ ചികിത്സാ ഭവതി, അര്വാക് ചികിത്സായാം തു ശോണിതാതിസ്രുതിഗര്ഭാശയോപഘാതാദി സ്യാത്| യദുച്യതേ- ഗര്ഭസമാനലിങ്ഗത്വേനാസ്യ ദശമമാസാദൂര്ധ്വം രുധിരഗുല്മാവധാരണം ഭവതി, തേനാര്വാക്ചികിത്സാऽത്ര നോക്തേതി; തന്ന, ദശമമാസാതിക്രമേऽപി ഗര്ഭാവസ്ഥാനദര്ശനാത്| ഉക്തം ഹി- “പുഷ്ടോ യദാ വര്ഷഗണൈരപി സ്യാത്” (ശാ.അ.൨) തഥാ സമ്പിണ്ഡിതത്വം ഗര്ഭലക്ഷണാദ്വിരുദ്ധലക്ഷണമുക്തം; തേന ദശമമാസാദര്വാഗപി ശോണിതഗുല്മാവധാരണം ഭവത്യേവ; തസ്മാത് പൂര്വോക്തമേവ സാധു||൧൮-൧൯||
Adhikarana 13 (20-26) · Śloka 26
ക്രിയാക്രമമതഃ സിദ്ധം ഗുല്മിനാം ഗുല്മനാശനമ്| പ്രവക്ഷ്യാമ്യത ഊര്ധ്വം ച യോഗാന് ഗുല്മനിബര്ഹണാന്||൨൦|| രൂക്ഷവ്യായാമജം ഗുല്മം വാതികം തീവ്രവേദനമ്| ബദ്ധവിണ്മാരുതം സ്നേഹൈരാദിതഃ സമുപാചരേത്||൨൧|| ഭോജനാഭ്യഞ്ജനൈഃ പാനൈര്നിരൂഹൈഃ സാനുവാസനൈഃ| സ്നിഗ്ധസ്യ ഭിഷജാ സ്വേദഃ കര്തവ്യോ ഗുല്മശാന്തയേ||൨൨|| സ്രോതസാം മാര്ദവം കൃത്വാ ജിത്വാ മാരുതമുല്ബണമ്| ഭിത്ത്വാ വിബന്ധം സ്നിഗ്ധസ്യ സ്വേദോ ഗുല്മമപോഹതി||൨൩|| സ്നേഹപാനം ഹിതം ഗുല്മേ വിശേഷേണോര്ധ്വനാഭിജേ| പക്വാശയഗതേ ബസ്തിരുഭയം ജഠരാശ്രയേ||൨൪|| ദീപ്തേऽഗ്നൌ വാതികേ ഗുല്മേ വിബന്ധേऽനിലവര്ചസോഃ| ബൃംഹണാന്യന്നപാനാനി സ്നിഗ്ധോഷ്ണാനി പ്രയോജയേത്||൨൫|| പുനഃ പുനഃ സ്നേഹപാനം നിരൂഹാഃ സാനുവാസനാഃ| പ്രയോജ്യാ വാതഗുല്മേഷു കഫപിത്താനുരക്ഷിണാ||൨൬||
क्रियाक्रममतः सिद्धं गुल्मिनां गुल्मनाशनम्| प्रवक्ष्याम्यत ऊर्ध्वं च योगान् गुल्मनिबर्हणान्||२०|| रूक्षव्यायामजं गुल्मं वातिकं तीव्रवेदनम्| बद्धविण्मारुतं स्नेहैरादितः समुपाचरेत्||२१|| भोजनाभ्यञ्जनैः पानैर्निरूहैः सानुवासनैः| स्निग्धस्य भिषजा स्वेदः कर्तव्यो गुल्मशान्तये||२२|| स्रोतसां मार्दवं कृत्वा जित्वा मारुतमुल्बणम्| भित्त्वा विबन्धं स्निग्धस्य स्वेदो गुल्ममपोहति||२३|| स्नेहपानं हितं गुल्मे विशेषेणोर्ध्वनाभिजे| पक्वाशयगते बस्तिरुभयं जठराश्रये||२४|| दीप्तेऽग्नौ वातिके गुल्मे विबन्धेऽनिलवर्चसोः| बृंहणान्यन्नपानानि स्निग्धोष्णानि प्रयोजयेत्||२५|| पुनः पुनः स्नेहपानं निरूहाः सानुवासनाः| प्रयोज्या वातगुल्मेषु कफपित्तानुरक्षिणा||२६||
🔊 Audio coming soon
അത ഊര്ധ്വമിതി ക്രിയാക്രമാഭിധാനാദുത്തരമ്| സ്നേഹൈരിതി ചതുര്ഭിരപി സ്നേഹൈഃ| സ്നേഹോപയോഗാനാഹ- ഭോജനേത്യാദി| വിശേഷേണേതി വചനേന ന സര്വം സര്വത്ര; വിശേഷതസ്തു സ്നേഹപാനം നാഭേരൂര്ധ്വം ജാതേ ഗുല്മേ| പക്വാശയഗത ഇതി പക്വാശയസങ്ഗതാധോഭാഗേ| ബസ്തിരിതി നിരൂഹോऽനുവാസനം ച| ജഠരാശ്രയ ഇതി നാഭിഗതേ നാഭിപാര്ശ്വഗതേ ച| ഉഭയമിതി നിരൂഹസ്നേഹബസ്തീ| വാതഗുല്മേഷ്വിതി വചനാദ്വാതപ്രധാനേഷു ഗുല്മേഷ്വപി യഥോക്തം കര്തവ്യം ദര്ശയതി| ഉക്തം ഹി “ഗുല്മിനാമനിലശാന്തിരുപായൈഃ” (നി.അ.൩) ഇത്യാദി| കഫപിത്താനുരക്ഷിണേതി തഥാ സ്നേഹഃ കര്തവ്യോ യഥാ കഫപിത്തേ ന വര്ധേതേ||൨൦-൨൬||
Adhikarana 14 (27-28) · Śloka 28
കഫോ വാതേ ജിതപ്രായേ പിത്തം ശോണിതമേവ വാ| യദി കുപ്യതി വാ തസ്യ ക്രിയമാണേ ചികിത്സിതേ||൨൭|| യഥോല്ബണസ്യ ദോഷസ്യ തത്ര കാര്യം ഭിഷഗ്ജിതമ്| ആദാവന്തേ ച മധ്യേ ച മാരുതം പരിരക്ഷതാ||൨൮||
कफो वाते जितप्राये पित्तं शोणितमेव वा| यदि कुप्यति वा तस्य क्रियमाणे चिकित्सिते||२७|| यथोल्बणस्य दोषस्य तत्र कार्यं भिषग्जितम्| आदावन्ते च मध्ये च मारुतं परिरक्षता||२८||
🔊 Audio coming soon
വാതചികിത്സയാ വൃദ്ധകഫപിത്തരക്തചികിത്സാമാഹ- കഫോ വാതേ ഇത്യാദി| ജിതപ്രായ ഇതി വചനാത് കഫാദ്യവൃദ്ധ്യാ വാതോ യഥാ ജിതപ്രായോ ഭവതി തഥാ വാതചികിത്സാ കാര്യാ| യഥോല്ബണസ്യേതി വാതചികിത്സയാ യ ഉല്ബണോ ദോഷോ ഭവതി കഫാദിഃ, തസ്യ ചികിത്സാ കര്തവ്യാ| തസ്യാമപി ചികിത്സായാം വാതവൃദ്ധിര്യഥാ ന ഭവതി തഥാ കര്തവ്യമിതി ദര്ശയന്നാഹ- ആദാവിത്യാദി||൨൭-൨൮||
Adhikarana 15 (29-31) · Śloka 31
വാതഗുല്മേ കഫോ വൃദ്ധോ ഹത്വാऽഗ്നിമരുചിം യദി| ഹൃല്ലാസം ഗൌരവം തന്ദ്രാം ജനയേദുല്ലിഖേത്തു തമ്||൨൯|| ശൂലാനാഹവിബന്ധേഷു ഗുല്മേ വാതകഫോല്ബണേ| വര്തയോ ഗുടികാശ്ചൂര്ണം കഫവാതഹരം ഹിതമ്||൩൦|| പിത്തം വാ യദി സംവൃദ്ധം സന്താപം വാതഗുല്മിനഃ| കുര്യാദ്വിരേച്യഃ സ ഭവേത് സസ്നേഹൈരാനുലോമികൈഃ||൩൧||
वातगुल्मे कफो वृद्धो हत्वाऽग्निमरुचिं यदि| हृल्लासं गौरवं तन्द्रां जनयेदुल्लिखेत्तु तम्||२९|| शूलानाहविबन्धेषु गुल्मे वातकफोल्बणे| वर्तयो गुटिकाश्चूर्णं कफवातहरं हितम्||३०|| पित्तं वा यदि संवृद्धं सन्तापं वातगुल्मिनः| कुर्याद्विरेच्यः स भवेत् सस्नेहैरानुलोमिकैः||३१||
🔊 Audio coming soon
ഗുല്മേ യദ്യപി വമനം നിഷിദ്ധം, തഥാऽപ്യവസ്ഥായാം വമനം തദപവാദരൂപം ദര്ശയന്നാഹ- വാതഗുല്മ ഇത്യാദി| വര്തയ ഇതി ഫലവര്തയഃ| ആനുലൌമികൈരിതി വചനേന തീവ്രവിരേചനം വാതകോപനം നിഷേധയതി||൨൯-൩൧||
Adhikarana 16 (32) · Śloka 32
ഗുല്മോ യദ്യനിലാദീനാം കൃതേ സമ്യഗ്ഭിഷഗ്ജിതേ| ന പ്രശാമ്യതി രക്തസ്യ സോऽവസേകാത് പ്രശാമ്യതി||൩൨||
गुल्मो यद्यनिलादीनां कृते सम्यग्भिषग्जिते| न प्रशाम्यति रक्तस्य सोऽवसेकात् प्रशाम्यति||३२||
🔊 Audio coming soon
രക്തസ്രാവണം ഗുല്മപ്രദേശേ ഏവ ശൃങ്ഗാദിനാ, രക്താധിഷ്ഠാനത്വാദ്ഗുല്മസ്യ; ബാഹുസിരാവ്യധേന രക്തസ്രാവണം ഗുല്മസ്യേതരചികിത്സയാऽപ്രശമേ ജ്ഞേയമ്| രക്താധിഷ്ഠാനത്വം ച ഗുല്മപാകപ്രസ്താവേ ദര്ശനീയമ്||൩൨||
Adhikarana 17 (33-35) · Śloka 35
സ്നിഗ്ധോഷ്ണേനോദിതേ ഗുല്മേ പൈത്തികേ സ്രംസനം ഹിതമ്| രൂക്ഷോഷ്ണേന തു സമ്ഭൂതേ സര്പിഃ പ്രശമനം പരമ്||൩൩|| പിത്തം വാ പിത്തഗുല്മം വാ ജ്ഞാത്വാ പക്വാശയസ്ഥിതമ്| കാലവിന്നിര്ഹരേത് സദ്യഃ സതിക്തൈഃ ക്ഷീരബസ്തിഭിഃ||൩൪|| പയസാ വാ സുഖോഷ്ണേന സതിക്തേന വിരേചയേത്| ഭിഷഗഗ്നിബലാപേക്ഷീ സര്പിഷാ തൈല്വകേന വാ||൩൫||
स्निग्धोष्णेनोदिते गुल्मे पैत्तिके स्रंसनं हितम्| रूक्षोष्णेन तु सम्भूते सर्पिः प्रशमनं परम्||३३|| पित्तं वा पित्तगुल्मं वा ज्ञात्वा पक्वाशयस्थितम्| कालविन्निर्हरेत् सद्यः सतिक्तैः क्षीरबस्तिभिः||३४|| पयसा वा सुखोष्णेन सतिक्तेन विरेचयेत्| भिषगग्निबलापेक्षी सर्पिषा तैल्वकेन वा||३५||
🔊 Audio coming soon
രൂക്ഷോഷ്ണേന തു സമ്ഭൂതേ പൈത്തികേ ഇതി യോജ്യമ്| രൂക്ഷോഷ്ണതയൈവ പിത്തം വൃദ്ധം ഭവതി| തൈല്വകം സര്പിരുദരേ വക്തവ്യമ||൩൩-൩൫||
Adhikarana 18 (36-37) · Śloka 37
തൃഷ്ണാജ്വരപരീദാഹശൂലസ്വേദാഗ്നിമാര്ദവേ| ഗുല്മിനാമരുചൌ ചാപി രക്തമേവാവസേചയേത്||൩൬|| ഛിന്നമൂലാ വിദഹ്യന്തേ ന ഗുല്മാ യാന്തി ച ക്ഷയമ്| രക്തം ഹി വ്യമ്ലതാം യാതി, തച്ച നാസ്തി ന ചാസ്തി രുക്||൩൭||
तृष्णाज्वरपरीदाहशूलस्वेदाग्निमार्दवे| गुल्मिनामरुचौ चापि रक्तमेवावसेचयेत्||३६|| छिन्नमूला विदह्यन्ते न गुल्मा यान्ति च क्षयम्| रक्तं हि व्यम्लतां याति, तच्च नास्ति न चास्ति रुक्||३७||
🔊 Audio coming soon
തൃഷ്ണാജ്വരേത്യാദിനാ ഗുല്മവിദാഹേ ഉപക്രമമാഹ| രക്താവസേചനം കൃതം ചേച്ഛിന്നമൂലാ ഗുല്മാ ന വിദഹ്യന്തേ; ഛിന്നമൂലാ ഇതി ച്ഛിന്നശോണിതാ ഇത്യര്ഥഃ| ഛിന്നമൂലത്വമേവ സ്ഫോരയതി- രക്തം ഹീത്യാദി| വ്യമ്ലതാം വിദാഹമ്| തച്ച നാസ്തീതി ശോണിതമവസേകാന്നാസ്തീത്യര്ഥഃ| തസ്യ രക്തസ്യാഭാവാദ്രുഗപി നാസ്തി||൩൬-൩൭||
Adhikarana 19 (38) · Śloka 38
ഹൃതദോഷം പരിമ്ലാനം ജാങ്ഗലൈസ്തര്പിതം രസൈഃ| സമാശ്വസ്തം സശേഷാര്തിം സര്പിരഭ്യാസയേത് പുനഃ||൩൮||
हृतदोषं परिम्लानं जाङ्गलैस्तर्पितं रसैः| समाश्वस्तं सशेषार्तिं सर्पिरभ्यासयेत् पुनः||३८||
🔊 Audio coming soon
ഹൃതദോഷമിതി ശോണിതാവസേകേന ഹൃതദോഷം, പരിമ്ലാനമിതി ക്ഷീണകായമ്||൩൮||
Adhikarana 20 (39) · Śloka 39
രക്തപിത്താതിവൃദ്ധത്വാത് ക്രിയാമനുപലഭ്യ ച| യദി ഗുല്മോ വിദഹ്യേത ശസ്ത്രം തത്ര ഭിഷഗ്ജിതമ്||൩൯||
रक्तपित्तातिवृद्धत्वात् क्रियामनुपलभ्य च| यदि गुल्मो विदह्येत शस्त्रं तत्र भिषग्जितम्||३९||
🔊 Audio coming soon
ക്രിയാമിതി ശോണിതാവസേകരൂപാം ക്രിയാമ്| വിദഹ്യേത പച്യതേ||൩൯||
Adhikarana 21 (40) · Śloka 40
ഗുരുഃ കഠിനസംസ്ഥാനോ ഗൂഢമാംസാന്തരാശ്രയഃ| അവിവര്ണഃ സ്ഥിരശ്ചൈവ ഹ്യപക്വോ ഗുല്മ ഉച്യതേ||൪൦||
गुरुः कठिनसंस्थानो गूढमांसान्तराश्रयः| अविवर्णः स्थिरश्चैव ह्यपक्वो गुल्म उच्यते||४०||
🔊 Audio coming soon
ഗുരുഃ കഠിനേത്യാദിനാऽപക്വപച്യമാനപക്വഗുല്മലക്ഷണമാഹ| ഗൂഢമാംസശ്ചാസൌ അന്തരാശ്രയശ്ചേതി ഗൂഢമാംസാന്തരാശ്രയഃ| സ്ഥിര ഇതി ഉന്നതഃ||൪൦||
Adhikarana 22 (41) · Śloka 41
ദാഹശൂലാര്തിസങ്ക്ഷോഭസ്വപ്നനാശാരതിജ്വരൈഃ| വിദഹ്യമാനം ജാനീയാദ്ഗുല്മം തമുപനാഹയേത്||൪൧||
दाहशूलार्तिसङ्क्षोभस्वप्ननाशारतिज्वरैः| विदह्यमानं जानीयाद्गुल्मं तमुपनाहयेत्||४१||
🔊 Audio coming soon
തമുപനാഹയേദിതി ഉഷ്ണദ്രവ്യകൃതം ലേപം പാചനാര്ഥം ദദ്യാദിത്യര്ഥഃ||൪൧||
Adhikarana 23 (42-45) · Śloka 45
വിദാഹലക്ഷണേ ഗുല്മേ ബഹിസ്തുങ്ഗേ സമുന്നതേ| ശ്യാവേ സരക്തപര്യന്തേ സംസ്പര്ശേ ബസ്തിസന്നിഭേ||൪൨|| നിപീഡിതോന്നതേ സ്തബ്ധേ സുപ്തേ തത്പാര്ശ്വപീഡനാത്| തത്രൈവ പിണ്ഡിതേ ശൂലേ സമ്പക്വം ഗുല്മമാദിശേത്||൪൩|| തത്ര ധാന്വന്തരീയാണാമധികാരഃ ക്രിയാവിധൌ| വൈദ്യാനാം കൃതയോഗ്യാനാം വ്യധശോധനരോപണേ||൪൪|| അന്തര്ഭാഗസ്യ ചാപ്യേതത് പച്യമാനസ്യ ലക്ഷണമ്| ഹൃത്ക്രോഡശൂനതാऽന്തഃസ്ഥേ ബഹിഃസ്ഥേ പാര്ശ്വനിര്ഗതിഃ||൪൫||
विदाहलक्षणे गुल्मे बहिस्तुङ्गे समुन्नते| श्यावे सरक्तपर्यन्ते संस्पर्शे बस्तिसन्निभे||४२|| निपीडितोन्नते स्तब्धे सुप्ते तत्पार्श्वपीडनात्| तत्रैव पिण्डिते शूले सम्पक्वं गुल्ममादिशेत्||४३|| तत्र धान्वन्तरीयाणामधिकारः क्रियाविधौ| वैद्यानां कृतयोग्यानां व्यधशोधनरोपणे||४४|| अन्तर्भागस्य चाप्येतत् पच्यमानस्य लक्षणम्| हृत्क्रोडशूनताऽन्तःस्थे बहिःस्थे पार्श्वनिर्गतिः||४५||
🔊 Audio coming soon
വിദാഹലക്ഷണേ ഇതി ദാഹാദിഷ്വിത്യര്ഥഃ| ബഹിസ്തുങ്ഗേ ഇതി ബാഹ്യത ഉന്നതേ| സമുന്നതേ ഇതി സമത്വേനോന്നതേ, ന നിമ്നോച്ചവിഭാഗേന| നിപീഡിതാനന്തരമുന്നതേ നിപീഡിതോന്നതേ| സ്തബ്ധേ ഇതി വര്തുലേ| സുപ്തേ ഇതി മന്ദവേദനേ ഇത്യര്ഥഃ| ധാന്വന്തരീയാണാമിതി ധന്വന്തരിതന്ത്രാധ്യായിനാം ശല്യവിദാമിത്യര്ഥഃ| കൃതാ ശസ്ത്രകര്മണി യോഗ്യാ യൈസ്തേ കൃതയോഗ്യാഃ| ഗുല്മസ്യ ച പാകഃ സുശ്രുതേ നിഷിദ്ധഃ- “സ യസ്മാദാത്മനി ചയം ഗച്ഛത്യപ്സ്വിവ ബുദ്ബുദഃ| അന്തഃസരതി യസ്മാച്ച ന പാകമുപ്നയാത്യതഃ” (ഉ.തം.അ.൪൨) ഇതി; തഥാऽപീഹ കൃതവാസ്തുപരിഗ്രഹസ്യ ഗുല്മസ്യ പാക ഉച്യതേ, യസ്തു അകൃതവാസ്തുപരിഗ്രഹഃ സ ന പച്യത ഇതീഹാപ്യനുമതം; യസ്തു കൃതവാസ്തുപരിഗ്രഹതയാ പച്യത ഇതി ഉച്യതേ തസ്യ വിദ്രധിത്വേന പാകോ ജായത ഇതി സഞ്ജ്ഞാമാത്രേണ വിസംവാദഃ| അന്തര്ഭാഗസ്യേതി കോഷ്ഠമധ്യസ്ഥിതസ്യ| യദ്യപി സര്വ ഏവ ഗുല്മഃ കോഷ്ഠസ്ഥസ്തഥാऽപീഹ യോ ബഹിരുന്നതശ്ചിതോ ന ഭവതി സ ഇഹ തത്സ്ഥോऽഭിപ്രേതഃ| ഹൃത്ക്രോഡശൂനതാऽന്തഃസ്ഥേ ഇതി അന്തഃസ്ഥപാകേ ഹൃത്ക്രോഡസ്യ ശൂനതാ ഭവതി; ബഹിഃസ്ഥേ പാര്ശ്വനിര്ഗതിഃ, പാര്ശ്വനിര്ഗതിര്ഗുല്മ ഏവ ദൃശ്യതേ| കേചിത്തു ശ്ലോകമേനം ന പഠന്തി||൪൨-൪൫||
Adhikarana 24 (46-47) · Śloka 48
പക്വഃ സ്രോതാംസി സങ്ക്ലേദ്യ വ്രജത്യൂര്ധ്വമധോऽപി വാ| സ്വയമ്പ്രവൃത്തം തം ദോഷമുപേക്ഷേത ഹിതാശനൈഃ ||൪൬|| ദശാഹം ദ്വാദശാഹം വാ രക്ഷന് ഭിഷഗുപദ്രവാന്| അത ഊര്ധ്വം ഹിതം പാനം സര്പിഷഃ സവിശോധനമ്||൪൭|| ശുദ്ധസ്യ തിക്തം സക്ഷൌദ്രം പ്രയോഗേ സര്പിരിഷ്യതേ|൪൮|
पक्वः स्रोतांसि सङ्क्लेद्य व्रजत्यूर्ध्वमधोऽपि वा| स्वयम्प्रवृत्तं तं दोषमुपेक्षेत हिताशनैः ||४६|| दशाहं द्वादशाहं वा रक्षन् भिषगुपद्रवान्| अत ऊर्ध्वं हितं पानं सर्पिषः सविशोधनम्||४७|| शुद्धस्य तिक्तं सक्षौद्रं प्रयोगे सर्पिरिष्यते|४८|
🔊 Audio coming soon
വ്രജത്യൂര്ധ്വമിതി സശബ്ദേനാന്തഃസ്ഥേനാഭിപ്രേതഃ| ഉപേക്ഷേത ഹിതാശനൈരിതി ഹിതാശനസ്തിഷ്ഠേത് ന കിഞ്ചിദ്ഭേഷജം കുര്യാത്| രക്ഷന്നുപദ്രവാനിതി ഉപദ്രവേഭ്യോ ജ്വരാദിഭ്യോ രക്ഷന്നിത്യര്ഥഃ| സവിശോധനമിതി വിശേഷേണ ശോധനം സര്പിഃപാനമ്| തിക്തമിതി തിക്തദ്രവ്യസാധിതമ്||൪൬-൪൭||-
Adhikarana 25 (48-55) · Śloka 56
ശീതലൈര്ഗുരുഭിഃ സ്നിഗ്ധൈര്ഗുല്മേ ജാതേ കഫാത്മകേ||൪൮|| അവമ്യസ്യാല്പകായാഗ്നേഃ കുര്യാല്ലങ്ഘനമാദിതഃ| മന്ദോऽഗ്നിര്വേദനാ മന്ദാ ഗുരുസ്തിമിതകോഷ്ഠതാ||൪൯|| സോത്ക്ലേശാ ചാരുചിര്യസ്യ സ ഗുല്മീ വമനോപഗഃ| ഉഷ്ണൈരേവോപചര്യശ്ച കൃതേ വമനലങ്ഘനേ||൫൦|| യോജ്യശ്ചാഹാരസംസര്ഗോ ഭേഷജൈഃ കടുതിക്തകൈഃ| സാനാഹം സവിബന്ധം ച ഗുല്മം കഠിനമുന്നതമ്||൫൧|| ദൃഷ്ട്വാऽऽദൌ സ്വേദയേദ്യുക്ത്യാ സ്വിന്നം ച വിലയേദ്ഭിഷക്| ലങ്ഘനോല്ലേഖനേ സ്വേദേ കൃതേऽഗ്നൌ സമ്പ്രധുക്ഷിതേ||൫൨|| കഫഗുല്മീ പിബേത് കാലേ സക്ഷാരകടുകം ഘൃതമ്| സ്ഥാനാദപസൃതം ജ്ഞാത്വാ കഫഗുല്മം വിരേചനൈഃ||൫൩|| സസ്നേഹൈര്ബസ്തിഭിര്വാऽപി ശോധയേദ്ദാശമൂലികൈഃ| മന്ദേऽഗ്നാവനിലേ മൂഢേ ജ്ഞാത്വാ സസ്നേഹമാശയമ്||൫൪|| ഗുടികാചൂര്ണനിര്യൂഹാഃ പ്രയോജ്യാഃ കഫഗുല്മിനാമ്| കൃതമൂലം മഹാവാസ്തും കഠിനം സ്തിമിതം ഗുരുമ്||൫൫|| ജയേത്കഫകൃതം ഗുല്മം ക്ഷാരാരിഷ്ടാഗ്നികര്മഭിഃ|൫൬|
शीतलैर्गुरुभिः स्निग्धैर्गुल्मे जाते कफात्मके||४८|| अवम्यस्याल्पकायाग्नेः कुर्याल्लङ्घनमादितः| मन्दोऽग्निर्वेदना मन्दा गुरुस्तिमितकोष्ठता||४९|| सोत्क्लेशा चारुचिर्यस्य स गुल्मी वमनोपगः| उष्णैरेवोपचर्यश्च कृते वमनलङ्घने||५०|| योज्यश्चाहारसंसर्गो भेषजैः कटुतिक्तकैः| सानाहं सविबन्धं च गुल्मं कठिनमुन्नतम्||५१|| दृष्ट्वाऽऽदौ स्वेदयेद्युक्त्या स्विन्नं च विलयेद्भिषक्| लङ्घनोल्लेखने स्वेदे कृतेऽग्नौ सम्प्रधुक्षिते||५२|| कफगुल्मी पिबेत् काले सक्षारकटुकं घृतम्| स्थानादपसृतं ज्ञात्वा कफगुल्मं विरेचनैः||५३|| सस्नेहैर्बस्तिभिर्वाऽपि शोधयेद्दाशमूलिकैः| मन्देऽग्नावनिले मूढे ज्ञात्वा सस्नेहमाशयम्||५४|| गुटिकाचूर्णनिर्यूहाः प्रयोज्याः कफगुल्मिनाम्| कृतमूलं महावास्तुं कठिनं स्तिमितं गुरुम्||५५|| जयेत्कफकृतं गुल्मं क्षारारिष्टाग्निकर्मभिः|५६|
🔊 Audio coming soon
ശീതലൈരിത്യാദിനാ കഫഗുല്മമനുസൃത്യ ചികിത്സാക്രമമാഹ| സക്ഷാരകടുകമിതി ക്ഷാരകടുദ്രവ്യസാധിതമ്| അപസൃതമിതി ചലിതമ്| ദാശമൂലികൈരിതി ദശമൂലകൃതബസ്തയോ ബസ്തിസൂത്രീയേ (സി.അ.൩) വക്തവ്യാഃ| മൂഢേ ഇതി സമ്മൂര്ച്ഛിതേ, ആവൃതേ ഇതി യാവത്| ഗുടികാചൂര്ണനിര്യൂഹാ ഇതി വക്തവ്യാ ഗുടികാദയഃ| ക്ഷാരാരിഷ്ടാഗ്നികര്മഭിരിത്യത്ര ക്ഷാരസ്യാത്രാപ്രസ്തുതയാ ശല്യതന്ത്രേ ഏവ താവദ്വിസ്തരേണാഭിധാനമ്, അത്രാപി ച ഗ്രഹണ്യധ്യായേ ക്ഷാരാ വക്തവ്യാഃ; അഗ്നികര്മാത്രാപി സങ്ക്ഷേപേണ ഗുല്മസ്ഥാനേ വക്തവ്യം, പരാധികാരേ വിസ്താരാനഭിധാനാത്||൪൮-൫൫||-
Adhikarana 26 (56-59) · Śloka 60
ദോഷപ്രകൃതിഗുല്മര്തുയോഗം ബുദ്ധ്വാ കഫോല്ബണേ||൫൬|| ബലദോഷപ്രമാണജ്ഞഃ ക്ഷാരം ഗുല്മേ പ്രയോജയേത്| ഏകാന്തരം ദ്വ്യന്തരം വാ ത്ര്യഹം വിശ്രമ്യ വാ പുനഃ||൫൭|| ശരീരബലദോഷാണാം വൃദ്ധിക്ഷപണകോവിദഃ| ശ്ലേഷ്മാണം മധുരം സ്നിഗ്ധം മാംസക്ഷീരഘൃതാശിനഃ||൫൮|| ഛിത്ത്വാ ഛിത്ത്വാऽऽശയാത് ക്ഷാരഃ ക്ഷരത്വാത ക്ഷാരയത്യധഃ| മന്ദേऽഗ്നാവരുചൌ സാത്മ്യേ മദ്യേ സസ്നേഹമശ്നതാമ്||൫൯|| പ്രയോജ്യാ മാര്ഗശുദ്ധ്യര്ഥമരിഷ്ടാഃ കഫഗുല്മിനാമ്|൬൦|
दोषप्रकृतिगुल्मर्तुयोगं बुद्ध्वा कफोल्बणे||५६|| बलदोषप्रमाणज्ञः क्षारं गुल्मे प्रयोजयेत्| एकान्तरं द्व्यन्तरं वा त्र्यहं विश्रम्य वा पुनः||५७|| शरीरबलदोषाणां वृद्धिक्षपणकोविदः| श्लेष्माणं मधुरं स्निग्धं मांसक्षीरघृताशिनः||५८|| छित्त्वा छित्त्वाऽऽशयात् क्षारः क्षरत्वात क्षारयत्यधः| मन्देऽग्नावरुचौ सात्म्ये मद्ये सस्नेहमश्नताम्||५९|| प्रयोज्या मार्गशुद्ध्यर्थमरिष्टाः कफगुल्मिनाम्|६०|
🔊 Audio coming soon
ക്ഷാരസ്യ മഹാത്യയത്വേന ദോഷാദിജ്ഞാനപൂര്വികാമന്തരാऽന്തരാ പ്രവൃത്തിമാഹ- ദോഷേത്യാദി| തത്ര ക്ഷാരാനുഗുണോ ദോഷഃ കഫഃ, പ്രകൃതിഃ ശ്ലൈഷ്മികീ, ഗുല്മശ്ച സ്ഥിരഃ, ഋതുര്ഹേമന്തഃ ശിശിരോ വാ| ഏകാന്തരമിത്യാദി| ദോഷാദിഷു സര്വേഷു ക്ഷാരാനുഗുണേഷ്വേകാന്തരം വിശ്രമ്യ, അന്യതമാനുഗുണ്യേ ദ്വ്യന്തരം ത്ര്യഹം വാ വിശ്രമ്യ; ബലദോഷാപേക്ഷയാ വാ വികല്പഃ| ശരീരബലദോഷാണാം വൃദ്ധിക്ഷപണകോവിദ ഇതി ശരീരബലവൃദ്ധൌ ദോഷസ്യ ച ക്ഷപണേ പണ്ഡിതഃ| മാംസക്ഷീരഘൃതാശിന ഇത്യനേന മാംസാദിഭോജനേന ക്ഷാരപ്രയോഗേ ശരീരബലരക്ഷാ കര്തവ്യേതി ദര്ശയതി||൫൬-൫൯||-
Adhikarana 27 (60-63) · Śloka 64
ലങ്ഘനോല്ലേഖനൈഃ സ്വേദൈഃ സര്പിഃപാനൈര്വിരേചനൈഃ||൬൦|| ബസ്തിഭിര്ഗുടികാചൂര്ണക്ഷാരാരിഷ്ടഗണൈരപി| ശ്ലൈഷ്മികഃ കൃതമൂലത്വാദ്യസ്യ ഗുല്മോ ന ശാമ്യതി||൬൧|| തസ്യ ദാഹോ ഹൃതേ രക്തേ ശരലോഹാദിഭിര്ഹിതഃ| ഔഷ്ണ്യാത്തൈക്ഷ്ണ്യാച്ച ശമയേദഗ്നിര്ഗുല്മേ കഫാനിലൌ||൬൨|| തയോഃ ശമാച്ച സങ്ഘാതോ ഗുല്മസ്യ വിനിവര്തതേ| ദാഹേ ധാന്വന്തരീയാണാമത്രാപി ഭിഷജാം ബലമ്||൬൩|| ക്ഷാരപ്രയോഗേ ഭിഷജാം ക്ഷാരതന്ത്രവിദാം ബലമ്|൬൪|
लङ्घनोल्लेखनैः स्वेदैः सर्पिःपानैर्विरेचनैः||६०|| बस्तिभिर्गुटिकाचूर्णक्षारारिष्टगणैरपि| श्लैष्मिकः कृतमूलत्वाद्यस्य गुल्मो न शाम्यति||६१|| तस्य दाहो हृते रक्ते शरलोहादिभिर्हितः| औष्ण्यात्तैक्ष्ण्याच्च शमयेदग्निर्गुल्मे कफानिलौ||६२|| तयोः शमाच्च सङ्घातो गुल्मस्य विनिवर्तते| दाहे धान्वन्तरीयाणामत्रापि भिषजां बलम्||६३|| क्षारप्रयोगे भिषजां क्षारतन्त्रविदां बलम्|६४|
🔊 Audio coming soon
ശരലോഹാദിഭിരിത്യനേന രൂക്ഷദാഹം ദര്ശയതി| ദാഹശ്ച ഗുല്മദേശേ ഏവ കര്തവ്യഃ| ദാഹക്ഷാരയോഃ പരാധികാരത്വേന പരബലസ്യാഭിപ്രേയസ്ത്വം, തേന തത്പരേണൈവ ദാഹക്ഷാരയോഗമാഹ- ദാഹ ഇത്യാദി| ക്ഷാരതന്ത്രസ്യാഷ്ടാങ്ഗേ പൃഥഗനഭിധാനാച്ഛല്യതന്ത്രമേവാനുശസ്ത്രക്ഷാരവിധായകം ക്ഷാരതന്ത്രമുച്യതേ||൬൦-൬൩||-
Adhikarana 28 (64) · Śloka 64
വ്യാമിശ്രദോഷേ വ്യാമിശ്ര ഏഷ ഏവ ക്രിയാക്രമഃ||൬൪||
व्यामिश्रदोषे व्यामिश्र एष एव क्रियाक्रमः||६४||
🔊 Audio coming soon
വ്യാമിശ്രദോഷേ ഇതി സംസര്ഗജേ സന്നിപാതജേ ച വ്യാമിശ്രഃ||൬൪||
Adhikarana 29 (65) · Śloka 65
സിദ്ധാനതഃ പ്രവക്ഷ്യാമി യോഗാന് ഗുല്മനിബര്ഹണാന്| ത്ര്യൂഷണത്രിഫലാധാന്യവിഡങ്ഗചവ്യചിത്രകൈഃ||൬൫|| കല്കീകൃതൈര്ഘൃതം സിദ്ധം സക്ഷീരം വാതഗുല്മനുത്| ഇതി ത്ര്യൂഷണാദിഘൃതമ്|
सिद्धानतः प्रवक्ष्यामि योगान् गुल्मनिबर्हणान्| त्र्यूषणत्रिफलाधान्यविडङ्गचव्यचित्रकैः||६५|| कल्कीकृतैर्घृतं सिद्धं सक्षीरं वातगुल्मनुत्| इति त्र्यूषणादिघृतम्|
🔊 Audio coming soon
സമ്പ്രതി സിദ്ധാന് യോഗാനാഹ- സിദ്ധാനിത്യാദി| സിദ്ധാനിതി വക്ഷ്യമാണയോഗസ്തുതിഃ ശിഷ്യപ്രവര്തികാ| ത്ര്യൂഷണാദ്യേ ദ്രവാന്തരാനഭിധാനാത് ക്ഷീരമേവ ചതുര്ഗുണം ഭവതി||൬൫||-
Adhikarana 30 (66-68) · Śloka 68
ഏത ഏവ ച കല്കാഃ സ്യുഃ കഷായഃ പാഞ്ചമൂലികഃ ||൬൬|| ദ്വിപഞ്ചമൂലികോ വാऽപി തദ്ഘൃതം ഗുല്മനുത് പരമ്| ഇതി ത്ര്യൂഷണാദിഘൃതമപരമ്| (ഷട്പലം വാ പിബേത് സര്പിര്യദുക്തം രാജയക്ഷ്മണി)||൬൭|| പ്രസന്നയാ വാ ക്ഷീരാര്ഥം സുരയാ ദാഡിമേന വാ| ദധ്നഃ സരേണ വാ കാര്യം ഘൃതം മാരുതഗുല്മനുത്||൬൮||
एत एव च कल्काः स्युः कषायः पाञ्चमूलिकः ||६६|| द्विपञ्चमूलिको वाऽपि तद्घृतं गुल्मनुत् परम्| इति त्र्यूषणादिघृतमपरम्| (षट्पलं वा पिबेत् सर्पिर्यदुक्तं राजयक्ष्मणि)||६७|| प्रसन्नया वा क्षीरार्थं सुरया दाडिमेन वा| दध्नः सरेण वा कार्यं घृतं मारुतगुल्मनुत्||६८||
🔊 Audio coming soon
ഏത ഏവേതി ത്ര്യൂഷണേത്യാദ്യുക്താഃ| പ്രസന്നാ മദ്യവിശേഷഃ| ക്ഷീരാര്ഥമിതി ക്ഷീരസ്ഥാനേ പ്രസന്നാ ദേയാ, ഏവം സ്വരസാദിഭിരപി ക്ഷീരാര്ഥോ വ്യാഖ്യേയഃ||൬൬-൬൮||
Adhikarana 31 (69-70) · Śloka 70
ഹിങ്ഗുസൌവര്ചലാജാജീബിഡദാഡിമദീപ്യകൈഃ| പുഷ്കരവ്യോഷധന്യാകവേതസക്ഷാരചിത്രകൈഃ||൬൯|| ശടീവചാജഗന്ധൈലാസുരസൈശ്ച വിപാചിതമ്| ശൂലാനാഹഹരം സര്പിര്ദധ്നാ ചാനിലഗുല്മിനാമ്||൭൦|| ഇതി ഹിങ്ഗുസൌവര്ചലാദ്യം ഘൃതമ്|
हिङ्गुसौवर्चलाजाजीबिडदाडिमदीप्यकैः| पुष्करव्योषधन्याकवेतसक्षारचित्रकैः||६९|| शटीवचाजगन्धैलासुरसैश्च विपाचितम्| शूलानाहहरं सर्पिर्दध्ना चानिलगुल्मिनाम्||७०|| इति हिङ्गुसौवर्चलाद्यं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
ഹിങ്ഗ്വാദ്യേ ഹിങ്ഗ്വാദീനാം കല്കഃ; ദധി ചതുര്ഗുണം, ദ്രവത്വാത്||൬൯-൭൦||
Adhikarana 32 (71-73) · Śloka 73
ഹപുഷാവ്യോഷപൃഥ്വീകാചവ്യചിത്രകസൈന്ധവൈഃ| സാജാജീപിപ്പലീമൂലദീപ്യകൈര്വിപചേദ്ഘൃതമ്||൭൧|| സകോലമൂലകരസം സക്ഷീരദധിദാഡിമമ്| തത് പരം വാതഗുല്മഘ്നം ശൂലാനാഹവിമോക്ഷണമ്||൭൨|| യോന്യര്ശോഗ്രഹണീദോഷശ്വാസകാസാരുചിജ്വരാന്| ബസ്തിഹൃത്പാര്ശ്വശൂലം ച ഘൃതമേതദ്വ്യപോഹതി||൭൩|| ഇതി ഹപുഷാദ്യം ഘൃതമ്|
हपुषाव्योषपृथ्वीकाचव्यचित्रकसैन्धवैः| साजाजीपिप्पलीमूलदीप्यकैर्विपचेद्घृतम्||७१|| सकोलमूलकरसं सक्षीरदधिदाडिमम्| तत् परं वातगुल्मघ्नं शूलानाहविमोक्षणम्||७२|| योन्यर्शोग्रहणीदोषश्वासकासारुचिज्वरान्| बस्तिहृत्पार्श्वशूलं च घृतमेतद्व्यपोहति||७३|| इति हपुषाद्यं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
ഹപുഷാദികല്കഃ, കോലരസാദീനി പഞ്ചദ്രവാണി സ്നേഹസമാനി, “പഞ്ചപ്രഭൃതി യത്ര സ്യുര്ദ്രവാണി സ്നേഹസംവിധൌ| തത്ര സ്നേഹസമാനി” ഇതി വചനാത്; ദാഡിമസ്യാപി രസാന്തരസാന്നിധ്യാദ്ദ്രവ ഏവ ഗ്രാഹ്യഃ; ഉക്തം ഹി വിശ്വാമിത്രേ- “പൃഥ്വീകാജീരകവ്യോഷഹപുഷാജാജിസൈന്ധവൈഃ| സചവ്യപിപ്പലീമൂലര്വഹ്നിദീപ്യകസംയുതൈഃ|| ദാഡിമകോലമൂലാനാം രസേ ദധ്നി പയസ്യപി| സിദ്ധം ഘൃതം ജയേദ്ഗുല്മം വഹ്നിസന്ദീപനം പരമ്” ഇതി||൭൧-൭൩||
Adhikarana 33 (74-75) · Śloka 75
പിപ്പല്യാ പിചുരധ്യര്ധോ ദാഡിമാദ്ദ്വിപലം പലമ്| ധാന്യാത്പഞ്ച ഘൃതാച്ഛുണ്ഠ്യാഃ കര്ഷഃ ക്ഷീരം ചതുര്ഗുണമ്||൭൪|| സിദ്ധമേതൈര്ഘൃതം സദ്യോ വാതഗുല്മം വ്യപോഹതി| യോനിശൂലം ശിരഃശൂലമര്ശാംസി വിഷമജ്വരമ്||൭൫|| ഇതി പിപ്പല്യാദ്യം ഘൃതമ്|
पिप्पल्या पिचुरध्यर्धो दाडिमाद्द्विपलं पलम्| धान्यात्पञ्च घृताच्छुण्ठ्याः कर्षः क्षीरं चतुर्गुणम्||७४|| सिद्धमेतैर्घृतं सद्यो वातगुल्मं व्यपोहति| योनिशूलं शिरःशूलमर्शांसि विषमज्वरम्||७५|| इति पिप्पल्याद्यं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
പിചുഃ കര്ഷഃ, തേനാധ്യര്ധപിചുരിതി സാര്ധഃ കര്ഷഃ| അത്ര ച ഘൃതേ ക്ല്കഭൂയസ്ത്വം ഭവന്നപി കല്പനീയം, വചനാദേവ| ഉക്തം ഹി ന്യായവിദ്ഭിഃ- “നിര്ദേശഃ ശ്രൂയതേ നൂനം ദ്രവ്യാണാം യത്ര യാദൃശഃ| തസ്മിന് സ സംവിധാതവ്യഃ ശബ്ദാഭാവേ പ്രസിദ്ധിതഃ” ഇതി| അത്ര പുനര്ഘൃതം സിദ്ധമിതി പിപ്പല്യാദീനാം ലേഹത്വേന പ്രയോഗനിരാസാര്ഥം ഘൃതസാധനാര്ഥം ചോക്തമ്||൭൪-൭൫||
Adhikarana 34 (76-78) · Śloka 78
ഘൃതാനാമൌഷധഗണാ യ ഏതേ പരികീര്തിതാഃ| തേ ചൂര്ണയോഗാ വര്ത്യസ്താഃ കഷായാസ്തേ ച ഗുല്മിനാമ്||൭൬|| കോലദാഡിമഘര്മാമ്ബുസുരാമണ്ഡാമ്ലകാഞ്ജികൈഃ| ശൂലാനാഹഹരീ പേയാ ബീജപൂരരസേന വാ||൭൭|| ചൂര്ണാനി മാതുലുങ്ഗസ്യ ഭാവിതാനി രസേന വാ| കുര്യാദ്വര്തീഃ സഗുടികാ ഗുല്മാനാഹാര്തിശാന്തയേ||൭൮||
घृतानामौषधगणा य एते परिकीर्तिताः| ते चूर्णयोगा वर्त्यस्ताः कषायास्ते च गुल्मिनाम्||७६|| कोलदाडिमघर्माम्बुसुरामण्डाम्लकाञ्जिकैः| शूलानाहहरी पेया बीजपूररसेन वा||७७|| चूर्णानि मातुलुङ्गस्य भावितानि रसेन वा| कुर्याद्वर्तीः सगुटिका गुल्मानाहार्तिशान्तये||७८||
🔊 Audio coming soon
ഘൃതോക്തഭേഷജാനാം ചൂര്ണാദിഷ്വപി പ്രയോഗമാഹ- ഘൃതാനാമിത്യാദി| വര്ത്യ ഇതി ഫലവര്ത്യഃ| ഉക്തദ്രവ്യാണാം ചൂര്ണത്വേ കൃതേऽനുപാനാര്ഥം ദ്രവാണ്യാഹ- കോലേത്യാദി| കഷായകരണപക്ഷേ വിശേഷവിധാനാനുക്തേഃ സാമാന്യവിധിനൈവ കഷായകരണം ജ്ഞേയമ്||൭൬-൭൮||
Adhikarana 35 (79-84) · Śloka 84
ഹിങ്ഗു ത്രികടുകം പാഠാം ഹപുഷാമഭയാം ശടീമ്| അജമോദാജഗന്ധേ ച തിന്തിഡീകാമ്ലവേതസൌ||൭൯|| ദാഡിമം പുഷ്കരം ധാന്യമജാജീം ചിത്രകം വചാമ്| ദ്വൌ ക്ഷാരൌ ലവണേ ദ്വേ ച ചവ്യം ചൈകത്ര ചൂര്ണയേത്||൮൦|| ചൂര്ണമേതത് പ്രയോക്തവ്യമന്നപാനേഷ്വനത്യയമ്| പ്രാഗ്ഭക്തമഥവാ പേയം മദ്യേനോഷ്ണോദകേന വാ||൮൧|| പാര്ശ്വഹൃദ്ബസ്തിശൂലേഷു ഗുല്മേ വാതകഫാത്മകേ| ആനാഹേ മൂത്രകൃച്ഛ്രേ ച ശൂലേ ച ഗുദയോനിജേ ||൮൨|| ഗ്രഹണ്യര്ശോവികാരേഷു പ്ലീഹ്നി പാണ്ഡ്വാമയേऽരുചൌ| ഉരോവിബന്ധേ ഹിക്കായാം കാസേ ശ്വാസേ ഗലഗ്രഹേ||൮൩|| ഭാവിതം മാതുലുങ്ഗസ്യ ചൂര്ണമേതദ്രസേന വാ| ബഹുശോ ഗുടികാഃ കാര്യാഃ കാര്മുകാഃ സ്യുസ്തതോऽധികമ്||൮൪|| ഇതി ഹിങ്ഗ്വാദിചൂര്ണം ഗുടികാ ച|
हिङ्गु त्रिकटुकं पाठां हपुषामभयां शटीम्| अजमोदाजगन्धे च तिन्तिडीकाम्लवेतसौ||७९|| दाडिमं पुष्करं धान्यमजाजीं चित्रकं वचाम्| द्वौ क्षारौ लवणे द्वे च चव्यं चैकत्र चूर्णयेत्||८०|| चूर्णमेतत् प्रयोक्तव्यमन्नपानेष्वनत्ययम्| प्राग्भक्तमथवा पेयं मद्येनोष्णोदकेन वा||८१|| पार्श्वहृद्बस्तिशूलेषु गुल्मे वातकफात्मके| आनाहे मूत्रकृच्छ्रे च शूले च गुदयोनिजे ||८२|| ग्रहण्यर्शोविकारेषु प्लीह्नि पाण्ड्वामयेऽरुचौ| उरोविबन्धे हिक्कायां कासे श्वासे गलग्रहे||८३|| भावितं मातुलुङ्गस्य चूर्णमेतद्रसेन वा| बहुशो गुटिकाः कार्याः कार्मुकाः स्युस्ततोऽधिकम्||८४|| इति हिङ्ग्वादिचूर्णं गुटिका च|
🔊 Audio coming soon
ഹിങ്ഗ്വാദൌ അജമോദാദീനി ഖ്യാതാനി| ദ്വൌ ക്ഷാരൌ സര്ജികായാവശൂകജൌ| പ്രാഗ്ഭക്തമിതി ഭോജനസ്യ പ്രാക്; പരിണാമേന വാ യഥാ ഭോജനാത് പ്രത്യാസന്നം ഭവതി| ബഹുശ ഇതി സപ്താഹം, “സപ്താഹം തേന ഭാവനാ” ഇതി വചനാത്| കാര്മുകാ ഇതി കര്മണി സമര്ഥാഃ||൭൯-൮൪||
Adhikarana 36 (85-93) · Śloka 93
മാതുലുങ്ഗരസോ ഹിങ്ഗു ദാഡിമം ബിഡസൈന്ധവേ| സുരാമണ്ഡേന പാതവ്യം വാതഗുല്മരുജാപഹമ്||൮൫|| ശടീപുഷ്കരഹിങ്ഗ്വമ്ലവേതസക്ഷാരചിത്രകാന്| ധാന്യകം ച യവാനീം ച വിഡങ്ഗം സൈന്ധവം വചാമ്||൮൬|| സചവ്യപിപ്പലീമൂലാമജഗന്ധാം സദാഡിമാമ്| അജാജീം ചാജമോദാം ച ചൂര്ണം കൃത്വാ പ്രയോജയേത്||൮൭|| രസേന മാതുലുങ്ഗസ്യ മധുശുക്തേന വാ പുനഃ| ഭാവിതം ഗുടികാം കൃത്വാ സുപിഷ്ടാം കോലസമ്മിതാമ്||൮൮|| ഗുല്മം പ്ലീഹാനമാനാഹം ശ്വാസം കാസമരോചകമ്| ഹിക്കാം ഹൃദ്രോഗമര്ശാംസി വിവിധാം ശിരസോ രുജമ്||൮൯|| പാണ്ഡ്വാമയം കഫോത്ക്ലേശം സര്വജാം ച പ്രവാഹികാമ്| പാര്ശ്വഹൃദ്ബസ്തിശൂലം ച ഗുടികൈഷാ വ്യപോഹതി||൯൦|| നാഗരാര്ധപലം പിഷ്ട്വാ ദ്വേ പലേ ലുഞ്ചിതസ്യ ച| തിലസ്യൈകം ഗുഡപലം ക്ഷീരേണോഷ്ണേന നാ പിബേത്||൯൧|| വാതഗുല്മമുദാവര്തം യോനിശൂലം ച നാശയേത്| പിബേദേരണ്ഡജം തൈലം വാരുണീമണ്ഡമിശ്രിതമ്||൯൨|| തദേവ തൈലം പയസാ വാതഗുല്മീ പിബേന്നരഃ| ശ്ലേഷ്മണ്യനുബലേ പൂര്വം ഹിതം പിത്താനുഗേ പരമ്||൯൩||
मातुलुङ्गरसो हिङ्गु दाडिमं बिडसैन्धवे| सुरामण्डेन पातव्यं वातगुल्मरुजापहम्||८५|| शटीपुष्करहिङ्ग्वम्लवेतसक्षारचित्रकान्| धान्यकं च यवानीं च विडङ्गं सैन्धवं वचाम्||८६|| सचव्यपिप्पलीमूलामजगन्धां सदाडिमाम्| अजाजीं चाजमोदां च चूर्णं कृत्वा प्रयोजयेत्||८७|| रसेन मातुलुङ्गस्य मधुशुक्तेन वा पुनः| भावितं गुटिकां कृत्वा सुपिष्टां कोलसम्मिताम्||८८|| गुल्मं प्लीहानमानाहं श्वासं कासमरोचकम्| हिक्कां हृद्रोगमर्शांसि विविधां शिरसो रुजम्||८९|| पाण्ड्वामयं कफोत्क्लेशं सर्वजां च प्रवाहिकाम्| पार्श्वहृद्बस्तिशूलं च गुटिकैषा व्यपोहति||९०|| नागरार्धपलं पिष्ट्वा द्वे पले लुञ्चितस्य च| तिलस्यैकं गुडपलं क्षीरेणोष्णेन ना पिबेत्||९१|| वातगुल्ममुदावर्तं योनिशूलं च नाशयेत्| पिबेदेरण्डजं तैलं वारुणीमण्डमिश्रितम्||९२|| तदेव तैलं पयसा वातगुल्मी पिबेन्नरः| श्लेष्मण्यनुबले पूर्वं हितं पित्तानुगे परम्||९३||
🔊 Audio coming soon
ലുഞ്ചിതസ്യേതി നിസ്തുഷീകൃതസ്യ| അത്ര ചൌഷധയോഗോ വ്യാധിമഹിമ്നൈവ ഭവതീതി ജ്ഞേയമ്| പൂര്വമിതി പൂര്വയോഗോക്തമേരണ്ഡതൈലമ്| പരമിതി ഉത്തരയോഗോക്തമേരണ്ഡതൈലം പയോയുക്തം പായയേദിത്യര്ഥഃ||൮൫-൯൩||
Adhikarana 37 (94-95) · Śloka 95
സാധയേച്ഛുദ്ധശുഷ്കസ്യ ലശുനസ്യ ചതുഷ്പലമ്| ക്ഷീരോദകേऽഷ്ടഗുണിതേ ക്ഷീരശേഷം ച നാ പിബേത്||൯൪|| വാതഗുല്മമുദാവര്തം ഗൃധ്രസീം വിഷമജ്വരമ്| ഹൃദ്രോഗം വിദ്രധിം ശോഥം സാധയത്യാശു തത്പയഃ||൯൫|| ഇതി ലശുനക്ഷീരമ്|
साधयेच्छुद्धशुष्कस्य लशुनस्य चतुष्पलम्| क्षीरोदकेऽष्टगुणिते क्षीरशेषं च ना पिबेत्||९४|| वातगुल्ममुदावर्तं गृध्रसीं विषमज्वरम्| हृद्रोगं विद्रधिं शोथं साधयत्याशु तत्पयः||९५|| इति लशुनक्षीरम्|
🔊 Audio coming soon
സാധയേദിത്യാദൌ ശുദ്ധശുഷ്കസ്യ നിസ്തുഷീകൃതസ്യ ആപൂര്ണവീര്യസ്യ ച ക്ഷീരോദകേऽഷ്ടഗുണിതേ ഇത്യത്ര “ഭാഗേऽനുക്തേ സമാനം” ഇതി വചനാത് ക്ഷീരം ചതുര്ഗുണം (ഷോഡശപലാനി) ജലം ച ചതുര്ഗുണമിതി മിലിത്വാऽഷ്ടഗുണിതം ക്ഷീരാവശിഷ്ടം സാധയേത്; ഗുല്മസ്യ ബഹുഭേഷജസാധ്യതയാ ഷോഡശപലക്ഷീരമാനം ന ദോഷാവഹം ഭവതി| ക്ഷീരരസോനയോശ്ച യദ്യപി സഹോപയോഗോ വിരുദ്ധഃ, തഥാऽപി വ്യാധിമഹിമ്നാ മഹര്ഷിവചനാദവിവാദഃ||൯൪-൯൫||
Adhikarana 38 (96) · Śloka 96
തൈലം പ്രസന്നാ ഗോമൂത്രമാരനാലം യവാഗ്രജമ്| ഗുല്മം ജഠരമാനാഹം പീതമേകത്ര സാധയേത്||൯൬|| ഇതി തൈലപഞ്ചകമ്|
तैलं प्रसन्ना गोमूत्रमारनालं यवाग्रजम्| गुल्मं जठरमानाहं पीतमेकत्र साधयेत्||९६|| इति तैलपञ्चकम्|
🔊 Audio coming soon
തൈലം പ്രസന്നേത്യാദൌ യൌഗികത്വാജ്ജതൂകര്ണസംവാദാച്ചൈരണ്ഡതൈലം ജ്ഞേയമ്| ഉക്തം ഹി- “ആരനാലമൂത്രക്ഷാരൈഃ സംയോജ്യ തൈലമൈരണ്ഡമ്” ഇത്യാദി||൯൬||
Adhikarana 39 (97) · Śloka 97
പഞ്ചമൂലീകഷായേണ സക്ഷാരേണ ശിലാജതു| പിബേത്തസ്യ പ്രയോഗേണ വാതഗുല്മാത് പ്രമുച്യതേ||൯൭|| ഇതി ശിലാജതുപ്രയോഗഃ|
पञ्चमूलीकषायेण सक्षारेण शिलाजतु| पिबेत्तस्य प्रयोगेण वातगुल्मात् प्रमुच्यते||९७|| इति शिलाजतुप्रयोगः|
🔊 Audio coming soon
പഞ്ചമൂലീത്യത്ര പ്രഥമകല്പനയാ ശാലപര്ണ്യാദിപഞ്ചമൂലീഗ്രഹണം ജ്ഞേയമ്||൯൭||
Adhikarana 40 (98) · Śloka 98
വാട്യം പിപ്പലീയൂഷേണ മൂലകാനാം രസേന വാ| ഭുക്ത്വാ സ്നിഗ്ധമുദാവര്താദ്വാതഗുല്മാദ്വിമുച്യതേ||൯൮||
वाट्यं पिप्पलीयूषेण मूलकानां रसेन वा| भुक्त्वा स्निग्धमुदावर्ताद्वातगुल्माद्विमुच्यते||९८||
🔊 Audio coming soon
പിപ്പലീപ്രധാനോ യൂഷഃ പിപ്പലീയൂഷഃ||൯൮||
Adhikarana 41 (99-101) · Śloka 102
ശൂലാനാഹവിബന്ധാര്തം സ്വേദയേദ്വാതഗുല്മിനമ്| സ്വേദൈഃ സ്വേദവിധാവുക്തൈര്നാഡീപ്രസ്തരസങ്കരൈഃ||൯൯|| ബസ്തികര്മ പരം വിദ്യാദ്ഗുല്മഘ്നം തദ്ധി മാരുതമ്| സ്വേ സ്ഥാനേ പ്രഥമം ജിത്വാ സദ്യോ ഗുല്മമപോഹതി||൧൦൦|| തസ്മാദഭീക്ഷ്ണശോ ഗുല്മാ നിരൂഹൈഃ സാനുവാസനൈഃ| പ്രയുജ്യമാനൈഃ ശാമ്യന്തി വാതപിത്തകഫാത്മകാഃ||൧൦൧|| ഗുല്മഘ്നാ വിവിധാ ദിഷ്ടാഃ സിദ്ധാഃ സിദ്ധിഷു ബസ്തയഃ|൧൦൨|
शूलानाहविबन्धार्तं स्वेदयेद्वातगुल्मिनम्| स्वेदैः स्वेदविधावुक्तैर्नाडीप्रस्तरसङ्करैः||९९|| बस्तिकर्म परं विद्याद्गुल्मघ्नं तद्धि मारुतम्| स्वे स्थाने प्रथमं जित्वा सद्यो गुल्ममपोहति||१००|| तस्मादभीक्ष्णशो गुल्मा निरूहैः सानुवासनैः| प्रयुज्यमानैः शाम्यन्ति वातपित्तकफात्मकाः||१०१|| गुल्मघ्ना विविधा दिष्टाः सिद्धाः सिद्धिषु बस्तयः|१०२|
🔊 Audio coming soon
നാഡീപ്രസ്തരസങ്കരൈരിത്യനേന ഗുല്മേ സ്വേദാന്തരസ്യായൌഗികത്വം സൂചയതി||൯൯-൧൦൧||-
Adhikarana 42 (102-104) · Śloka 104
ഗുല്മഘ്നാനി ച തൈലാനി വക്ഷ്യന്തേ വാതരോഗികേ||൧൦൨|| താനി മാരുതജേ ഗുല്മേ പാനാഭ്യങ്ഗാനുവാസനൈഃ| പ്രയുക്താന്യാശു സിധ്യന്തി തൈലം ഹ്യനിലജിത്പരമ് ||൧൦൩|| നീലിനീചൂര്ണസംയുക്തം പൂര്വോക്തം ഘൃതമേവ| സമലായ പ്രദാതവ്യം ശോധനം വാതഗുല്മിനേ||൧൦൪||
गुल्मघ्नानि च तैलानि वक्ष्यन्ते वातरोगिके||१०२|| तानि मारुतजे गुल्मे पानाभ्यङ्गानुवासनैः| प्रयुक्तान्याशु सिध्यन्ति तैलं ह्यनिलजित्परम् ||१०३|| नीलिनीचूर्णसंयुक्तं पूर्वोक्तं घृतमेव| समलाय प्रदातव्यं शोधनं वातगुल्मिने||१०४||
🔊 Audio coming soon
ആശു സിധ്യന്തീതി ശീഘ്രം ഗുല്മം ജയന്തി| തത്ര ഹേതുമാഹ- തൈലം ഹ്യനിലജിത് പരമിതി; യസ്മാത്തൈലം വാതജിത് തസ്മാദ്വാതഗുല്മം വാതവികാരം ശീഘ്രം ജയതി| അന്യേ തു തൈലം ത്വനിലജിത്വരം നീലിനീചൂര്ണസംയുക്തം സമലായ ദാതവ്യം, തഥാ പൂര്വോക്തം ച ത്ര്യൂഷണാദ്യം ഘൃതം നീലിനീചൂര്ണസംയുക്തം ദാതവ്യമിതി യോജയന്തി| പ്രഥമവ്യാഖ്യാനേ തു ഘൃതമേവേത്യനേന പൂര്വോക്തത്ര്യൂഷണഘൃതാദികം നീലിനീചൂര്ണസംയുക്തം ദേയമിത്യര്ഥോ ജ്ഞേയഃ||൧൦൨-൧൦൪||
Adhikarana 43 (105-109) · Śloka 109
നീലിനീത്രിവൃതാദന്തീപഥ്യാകമ്പില്ലകൈഃ സഹ| ശോധനാര്ഥം ഘൃതം ദേയം സബിഡക്ഷാരനാഗരമ്||൧൦൫|| നീലിനീം ത്രിഫലാം രാസ്നാം ബലാം കടുകരോഹിണീമ്| പചേദ്വിഡങ്ഗം വ്യാഘ്രീം ച പലികാനി ജലാഢകേ||൧൦൬|| തേന പാദാവശേഷേണ ഘൃതപ്രസ്ഥം വിപാചയേത്| ദധ്നഃ പ്രസ്ഥേന സംയോജ്യ സുധാക്ഷീരപലേന ച||൧൦൭|| തതോ ഘൃതപലം ദദ്യാദ്യവാഗൂമണ്ഡമിശ്രിതമ്| ജീര്ണേ സമ്യഗ്വിരിക്തം ച ഭോജയേദ്രസഭോജനമ്||൧൦൮|| ഗുല്മകുഷ്ഠോദരവ്യങ്ഗശോഫപാണ്ഡ്വാമയജ്വരാന്| ശ്വിത്രം പ്ലീഹാനമുന്മാദം ഘൃതമേതദ്വ്യപോഹതി||൧൦൯|| ഇതി നീലിന്യാദ്യം ഘൃതമ്|
नीलिनीत्रिवृतादन्तीपथ्याकम्पिल्लकैः सह| शोधनार्थं घृतं देयं सबिडक्षारनागरम्||१०५|| नीलिनीं त्रिफलां रास्नां बलां कटुकरोहिणीम्| पचेद्विडङ्गं व्याघ्रीं च पलिकानि जलाढके||१०६|| तेन पादावशेषेण घृतप्रस्थं विपाचयेत्| दध्नः प्रस्थेन संयोज्य सुधाक्षीरपलेन च||१०७|| ततो घृतपलं दद्याद्यवागूमण्डमिश्रितम्| जीर्णे सम्यग्विरिक्तं च भोजयेद्रसभोजनम्||१०८|| गुल्मकुष्ठोदरव्यङ्गशोफपाण्ड्वामयज्वरान्| श्वित्रं प्लीहानमुन्मादं घृतमेतद्व्यपोहति||१०९|| इति नीलिन्याद्यं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
നീലിനീത്യാദൌ കല്കോ ന ശ്രൂയതേ, കല്കാഭാവേ ച പാകജ്ഞാനം നാസ്തി, പാകസ്യ ഹി മൃദ്വാദിനാ ത്രൈവിധ്യമുക്തം, തസ്മാത് കല്കാനഭിധാനേऽപി പാകജ്ഞാനാര്ഥമപി കല്കോ ദേയഃ; സ ച ക്വാഥദ്രവ്യൈരേവ യോഗ്യതയാ സാന്നിധ്യാച്ച ദേയ ഇതി വദന്തി| മൈവം, വിചിത്രത്വാദ്ഘൃതാദിസാധനശക്തേഃ യഥോക്തേ യഥോക്തമേവ പരം ജ്ഞേ(ദേ)യം നത്വനുക്തം കല്പനീയം; കല്പനായാം ച യുക്തിര്നാസ്ത്യേവ, യതോ വിനാऽപി കല്കദാനം ക്വാഥാദിദ്രവേണ സ്നേഹപാകോ ഭവത്യേവ, വിനാऽപി കല്കം സ്നേഹപാകജ്ഞാനസ്യോക്തത്വാത്; തസ്മാദാചാര്യേണ യഥോക്തം തഥൈവ കാര്യമ്| അത്ര വിരിക്തസ്യ പേയാദിക്രമമൌത്സര്ഗികം ബാധയിത്വാ രസഭോജനം പ്രയോഗസാത്മ്യത്വാദുച്യതേ; യഥാ- ആവര്തകീഘൃതവിരിക്തസ്യ കാഞ്ജികകോദ്രവാന്നഭോജനമ് (അ. സം. ചി. അ. ൨൧)||൧൦൫-൧൦൯||
Adhikarana 44 (110-113) · Śloka 113
കുക്കുടാശ്ച മയൂരാശ്ച തിത്തിരിക്രൌഞ്ചവര്തകാഃ| ശാലയോ മദിരാ സര്പിര്വാതഗുല്മഭിഷഗ്ജിതമ്||൧൧൦|| ഹിതമുഷ്ണം ദ്രവം സ്നിഗ്ധം ഭോജനം വാതഗുല്മിനാമ്| സമണ്ഡവാരുണീപാനം പക്വം വാ ധാന്യകൈര്ജലമ്||൧൧൧|| മന്ദേऽഗ്നൌ വര്ധതേ ഗുല്മോ ദീപ്തേ ചാഗ്നൌ പ്രശാമ്യതി| തസ്മാന്നാ നാതിസൌഹിത്യം കുര്യാന്നാതിവിലങ്ഘനമ്||൧൧൨|| സര്വത്ര ഗുല്മേ പ്രഥമം സ്നേഹസ്വേദോപപാദിതേ| യാ ക്രിയാ ക്രിയതേ സിദ്ധിം സാ യാതി ന വിരൂക്ഷിതേ||൧൧൩||
कुक्कुटाश्च मयूराश्च तित्तिरिक्रौञ्चवर्तकाः| शालयो मदिरा सर्पिर्वातगुल्मभिषग्जितम्||११०|| हितमुष्णं द्रवं स्निग्धं भोजनं वातगुल्मिनाम्| समण्डवारुणीपानं पक्वं वा धान्यकैर्जलम्||१११|| मन्देऽग्नौ वर्धते गुल्मो दीप्ते चाग्नौ प्रशाम्यति| तस्मान्ना नातिसौहित्यं कुर्यान्नातिविलङ्घनम्||११२|| सर्वत्र गुल्मे प्रथमं स्नेहस्वेदोपपादिते| या क्रिया क्रियते सिद्धिं सा याति न विरूक्षिते||११३||
🔊 Audio coming soon
കുക്കുടേത്യാദിനാ ഗുല്മിനേऽന്നപാനം വിധീയതേ| അതിസൌഹിത്യമതിലങ്ഘനം ചോഭയോരപ്യഗ്നിവധഹേതുതയാ വര്ജിതമ്| യദുക്തം- “നാഭോജനേന കായാഗ്നിര്ദീപ്യതേ നാതിഭോജനാത്” (ചി.അ.൧൫) ഇത്യാദി||൧൧൦-൧൧൩||
Adhikarana 45 (114-117) · Śloka 117
ഭിഷഗാത്യയികം ബുദ്ധ്വാ പിത്തഗുല്മമുപാചരേത്| വൈരേചനികസിദ്ധേന സര്പിഷാ തിക്തകേന വാ||൧൧൪|| രോഹിണീകടുകാനിമ്ബമധുകത്രിഫലാത്വചഃ| കര്ഷാംശാസ്ത്രായമാണാ ച പടോലത്രിവൃതോഃ പലേ||൧൧൫|| ദ്വേ പലേ ച മസൂരാണാം സാധ്യമഷ്ടഗുണേऽമ്ഭസി| ശൃതാച്ഛേഷം ഘൃതസമം സര്പിഷശ്ച ചതുഷ്പലമ്||൧൧൫|| പിബേത് സമ്മൂര്ച്ഛിതം തേന ഗുല്മഃ ശാമ്യതി പൈത്തികഃ| ജ്വരസ്തൃഷ്ണാ ച ശൂലം ച ഭ്രമോ മൂര്ച്ഛാऽരുചിസ്തഥാ||൧൧൭|| ഇതി രോഹിണ്യാദ്യം ഘൃതമ്|
भिषगात्ययिकं बुद्ध्वा पित्तगुल्ममुपाचरेत्| वैरेचनिकसिद्धेन सर्पिषा तिक्तकेन वा||११४|| रोहिणीकटुकानिम्बमधुकत्रिफलात्वचः| कर्षांशास्त्रायमाणा च पटोलत्रिवृतोः पले||११५|| द्वे पले च मसूराणां साध्यमष्टगुणेऽम्भसि| शृताच्छेषं घृतसमं सर्पिषश्च चतुष्पलम्||११५|| पिबेत् सम्मूर्च्छितं तेन गुल्मः शाम्यति पैत्तिकः| ज्वरस्तृष्णा च शूलं च भ्रमो मूर्च्छाऽरुचिस्तथा||११७|| इति रोहिण्याद्यं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
രോഹിണീ കടുകാ കടുരോഹിണീ| കര്ഷാംശാ ഇതി കര്ഷപ്രമാണാഃ| പടോലത്രിവൃതോഃ പലേ ഇതി വചനാത് പ്രത്യേകം പലമ്| അഷ്ടഗുണേ ഇതി ഘൃതാദഷ്ടഗുണേ| ഘൃതസമമിതി ഘൃതം ചതുഷ്പലമത്രോക്തം; തേന ക്വാഥഘൃതാഭ്യാമഷ്ടപലം പേയമ്; അഷ്ടപലീ ച മാത്രാ ഗുല്മോക്തത്വാദേവ ഭവതി| യദുക്തം- “ഗുല്മിനഃ സര്പദഷ്ടാശ്ച വിസര്പോപഹതാശ്ച യേ| തേഷാം മാത്രാ വിനിര്ദിഷ്ടാ പലാന്യഷ്ടൌ വിശേഷതഃ” ഇതി||൧൧൪-൧൧൭||
Adhikarana 46 (118-121) · Śloka 121
ജലേ ദശഗുണേ സാധ്യം ത്രായമാണാചതുഷ്പലമ്| പഞ്ചഭാഗസ്ഥിതം പൂതം കല്കൈഃ സംയോജ്യ കാര്ഷികൈഃ||൧൧൮|| രോഹിണീ കടുകാ മുസ്താ ത്രായമാണാ ദുരാലഭാ| കല്കൈസ്താമലകീവീരാജീവന്തീചന്ദനോത്പലൈഃ||൧൧൯|| രസസ്യാമലകാനാം ച ക്ഷീരസ്യ ച ഘൃതസ്യ ച| പലാനി പൃഥഗഷ്ടാഷ്ടൌ ദത്ത്വാ സമ്യഗ്വിപാചയേത്||൧൨൦|| പിത്തരക്തഭവം ഗുല്മം വീസര്പം പൈത്തികം ജ്വരമ്| ഹൃദ്രോഗം കാമലാം കുഷ്ഠം ഹന്യാദേതദ്ഘൃതോത്തമമ്||൧൨൧|| ഇതി ത്രായമാണാദ്യം ഘൃതമ്|
जले दशगुणे साध्यं त्रायमाणाचतुष्पलम्| पञ्चभागस्थितं पूतं कल्कैः संयोज्य कार्षिकैः||११८|| रोहिणी कटुका मुस्ता त्रायमाणा दुरालभा| कल्कैस्तामलकीवीराजीवन्तीचन्दनोत्पलैः||११९|| रसस्यामलकानां च क्षीरस्य च घृतस्य च| पलानि पृथगष्टाष्टौ दत्त्वा सम्यग्विपाचयेत्||१२०|| पित्तरक्तभवं गुल्मं वीसर्पं पैत्तिकं ज्वरम्| हृद्रोगं कामलां कुष्ठं हन्यादेतद्घृतोत्तमम्||१२१|| इति त्रायमाणाद्यं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
ചതുഷ്പലായാം ത്രായമാണായാം ദശഗുണം ജലം ചത്വാരിംശത്പലാനി ദേയമ്| കല്കൈരിതി താമലക്യാദികല്കൈഃ, കടുരോഹിണ്യാദീനാം ച കല്കൈരിതി യോജനീയമ്||൧൧൮-൧൨൧||
Adhikarana 47 (122) · Śloka 122
രസേനാമലകേക്ഷൂണാം ഘൃതപാദം വിപാചയേത്| പഥ്യാപദം പിബേത്സര്പിസ്തത്സിദ്ധം പിത്തഗുല്മനുത്||൧൨൨|| ഇത്യാമലകാദ്യം ഘൃതമ്|
रसेनामलकेक्षूणां घृतपादं विपाचयेत्| पथ्यापदं पिबेत्सर्पिस्तत्सिद्धं पित्तगुल्मनुत्||१२२|| इत्यामलकाद्यं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
ഘൃതപാദമിതി സമുദിതാമലകേക്ഷുരസാപേക്ഷയാ ഘൃതസ്യ പാദികത്വമ്| പഥ്യാപാദമിത്യത്ര ഹരീതക്യാ ഗുരുത്വേന ഘൃതാപേക്ഷയാ പാദത്വേനാഷ്ടമോ ഭാഗോ ഭവതി; ഏകേ തു “യതശ്ച പാദനിര്ദേശശ്ചതുര്ഭാഗസ്തതസ്തു സഃ” (ക.അ.൧൨) ഇതി വചനാച്ചതുര്ഥമേവ ഭാഗം പ്രസ്ഥേ ഘൃതേऽഷ്ടപലരൂപം വദന്തി||൧൨൨||
Adhikarana 48 (123-125) · Śloka 125
ദ്രാക്ഷാം മധൂകം ഖര്ജൂരം വിദാരീം സശതാവരീമ്| പരൂഷകാണി ത്രിഫലാം സാധയേത്പലസമ്മിതമ്||൧൨൩|| ജലാഢകേ പാദശേഷേ രസമാമലകസ്യ ച| ഘൃതമിക്ഷുരസം ക്ഷീരമഭയാകല്കപാദികമ്||൧൨൪|| സാധയേത്തദ്ഘൃതം സിദ്ധം ശര്കരാക്ഷൌദ്രപാദികമ്| പ്രയോഗാത് പിത്തഗുല്മഘ്നം സര്വപിത്തവികാരനുത്||൧൨൫|| ഇതി ദ്രാക്ഷാദ്യം ഘൃതമ്|
द्राक्षां मधूकं खर्जूरं विदारीं सशतावरीम्| परूषकाणि त्रिफलां साधयेत्पलसम्मितम्||१२३|| जलाढके पादशेषे रसमामलकस्य च| घृतमिक्षुरसं क्षीरमभयाकल्कपादिकम्||१२४|| साधयेत्तद्घृतं सिद्धं शर्कराक्षौद्रपादिकम्| प्रयोगात् पित्तगुल्मघ्नं सर्वपित्तविकारनुत्||१२५|| इति द्राक्षाद्यं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
ദ്രാക്ഷാം മധൂകമിത്യാദൌ ക്വാഥശേഷസ്യ പ്രസ്ഥസ്യ സാഹചര്യാദ്ഘൃതാദീനാമപി പ്രസ്ഥമാനത്വമ്||൧൨൩-൧൨൫||
Adhikarana 49 (126-127) · Śloka 127
വൃഷം സമൂലമാപോഥ്യ പചേദഷ്ടഗുണേ ജലേ| ശേഷേऽഷ്ടഭാഗേ തസ്യൈവ പുഷ്പകല്കം പ്രദാപയേത്||൧൨൬|| തേന സിദ്ധം ഘൃതം ശീതം സക്ഷൌദ്രം പിത്തഗുല്മനുത്| രക്തപിത്തജ്വരശ്വാസകാസഹൃദ്രോഗനാശനമ്||൧൨൭|| ഇതി വാസാഘൃതമ്|
वृषं समूलमापोथ्य पचेदष्टगुणे जले| शेषेऽष्टभागे तस्यैव पुष्पकल्कं प्रदापयेत्||१२६|| तेन सिद्धं घृतं शीतं सक्षौद्रं पित्तगुल्मनुत्| रक्तपित्तज्वरश्वासकासहृद्रोगनाशनम्||१२७|| इति वासाघृतम्|
🔊 Audio coming soon
വൃഷം സമൂലമിത്യാദൌ ക്വാഥസ്യാഷ്ടഗുണജലദാനേऽഷ്ടഭാഗശേഷത്വമിതി രക്തപിത്തോക്തവാസാഘൃതാദ്വിശേഷഃ| തത്ര ഹി സാമാന്യപരിഭാഷയാ വൃഷാച്ചതുര്ഗുണം ജലം ചതുര്ഭാഗാവശിഷ്ടം ച ഗൃഹ്യതേ| തേന പ്രയോഗാന്തരത്വാദ്രക്തപിത്തോക്തവാസാഘൃതാതിദേശോ ന കൃതഃ| സക്ഷൌദ്രമിത്യനേന പ്രക്ഷേപന്യായാത് പാദികത്വം മധുനഃ||൧൨൬-൧൨൭||
Adhikarana 50 (128-129) · Śloka 129
ദ്വിപലം ത്രായമാണായാ ജലദ്വിപ്രസ്ഥസാധിതമ്| അഷ്ടഭാഗസ്ഥിതം പൂതം കോഷ്ണം ക്ഷീരസമം പിബേത്||൧൨൮|| പിബേദുപരി തസ്യോഷ്ണം ക്ഷീരമേവ യഥാബലമ്| തേന നിര്ഹൃതദോഷസ്യ ഗുല്മഃ ശാമ്യതി പൈത്തികഃ||൧൨൯||
द्विपलं त्रायमाणाया जलद्विप्रस्थसाधितम्| अष्टभागस्थितं पूतं कोष्णं क्षीरसमं पिबेत्||१२८|| पिबेदुपरि तस्योष्णं क्षीरमेव यथाबलम्| तेन निर्हृतदोषस्य गुल्मः शाम्यति पैत्तिकः||१२९||
🔊 Audio coming soon
യഥാബലമിതി യഥാ വിരേചനാതിയോഗോ ന ഭവതി||൧൨൮-൧൨൯||
Adhikarana 51 (130) · Śloka 130
ദ്രാക്ഷാഭയാരസം ഗുല്മേ പൈത്തികേ സഗുഡം പിബേത്| ലിഹ്യാത്കമ്പില്ലകം വാऽപി വിരേകാര്ഥം മധുദ്രവമ്||൧൩൦||
द्राक्षाभयारसं गुल्मे पैत्तिके सगुडं पिबेत्| लिह्यात्कम्पिल्लकं वाऽपि विरेकार्थं मधुद्रवम्||१३०||
🔊 Audio coming soon
കമ്പില്ലകം ഗുണ്ഡാരോചനികാമ്||൧൩൦||
Adhikarana 52 (131) · Śloka 131
ദാഹപ്രശമനോऽഭ്യങ്ഗഃ സര്പിഷാ പിത്തഗുല്മിനാമ്| ചന്ദനാദ്യേന തൈലേന തൈലേന മധുകസ്യ വാ||൧൩൧||
दाहप्रशमनोऽभ्यङ्गः सर्पिषा पित्तगुल्मिनाम्| चन्दनाद्येन तैलेन तैलेन मधुकस्य वा||१३१||
🔊 Audio coming soon
തൈലേന മധുകസ്യ വേതി മധുകസാധിതേന തൈലേന||൧൩൧||
Adhikarana 53 (132-136) · Śloka 136
യേ ച പിത്തജ്വരഹരാഃ സതിക്താഃ ക്ഷീരബസ്തയഃ| ഹിതാസ്തേ പിത്തഗുല്മിഭ്യോ വക്ഷ്യന്തേ യേ ച സിദ്ധിഷു||൧൩൨|| ശാലയോ ജാങ്ഗലം മാംസം ഗവ്യാജേ പയസീ ഘൃതമ്| ഖര്ജൂരാമലകം ദ്രാക്ഷാം ദാഡിമം സപരൂഷകമ്||൧൩൩|| ആഹാരാര്ഥം പ്രയോക്തവ്യം പാനാര്ഥം സലിലം ശൃതമ്| ബലാവിദാരീഗന്ധാദ്യൈഃ പിത്തഗുല്മചികിത്സിതമ്||൧൩൪|| ആമാന്വയേ പിത്തഗുല്മേ സാമേ വാ കഫവാതികേ| യവാഗൂഭിഃ ഖഡൈര്യൂഷൈഃ സന്ധുക്ഷ്യോऽഗ്നിര്വിലങ്ഘിതേ||൧൩൫|| ശമപ്രകോപൌ ദോഷാണാം സര്വേഷാമഗ്നിസംശ്രിതൌ| തസ്മാദഗ്നിം സദാ രക്ഷേന്നിദാനാനി ച വര്ജയേത്||൧൩൬||
ये च पित्तज्वरहराः सतिक्ताः क्षीरबस्तयः| हितास्ते पित्तगुल्मिभ्यो वक्ष्यन्ते ये च सिद्धिषु||१३२|| शालयो जाङ्गलं मांसं गव्याजे पयसी घृतम्| खर्जूरामलकं द्राक्षां दाडिमं सपरूषकम्||१३३|| आहारार्थं प्रयोक्तव्यं पानार्थं सलिलं शृतम्| बलाविदारीगन्धाद्यैः पित्तगुल्मचिकित्सितम्||१३४|| आमान्वये पित्तगुल्मे सामे वा कफवातिके| यवागूभिः खडैर्यूषैः सन्धुक्ष्योऽग्निर्विलङ्घिते||१३५|| शमप्रकोपौ दोषाणां सर्वेषामग्निसंश्रितौ| तस्मादग्निं सदा रक्षेन्निदानानि च वर्जयेत्||१३६||
🔊 Audio coming soon
യേ ച പിത്തജ്വരഹരാ ഇത്യാദൌ യദ്യപി പിത്തജ്വരഹരത്വേന സാക്ഷാദ്ബസ്തയോ നോക്താഃ, തഥാऽപി പടോലാദയ ഏവ യേ തിക്താ ബസ്തയ ഉക്താസ്ത ഏവ പിത്തജ്വരഹരാ ഭവന്തീതി കൃത്വേഹോക്തം- പിത്തജ്വരഹരാ ഇതി| പിത്തഹരാ യേ ച സിദ്ധൌ വക്തവ്യാസ്തേऽപ്യത്ര ജ്ഞേയാഃ||൧൩൨-൧൩൬||
Adhikarana 54 (137-141) · Śloka 141
വമനം വമനാര്ഹായ പ്രദദ്യാത് കഫഗുല്മിനേ| സ്നിഗ്ധസ്വിന്നശരീരായ ഗുല്മേ ശൈഥില്യമാഗതേ||൧൩൭|| പരിവേഷ്ട്യ പ്രദീപ്താംസ്തു ബല്വജാനഥവാ കുശാന്| ഭിഷക്കുമ്ഭേ സമാവാപ്യ ഗുല്മം ഘടമുഖേ ന്യസേത്||൧൩൮|| സങ്ഗൃഹീതോ യദാ ഗുല്മസ്തദാ ഘടമഥോദ്ധരേത്| വസ്ത്രാന്തരം തതഃ കൃത്വാ ഭിന്ദ്യാദ്ഗുല്മം പ്രമാണവിത്||൧൩൯|| വിമാര്ഗാജപദാദര്ശൈര്യഥാലാഭം പ്രപീഡയേത്| മൃദ്നീയാദ്ഗുല്മമേവൈകം ന ത്വന്ത്രഹൃദയം സ്പൃശേത്||൧൪൦|| തിലൈരണ്ഡാതസീബീജസര്ഷപൈഃ പരിലിപ്യ ച| ശ്ലേഷ്മഗുല്മമയഃപാത്രൈഃ സുഖോഷ്ണൈഃ സ്വേദയേദ്ഭിഷക്||൧൪൧||
वमनं वमनार्हाय प्रदद्यात् कफगुल्मिने| स्निग्धस्विन्नशरीराय गुल्मे शैथिल्यमागते||१३७|| परिवेष्ट्य प्रदीप्तांस्तु बल्वजानथवा कुशान्| भिषक्कुम्भे समावाप्य गुल्मं घटमुखे न्यसेत्||१३८|| सङ्गृहीतो यदा गुल्मस्तदा घटमथोद्धरेत्| वस्त्रान्तरं ततः कृत्वा भिन्द्याद्गुल्मं प्रमाणवित्||१३९|| विमार्गाजपदादर्शैर्यथालाभं प्रपीडयेत्| मृद्नीयाद्गुल्ममेवैकं न त्वन्त्रहृदयं स्पृशेत्||१४०|| तिलैरण्डातसीबीजसर्षपैः परिलिप्य च| श्लेष्मगुल्ममयःपात्रैः सुखोष्णैः स्वेदयेद्भिषक्||१४१||
🔊 Audio coming soon
ശൈഥില്യമാഗത ഇതി ശിഥിലദോഷതയാ ശസ്ത്രനിര്ഹാര്യദോഷതാമാപന്നേ ഗുല്മേ തം ഘടമുഖേ ന്യസേത്| ഘടമന്ഥനയന്ത്രേണ സമ്യഗ്ഗൃഹീത്വാ പ്രപീഡയേദ് ഭിന്ദ്യാദിതി യോജനാ| അന്ത്രഹൃദയസ്യ ത്യാഗഃ സ്ഫുടനാദിഭയാത്||൧൩൭-൧൪൧||
Adhikarana 55 (142-146) · Śloka 146
സവ്യോഷക്ഷാരലവണം ദശമൂലീശൃതം ഘൃതമ്| കഫഗുല്മം ജയത്യാശു സഹിങ്ഗുബിഡദാഡിമമ്||൧൪൨|| ഇതി ദശമൂലീഘൃതമ്| ഭല്ലാതകാനാം ദ്വിപലം പഞ്ചമൂലം പലോന്മിതമ്| സാധ്യം വിദാരീഗന്ധാദ്യമാപോഥ്യ സലിലാഢകേ||൧൪൩|| പാദശേഷേ രസേ തസ്മിന് പിപ്പലീം നാഗരം വചാമ്| വിഡങ്ഗം സൈന്ധവം ഹിങ്ഗു യാവശൂകം ബിഡം ശടീമ്||൧൪൪|| ചിത്രകം മധുകം രാസ്നാം പിഷ്ട്വാ കര്ഷസമം ഭിഷക്| പ്രസ്ഥം ച പയസോ ദത്ത്വാ ഘൃതപ്രസ്ഥം വിപാചയേത്||൧൪൫|| ഏതദ്ഭല്ലാതകഘൃതം കഫഗുല്മഹരം പരമ്| പ്ലീഹപാണ്ഡ്വാമയശ്വാസഗ്രഹണീരോഗകാസനുത്||൧൪൬|| ഇതി ഭല്ലാതകാദ്യം ഘൃതമ്|
सव्योषक्षारलवणं दशमूलीशृतं घृतम्| कफगुल्मं जयत्याशु सहिङ्गुबिडदाडिमम्||१४२|| इति दशमूलीघृतम्| भल्लातकानां द्विपलं पञ्चमूलं पलोन्मितम्| साध्यं विदारीगन्धाद्यमापोथ्य सलिलाढके||१४३|| पादशेषे रसे तस्मिन् पिप्पलीं नागरं वचाम्| विडङ्गं सैन्धवं हिङ्गु यावशूकं बिडं शटीम्||१४४|| चित्रकं मधुकं रास्नां पिष्ट्वा कर्षसमं भिषक्| प्रस्थं च पयसो दत्त्वा घृतप्रस्थं विपाचयेत्||१४५|| एतद्भल्लातकघृतं कफगुल्महरं परम्| प्लीहपाण्ड्वामयश्वासग्रहणीरोगकासनुत्||१४६|| इति भल्लातकाद्यं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
സവ്യോഷേത്യാദൌ ദശമൂലസ്യ ക്വാഥേ വ്യോഷാദീനാം ശേഷാണാം കല്കൈഃ സാധിതം ഘൃതം കഫഗുല്മം ജയതീത്യര്ഥഃ||൧൪൨-൧൪൬||
Adhikarana 56 (147-148) · Śloka 148
പിപ്പലീപിപ്പലീമൂലചവ്യചിത്രകനാഗരൈഃ| പലികൈഃ സയവക്ഷാരൈര്ഘൃതപ്രസ്ഥം വിപാചയേത്||൧൪൭|| ക്ഷീരപ്രസ്ഥം ച തത് സര്പിഹന്തി ഗുല്മം കഫാത്മകമ്| ഗ്രഹണീപാണ്ഡുരോഗഘ്നം പ്ലീഹകാസജ്വരാപഹമ്||൧൪൮|| ഇതി ക്ഷീരഷട്പലകം ഘൃതമ്|
पिप्पलीपिप्पलीमूलचव्यचित्रकनागरैः| पलिकैः सयवक्षारैर्घृतप्रस्थं विपाचयेत्||१४७|| क्षीरप्रस्थं च तत् सर्पिहन्ति गुल्मं कफात्मकम्| ग्रहणीपाण्डुरोगघ्नं प्लीहकासज्वरापहम्||१४८|| इति क्षीरषट्पलकं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
പിപ്പല്യാദ്യുക്തം ഷട്പലം ഘൃതം സമേനൈവ ദുഗ്ധേന ശ്രപണീയമ്| “ചതുര്ഗുണേ ദ്രവേ സാധ്യം” ഇതി വചനാദത്ര ത്രിഗുണം ജലം ജ്ഞേയമ്||൧൪൭-൧൪൮||
Adhikarana 57 (149-151) · Śloka 151
ത്രിവൃതാം ത്രിഫലാം ദന്തീം ദശമൂലം പലോന്മിതമ്| ജലേ ചതുര്ഗുണേ പക്ത്വാ ചതുര്ഭാഗസ്ഥിതം രസമ്||൧൪൯|| സര്പിരേരണ്ഡജം തൈലം ക്ഷീരം ചൈകത്ര സാധയേത്| സ സിദ്ധോ മിശ്രകസ്നേഹഃ സക്ഷൌദ്രഃ കഫഗുല്മനുത്||൧൫൦|| കഫവാതവിബന്ധേഷു കുഷ്ഠപ്ലീഹോദരേഷു ച| പ്രയോജ്യോ മിശ്രകഃ സ്നേഹോ യോനിശൂലേഷു ചാധികമ്||൧൫൧|| ഇതി മിശ്രകഃ സ്നേഹഃ|
त्रिवृतां त्रिफलां दन्तीं दशमूलं पलोन्मितम्| जले चतुर्गुणे पक्त्वा चतुर्भागस्थितं रसम्||१४९|| सर्पिरेरण्डजं तैलं क्षीरं चैकत्र साधयेत्| स सिद्धो मिश्रकस्नेहः सक्षौद्रः कफगुल्मनुत्||१५०|| कफवातविबन्धेषु कुष्ठप्लीहोदरेषु च| प्रयोज्यो मिश्रकः स्नेहो योनिशूलेषु चाधिकम्||१५१|| इति मिश्रकः स्नेहः|
🔊 Audio coming soon
ത്രിവൃതാമിത്യാദൌ പഞ്ചദശപലാനി ക്വാഥ്യാനി; തത്ര ചതുര്ഗുണം ജലം ദേയം, പലോല്ലേഖവിഹിതത്വാത് ഷഷ്ടിപലാനി ഭവന്തി; ക്ഷീരമപി സാഹചര്യാത് പഞ്ചദശപലമ്; ഏതദുഭയദ്രവപാദഃ സ്നേഹോऽത്ര പക്തവ്യഃ| കിംവാ “സ്നേഹസമം ക്ഷീരം” ഇതി വചനാത് സ്നേഹസമേന ക്ഷീരേണ ക്വാഥേന ച പഞ്ചദശപലേന പഞ്ചപലഃ സ്നേഹോ ദ്രവപാദികഃ കര്തവ്യഃ| ജതൂകര്ണാഭിപ്രായാത്തു ത്രിവൃതാദിപഞ്ചദശപലേ പ്രസ്ഥമാനോല്ലേഖേന പ്രസ്ഥചതുഷ്ടയം ജലസ്യ ദേയമ്| യതസ്തേന സാമാന്യേനൈവോക്തം- “ത്രിവൃതാദന്തീത്രിഫലാദശമൂലൈഃ സമൈരുരുബൂകതൈലം സര്പിശ്ച ശൃതം പയസാ സമമുദാവര്തശൂലാദൌ” ഇതി||൧൪൯-൧൫൧||
Adhikarana 58 (152-153) · Śloka 153
യദുക്തം വാതഗുല്മഘ്നം സ്രംസനം നീലിനീഘൃതമ്| ദ്വിഗുണം തദ്വിരേകാര്ഥം പ്രയോജ്യം കഫഗുല്മിനാമ്||൧൫൨|| സുധാക്ഷീരദ്രവേ ചൂര്ണം ത്രിവൃതായാഃ സുഭാവിതമ്| കാര്ഷികം മധുസര്പിഭ്യാം ലീഢ്വാ സാധു വിരിച്യതേ||൧൫൩||
यदुक्तं वातगुल्मघ्नं स्रंसनं नीलिनीघृतम्| द्विगुणं तद्विरेकार्थं प्रयोज्यं कफगुल्मिनाम्||१५२|| सुधाक्षीरद्रवे चूर्णं त्रिवृतायाः सुभावितम्| कार्षिकं मधुसर्पिभ्यां लीढ्वा साधु विरिच्यते||१५३||
🔊 Audio coming soon
ദ്വിഗുണമിതി ദ്വിപലപ്രമാണം, തത്ര ഹി ഘൃതപലം പേയമുക്തമ്||൧൫൨-൧൫൩||
Adhikarana 59 (154-160) · Śloka 160
ജലദ്രോണേ വിപക്തവ്യാ വിംശതിഃ പഞ്ച ചാഭയാഃ| ദന്ത്യാഃ പലാനി താവന്തി ചിത്രകസ്യ തഥൈവ ച||൧൫൪|| അഷ്ടഭാഗാവശേഷം തു രസം പൂതമധിക്ഷിപേത്| ദന്തീസമം ഗുഡം പൂതം ക്ഷിപേത്തത്രാഭയാശ്ച താഃ||൧൫൫|| തൈലാര്ധകുഡവം ചൈവ ത്രിവൃതായാശ്ചതുഷ്പലമ്| ചൂര്ണിതം പലമേകം തു പിപ്പലീവിശ്വഭേഷജമ്||൧൫൬|| തത് സാധ്യം ലേഹവച്ഛീതേ തസ്മിംസ്തൈലസമം മധു| ക്ഷിപേച്ചൂര്ണപലം ചൈകം ത്വഗേലാപത്രകേശരാത്||൧൫൭|| തതോ ലേഹപലം ലീഢ്വാ ജഗ്ധ്വാ ചൈകാം ഹരീതകീമ്| സുഖം വിരിച്യതേ സ്നിഗ്ധോ ദോഷപ്രസ്ഥമനാമയമ്||൧൫൮|| ഗുല്മം ശ്വയഥുമര്ശാംസി പാണ്ഡുരോഗമരോചകമ്| ഹൃദ്രോഗം ഗ്രഹണീദോഷം കാമലാം വിഷമജ്വരമ്||൧൫൯|| കുഷ്ഠം പ്ലീഹാനമാനാഹമേഷാ ഹന്യുപസേവിതാ| നിരത്യയഃ ക്രമശ്ചാസ്യാ ദ്രവോ മാംസരസൌദനഃ||൧൬൦|| ഇതി ദന്തീഹരീതകീ|
जलद्रोणे विपक्तव्या विंशतिः पञ्च चाभयाः| दन्त्याः पलानि तावन्ति चित्रकस्य तथैव च||१५४|| अष्टभागावशेषं तु रसं पूतमधिक्षिपेत्| दन्तीसमं गुडं पूतं क्षिपेत्तत्राभयाश्च ताः||१५५|| तैलार्धकुडवं चैव त्रिवृतायाश्चतुष्पलम्| चूर्णितं पलमेकं तु पिप्पलीविश्वभेषजम्||१५६|| तत् साध्यं लेहवच्छीते तस्मिंस्तैलसमं मधु| क्षिपेच्चूर्णपलं चैकं त्वगेलापत्रकेशरात्||१५७|| ततो लेहपलं लीढ्वा जग्ध्वा चैकां हरीतकीम्| सुखं विरिच्यते स्निग्धो दोषप्रस्थमनामयम्||१५८|| गुल्मं श्वयथुमर्शांसि पाण्डुरोगमरोचकम्| हृद्रोगं ग्रहणीदोषं कामलां विषमज्वरम्||१५९|| कुष्ठं प्लीहानमानाहमेषा हन्युपसेविता| निरत्ययः क्रमश्चास्या द्रवो मांसरसौदनः||१६०|| इति दन्तीहरीतकी|
🔊 Audio coming soon
തൈലാര്ധകുഡവമിതി തൈലം ചതുഷ്പലമ്| ലേഹവദിതി ലേഹപാകലക്ഷണേന പക്തവ്യമിത്യര്ഥഃ| ഇഹ ചതുര്ജാതകാന്മിലിതാത് പലമ്| ദോഷപ്രസ്ഥമിതി സാര്ധത്രയോദശപലം; ഉക്തം ഹി ഭോജേന- “വമനേ ച വിരേകേ ച തഥാ ശോണിതമോക്ഷണേ| സാര്ധത്രയോദശപലം പ്രസ്ഥമാഹുര്മനീഷിണഃ” ഇതി||൧൫൪-൧൬൦||
Adhikarana 60 (161-168) · Śloka 168
സിദ്ധാഃ സിദ്ധിഷു വക്ഷ്യന്തേ നിരൂഹാഃ കഫഗുല്മിനാമ്| അരിഷ്ടയോഗാഃ സിദ്ധാശ്ച ഗ്രഹണ്യര്ശശ്ചികിത്സിതേ||൧൬൧|| യച്ചൂര്ണം ഗുടികാ യാശ്ച വിഹിതാ വാതഗുല്മിനാമ്| ദ്വിഗുണക്ഷാരഹിങ്ഗ്വമ്ലവേതസാസ്താഃ കഫേ ഹിതാഃ||൧൬൨|| യ ഏവ ഗ്രഹണീദോഷേ ക്ഷാരാസ്തേ കഫഗുല്മിനാമ്| സിദ്ധാ നിരത്യയാഃ ശസ്താ ദാഹസ്ത്വന്തേ പ്രശസ്യതേ||൧൬൩|| പ്രപുരാണാനി ധാന്യാനി ജാങ്ഗലാ മൃഗപക്ഷിണഃ| കൌലത്ഥോ മുദ്ഗയൂഷശ്ച പിപ്പല്യാ നാഗരസ്യ ച||൧൬൪|| ശുഷ്കമൂലകയൂഷശ്ച ബില്വസ്യ വരുണസ്യ ച| ചിരബില്വാങ്കുരാണാം ച യവാന്യാശ്ചിത്രകസ്യ ച||൧൬൫|| ബീജപൂരകഹിങ്ഗ്വമ്ലവേതസക്ഷാരദാഡിമൈഃ| തക്രേണ തൈലസര്പിര്ഭ്യാം വ്യഞ്ജനാന്യുപകല്പയേത്||൧൬൬|| പഞ്ചമൂലീശൃതം തോയം പുരാണം വാരുണീരസമ്| കഫഗുല്മീ പിബേത്കാലേ ജീര്ണം മാധ്വീകമേവ വാ||൧൬൭|| യവാനീചൂര്ണിതം തക്രം ബിഡേന ലവണീകൃതമ്| പിബേത് സന്ദീപനം വാതകഫമൂത്രാനുലോമനമ് ||൧൬൮||
सिद्धाः सिद्धिषु वक्ष्यन्ते निरूहाः कफगुल्मिनाम्| अरिष्टयोगाः सिद्धाश्च ग्रहण्यर्शश्चिकित्सिते||१६१|| यच्चूर्णं गुटिका याश्च विहिता वातगुल्मिनाम्| द्विगुणक्षारहिङ्ग्वम्लवेतसास्ताः कफे हिताः||१६२|| य एव ग्रहणीदोषे क्षारास्ते कफगुल्मिनाम्| सिद्धा निरत्ययाः शस्ता दाहस्त्वन्ते प्रशस्यते||१६३|| प्रपुराणानि धान्यानि जाङ्गला मृगपक्षिणः| कौलत्थो मुद्गयूषश्च पिप्पल्या नागरस्य च||१६४|| शुष्कमूलकयूषश्च बिल्वस्य वरुणस्य च| चिरबिल्वाङ्कुराणां च यवान्याश्चित्रकस्य च||१६५|| बीजपूरकहिङ्ग्वम्लवेतसक्षारदाडिमैः| तक्रेण तैलसर्पिर्भ्यां व्यञ्जनान्युपकल्पयेत्||१६६|| पञ्चमूलीशृतं तोयं पुराणं वारुणीरसम्| कफगुल्मी पिबेत्काले जीर्णं माध्वीकमेव वा||१६७|| यवानीचूर्णितं तक्रं बिडेन लवणीकृतम्| पिबेत् सन्दीपनं वातकफमूत्रानुलोमनम् ||१६८||
🔊 Audio coming soon
ഗ്രഹണ്യര്ശശ്ചികിത്സിതേ നിര്ദിഷ്ടാ ഇത്യര്ഥഃ| ദാഹസ്ത്വന്തേ ഇതി വചനേന ദാഹസ്യ ക്രിയാന്തരാസിദ്ധാവന്തേ ഏവ കര്തവ്യതാമാഹ||൧൬൧-൧൬൮||
Adhikarana 61 (169-171) · Śloka 171
സഞ്ചിതഃ ക്രമശോ ഗുല്മോ മഹാവാസ്തുപരിഗ്രഹഃ| കൃതമൂലഃ സിരാനദ്ധോ യദാ കൂര്മ ഇവോന്നതഃ||൧൬൯|| ദൌര്ബല്യാരുചിഹൃല്ലാസകാസവമ്യരതിജ്വരൈഃ | തൃഷ്ണാതന്ദ്രാപ്രതിശ്യായൈര്യുജ്യതേ ന സ സിധ്യതി||൧൭൦|| ഗൃഹീത്വാ സജ്വരശ്വാസം വമ്യതീസാരപീഡിതമ്| ഹൃന്നാഭിഹസ്തപാദേഷു ശോഫഃ കര്ഷതി ഗുല്മിനമ്||൧൭൧||
सञ्चितः क्रमशो गुल्मो महावास्तुपरिग्रहः| कृतमूलः सिरानद्धो यदा कूर्म इवोन्नतः||१६९|| दौर्बल्यारुचिहृल्लासकासवम्यरतिज्वरैः | तृष्णातन्द्राप्रतिश्यायैर्युज्यते न स सिध्यति||१७०|| गृहीत्वा सज्वरश्वासं वम्यतीसारपीडितम्| हृन्नाभिहस्तपादेषु शोफः कर्षति गुल्मिनम्||१७१||
🔊 Audio coming soon
സഞ്ചിത ഇത്യാദിനാ ക്രമാദസാധ്യതാപ്രാപ്തം ഗുല്മമാഹ| മഹാവാസ്തുപരിഗ്രഹ ഇതി ഭൂരിദേശവ്യാപകഃ||൧൬൯-൧൭൧||
Adhikarana 62 (172-182) · Śloka 182
രൌധിരസ്യ തു ഗുല്മസ്യ ഗര്ഭകാലവ്യതിക്രമേ| സ്നിഗ്ധസ്വിന്നശരീരായൈ ദദ്യാത് സ്നേഹവിരേചനമ്||൧൭൨|| പലാശക്ഷാരപാത്രേ ദ്വേ ദ്വേ പാത്രേ തൈലസര്പിഷോഃ| ഗുല്മശൈഥില്യജനനീം പക്ത്വാ മാത്രാം പ്രയോജയേത്||൧൭൩|| പ്രഭിദ്യേത ന യദ്യേവം ദദ്യാദ്യോനിവിശോധനമ് | ക്ഷാരേണ യുക്തം പലലം സുധാക്ഷീരേണ വാ പുനഃ||൧൭൪|| ആഭ്യാം വാ ഭാവിതാന് ദദ്യാദ്യോനൌ കടുകമത്സ്യകാന്| വരാഹമത്സ്യപിത്താഭ്യാം ലക്തകാന് വാ സുഭാവിതാന്||൧൭൫|| അധോഹരൈശ്ചോര്ധ്വഹരൈര്ഭാവിതാന് വാ സമാക്ഷികൈഃ| കിണ്വം വാ സഗുഡക്ഷാരം ദദ്യാദ്യോനിവിശോധനമ്||൧൭൬|| രക്തപിത്തഹരം ക്ഷാരം ലേഹയേന്മധുസര്പിഷാ| ലശുനം മദിരാം തീക്ഷ്ണാം മത്സ്യാംശ്ചാസ്യൈ പ്രദാപയേത്||൧൭൭|| ബസ്തിം സക്ഷീരഗോമൂത്രം സക്ഷാരം ദാശമൂലികമ്| അദൃശ്യമാനേ രുധിരേ ദദ്യാദ്ഗുല്മപ്രഭേദനമ്||൧൭൮|| പ്രവര്തമാനേ രുധിരേ ദദ്യാന്മാംസരസൌദനമ്| ഘൃതതൈലേന ചാഭ്യങ്ഗം പാനാര്ഥം തരുണീം സുരാമ്||൧൭൯|| രുധിരേऽതിപ്രവൃത്തേ തു രക്തപിത്തഹരീഃ ക്രിയാഃ| കാര്യാ വാതരുഗാര്തായാഃ സര്വാ വാതഹരീഃ പുനഃ||൧൮൦|| ഘൃതതൈലാവസേകാംശ്ച തിത്തിരീംശ്ചരണായുധാന്| സുരാം സമണ്ഡാം പൂര്വം ച പാനമമ്ലസ്യ സര്പിഷഃ||൧൮൧|| പ്രയോജയേദുത്തരം വാ ജീവനീയേന സര്പിഷാ| അതിപ്രവൃത്തേ രുധിരേ സതിക്തേനാനുവാസനമ്||൧൮൨||
रौधिरस्य तु गुल्मस्य गर्भकालव्यतिक्रमे| स्निग्धस्विन्नशरीरायै दद्यात् स्नेहविरेचनम्||१७२|| पलाशक्षारपात्रे द्वे द्वे पात्रे तैलसर्पिषोः| गुल्मशैथिल्यजननीं पक्त्वा मात्रां प्रयोजयेत्||१७३|| प्रभिद्येत न यद्येवं दद्याद्योनिविशोधनम् | क्षारेण युक्तं पललं सुधाक्षीरेण वा पुनः||१७४|| आभ्यां वा भावितान् दद्याद्योनौ कटुकमत्स्यकान्| वराहमत्स्यपित्ताभ्यां लक्तकान् वा सुभावितान्||१७५|| अधोहरैश्चोर्ध्वहरैर्भावितान् वा समाक्षिकैः| किण्वं वा सगुडक्षारं दद्याद्योनिविशोधनम्||१७६|| रक्तपित्तहरं क्षारं लेहयेन्मधुसर्पिषा| लशुनं मदिरां तीक्ष्णां मत्स्यांश्चास्यै प्रदापयेत्||१७७|| बस्तिं सक्षीरगोमूत्रं सक्षारं दाशमूलिकम्| अदृश्यमाने रुधिरे दद्याद्गुल्मप्रभेदनम्||१७८|| प्रवर्तमाने रुधिरे दद्यान्मांसरसौदनम्| घृततैलेन चाभ्यङ्गं पानार्थं तरुणीं सुराम्||१७९|| रुधिरेऽतिप्रवृत्ते तु रक्तपित्तहरीः क्रियाः| कार्या वातरुगार्तायाः सर्वा वातहरीः पुनः||१८०|| घृततैलावसेकांश्च तित्तिरींश्चरणायुधान्| सुरां समण्डां पूर्वं च पानमम्लस्य सर्पिषः||१८१|| प्रयोजयेदुत्तरं वा जीवनीयेन सर्पिषा| अतिप्रवृत्ते रुधिरे सतिक्तेनानुवासनम्||१८२||
🔊 Audio coming soon
ഗര്ഭകാലവ്യതിക്രമേ ഇതി ദശമമാസരൂപസ്യ ഗര്ഭകാലസ്യ വ്യതിക്രമേ| ക്ഷാരപാത്രേ ഇതി ക്ഷാരോദകസ്യാഢകദ്വയമ്| മാത്രാമിതി യോഗ്യപ്രമാണമ്| പലലം തിലപിഷ്ടമ്| ക്ഷാരശ്ചാത്ര പലാശക്ഷാര ഏവ, പ്രകൃതത്വാത്| താഭ്യാമിതി ക്ഷാരസുധാക്ഷീരാഭ്യാമ്| കടുകമത്സ്യഃ ശഫരീ ശുഷ്കമത്സ്യഃ| ലക്തകാന് വസ്ത്രാവയവാന്| കിണ്വം സുരാബീജമ്| രക്തപിത്തഹരം ക്ഷാരമിതി നീലോത്പലക്ഷാരമ്| അമ്ലസ്യ സര്പിഷഃ അമ്ലദ്രവ്യസാധിതസ്യ ഘൃതസ്യ| ഉത്തരം ഭോജനോത്തരകാലം പാനം, കിംവോത്തരബസ്തിഃ| ജീവനീയം സര്പിര്വാതരക്തേ വക്തവ്യമ്| സതിക്തേന തിക്തദ്രവ്യസാധിതേനാനുവാസനമിതി||൧൭൨-൧൮൨||
Adhikarana 63 (183-189) · Śloka 189
തത്ര ശ്ലോകാഃ- സ്നേഹഃ സ്വേദഃ സര്പിര്ബസ്തിശ്ചൂര്ണാനി ബൃംഹണം ഗുഡികാഃ| വമനവിരേകൌ മോക്ഷഃ ക്ഷതജസ്യ ച വാതഗുല്മവതാമ്||൧൮൩|| സര്പിഃ സതിക്തസിദ്ധം ക്ഷീരം പ്രസ്രംസനം നിരൂഹാശ്ച| രക്തസ്യ ചാവസേചനമാശ്വാസനസംശമനയോഗാഃ||൧൮൪|| ഉപനാഹനം സശസ്ത്രം പക്വസ്യാഭ്യന്തരപ്രഭിന്നസ്യ| സംശോധനസംശമനേ പിത്തപ്രഭവസ്യ ഗുല്മസ്യ||൧൮൫|| സ്നേഹഃ സ്വേദോ ഭേദോ ലങ്ഘനമുല്ലേഖനം വിരേകശ്ച| സര്പിര്ബസ്തിര്ഗുടികാശ്ചൂര്ണമരിഷ്ടാശ്ച സക്ഷാരാഃ||൧൮൬|| ഗുല്മസ്യാന്തേ ദാഹഃ കഫജസ്യാഗ്രേऽപനീതരക്തസ്യ| ഗുല്മസ്യ രൌധിരസ്യ ക്രിയാക്രമഃ സ്ത്രീഭവസ്യോക്തഃ||൧൮൭|| പഥ്യാന്നപാനസേവാ ഹേതൂനാം വര്ജനം യഥാസ്വം ച| നിത്യം ചാഗ്നിസമാധിഃ സ്നിഗ്ധസ്യ ച സര്വകര്മാണി||൧൮൮|| ഹേതുര്ലിങ്ഗം സിദ്ധിഃ ക്രിയാക്രമഃ സാധ്യതാ ന യോഗാശ്ച| ഗുല്മചികിത്സിതസങ്ഗ്രഹ ഏതാവാന് വ്യാഹൃതോऽഗ്നിവേശസ്യ||൧൮൯||
तत्र श्लोकाः- स्नेहः स्वेदः सर्पिर्बस्तिश्चूर्णानि बृंहणं गुडिकाः| वमनविरेकौ मोक्षः क्षतजस्य च वातगुल्मवताम्||१८३|| सर्पिः सतिक्तसिद्धं क्षीरं प्रस्रंसनं निरूहाश्च| रक्तस्य चावसेचनमाश्वासनसंशमनयोगाः||१८४|| उपनाहनं सशस्त्रं पक्वस्याभ्यन्तरप्रभिन्नस्य| संशोधनसंशमने पित्तप्रभवस्य गुल्मस्य||१८५|| स्नेहः स्वेदो भेदो लङ्घनमुल्लेखनं विरेकश्च| सर्पिर्बस्तिर्गुटिकाश्चूर्णमरिष्टाश्च सक्षाराः||१८६|| गुल्मस्यान्ते दाहः कफजस्याग्रेऽपनीतरक्तस्य| गुल्मस्य रौधिरस्य क्रियाक्रमः स्त्रीभवस्योक्तः||१८७|| पथ्यान्नपानसेवा हेतूनां वर्जनं यथास्वं च| नित्यं चाग्निसमाधिः स्निग्धस्य च सर्वकर्माणि||१८८|| हेतुर्लिङ्गं सिद्धिः क्रियाक्रमः साध्यता न योगाश्च| गुल्मचिकित्सितसङ्ग्रह एतावान् व्याहृतोऽग्निवेशस्य||१८९||
🔊 Audio coming soon
സ്നേഹ ഇത്യാദിനാ പുനഃ സങ്ക്ഷേപേണ സങ്ഗ്രഹം കരോതി| യോഗാശ്ചേത്യനേന പ്രത്യേകം വാതാദിഗുല്മചികിത്സിതേ സങ്ഗൃഹീതാ അപി പുനഃ സങ്ഗ്രഹാഭിധാനേന സങ്ഗൃഹീതാഃ||൧൮൩-൧൮൯||
Adhikarana puShpikA · Śloka 5
ഇത്യഗ്നിവേശകൃതേ തന്ത്രേ ചരകപ്രതിസംസ്കൃതേ ചികിത്സിതസ്ഥാനേ ഗുല്മചികിത്സിതം നാമ പഞ്ചമോऽധ്യായഃ||൫||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते चिकित्सितस्थाने गुल्मचिकित्सितं नाम पञ्चमोऽध्यायः||५||
🔊 Audio coming soon
ഇതി ശ്രീചക്രപാണിദത്തവിരചിതായാം ചരകതാത്പര്യടീകായാമായുര്വേദദീപികായാം ചികിത്സിതസ്ഥാനേ ഗുല്മചികിത്സിതം നാമ പഞ്ചമോऽധ്യായഃ||൫||