11. gulmacikitsitam

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

அதாதோ குல்மசிகித்ஸிதஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ||௧|| இதி ஹ ஸ்மாஹ பகவாநாத்ரேயஃ||௨||

நிதாநோக்தக்ரமாநுரோதாத்ரக்தபித்தமநு குல்மசிகித்ஸிதஂ ப்ரூதே||௧-௨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

ஸர்வப்ரஜாநாஂ பிதவச்சரண்யஃ புநர்வஸுர்பூதபவிஷ்யதீஶஃ| சிகித்ஸிதஂ குல்மநிபர்ஹணார்தஂ ப்ரோவாச ஸித்தஂ வததாஂ வரிஷ்டஃ||௩||

ஸர்வப்ரஜாநாமித்யாதிநா குரோஃ ஸ்துதிர்தர்மஜநகதயா ததோத்தரக்ரந்தஶ்ரத்தேயதயா| பூதே பவிஷ்யே சாவ்யாஹதஜ்ஞாநதயா ப்ரபுரேவ பவதீதி பூதபவிஷ்யதீஶஃ| ஸித்தமிதி ஸாத்யாவ்யபிசாரி ஸர்வமேவ சிகித்ஸிதஂ யத்யபி ஸித்தமேவ வக்தவ்யஂ, ததாऽப்யத்ர ப்ரகரணே ஸ்துத்யர்தஂ ஸித்தபதஂ ஜ்ஞேயம்||௩||

Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5

விட்ஶ்லேஷ்மபித்தாதிபரிஸ்ரவாத்வா தைரேவ வத்தைஃ பரிபீடநாத்வா| வேகைருதீர்ணைர்விஹதைரதோ வா பாஹ்யபிகாதைரதிபீடநைர்வா||௪|| ரூக்ஷாந்நபாநைரதிஸேவிதைர்வா ஶோகேந மித்யாப்ரதிகர்மணா வா| விசேஷ்டிதைர்வா விஷமாதிமாத்ரைஃ கோஷ்டே ப்ரகோபஂ ஸமுபைதி வாயுஃ||௫||

அத்ர யத்யபி நிதாநே ஏவ குல்மஸ்ய ஹேதுலக்ஷணாந்யுக்தநி, ததாऽபி ப்ரகரணவஶாத் புநஸ்தாந்யபிதீயந்தே; நிதாநோக்தாத்விஶேஷஶ்ச கஶ்சிதுச்யதே| நிதாநே வாயோரேவ கோபேந வத்தேர்ஹேதுபிராவரணமுக்தம், அதிபீடநைர்வேத்யநேந ததேவோச்யதே| தைரேவேதி விட்ஶ்லேஷ்மபித்தைஃ| மித்யாப்ரதிகர்ம மித்யாகதஂ வமநாதிகஂ பஞ்சகர்ம||௪-௫||

Adhikarana 4 (6-7) · Śloka 7

கபஂ ச பித்தஂ ச ஸ துஷ்டவாயுருத்தூய மார்காந் விநிபத்த்ய தாப்யாம்| ஹந்நாபிபார்ஶ்வோதரபஸ்திஶூலஂ கரோத்யதோ யாதி ந பத்தமார்கஃ||௬|| பக்வாஶயே பித்தகபாஶயே வா ஸ்திதஃ ஸ்வதந்த்ரஃ பரஸஂஶ்ரயோ வா| ஸ்பர்ஶோபலப்யஃ பரிபிண்டிதத்வாத்குல்மோ யதாதோஷமுபைதி நாம||௭||

கபஂ ச பித்தஂ சேத்யாதிநா ஸம்ப்ராப்திமாஹ| இயஂ ச ஶோணிதஜகுல்மவ்யதிரிக்தாநாஂ சதுர்ணாஂ ஸம்ப்ராப்திஃ| தத்ர கபஂ ச பித்தஂ சேதி கதாசித் பித்தஂ கதாசித் கபஃ| தத்ர கபஜே ஸ்வதந்த்ரோ வத்தஃ கபஃ, பித்தஜே ஸ்வஹேதுவத்தஂ ஸ்வதந்த்ரஂ பித்தஂ, ஸந்நிபாதே ச யதோக்தகுணௌ பித்தகபௌ, உத்தூய வாயுஃ குல்மஂ கரோதி; வாதகுல்மே து ஸ்வதந்த்ரஃ ப்ரகுபிதோ வாயுஃ ப்ரகதிஸ்தௌ பித்தகபாவுத்தூய குல்மஂ கரோதீதி ஜ்ஞேயம்| மார்காநிதி ஊர்த்வாதஸ்திர்யங்மார்காந்| அதோ ந யாதீதி அத்ர சகாரோ லுப்தநிர்திஷ்டஃ; தேநோர்த்வஂ ந யாதி திர்யக் ச ந யாதீதி ஜ்ஞேயம்| கிஂவா வாயோஃ கோஷ்டஸ்யாதோகமநமேவ ப்ராயோ பவதி, தேந தந்நிஷேதஃ ஸாக்ஷாதுக்தஃ, இதரமார்ககமநநிஷேதஸ்து ஸமாநந்யாயதயா லப்யதே| பக்வாஶயே இதி பித்தாஶயாமாஶயயோரதோபாகே ஏவ| ஸ்வதந்த்ர இதி வாதகுல்மே, பரஸஂஶ்ரய இதி பக்வாஶயே| பித்தகபாஶயயோஃ கபஜஃ பைத்திகோ நிசயகுல்மஶ்ச பரஸஂஶ்ரயோ பவதீதி ஜ்ஞேயம்| பரிபிண்டிதத்வாத்குல்ம இத்யநேந யதா அஜ்ஞா அபி லதாஸமூஹாதௌ ஸங்காதேநாவஸ்திதே ‘குல்ம’ இதி வ்யபதிஶந்தி, ததேஹாபி ஸங்காதேநாவஸ்தாநாத்குல்மேத்யபிதாநஂ ப்ராப்நோதி| யதாதோஷமிதி யதோல்பணஂ தோஷம்| நாமேதி ச ஸஞ்ஜ்ஞா; வாதஜோऽயஂ, பித்தஜோऽயமித்யாதிகா||௬-௭||

Adhikarana 5 (8) · Śloka 8

பஸ்தௌ ச நாப்யாஂ ஹதி பார்ஶ்வயோர்வா ஸ்தாநாநி குல்மஸ்ய பவந்தி பஞ்ச|௮|

குல்மஸ்தாநாந்யாஹ- பஸ்தாவித்யாதி| பஸ்தௌ நாப்யாஂ ஹதி பார்ஶ்வயோர்வா குல்மஸ்ய பஞ்ச ஸ்தாநாநி பவந்தி| யத்யபி பஸ்த்யாதீநி பஞ்சைவ, ததாऽபி பஞ்சக்ரஹணமதிகஸ்தாநநிஷேதார்தம்| ரௌதிரஸ்யாபி குல்மஸ்ய கர்பாஶயபார்ஶ்வஸ்திதத்வேந பார்ஶ்வே ஏவாஶயே பவதஃ| அந்யே து ரௌதிரவ்யதிரிக்தாநாமேதத் பஞ்சஸ்தாநத்வஂ, ரௌதிரஸ்ய து கர்பாஶய ஏவ விஶிஷ்டஂ ஸ்தாநஂ பவதி|௮|

Adhikarana 6 (8-11) · Śloka 11

பஞ்சாத்மகஸ்ய ப்ரபவஂ து தஸ்ய வக்ஷ்யாமி லிங்காநி சிகித்ஸிதஂ ச||௮|| ரூக்ஷாந்நபாநஂ விஷமாதிமாத்ரஂ விசேஷ்டிதஂ வேகவிநிக்ரஹஶ்ச| ஶோகோऽபிகாதோऽதிமலக்ஷயஶ்ச நிரந்நதா சாநிலகுல்மஹேதுஃ||௯|| யஃ ஸ்தாநஸஂஸ்தாநருஜாஂ விகல்பஂ விட்வாதஸங்கஂ கலவக்த்ரஶோஷம்| ஶ்யாவாருணத்வஂ ஶிஶிரஜ்வரஂ ச ஹத்குக்ஷிபார்ஶ்வாஂஸஶிரோருஜஂ ச||௧௦|| கரோதி ஜீர்ணேऽப்யதிகஂ ப்ரகோபஂ புக்தே மதுத்வஂ ஸமுபைதி யஶ்ச| வாதாத் ஸ குல்மோ ந ச தத்ர ரூக்ஷஂ கஷாயதிக்தஂ கடு சோபஶேதே||௧௧||

ஸம்ப்ரதி பதக்த்வேந ஹேதுலிங்கசிகித்ஸாபிதாநஂ ப்ரதிஜாநீதே- பஞ்சாத்மகஸ்யேத்யாதி| பஞ்சாத்மகஸ்ய பஞ்சஸ்வரூபஸ்ய| ப்ரபவத்யஸ்மாதிதி ப்ரபவஃ காரணஂ; காரணாநி பஞ்ச வாதபித்தகபஸந்நிபாதரூபாணி| திஷ்டத்யஸ்மிந்நிதி ஸ்தாநஂ பஸ்த்யாதி, ஸஂஸ்தாநமாகதிஃ, ருஜா பீடா, ஏஷாஂ விகல்பஃ க்ஷணே க்ஷணேऽந்யதாத்வம்| ஶிஶிரஜ்வரஃ ஶீதஜ்வரஃ| கரோதீதி பூர்வேண ஸம்பத்யதே| ஜீர்ணேऽப்யதிகஂ ப்ரகோபஂ ஸமுபைதி யஶ்ச| ந சோபஶேதே இதி ந ஸுகஂ ஜநயதி||௮-௧௧||

Adhikarana 7 (12-13) · Śloka 13

கட்வம்லதீக்ஷ்ணோஷ்ணவிதாஹிரூக்ஷக்ரோதாதிமத்யார்கஹுதாஶஸேவா| ஆமாபிகாதோ ருதிரஂ ச துஷ்டஂ பைத்தஸ்ய குல்மஸ்ய நிமித்தமுக்தம்||௧௨|| ஜ்வரஃ பிபாஸா வதநாங்கராகஃ ஶூலஂ மஹஜ்ஜீர்யதி போஜநே ச| ஸ்வேதோ விதாஹோ வ்ரணவச்ச குல்மஃ ஸ்பர்ஶாஸஹஃ பைத்திககுல்மரூபம்||௧௩||

கட்வம்லேத்யாதிநா பித்தகுல்மமாஹ| ஆமாபிகாதஶப்தேநாமாபிகாதஃ பித்தஜநகோ ஜ்ஞேயஃ| ருதிரஂ ச துஷ்டமித்யநேந துஷ்டாத்ருதிராந்மலபூதஸ்ய பித்தஸ்ய ஜந்ம தர்ஶயதி||௧௨-௧௩||

Adhikarana 8 (14) · Śloka 14

ஶீதஂ குரு ஸ்நிக்தமசேஷ்டநஂ ச ஸம்பூரணஂ ப்ரஸ்வபநஂ திவா ச| குல்மஸ்ய ஹேதுஃ கபஸம்பவஸ்ய ஸர்வஸ்து திஷ்டோ நிசயாத்மகஸ்ய||௧௪||

ஶீதமித்யாதிநா கபகுல்மஹேதுலக்ஷணகதநம்| அத்ராந்தரே ஹேதுத்ரயகதநாவஸாநே தோஷத்ரயமேலகஸ்ய கார்யமாஹ- ஸர்வஸ்து திஷ்டோ நிசயாத்மகஸ்யேதி|- நிசயாத்மகஃ ஸாந்நிபாதிகஃ| ஸாந்நிபாதிகஶ்ச நிசயரூபகுல்மஜந்மதயா வ்யபதேஶேந விகதிவிஷமஸமவாயாத் ஸஂயோகமஹிம்நா ச தர்ஶயதி||௧௪||

Adhikarana 9 (15) · Śloka 15

ஸ்தைமித்யஶீதஜ்வரகாத்ரஸாதஹல்லாஸகாஸாருசிகௌரவாணி| ஶைத்யஂ ருகல்பா கடிநோந்நதத்வஂ குல்மஸ்ய ரூபாணி கபாத்மகஸ்ய||௧௫||

ஔத்பாதிகஂ நிசயகுல்மமபிதாய ப்ரகதஶ்லேஷ்மகுல்மலக்ஷணமாஹ- ஸ்தைமித்யேத்யாதி||௧௫||

Adhikarana 10 (16) · Śloka 16

நிமித்தலிங்காந்யுபலப்ய குல்மே த்விதோஷஜே தோஷபலாபலஂ ச| வ்யாமிஶ்ரலிங்காநபராஂஸ்து குல்மாஂஸ்த்ரீநாதிஶேதௌஷதகல்பநார்தம்||௧௬||

த்விதோஷஜகுல்மஹேதுலிங்காதிதேஶார்தமாஹ- நிமித்தேத்யாதி| தோஷபலாபலஂ சேத்யநேநைகோல்பணஂ த்வந்த்வஂ க்ராஹயதி| த்ரீநிதி ச வாதபித்தஜ-பித்தகபஜ-வாதஶ்லேஷ்மஜாந்| ஔஷதகல்பநார்தமித்யநேந ப்ரகதிஸமஸமவாயத்வாத் ஸ்வவிலக்ஷணகார்யாகர்ததயா ப்ரத்யேகதோஷே த்வந்த்வஜகுல்மா அபிநிவிஷ்டா ஏவ, ப்ரத்யேகோக்தசிகித்ஸாமேலகேந சிகித்ஸ்யா இத்யேதந்மாத்ரோபதர்ஶநார்தஂ தேஷாமபிதாநம்| ஏதேநாஷ்டோத்தரீயோக்தபஞ்சஸங்க்யாவிரோதோऽபி ந பவதி, த்வாந்த்விககுல்மபேதஸ்யாப்ரயோஜகத்வாத்; ஸந்நிபாதகுல்மே து ப்ரத்யேகதோஷஜலக்ஷணாததிரிக்தாநி லக்ஷணாநி தத்ப்ரபாவஶ்சாஸாத்யத்வாதிர்வக்தவ்ய ஏவேதி யுக்தஂ தஸ்ய பேதேநோபாதாநம்| ஜ்வரேऽபி த்வந்த்வஜ்வராணாஂ பதக்லக்ஷணயோகேந த்வாந்த்விகத்வஂ யுக்தமிதி ஜ்ஞேயம்||௧௬||

Adhikarana 11 (17) · Śloka 17

மஹாருஜஂ தாஹபரீதமஶ்மவத்கநோந்நதஂ ஶீக்ரவிதாஹி தாருணம்| மநஃஶரீராக்நிபலாபஹாரிணஂ த்ரிதோஷஜஂ குல்மமஸாத்யமாதிஶேத்||௧௭||

மஹாருஜமித்யாதிநா ஸந்நிபாதஜலக்ஷணாந்யாஹ| கேசிதேதல்லக்ஷணவ்யதிரிக்தலக்ஷணஸ்து யஃ ப்ரத்யேகதோஷஜோக்தஸஂஸர்கமாத்ரலக்ஷணஃ ப்ரகதிஸமவாயஸந்நிபாதஜந்யஃ ஸ ஸாத்ய ஏவ குல்ம இதி வதந்தி||௧௭||

Adhikarana 12 (18-19) · Śloka 19

தாவநாஹாரதயா பயேந விரூக்ஷணைர்வேகவிநிக்ரஹைஶ்ச| ஸஂஸ்தம்பநோல்லேகநயோநிதோஷைர்குல்மஃ ஸ்த்ரியஂ ரக்தபவோऽப்யுபைதி||௧௮|| யஃ ஸ்பந்ததே பிண்டித ஏவ நாங்கைஶ்சிராத் ஸஶூலஃ ஸமகர்பலிங்கஃ| ஸ ரௌதிரஃ ஸ்த்ரீபவ ஏவ குல்மோ மாஸே வ்யதீதே தஶமே சிகித்ஸ்யஃ||௧௯||

தாவித்யாதிநா ஶோணிதகுல்மமாஹ| தாவிதி புஷ்பதர்ஶநகாலே| ஸ்த்ரியமித்யநேந குமாரீமதிவத்தாஂ ச நிஷேதயதி| பிண்டித ஏவேதி கர்பஸ்த்வங்கைஃ ஸ்பந்ததே| ஸமகர்பலிங்க இதி ஸ்தநபீநத்வாதி கர்பஸமாநஂ லிங்கஂ பவதி| ஸ்த்ரீபவ ஏவேதி அநேந புருஷஸ்ய ரக்தகுல்மோத்பத்திஂ நிஷேதயதி| மாஸே வ்யதீதே தஶமே சிகித்ஸ்ய இதி ப்ரபாவாத்தஶமமாஸாதிக்ரமே ஏவாஸ்ய ஸுகா சிகித்ஸா பவதி, அர்வாக் சிகித்ஸாயாஂ து ஶோணிதாதிஸ்ருதிகர்பாஶயோபகாதாதி ஸ்யாத்| யதுச்யதே- கர்பஸமாநலிங்கத்வேநாஸ்ய தஶமமாஸாதூர்த்வஂ ருதிரகுல்மாவதாரணஂ பவதி, தேநார்வாக்சிகித்ஸாऽத்ர நோக்தேதி; தந்ந, தஶமமாஸாதிக்ரமேऽபி கர்பாவஸ்தாநதர்ஶநாத்| உக்தஂ ஹி- “புஷ்டோ யதா வர்ஷகணைரபி ஸ்யாத்” (ஶா.அ.௨) ததா ஸம்பிண்டிதத்வஂ கர்பலக்ஷணாத்விருத்தலக்ஷணமுக்தஂ; தேந தஶமமாஸாதர்வாகபி ஶோணிதகுல்மாவதாரணஂ பவத்யேவ; தஸ்மாத் பூர்வோக்தமேவ ஸாது||௧௮-௧௯||

Adhikarana 13 (20-26) · Śloka 26

க்ரியாக்ரமமதஃ ஸித்தஂ குல்மிநாஂ குல்மநாஶநம்| ப்ரவக்ஷ்யாம்யத ஊர்த்வஂ ச யோகாந் குல்மநிபர்ஹணாந்||௨௦|| ரூக்ஷவ்யாயாமஜஂ குல்மஂ வாதிகஂ தீவ்ரவேதநம்| பத்தவிண்மாருதஂ ஸ்நேஹைராதிதஃ ஸமுபாசரேத்||௨௧|| போஜநாப்யஞ்ஜநைஃ பாநைர்நிரூஹைஃ ஸாநுவாஸநைஃ| ஸ்நிக்தஸ்ய பிஷஜா ஸ்வேதஃ கர்தவ்யோ குல்மஶாந்தயே||௨௨|| ஸ்ரோதஸாஂ மார்தவஂ கத்வா ஜித்வா மாருதமுல்பணம்| பித்த்வா விபந்தஂ ஸ்நிக்தஸ்ய ஸ்வேதோ குல்மமபோஹதி||௨௩|| ஸ்நேஹபாநஂ ஹிதஂ குல்மே விஶேஷேணோர்த்வநாபிஜே| பக்வாஶயகதே பஸ்திருபயஂ ஜடராஶ்ரயே||௨௪|| தீப்தேऽக்நௌ வாதிகே குல்மே விபந்தேऽநிலவர்சஸோஃ| பஂஹணாந்யந்நபாநாநி ஸ்நிக்தோஷ்ணாநி ப்ரயோஜயேத்||௨௫|| புநஃ புநஃ ஸ்நேஹபாநஂ நிரூஹாஃ ஸாநுவாஸநாஃ| ப்ரயோஜ்யா வாதகுல்மேஷு கபபித்தாநுரக்ஷிணா||௨௬||

அத ஊர்த்வமிதி க்ரியாக்ரமாபிதாநாதுத்தரம்| ஸ்நேஹைரிதி சதுர்பிரபி ஸ்நேஹைஃ| ஸ்நேஹோபயோகாநாஹ- போஜநேத்யாதி| விஶேஷேணேதி வசநேந ந ஸர்வஂ ஸர்வத்ர; விஶேஷதஸ்து ஸ்நேஹபாநஂ நாபேரூர்த்வஂ ஜாதே குல்மே| பக்வாஶயகத இதி பக்வாஶயஸங்கதாதோபாகே| பஸ்திரிதி நிரூஹோऽநுவாஸநஂ ச| ஜடராஶ்ரய இதி நாபிகதே நாபிபார்ஶ்வகதே ச| உபயமிதி நிரூஹஸ்நேஹபஸ்தீ| வாதகுல்மேஷ்விதி வசநாத்வாதப்ரதாநேஷு குல்மேஷ்வபி யதோக்தஂ கர்தவ்யஂ தர்ஶயதி| உக்தஂ ஹி “குல்மிநாமநிலஶாந்திருபாயைஃ” (நி.அ.௩) இத்யாதி| கபபித்தாநுரக்ஷிணேதி ததா ஸ்நேஹஃ கர்தவ்யோ யதா கபபித்தே ந வர்தேதே||௨௦-௨௬||

Adhikarana 14 (27-28) · Śloka 28

கபோ வாதே ஜிதப்ராயே பித்தஂ ஶோணிதமேவ வா| யதி குப்யதி வா தஸ்ய க்ரியமாணே சிகித்ஸிதே||௨௭|| யதோல்பணஸ்ய தோஷஸ்ய தத்ர கார்யஂ பிஷக்ஜிதம்| ஆதாவந்தே ச மத்யே ச மாருதஂ பரிரக்ஷதா||௨௮||

வாதசிகித்ஸயா வத்தகபபித்தரக்தசிகித்ஸாமாஹ- கபோ வாதே இத்யாதி| ஜிதப்ராய இதி வசநாத் கபாத்யவத்த்யா வாதோ யதா ஜிதப்ராயோ பவதி ததா வாதசிகித்ஸா கார்யா| யதோல்பணஸ்யேதி வாதசிகித்ஸயா ய உல்பணோ தோஷோ பவதி கபாதிஃ, தஸ்ய சிகித்ஸா கர்தவ்யா| தஸ்யாமபி சிகித்ஸாயாஂ வாதவத்திர்யதா ந பவதி ததா கர்தவ்யமிதி தர்ஶயந்நாஹ- ஆதாவித்யாதி||௨௭-௨௮||

Adhikarana 15 (29-31) · Śloka 31

வாதகுல்மே கபோ வத்தோ ஹத்வாऽக்நிமருசிஂ யதி| ஹல்லாஸஂ கௌரவஂ தந்த்ராஂ ஜநயேதுல்லிகேத்து தம்||௨௯|| ஶூலாநாஹவிபந்தேஷு குல்மே வாதகபோல்பணே| வர்தயோ குடிகாஶ்சூர்ணஂ கபவாதஹரஂ ஹிதம்||௩௦|| பித்தஂ வா யதி ஸஂவத்தஂ ஸந்தாபஂ வாதகுல்மிநஃ| குர்யாத்விரேச்யஃ ஸ பவேத் ஸஸ்நேஹைராநுலோமிகைஃ||௩௧||

குல்மே யத்யபி வமநஂ நிஷித்தஂ, ததாऽப்யவஸ்தாயாஂ வமநஂ ததபவாதரூபஂ தர்ஶயந்நாஹ- வாதகுல்ம இத்யாதி| வர்தய இதி பலவர்தயஃ| ஆநுலௌமிகைரிதி வசநேந தீவ்ரவிரேசநஂ வாதகோபநஂ நிஷேதயதி||௨௯-௩௧||

Adhikarana 16 (32) · Śloka 32

குல்மோ யத்யநிலாதீநாஂ கதே ஸம்யக்பிஷக்ஜிதே| ந ப்ரஶாம்யதி ரக்தஸ்ய ஸோऽவஸேகாத் ப்ரஶாம்யதி||௩௨||

ரக்தஸ்ராவணஂ குல்மப்ரதேஶே ஏவ ஶங்காதிநா, ரக்தாதிஷ்டாநத்வாத்குல்மஸ்ய; பாஹுஸிராவ்யதேந ரக்தஸ்ராவணஂ குல்மஸ்யேதரசிகித்ஸயாऽப்ரஶமே ஜ்ஞேயம்| ரக்தாதிஷ்டாநத்வஂ ச குல்மபாகப்ரஸ்தாவே தர்ஶநீயம்||௩௨||

Adhikarana 17 (33-35) · Śloka 35

ஸ்நிக்தோஷ்ணேநோதிதே குல்மே பைத்திகே ஸ்ரஂஸநஂ ஹிதம்| ரூக்ஷோஷ்ணேந து ஸம்பூதே ஸர்பிஃ ப்ரஶமநஂ பரம்||௩௩|| பித்தஂ வா பித்தகுல்மஂ வா ஜ்ஞாத்வா பக்வாஶயஸ்திதம்| காலவிந்நிர்ஹரேத் ஸத்யஃ ஸதிக்தைஃ க்ஷீரபஸ்திபிஃ||௩௪|| பயஸா வா ஸுகோஷ்ணேந ஸதிக்தேந விரேசயேத்| பிஷகக்நிபலாபேக்ஷீ ஸர்பிஷா தைல்வகேந வா||௩௫||

ரூக்ஷோஷ்ணேந து ஸம்பூதே பைத்திகே இதி யோஜ்யம்| ரூக்ஷோஷ்ணதயைவ பித்தஂ வத்தஂ பவதி| தைல்வகஂ ஸர்பிருதரே வக்தவ்யம||௩௩-௩௫||

Adhikarana 18 (36-37) · Śloka 37

தஷ்ணாஜ்வரபரீதாஹஶூலஸ்வேதாக்நிமார்தவே| குல்மிநாமருசௌ சாபி ரக்தமேவாவஸேசயேத்||௩௬|| சிந்நமூலா விதஹ்யந்தே ந குல்மா யாந்தி ச க்ஷயம்| ரக்தஂ ஹி வ்யம்லதாஂ யாதி, தச்ச நாஸ்தி ந சாஸ்தி ருக்||௩௭||

தஷ்ணாஜ்வரேத்யாதிநா குல்மவிதாஹே உபக்ரமமாஹ| ரக்தாவஸேசநஂ கதஂ சேச்சிந்நமூலா குல்மா ந விதஹ்யந்தே; சிந்நமூலா இதி ச்சிந்நஶோணிதா இத்யர்தஃ| சிந்நமூலத்வமேவ ஸ்போரயதி- ரக்தஂ ஹீத்யாதி| வ்யம்லதாஂ விதாஹம்| தச்ச நாஸ்தீதி ஶோணிதமவஸேகாந்நாஸ்தீத்யர்தஃ| தஸ்ய ரக்தஸ்யாபாவாத்ருகபி நாஸ்தி||௩௬-௩௭||

Adhikarana 19 (38) · Śloka 38

ஹததோஷஂ பரிம்லாநஂ ஜாங்கலைஸ்தர்பிதஂ ரஸைஃ| ஸமாஶ்வஸ்தஂ ஸஶேஷார்திஂ ஸர்பிரப்யாஸயேத் புநஃ||௩௮||

ஹததோஷமிதி ஶோணிதாவஸேகேந ஹததோஷஂ, பரிம்லாநமிதி க்ஷீணகாயம்||௩௮||

Adhikarana 20 (39) · Śloka 39

ரக்தபித்தாதிவத்தத்வாத் க்ரியாமநுபலப்ய ச| யதி குல்மோ விதஹ்யேத ஶஸ்த்ரஂ தத்ர பிஷக்ஜிதம்||௩௯||

க்ரியாமிதி ஶோணிதாவஸேகரூபாஂ க்ரியாம்| விதஹ்யேத பச்யதே||௩௯||

Adhikarana 21 (40) · Śloka 40

குருஃ கடிநஸஂஸ்தாநோ கூடமாஂஸாந்தராஶ்ரயஃ| அவிவர்ணஃ ஸ்திரஶ்சைவ ஹ்யபக்வோ குல்ம உச்யதே||௪௦||

குருஃ கடிநேத்யாதிநாऽபக்வபச்யமாநபக்வகுல்மலக்ஷணமாஹ| கூடமாஂஸஶ்சாஸௌ அந்தராஶ்ரயஶ்சேதி கூடமாஂஸாந்தராஶ்ரயஃ| ஸ்திர இதி உந்நதஃ||௪௦||

Adhikarana 22 (41) · Śloka 41

தாஹஶூலார்திஸங்க்ஷோபஸ்வப்நநாஶாரதிஜ்வரைஃ| விதஹ்யமாநஂ ஜாநீயாத்குல்மஂ தமுபநாஹயேத்||௪௧||

தமுபநாஹயேதிதி உஷ்ணத்ரவ்யகதஂ லேபஂ பாசநார்தஂ தத்யாதித்யர்தஃ||௪௧||

Adhikarana 23 (42-45) · Śloka 45

விதாஹலக்ஷணே குல்மே பஹிஸ்துங்கே ஸமுந்நதே| ஶ்யாவே ஸரக்தபர்யந்தே ஸஂஸ்பர்ஶே பஸ்திஸந்நிபே||௪௨|| நிபீடிதோந்நதே ஸ்தப்தே ஸுப்தே தத்பார்ஶ்வபீடநாத்| தத்ரைவ பிண்டிதே ஶூலே ஸம்பக்வஂ குல்மமாதிஶேத்||௪௩|| தத்ர தாந்வந்தரீயாணாமதிகாரஃ க்ரியாவிதௌ| வைத்யாநாஂ கதயோக்யாநாஂ வ்யதஶோதநரோபணே||௪௪|| அந்தர்பாகஸ்ய சாப்யேதத் பச்யமாநஸ்ய லக்ஷணம்| ஹத்க்ரோடஶூநதாऽந்தஃஸ்தே பஹிஃஸ்தே பார்ஶ்வநிர்கதிஃ||௪௫||

விதாஹலக்ஷணே இதி தாஹாதிஷ்வித்யர்தஃ| பஹிஸ்துங்கே இதி பாஹ்யத உந்நதே| ஸமுந்நதே இதி ஸமத்வேநோந்நதே, ந நிம்நோச்சவிபாகேந| நிபீடிதாநந்தரமுந்நதே நிபீடிதோந்நதே| ஸ்தப்தே இதி வர்துலே| ஸுப்தே இதி மந்தவேதநே இத்யர்தஃ| தாந்வந்தரீயாணாமிதி தந்வந்தரிதந்த்ராத்யாயிநாஂ ஶல்யவிதாமித்யர்தஃ| கதா ஶஸ்த்ரகர்மணி யோக்யா யைஸ்தே கதயோக்யாஃ| குல்மஸ்ய ச பாகஃ ஸுஶ்ருதே நிஷித்தஃ- “ஸ யஸ்மாதாத்மநி சயஂ கச்சத்யப்ஸ்விவ புத்புதஃ| அந்தஃஸரதி யஸ்மாச்ச ந பாகமுப்நயாத்யதஃ” (உ.தஂ.அ.௪௨) இதி; ததாऽபீஹ கதவாஸ்துபரிக்ரஹஸ்ய குல்மஸ்ய பாக உச்யதே, யஸ்து அகதவாஸ்துபரிக்ரஹஃ ஸ ந பச்யத இதீஹாப்யநுமதஂ; யஸ்து கதவாஸ்துபரிக்ரஹதயா பச்யத இதி உச்யதே தஸ்ய வித்ரதித்வேந பாகோ ஜாயத இதி ஸஞ்ஜ்ஞாமாத்ரேண விஸஂவாதஃ| அந்தர்பாகஸ்யேதி கோஷ்டமத்யஸ்திதஸ்ய| யத்யபி ஸர்வ ஏவ குல்மஃ கோஷ்டஸ்தஸ்ததாऽபீஹ யோ பஹிருந்நதஶ்சிதோ ந பவதி ஸ இஹ தத்ஸ்தோऽபிப்ரேதஃ| ஹத்க்ரோடஶூநதாऽந்தஃஸ்தே இதி அந்தஃஸ்தபாகே ஹத்க்ரோடஸ்ய ஶூநதா பவதி; பஹிஃஸ்தே பார்ஶ்வநிர்கதிஃ, பார்ஶ்வநிர்கதிர்குல்ம ஏவ தஶ்யதே| கேசித்து ஶ்லோகமேநஂ ந படந்தி||௪௨-௪௫||

Adhikarana 24 (46-47) · Śloka 48

பக்வஃ ஸ்ரோதாஂஸி ஸங்க்லேத்ய வ்ரஜத்யூர்த்வமதோऽபி வா| ஸ்வயம்ப்ரவத்தஂ தஂ தோஷமுபேக்ஷேத ஹிதாஶநைஃ ||௪௬|| தஶாஹஂ த்வாதஶாஹஂ வா ரக்ஷந் பிஷகுபத்ரவாந்| அத ஊர்த்வஂ ஹிதஂ பாநஂ ஸர்பிஷஃ ஸவிஶோதநம்||௪௭|| ஶுத்தஸ்ய திக்தஂ ஸக்ஷௌத்ரஂ ப்ரயோகே ஸர்பிரிஷ்யதே|௪௮|

வ்ரஜத்யூர்த்வமிதி ஸஶப்தேநாந்தஃஸ்தேநாபிப்ரேதஃ| உபேக்ஷேத ஹிதாஶநைரிதி ஹிதாஶநஸ்திஷ்டேத் ந கிஞ்சித்பேஷஜஂ குர்யாத்| ரக்ஷந்நுபத்ரவாநிதி உபத்ரவேப்யோ ஜ்வராதிப்யோ ரக்ஷந்நித்யர்தஃ| ஸவிஶோதநமிதி விஶேஷேண ஶோதநஂ ஸர்பிஃபாநம்| திக்தமிதி திக்தத்ரவ்யஸாதிதம்||௪௬-௪௭||-

Adhikarana 25 (48-55) · Śloka 56

ஶீதலைர்குருபிஃ ஸ்நிக்தைர்குல்மே ஜாதே கபாத்மகே||௪௮|| அவம்யஸ்யால்பகாயாக்நேஃ குர்யால்லங்கநமாதிதஃ| மந்தோऽக்நிர்வேதநா மந்தா குருஸ்திமிதகோஷ்டதா||௪௯|| ஸோத்க்லேஶா சாருசிர்யஸ்ய ஸ குல்மீ வமநோபகஃ| உஷ்ணைரேவோபசர்யஶ்ச கதே வமநலங்கநே||௫௦|| யோஜ்யஶ்சாஹாரஸஂஸர்கோ பேஷஜைஃ கடுதிக்தகைஃ| ஸாநாஹஂ ஸவிபந்தஂ ச குல்மஂ கடிநமுந்நதம்||௫௧|| தஷ்ட்வாऽऽதௌ ஸ்வேதயேத்யுக்த்யா ஸ்விந்நஂ ச விலயேத்பிஷக்| லங்கநோல்லேகநே ஸ்வேதே கதேऽக்நௌ ஸம்ப்ரதுக்ஷிதே||௫௨|| கபகுல்மீ பிபேத் காலே ஸக்ஷாரகடுகஂ கதம்| ஸ்தாநாதபஸதஂ ஜ்ஞாத்வா கபகுல்மஂ விரேசநைஃ||௫௩|| ஸஸ்நேஹைர்பஸ்திபிர்வாऽபி ஶோதயேத்தாஶமூலிகைஃ| மந்தேऽக்நாவநிலே மூடே ஜ்ஞாத்வா ஸஸ்நேஹமாஶயம்||௫௪|| குடிகாசூர்ணநிர்யூஹாஃ ப்ரயோஜ்யாஃ கபகுல்மிநாம்| கதமூலஂ மஹாவாஸ்துஂ கடிநஂ ஸ்திமிதஂ குரும்||௫௫|| ஜயேத்கபகதஂ குல்மஂ க்ஷாராரிஷ்டாக்நிகர்மபிஃ|௫௬|

ஶீதலைரித்யாதிநா கபகுல்மமநுஸத்ய சிகித்ஸாக்ரமமாஹ| ஸக்ஷாரகடுகமிதி க்ஷாரகடுத்ரவ்யஸாதிதம்| அபஸதமிதி சலிதம்| தாஶமூலிகைரிதி தஶமூலகதபஸ்தயோ பஸ்திஸூத்ரீயே (ஸி.அ.௩) வக்தவ்யாஃ| மூடே இதி ஸம்மூர்ச்சிதே, ஆவதே இதி யாவத்| குடிகாசூர்ணநிர்யூஹா இதி வக்தவ்யா குடிகாதயஃ| க்ஷாராரிஷ்டாக்நிகர்மபிரித்யத்ர க்ஷாரஸ்யாத்ராப்ரஸ்துதயா ஶல்யதந்த்ரே ஏவ தாவத்விஸ்தரேணாபிதாநம், அத்ராபி ச க்ரஹண்யத்யாயே க்ஷாரா வக்தவ்யாஃ; அக்நிகர்மாத்ராபி ஸங்க்ஷேபேண குல்மஸ்தாநே வக்தவ்யஂ, பராதிகாரே விஸ்தாராநபிதாநாத்||௪௮-௫௫||-

Adhikarana 26 (56-59) · Śloka 60

தோஷப்ரகதிகுல்மர்துயோகஂ புத்த்வா கபோல்பணே||௫௬|| பலதோஷப்ரமாணஜ்ஞஃ க்ஷாரஂ குல்மே ப்ரயோஜயேத்| ஏகாந்தரஂ த்வ்யந்தரஂ வா த்ர்யஹஂ விஶ்ரம்ய வா புநஃ||௫௭|| ஶரீரபலதோஷாணாஂ வத்திக்ஷபணகோவிதஃ| ஶ்லேஷ்மாணஂ மதுரஂ ஸ்நிக்தஂ மாஂஸக்ஷீரகதாஶிநஃ||௫௮|| சித்த்வா சித்த்வாऽऽஶயாத் க்ஷாரஃ க்ஷரத்வாத க்ஷாரயத்யதஃ| மந்தேऽக்நாவருசௌ ஸாத்ம்யே மத்யே ஸஸ்நேஹமஶ்நதாம்||௫௯|| ப்ரயோஜ்யா மார்கஶுத்த்யர்தமரிஷ்டாஃ கபகுல்மிநாம்|௬௦|

க்ஷாரஸ்ய மஹாத்யயத்வேந தோஷாதிஜ்ஞாநபூர்விகாமந்தராऽந்தரா ப்ரவத்திமாஹ- தோஷேத்யாதி| தத்ர க்ஷாராநுகுணோ தோஷஃ கபஃ, ப்ரகதிஃ ஶ்லைஷ்மிகீ, குல்மஶ்ச ஸ்திரஃ, துர்ஹேமந்தஃ ஶிஶிரோ வா| ஏகாந்தரமித்யாதி| தோஷாதிஷு ஸர்வேஷு க்ஷாராநுகுணேஷ்வேகாந்தரஂ விஶ்ரம்ய, அந்யதமாநுகுண்யே த்வ்யந்தரஂ த்ர்யஹஂ வா விஶ்ரம்ய; பலதோஷாபேக்ஷயா வா விகல்பஃ| ஶரீரபலதோஷாணாஂ வத்திக்ஷபணகோவித இதி ஶரீரபலவத்தௌ தோஷஸ்ய ச க்ஷபணே பண்டிதஃ| மாஂஸக்ஷீரகதாஶிந இத்யநேந மாஂஸாதிபோஜநேந க்ஷாரப்ரயோகே ஶரீரபலரக்ஷா கர்தவ்யேதி தர்ஶயதி||௫௬-௫௯||-

Adhikarana 27 (60-63) · Śloka 64

லங்கநோல்லேகநைஃ ஸ்வேதைஃ ஸர்பிஃபாநைர்விரேசநைஃ||௬௦|| பஸ்திபிர்குடிகாசூர்ணக்ஷாராரிஷ்டகணைரபி| ஶ்லைஷ்மிகஃ கதமூலத்வாத்யஸ்ய குல்மோ ந ஶாம்யதி||௬௧|| தஸ்ய தாஹோ ஹதே ரக்தே ஶரலோஹாதிபிர்ஹிதஃ| ஔஷ்ண்யாத்தைக்ஷ்ண்யாச்ச ஶமயேதக்நிர்குல்மே கபாநிலௌ||௬௨|| தயோஃ ஶமாச்ச ஸங்காதோ குல்மஸ்ய விநிவர்ததே| தாஹே தாந்வந்தரீயாணாமத்ராபி பிஷஜாஂ பலம்||௬௩|| க்ஷாரப்ரயோகே பிஷஜாஂ க்ஷாரதந்த்ரவிதாஂ பலம்|௬௪|

ஶரலோஹாதிபிரித்யநேந ரூக்ஷதாஹஂ தர்ஶயதி| தாஹஶ்ச குல்மதேஶே ஏவ கர்தவ்யஃ| தாஹக்ஷாரயோஃ பராதிகாரத்வேந பரபலஸ்யாபிப்ரேயஸ்த்வஂ, தேந தத்பரேணைவ தாஹக்ஷாரயோகமாஹ- தாஹ இத்யாதி| க்ஷாரதந்த்ரஸ்யாஷ்டாங்கே பதகநபிதாநாச்சல்யதந்த்ரமேவாநுஶஸ்த்ரக்ஷாரவிதாயகஂ க்ஷாரதந்த்ரமுச்யதே||௬௦-௬௩||-

Adhikarana 28 (64) · Śloka 64

வ்யாமிஶ்ரதோஷே வ்யாமிஶ்ர ஏஷ ஏவ க்ரியாக்ரமஃ||௬௪||

வ்யாமிஶ்ரதோஷே இதி ஸஂஸர்கஜே ஸந்நிபாதஜே ச வ்யாமிஶ்ரஃ||௬௪||

Adhikarana 29 (65) · Śloka 65

ஸித்தாநதஃ ப்ரவக்ஷ்யாமி யோகாந் குல்மநிபர்ஹணாந்| த்ர்யூஷணத்ரிபலாதாந்யவிடங்கசவ்யசித்ரகைஃ||௬௫|| கல்கீகதைர்கதஂ ஸித்தஂ ஸக்ஷீரஂ வாதகுல்மநுத்| இதி த்ர்யூஷணாதிகதம்|

ஸம்ப்ரதி ஸித்தாந் யோகாநாஹ- ஸித்தாநித்யாதி| ஸித்தாநிதி வக்ஷ்யமாணயோகஸ்துதிஃ ஶிஷ்யப்ரவர்திகா| த்ர்யூஷணாத்யே த்ரவாந்தராநபிதாநாத் க்ஷீரமேவ சதுர்குணஂ பவதி||௬௫||-

Adhikarana 30 (66-68) · Śloka 68

ஏத ஏவ ச கல்காஃ ஸ்யுஃ கஷாயஃ பாஞ்சமூலிகஃ ||௬௬|| த்விபஞ்சமூலிகோ வாऽபி தத்கதஂ குல்மநுத் பரம்| இதி த்ர்யூஷணாதிகதமபரம்| (ஷட்பலஂ வா பிபேத் ஸர்பிர்யதுக்தஂ ராஜயக்ஷ்மணி)||௬௭|| ப்ரஸந்நயா வா க்ஷீரார்தஂ ஸுரயா தாடிமேந வா| தத்நஃ ஸரேண வா கார்யஂ கதஂ மாருதகுல்மநுத்||௬௮||

ஏத ஏவேதி த்ர்யூஷணேத்யாத்யுக்தாஃ| ப்ரஸந்நா மத்யவிஶேஷஃ| க்ஷீரார்தமிதி க்ஷீரஸ்தாநே ப்ரஸந்நா தேயா, ஏவஂ ஸ்வரஸாதிபிரபி க்ஷீரார்தோ வ்யாக்யேயஃ||௬௬-௬௮||

Adhikarana 31 (69-70) · Śloka 70

ஹிங்குஸௌவர்சலாஜாஜீபிடதாடிமதீப்யகைஃ| புஷ்கரவ்யோஷதந்யாகவேதஸக்ஷாரசித்ரகைஃ||௬௯|| ஶடீவசாஜகந்தைலாஸுரஸைஶ்ச விபாசிதம்| ஶூலாநாஹஹரஂ ஸர்பிர்தத்நா சாநிலகுல்மிநாம்||௭௦|| இதி ஹிங்குஸௌவர்சலாத்யஂ கதம்|

ஹிங்க்வாத்யே ஹிங்க்வாதீநாஂ கல்கஃ; ததி சதுர்குணஂ, த்ரவத்வாத்||௬௯-௭௦||

Adhikarana 32 (71-73) · Śloka 73

ஹபுஷாவ்யோஷபத்வீகாசவ்யசித்ரகஸைந்தவைஃ| ஸாஜாஜீபிப்பலீமூலதீப்யகைர்விபசேத்கதம்||௭௧|| ஸகோலமூலகரஸஂ ஸக்ஷீரததிதாடிமம்| தத் பரஂ வாதகுல்மக்நஂ ஶூலாநாஹவிமோக்ஷணம்||௭௨|| யோந்யர்ஶோக்ரஹணீதோஷஶ்வாஸகாஸாருசிஜ்வராந்| பஸ்திஹத்பார்ஶ்வஶூலஂ ச கதமேதத்வ்யபோஹதி||௭௩|| இதி ஹபுஷாத்யஂ கதம்|

ஹபுஷாதிகல்கஃ, கோலரஸாதீநி பஞ்சத்ரவாணி ஸ்நேஹஸமாநி, “பஞ்சப்ரபதி யத்ர ஸ்யுர்த்ரவாணி ஸ்நேஹஸஂவிதௌ| தத்ர ஸ்நேஹஸமாநி” இதி வசநாத்; தாடிமஸ்யாபி ரஸாந்தரஸாந்நித்யாத்த்ரவ ஏவ க்ராஹ்யஃ; உக்தஂ ஹி விஶ்வாமித்ரே- “பத்வீகாஜீரகவ்யோஷஹபுஷாஜாஜிஸைந்தவைஃ| ஸசவ்யபிப்பலீமூலர்வஹ்நிதீப்யகஸஂயுதைஃ|| தாடிமகோலமூலாநாஂ ரஸே தத்நி பயஸ்யபி| ஸித்தஂ கதஂ ஜயேத்குல்மஂ வஹ்நிஸந்தீபநஂ பரம்” இதி||௭௧-௭௩||

Adhikarana 33 (74-75) · Śloka 75

பிப்பல்யா பிசுரத்யர்தோ தாடிமாத்த்விபலஂ பலம்| தாந்யாத்பஞ்ச கதாச்சுண்ட்யாஃ கர்ஷஃ க்ஷீரஂ சதுர்குணம்||௭௪|| ஸித்தமேதைர்கதஂ ஸத்யோ வாதகுல்மஂ வ்யபோஹதி| யோநிஶூலஂ ஶிரஃஶூலமர்ஶாஂஸி விஷமஜ்வரம்||௭௫|| இதி பிப்பல்யாத்யஂ கதம்|

பிசுஃ கர்ஷஃ, தேநாத்யர்தபிசுரிதி ஸார்தஃ கர்ஷஃ| அத்ர ச கதே க்ல்கபூயஸ்த்வஂ பவந்நபி கல்பநீயஂ, வசநாதேவ| உக்தஂ ஹி ந்யாயவித்பிஃ- “நிர்தேஶஃ ஶ்ரூயதே நூநஂ த்ரவ்யாணாஂ யத்ர யாதஶஃ| தஸ்மிந் ஸ ஸஂவிதாதவ்யஃ ஶப்தாபாவே ப்ரஸித்திதஃ” இதி| அத்ர புநர்கதஂ ஸித்தமிதி பிப்பல்யாதீநாஂ லேஹத்வேந ப்ரயோகநிராஸார்தஂ கதஸாதநார்தஂ சோக்தம்||௭௪-௭௫||

Adhikarana 34 (76-78) · Śloka 78

கதாநாமௌஷதகணா ய ஏதே பரிகீர்திதாஃ| தே சூர்ணயோகா வர்த்யஸ்தாஃ கஷாயாஸ்தே ச குல்மிநாம்||௭௬|| கோலதாடிமகர்மாம்புஸுராமண்டாம்லகாஞ்ஜிகைஃ| ஶூலாநாஹஹரீ பேயா பீஜபூரரஸேந வா||௭௭|| சூர்ணாநி மாதுலுங்கஸ்ய பாவிதாநி ரஸேந வா| குர்யாத்வர்தீஃ ஸகுடிகா குல்மாநாஹார்திஶாந்தயே||௭௮||

கதோக்தபேஷஜாநாஂ சூர்ணாதிஷ்வபி ப்ரயோகமாஹ- கதாநாமித்யாதி| வர்த்ய இதி பலவர்த்யஃ| உக்தத்ரவ்யாணாஂ சூர்ணத்வே கதேऽநுபாநார்தஂ த்ரவாண்யாஹ- கோலேத்யாதி| கஷாயகரணபக்ஷே விஶேஷவிதாநாநுக்தேஃ ஸாமாந்யவிதிநைவ கஷாயகரணஂ ஜ்ஞேயம்||௭௬-௭௮||

Adhikarana 35 (79-84) · Śloka 84

ஹிங்கு த்ரிகடுகஂ பாடாஂ ஹபுஷாமபயாஂ ஶடீம்| அஜமோதாஜகந்தே ச திந்திடீகாம்லவேதஸௌ||௭௯|| தாடிமஂ புஷ்கரஂ தாந்யமஜாஜீஂ சித்ரகஂ வசாம்| த்வௌ க்ஷாரௌ லவணே த்வே ச சவ்யஂ சைகத்ர சூர்ணயேத்||௮௦|| சூர்ணமேதத் ப்ரயோக்தவ்யமந்நபாநேஷ்வநத்யயம்| ப்ராக்பக்தமதவா பேயஂ மத்யேநோஷ்ணோதகேந வா||௮௧|| பார்ஶ்வஹத்பஸ்திஶூலேஷு குல்மே வாதகபாத்மகே| ஆநாஹே மூத்ரகச்ச்ரே ச ஶூலே ச குதயோநிஜே ||௮௨|| க்ரஹண்யர்ஶோவிகாரேஷு ப்லீஹ்நி பாண்ட்வாமயேऽருசௌ| உரோவிபந்தே ஹிக்காயாஂ காஸே ஶ்வாஸே கலக்ரஹே||௮௩|| பாவிதஂ மாதுலுங்கஸ்ய சூர்ணமேதத்ரஸேந வா| பஹுஶோ குடிகாஃ கார்யாஃ கார்முகாஃ ஸ்யுஸ்ததோऽதிகம்||௮௪|| இதி ஹிங்க்வாதிசூர்ணஂ குடிகா ச|

ஹிங்க்வாதௌ அஜமோதாதீநி க்யாதாநி| த்வௌ க்ஷாரௌ ஸர்ஜிகாயாவஶூகஜௌ| ப்ராக்பக்தமிதி போஜநஸ்ய ப்ராக்; பரிணாமேந வா யதா போஜநாத் ப்ரத்யாஸந்நஂ பவதி| பஹுஶ இதி ஸப்தாஹஂ, “ஸப்தாஹஂ தேந பாவநா” இதி வசநாத்| கார்முகா இதி கர்மணி ஸமர்தாஃ||௭௯-௮௪||

Adhikarana 36 (85-93) · Śloka 93

மாதுலுங்கரஸோ ஹிங்கு தாடிமஂ பிடஸைந்தவே| ஸுராமண்டேந பாதவ்யஂ வாதகுல்மருஜாபஹம்||௮௫|| ஶடீபுஷ்கரஹிங்க்வம்லவேதஸக்ஷாரசித்ரகாந்| தாந்யகஂ ச யவாநீஂ ச விடங்கஂ ஸைந்தவஂ வசாம்||௮௬|| ஸசவ்யபிப்பலீமூலாமஜகந்தாஂ ஸதாடிமாம்| அஜாஜீஂ சாஜமோதாஂ ச சூர்ணஂ கத்வா ப்ரயோஜயேத்||௮௭|| ரஸேந மாதுலுங்கஸ்ய மதுஶுக்தேந வா புநஃ| பாவிதஂ குடிகாஂ கத்வா ஸுபிஷ்டாஂ கோலஸம்மிதாம்||௮௮|| குல்மஂ ப்லீஹாநமாநாஹஂ ஶ்வாஸஂ காஸமரோசகம்| ஹிக்காஂ ஹத்ரோகமர்ஶாஂஸி விவிதாஂ ஶிரஸோ ருஜம்||௮௯|| பாண்ட்வாமயஂ கபோத்க்லேஶஂ ஸர்வஜாஂ ச ப்ரவாஹிகாம்| பார்ஶ்வஹத்பஸ்திஶூலஂ ச குடிகைஷா வ்யபோஹதி||௯௦|| நாகரார்தபலஂ பிஷ்ட்வா த்வே பலே லுஞ்சிதஸ்ய ச| திலஸ்யைகஂ குடபலஂ க்ஷீரேணோஷ்ணேந நா பிபேத்||௯௧|| வாதகுல்மமுதாவர்தஂ யோநிஶூலஂ ச நாஶயேத்| பிபேதேரண்டஜஂ தைலஂ வாருணீமண்டமிஶ்ரிதம்||௯௨|| ததேவ தைலஂ பயஸா வாதகுல்மீ பிபேந்நரஃ| ஶ்லேஷ்மண்யநுபலே பூர்வஂ ஹிதஂ பித்தாநுகே பரம்||௯௩||

லுஞ்சிதஸ்யேதி நிஸ்துஷீகதஸ்ய| அத்ர சௌஷதயோகோ வ்யாதிமஹிம்நைவ பவதீதி ஜ்ஞேயம்| பூர்வமிதி பூர்வயோகோக்தமேரண்டதைலம்| பரமிதி உத்தரயோகோக்தமேரண்டதைலஂ பயோயுக்தஂ பாயயேதித்யர்தஃ||௮௫-௯௩||

Adhikarana 37 (94-95) · Śloka 95

ஸாதயேச்சுத்தஶுஷ்கஸ்ய லஶுநஸ்ய சதுஷ்பலம்| க்ஷீரோதகேऽஷ்டகுணிதே க்ஷீரஶேஷஂ ச நா பிபேத்||௯௪|| வாதகுல்மமுதாவர்தஂ கத்ரஸீஂ விஷமஜ்வரம்| ஹத்ரோகஂ வித்ரதிஂ ஶோதஂ ஸாதயத்யாஶு தத்பயஃ||௯௫|| இதி லஶுநக்ஷீரம்|

ஸாதயேதித்யாதௌ ஶுத்தஶுஷ்கஸ்ய நிஸ்துஷீகதஸ்ய ஆபூர்ணவீர்யஸ்ய ச க்ஷீரோதகேऽஷ்டகுணிதே இத்யத்ர “பாகேऽநுக்தே ஸமாநஂ” இதி வசநாத் க்ஷீரஂ சதுர்குணஂ (ஷோடஶபலாநி) ஜலஂ ச சதுர்குணமிதி மிலித்வாऽஷ்டகுணிதஂ க்ஷீராவஶிஷ்டஂ ஸாதயேத்; குல்மஸ்ய பஹுபேஷஜஸாத்யதயா ஷோடஶபலக்ஷீரமாநஂ ந தோஷாவஹஂ பவதி| க்ஷீரரஸோநயோஶ்ச யத்யபி ஸஹோபயோகோ விருத்தஃ, ததாऽபி வ்யாதிமஹிம்நா மஹர்ஷிவசநாதவிவாதஃ||௯௪-௯௫||

Adhikarana 38 (96) · Śloka 96

தைலஂ ப்ரஸந்நா கோமூத்ரமாரநாலஂ யவாக்ரஜம்| குல்மஂ ஜடரமாநாஹஂ பீதமேகத்ர ஸாதயேத்||௯௬|| இதி தைலபஞ்சகம்|

தைலஂ ப்ரஸந்நேத்யாதௌ யௌகிகத்வாஜ்ஜதூகர்ணஸஂவாதாச்சைரண்டதைலஂ ஜ்ஞேயம்| உக்தஂ ஹி- “ஆரநாலமூத்ரக்ஷாரைஃ ஸஂயோஜ்ய தைலமைரண்டம்” இத்யாதி||௯௬||

Adhikarana 39 (97) · Śloka 97

பஞ்சமூலீகஷாயேண ஸக்ஷாரேண ஶிலாஜது| பிபேத்தஸ்ய ப்ரயோகேண வாதகுல்மாத் ப்ரமுச்யதே||௯௭|| இதி ஶிலாஜதுப்ரயோகஃ|

பஞ்சமூலீத்யத்ர ப்ரதமகல்பநயா ஶாலபர்ண்யாதிபஞ்சமூலீக்ரஹணஂ ஜ்ஞேயம்||௯௭||

Adhikarana 40 (98) · Śloka 98

வாட்யஂ பிப்பலீயூஷேண மூலகாநாஂ ரஸேந வா| புக்த்வா ஸ்நிக்தமுதாவர்தாத்வாதகுல்மாத்விமுச்யதே||௯௮||

பிப்பலீப்ரதாநோ யூஷஃ பிப்பலீயூஷஃ||௯௮||

Adhikarana 41 (99-101) · Śloka 102

ஶூலாநாஹவிபந்தார்தஂ ஸ்வேதயேத்வாதகுல்மிநம்| ஸ்வேதைஃ ஸ்வேதவிதாவுக்தைர்நாடீப்ரஸ்தரஸங்கரைஃ||௯௯|| பஸ்திகர்ம பரஂ வித்யாத்குல்மக்நஂ தத்தி மாருதம்| ஸ்வே ஸ்தாநே ப்ரதமஂ ஜித்வா ஸத்யோ குல்மமபோஹதி||௧௦௦|| தஸ்மாதபீக்ஷ்ணஶோ குல்மா நிரூஹைஃ ஸாநுவாஸநைஃ| ப்ரயுஜ்யமாநைஃ ஶாம்யந்தி வாதபித்தகபாத்மகாஃ||௧௦௧|| குல்மக்நா விவிதா திஷ்டாஃ ஸித்தாஃ ஸித்திஷு பஸ்தயஃ|௧௦௨|

நாடீப்ரஸ்தரஸங்கரைரித்யநேந குல்மே ஸ்வேதாந்தரஸ்யாயௌகிகத்வஂ ஸூசயதி||௯௯-௧௦௧||-

Adhikarana 42 (102-104) · Śloka 104

குல்மக்நாநி ச தைலாநி வக்ஷ்யந்தே வாதரோகிகே||௧௦௨|| தாநி மாருதஜே குல்மே பாநாப்யங்காநுவாஸநைஃ| ப்ரயுக்தாந்யாஶு ஸித்யந்தி தைலஂ ஹ்யநிலஜித்பரம் ||௧௦௩|| நீலிநீசூர்ணஸஂயுக்தஂ பூர்வோக்தஂ கதமேவ| ஸமலாய ப்ரதாதவ்யஂ ஶோதநஂ வாதகுல்மிநே||௧௦௪||

ஆஶு ஸித்யந்தீதி ஶீக்ரஂ குல்மஂ ஜயந்தி| தத்ர ஹேதுமாஹ- தைலஂ ஹ்யநிலஜித் பரமிதி; யஸ்மாத்தைலஂ வாதஜித் தஸ்மாத்வாதகுல்மஂ வாதவிகாரஂ ஶீக்ரஂ ஜயதி| அந்யே து தைலஂ த்வநிலஜித்வரஂ நீலிநீசூர்ணஸஂயுக்தஂ ஸமலாய தாதவ்யஂ, ததா பூர்வோக்தஂ ச த்ர்யூஷணாத்யஂ கதஂ நீலிநீசூர்ணஸஂயுக்தஂ தாதவ்யமிதி யோஜயந்தி| ப்ரதமவ்யாக்யாநே து கதமேவேத்யநேந பூர்வோக்தத்ர்யூஷணகதாதிகஂ நீலிநீசூர்ணஸஂயுக்தஂ தேயமித்யர்தோ ஜ்ஞேயஃ||௧௦௨-௧௦௪||

Adhikarana 43 (105-109) · Śloka 109

நீலிநீத்ரிவதாதந்தீபத்யாகம்பில்லகைஃ ஸஹ| ஶோதநார்தஂ கதஂ தேயஂ ஸபிடக்ஷாரநாகரம்||௧௦௫|| நீலிநீஂ த்ரிபலாஂ ராஸ்நாஂ பலாஂ கடுகரோஹிணீம்| பசேத்விடங்கஂ வ்யாக்ரீஂ ச பலிகாநி ஜலாடகே||௧௦௬|| தேந பாதாவஶேஷேண கதப்ரஸ்தஂ விபாசயேத்| தத்நஃ ப்ரஸ்தேந ஸஂயோஜ்ய ஸுதாக்ஷீரபலேந ச||௧௦௭|| ததோ கதபலஂ தத்யாத்யவாகூமண்டமிஶ்ரிதம்| ஜீர்ணே ஸம்யக்விரிக்தஂ ச போஜயேத்ரஸபோஜநம்||௧௦௮|| குல்மகுஷ்டோதரவ்யங்கஶோபபாண்ட்வாமயஜ்வராந்| ஶ்வித்ரஂ ப்லீஹாநமுந்மாதஂ கதமேதத்வ்யபோஹதி||௧௦௯|| இதி நீலிந்யாத்யஂ கதம்|

நீலிநீத்யாதௌ கல்கோ ந ஶ்ரூயதே, கல்காபாவே ச பாகஜ்ஞாநஂ நாஸ்தி, பாகஸ்ய ஹி மத்வாதிநா த்ரைவித்யமுக்தஂ, தஸ்மாத் கல்காநபிதாநேऽபி பாகஜ்ஞாநார்தமபி கல்கோ தேயஃ; ஸ ச க்வாதத்ரவ்யைரேவ யோக்யதயா ஸாந்நித்யாச்ச தேய இதி வதந்தி| மைவஂ, விசித்ரத்வாத்கதாதிஸாதநஶக்தேஃ யதோக்தே யதோக்தமேவ பரஂ ஜ்ஞே(தே)யஂ நத்வநுக்தஂ கல்பநீயஂ; கல்பநாயாஂ ச யுக்திர்நாஸ்த்யேவ, யதோ விநாऽபி கல்கதாநஂ க்வாதாதித்ரவேண ஸ்நேஹபாகோ பவத்யேவ, விநாऽபி கல்கஂ ஸ்நேஹபாகஜ்ஞாநஸ்யோக்தத்வாத்; தஸ்மாதாசார்யேண யதோக்தஂ ததைவ கார்யம்| அத்ர விரிக்தஸ்ய பேயாதிக்ரமமௌத்ஸர்கிகஂ பாதயித்வா ரஸபோஜநஂ ப்ரயோகஸாத்ம்யத்வாதுச்யதே; யதா- ஆவர்தகீகதவிரிக்தஸ்ய காஞ்ஜிககோத்ரவாந்நபோஜநம் (அ. ஸஂ. சி. அ. ௨௧)||௧௦௫-௧௦௯||

Adhikarana 44 (110-113) · Śloka 113

குக்குடாஶ்ச மயூராஶ்ச தித்திரிக்ரௌஞ்சவர்தகாஃ| ஶாலயோ மதிரா ஸர்பிர்வாதகுல்மபிஷக்ஜிதம்||௧௧௦|| ஹிதமுஷ்ணஂ த்ரவஂ ஸ்நிக்தஂ போஜநஂ வாதகுல்மிநாம்| ஸமண்டவாருணீபாநஂ பக்வஂ வா தாந்யகைர்ஜலம்||௧௧௧|| மந்தேऽக்நௌ வர்ததே குல்மோ தீப்தே சாக்நௌ ப்ரஶாம்யதி| தஸ்மாந்நா நாதிஸௌஹித்யஂ குர்யாந்நாதிவிலங்கநம்||௧௧௨|| ஸர்வத்ர குல்மே ப்ரதமஂ ஸ்நேஹஸ்வேதோபபாதிதே| யா க்ரியா க்ரியதே ஸித்திஂ ஸா யாதி ந விரூக்ஷிதே||௧௧௩||

குக்குடேத்யாதிநா குல்மிநேऽந்நபாநஂ விதீயதே| அதிஸௌஹித்யமதிலங்கநஂ சோபயோரப்யக்நிவதஹேதுதயா வர்ஜிதம்| யதுக்தஂ- “நாபோஜநேந காயாக்நிர்தீப்யதே நாதிபோஜநாத்” (சி.அ.௧௫) இத்யாதி||௧௧௦-௧௧௩||

Adhikarana 45 (114-117) · Śloka 117

பிஷகாத்யயிகஂ புத்த்வா பித்தகுல்மமுபாசரேத்| வைரேசநிகஸித்தேந ஸர்பிஷா திக்தகேந வா||௧௧௪|| ரோஹிணீகடுகாநிம்பமதுகத்ரிபலாத்வசஃ| கர்ஷாஂஶாஸ்த்ராயமாணா ச படோலத்ரிவதோஃ பலே||௧௧௫|| த்வே பலே ச மஸூராணாஂ ஸாத்யமஷ்டகுணேऽம்பஸி| ஶதாச்சேஷஂ கதஸமஂ ஸர்பிஷஶ்ச சதுஷ்பலம்||௧௧௫|| பிபேத் ஸம்மூர்ச்சிதஂ தேந குல்மஃ ஶாம்யதி பைத்திகஃ| ஜ்வரஸ்தஷ்ணா ச ஶூலஂ ச ப்ரமோ மூர்ச்சாऽருசிஸ்ததா||௧௧௭|| இதி ரோஹிண்யாத்யஂ கதம்|

ரோஹிணீ கடுகா கடுரோஹிணீ| கர்ஷாஂஶா இதி கர்ஷப்ரமாணாஃ| படோலத்ரிவதோஃ பலே இதி வசநாத் ப்ரத்யேகஂ பலம்| அஷ்டகுணே இதி கதாதஷ்டகுணே| கதஸமமிதி கதஂ சதுஷ்பலமத்ரோக்தஂ; தேந க்வாதகதாப்யாமஷ்டபலஂ பேயம்; அஷ்டபலீ ச மாத்ரா குல்மோக்தத்வாதேவ பவதி| யதுக்தஂ- “குல்மிநஃ ஸர்பதஷ்டாஶ்ச விஸர்போபஹதாஶ்ச யே| தேஷாஂ மாத்ரா விநிர்திஷ்டா பலாந்யஷ்டௌ விஶேஷதஃ” இதி||௧௧௪-௧௧௭||

Adhikarana 46 (118-121) · Śloka 121

ஜலே தஶகுணே ஸாத்யஂ த்ராயமாணாசதுஷ்பலம்| பஞ்சபாகஸ்திதஂ பூதஂ கல்கைஃ ஸஂயோஜ்ய கார்ஷிகைஃ||௧௧௮|| ரோஹிணீ கடுகா முஸ்தா த்ராயமாணா துராலபா| கல்கைஸ்தாமலகீவீராஜீவந்தீசந்தநோத்பலைஃ||௧௧௯|| ரஸஸ்யாமலகாநாஂ ச க்ஷீரஸ்ய ச கதஸ்ய ச| பலாநி பதகஷ்டாஷ்டௌ தத்த்வா ஸம்யக்விபாசயேத்||௧௨௦|| பித்தரக்தபவஂ குல்மஂ வீஸர்பஂ பைத்திகஂ ஜ்வரம்| ஹத்ரோகஂ காமலாஂ குஷ்டஂ ஹந்யாதேதத்கதோத்தமம்||௧௨௧|| இதி த்ராயமாணாத்யஂ கதம்|

சதுஷ்பலாயாஂ த்ராயமாணாயாஂ தஶகுணஂ ஜலஂ சத்வாரிஂஶத்பலாநி தேயம்| கல்கைரிதி தாமலக்யாதிகல்கைஃ, கடுரோஹிண்யாதீநாஂ ச கல்கைரிதி யோஜநீயம்||௧௧௮-௧௨௧||

Adhikarana 47 (122) · Śloka 122

ரஸேநாமலகேக்ஷூணாஂ கதபாதஂ விபாசயேத்| பத்யாபதஂ பிபேத்ஸர்பிஸ்தத்ஸித்தஂ பித்தகுல்மநுத்||௧௨௨|| இத்யாமலகாத்யஂ கதம்|

கதபாதமிதி ஸமுதிதாமலகேக்ஷுரஸாபேக்ஷயா கதஸ்ய பாதிகத்வம்| பத்யாபாதமித்யத்ர ஹரீதக்யா குருத்வேந கதாபேக்ஷயா பாதத்வேநாஷ்டமோ பாகோ பவதி; ஏகே து “யதஶ்ச பாதநிர்தேஶஶ்சதுர்பாகஸ்ததஸ்து ஸஃ” (க.அ.௧௨) இதி வசநாச்சதுர்தமேவ பாகஂ ப்ரஸ்தே கதேऽஷ்டபலரூபஂ வதந்தி||௧௨௨||

Adhikarana 48 (123-125) · Śloka 125

த்ராக்ஷாஂ மதூகஂ கர்ஜூரஂ விதாரீஂ ஸஶதாவரீம்| பரூஷகாணி த்ரிபலாஂ ஸாதயேத்பலஸம்மிதம்||௧௨௩|| ஜலாடகே பாதஶேஷே ரஸமாமலகஸ்ய ச| கதமிக்ஷுரஸஂ க்ஷீரமபயாகல்கபாதிகம்||௧௨௪|| ஸாதயேத்தத்கதஂ ஸித்தஂ ஶர்கராக்ஷௌத்ரபாதிகம்| ப்ரயோகாத் பித்தகுல்மக்நஂ ஸர்வபித்தவிகாரநுத்||௧௨௫|| இதி த்ராக்ஷாத்யஂ கதம்|

த்ராக்ஷாஂ மதூகமித்யாதௌ க்வாதஶேஷஸ்ய ப்ரஸ்தஸ்ய ஸாஹசர்யாத்கதாதீநாமபி ப்ரஸ்தமாநத்வம்||௧௨௩-௧௨௫||

Adhikarana 49 (126-127) · Śloka 127

வஷஂ ஸமூலமாபோத்ய பசேதஷ்டகுணே ஜலே| ஶேஷேऽஷ்டபாகே தஸ்யைவ புஷ்பகல்கஂ ப்ரதாபயேத்||௧௨௬|| தேந ஸித்தஂ கதஂ ஶீதஂ ஸக்ஷௌத்ரஂ பித்தகுல்மநுத்| ரக்தபித்தஜ்வரஶ்வாஸகாஸஹத்ரோகநாஶநம்||௧௨௭|| இதி வாஸாகதம்|

வஷஂ ஸமூலமித்யாதௌ க்வாதஸ்யாஷ்டகுணஜலதாநேऽஷ்டபாகஶேஷத்வமிதி ரக்தபித்தோக்தவாஸாகதாத்விஶேஷஃ| தத்ர ஹி ஸாமாந்யபரிபாஷயா வஷாச்சதுர்குணஂ ஜலஂ சதுர்பாகாவஶிஷ்டஂ ச கஹ்யதே| தேந ப்ரயோகாந்தரத்வாத்ரக்தபித்தோக்தவாஸாகதாதிதேஶோ ந கதஃ| ஸக்ஷௌத்ரமித்யநேந ப்ரக்ஷேபந்யாயாத் பாதிகத்வஂ மதுநஃ||௧௨௬-௧௨௭||

Adhikarana 50 (128-129) · Śloka 129

த்விபலஂ த்ராயமாணாயா ஜலத்விப்ரஸ்தஸாதிதம்| அஷ்டபாகஸ்திதஂ பூதஂ கோஷ்ணஂ க்ஷீரஸமஂ பிபேத்||௧௨௮|| பிபேதுபரி தஸ்யோஷ்ணஂ க்ஷீரமேவ யதாபலம்| தேந நிர்ஹததோஷஸ்ய குல்மஃ ஶாம்யதி பைத்திகஃ||௧௨௯||

யதாபலமிதி யதா விரேசநாதியோகோ ந பவதி||௧௨௮-௧௨௯||

Adhikarana 51 (130) · Śloka 130

த்ராக்ஷாபயாரஸஂ குல்மே பைத்திகே ஸகுடஂ பிபேத்| லிஹ்யாத்கம்பில்லகஂ வாऽபி விரேகார்தஂ மதுத்ரவம்||௧௩௦||

கம்பில்லகஂ குண்டாரோசநிகாம்||௧௩௦||

Adhikarana 52 (131) · Śloka 131

தாஹப்ரஶமநோऽப்யங்கஃ ஸர்பிஷா பித்தகுல்மிநாம்| சந்தநாத்யேந தைலேந தைலேந மதுகஸ்ய வா||௧௩௧||

தைலேந மதுகஸ்ய வேதி மதுகஸாதிதேந தைலேந||௧௩௧||

Adhikarana 53 (132-136) · Śloka 136

யே ச பித்தஜ்வரஹராஃ ஸதிக்தாஃ க்ஷீரபஸ்தயஃ| ஹிதாஸ்தே பித்தகுல்மிப்யோ வக்ஷ்யந்தே யே ச ஸித்திஷு||௧௩௨|| ஶாலயோ ஜாங்கலஂ மாஂஸஂ கவ்யாஜே பயஸீ கதம்| கர்ஜூராமலகஂ த்ராக்ஷாஂ தாடிமஂ ஸபரூஷகம்||௧௩௩|| ஆஹாரார்தஂ ப்ரயோக்தவ்யஂ பாநார்தஂ ஸலிலஂ ஶதம்| பலாவிதாரீகந்தாத்யைஃ பித்தகுல்மசிகித்ஸிதம்||௧௩௪|| ஆமாந்வயே பித்தகுல்மே ஸாமே வா கபவாதிகே| யவாகூபிஃ கடைர்யூஷைஃ ஸந்துக்ஷ்யோऽக்நிர்விலங்கிதே||௧௩௫|| ஶமப்ரகோபௌ தோஷாணாஂ ஸர்வேஷாமக்நிஸஂஶ்ரிதௌ| தஸ்மாதக்நிஂ ஸதா ரக்ஷேந்நிதாநாநி ச வர்ஜயேத்||௧௩௬||

யே ச பித்தஜ்வரஹரா இத்யாதௌ யத்யபி பித்தஜ்வரஹரத்வேந ஸாக்ஷாத்பஸ்தயோ நோக்தாஃ, ததாऽபி படோலாதய ஏவ யே திக்தா பஸ்தய உக்தாஸ்த ஏவ பித்தஜ்வரஹரா பவந்தீதி கத்வேஹோக்தஂ- பித்தஜ்வரஹரா இதி| பித்தஹரா யே ச ஸித்தௌ வக்தவ்யாஸ்தேऽப்யத்ர ஜ்ஞேயாஃ||௧௩௨-௧௩௬||

Adhikarana 54 (137-141) · Śloka 141

வமநஂ வமநார்ஹாய ப்ரதத்யாத் கபகுல்மிநே| ஸ்நிக்தஸ்விந்நஶரீராய குல்மே ஶைதில்யமாகதே||௧௩௭|| பரிவேஷ்ட்ய ப்ரதீப்தாஂஸ்து பல்வஜாநதவா குஶாந்| பிஷக்கும்பே ஸமாவாப்ய குல்மஂ கடமுகே ந்யஸேத்||௧௩௮|| ஸங்கஹீதோ யதா குல்மஸ்ததா கடமதோத்தரேத்| வஸ்த்ராந்தரஂ ததஃ கத்வா பிந்த்யாத்குல்மஂ ப்ரமாணவித்||௧௩௯|| விமார்காஜபதாதர்ஶைர்யதாலாபஂ ப்ரபீடயேத்| மத்நீயாத்குல்மமேவைகஂ ந த்வந்த்ரஹதயஂ ஸ்பஶேத்||௧௪௦|| திலைரண்டாதஸீபீஜஸர்ஷபைஃ பரிலிப்ய ச| ஶ்லேஷ்மகுல்மமயஃபாத்ரைஃ ஸுகோஷ்ணைஃ ஸ்வேதயேத்பிஷக்||௧௪௧||

ஶைதில்யமாகத இதி ஶிதிலதோஷதயா ஶஸ்த்ரநிர்ஹார்யதோஷதாமாபந்நே குல்மே தஂ கடமுகே ந்யஸேத்| கடமந்தநயந்த்ரேண ஸம்யக்கஹீத்வா ப்ரபீடயேத் பிந்த்யாதிதி யோஜநா| அந்த்ரஹதயஸ்ய த்யாகஃ ஸ்புடநாதிபயாத்||௧௩௭-௧௪௧||

Adhikarana 55 (142-146) · Śloka 146

ஸவ்யோஷக்ஷாரலவணஂ தஶமூலீஶதஂ கதம்| கபகுல்மஂ ஜயத்யாஶு ஸஹிங்குபிடதாடிமம்||௧௪௨|| இதி தஶமூலீகதம்| பல்லாதகாநாஂ த்விபலஂ பஞ்சமூலஂ பலோந்மிதம்| ஸாத்யஂ விதாரீகந்தாத்யமாபோத்ய ஸலிலாடகே||௧௪௩|| பாதஶேஷே ரஸே தஸ்மிந் பிப்பலீஂ நாகரஂ வசாம்| விடங்கஂ ஸைந்தவஂ ஹிங்கு யாவஶூகஂ பிடஂ ஶடீம்||௧௪௪|| சித்ரகஂ மதுகஂ ராஸ்நாஂ பிஷ்ட்வா கர்ஷஸமஂ பிஷக்| ப்ரஸ்தஂ ச பயஸோ தத்த்வா கதப்ரஸ்தஂ விபாசயேத்||௧௪௫|| ஏதத்பல்லாதககதஂ கபகுல்மஹரஂ பரம்| ப்லீஹபாண்ட்வாமயஶ்வாஸக்ரஹணீரோககாஸநுத்||௧௪௬|| இதி பல்லாதகாத்யஂ கதம்|

ஸவ்யோஷேத்யாதௌ தஶமூலஸ்ய க்வாதே வ்யோஷாதீநாஂ ஶேஷாணாஂ கல்கைஃ ஸாதிதஂ கதஂ கபகுல்மஂ ஜயதீத்யர்தஃ||௧௪௨-௧௪௬||

Adhikarana 56 (147-148) · Śloka 148

பிப்பலீபிப்பலீமூலசவ்யசித்ரகநாகரைஃ| பலிகைஃ ஸயவக்ஷாரைர்கதப்ரஸ்தஂ விபாசயேத்||௧௪௭|| க்ஷீரப்ரஸ்தஂ ச தத் ஸர்பிஹந்தி குல்மஂ கபாத்மகம்| க்ரஹணீபாண்டுரோகக்நஂ ப்லீஹகாஸஜ்வராபஹம்||௧௪௮|| இதி க்ஷீரஷட்பலகஂ கதம்|

பிப்பல்யாத்யுக்தஂ ஷட்பலஂ கதஂ ஸமேநைவ துக்தேந ஶ்ரபணீயம்| “சதுர்குணே த்ரவே ஸாத்யஂ” இதி வசநாதத்ர த்ரிகுணஂ ஜலஂ ஜ்ஞேயம்||௧௪௭-௧௪௮||

Adhikarana 57 (149-151) · Śloka 151

த்ரிவதாஂ த்ரிபலாஂ தந்தீஂ தஶமூலஂ பலோந்மிதம்| ஜலே சதுர்குணே பக்த்வா சதுர்பாகஸ்திதஂ ரஸம்||௧௪௯|| ஸர்பிரேரண்டஜஂ தைலஂ க்ஷீரஂ சைகத்ர ஸாதயேத்| ஸ ஸித்தோ மிஶ்ரகஸ்நேஹஃ ஸக்ஷௌத்ரஃ கபகுல்மநுத்||௧௫௦|| கபவாதவிபந்தேஷு குஷ்டப்லீஹோதரேஷு ச| ப்ரயோஜ்யோ மிஶ்ரகஃ ஸ்நேஹோ யோநிஶூலேஷு சாதிகம்||௧௫௧|| இதி மிஶ்ரகஃ ஸ்நேஹஃ|

த்ரிவதாமித்யாதௌ பஞ்சதஶபலாநி க்வாத்யாநி; தத்ர சதுர்குணஂ ஜலஂ தேயஂ, பலோல்லேகவிஹிதத்வாத் ஷஷ்டிபலாநி பவந்தி; க்ஷீரமபி ஸாஹசர்யாத் பஞ்சதஶபலம்; ஏததுபயத்ரவபாதஃ ஸ்நேஹோऽத்ர பக்தவ்யஃ| கிஂவா “ஸ்நேஹஸமஂ க்ஷீரஂ” இதி வசநாத் ஸ்நேஹஸமேந க்ஷீரேண க்வாதேந ச பஞ்சதஶபலேந பஞ்சபலஃ ஸ்நேஹோ த்ரவபாதிகஃ கர்தவ்யஃ| ஜதூகர்ணாபிப்ராயாத்து த்ரிவதாதிபஞ்சதஶபலே ப்ரஸ்தமாநோல்லேகேந ப்ரஸ்தசதுஷ்டயஂ ஜலஸ்ய தேயம்| யதஸ்தேந ஸாமாந்யேநைவோக்தஂ- “த்ரிவதாதந்தீத்ரிபலாதஶமூலைஃ ஸமைருருபூகதைலஂ ஸர்பிஶ்ச ஶதஂ பயஸா ஸமமுதாவர்தஶூலாதௌ” இதி||௧௪௯-௧௫௧||

Adhikarana 58 (152-153) · Śloka 153

யதுக்தஂ வாதகுல்மக்நஂ ஸ்ரஂஸநஂ நீலிநீகதம்| த்விகுணஂ தத்விரேகார்தஂ ப்ரயோஜ்யஂ கபகுல்மிநாம்||௧௫௨|| ஸுதாக்ஷீரத்ரவே சூர்ணஂ த்ரிவதாயாஃ ஸுபாவிதம்| கார்ஷிகஂ மதுஸர்பிப்யாஂ லீட்வா ஸாது விரிச்யதே||௧௫௩||

த்விகுணமிதி த்விபலப்ரமாணஂ, தத்ர ஹி கதபலஂ பேயமுக்தம்||௧௫௨-௧௫௩||

Adhikarana 59 (154-160) · Śloka 160

ஜலத்ரோணே விபக்தவ்யா விஂஶதிஃ பஞ்ச சாபயாஃ| தந்த்யாஃ பலாநி தாவந்தி சித்ரகஸ்ய ததைவ ச||௧௫௪|| அஷ்டபாகாவஶேஷஂ து ரஸஂ பூதமதிக்ஷிபேத்| தந்தீஸமஂ குடஂ பூதஂ க்ஷிபேத்தத்ராபயாஶ்ச தாஃ||௧௫௫|| தைலார்தகுடவஂ சைவ த்ரிவதாயாஶ்சதுஷ்பலம்| சூர்ணிதஂ பலமேகஂ து பிப்பலீவிஶ்வபேஷஜம்||௧௫௬|| தத் ஸாத்யஂ லேஹவச்சீதே தஸ்மிஂஸ்தைலஸமஂ மது| க்ஷிபேச்சூர்ணபலஂ சைகஂ த்வகேலாபத்ரகேஶராத்||௧௫௭|| ததோ லேஹபலஂ லீட்வா ஜக்த்வா சைகாஂ ஹரீதகீம்| ஸுகஂ விரிச்யதே ஸ்நிக்தோ தோஷப்ரஸ்தமநாமயம்||௧௫௮|| குல்மஂ ஶ்வயதுமர்ஶாஂஸி பாண்டுரோகமரோசகம்| ஹத்ரோகஂ க்ரஹணீதோஷஂ காமலாஂ விஷமஜ்வரம்||௧௫௯|| குஷ்டஂ ப்லீஹாநமாநாஹமேஷா ஹந்யுபஸேவிதா| நிரத்யயஃ க்ரமஶ்சாஸ்யா த்ரவோ மாஂஸரஸௌதநஃ||௧௬௦|| இதி தந்தீஹரீதகீ|

தைலார்தகுடவமிதி தைலஂ சதுஷ்பலம்| லேஹவதிதி லேஹபாகலக்ஷணேந பக்தவ்யமித்யர்தஃ| இஹ சதுர்ஜாதகாந்மிலிதாத் பலம்| தோஷப்ரஸ்தமிதி ஸார்தத்ரயோதஶபலஂ; உக்தஂ ஹி போஜேந- “வமநே ச விரேகே ச ததா ஶோணிதமோக்ஷணே| ஸார்தத்ரயோதஶபலஂ ப்ரஸ்தமாஹுர்மநீஷிணஃ” இதி||௧௫௪-௧௬௦||

Adhikarana 60 (161-168) · Śloka 168

ஸித்தாஃ ஸித்திஷு வக்ஷ்யந்தே நிரூஹாஃ கபகுல்மிநாம்| அரிஷ்டயோகாஃ ஸித்தாஶ்ச க்ரஹண்யர்ஶஶ்சிகித்ஸிதே||௧௬௧|| யச்சூர்ணஂ குடிகா யாஶ்ச விஹிதா வாதகுல்மிநாம்| த்விகுணக்ஷாரஹிங்க்வம்லவேதஸாஸ்தாஃ கபே ஹிதாஃ||௧௬௨|| ய ஏவ க்ரஹணீதோஷே க்ஷாராஸ்தே கபகுல்மிநாம்| ஸித்தா நிரத்யயாஃ ஶஸ்தா தாஹஸ்த்வந்தே ப்ரஶஸ்யதே||௧௬௩|| ப்ரபுராணாநி தாந்யாநி ஜாங்கலா மகபக்ஷிணஃ| கௌலத்தோ முத்கயூஷஶ்ச பிப்பல்யா நாகரஸ்ய ச||௧௬௪|| ஶுஷ்கமூலகயூஷஶ்ச பில்வஸ்ய வருணஸ்ய ச| சிரபில்வாங்குராணாஂ ச யவாந்யாஶ்சித்ரகஸ்ய ச||௧௬௫|| பீஜபூரகஹிங்க்வம்லவேதஸக்ஷாரதாடிமைஃ| தக்ரேண தைலஸர்பிர்ப்யாஂ வ்யஞ்ஜநாந்யுபகல்பயேத்||௧௬௬|| பஞ்சமூலீஶதஂ தோயஂ புராணஂ வாருணீரஸம்| கபகுல்மீ பிபேத்காலே ஜீர்ணஂ மாத்வீகமேவ வா||௧௬௭|| யவாநீசூர்ணிதஂ தக்ரஂ பிடேந லவணீகதம்| பிபேத் ஸந்தீபநஂ வாதகபமூத்ராநுலோமநம் ||௧௬௮||

க்ரஹண்யர்ஶஶ்சிகித்ஸிதே நிர்திஷ்டா இத்யர்தஃ| தாஹஸ்த்வந்தே இதி வசநேந தாஹஸ்ய க்ரியாந்தராஸித்தாவந்தே ஏவ கர்தவ்யதாமாஹ||௧௬௧-௧௬௮||

Adhikarana 61 (169-171) · Śloka 171

ஸஞ்சிதஃ க்ரமஶோ குல்மோ மஹாவாஸ்துபரிக்ரஹஃ| கதமூலஃ ஸிராநத்தோ யதா கூர்ம இவோந்நதஃ||௧௬௯|| தௌர்பல்யாருசிஹல்லாஸகாஸவம்யரதிஜ்வரைஃ | தஷ்ணாதந்த்ராப்ரதிஶ்யாயைர்யுஜ்யதே ந ஸ ஸித்யதி||௧௭௦|| கஹீத்வா ஸஜ்வரஶ்வாஸஂ வம்யதீஸாரபீடிதம்| ஹந்நாபிஹஸ்தபாதேஷு ஶோபஃ கர்ஷதி குல்மிநம்||௧௭௧||

ஸஞ்சித இத்யாதிநா க்ரமாதஸாத்யதாப்ராப்தஂ குல்மமாஹ| மஹாவாஸ்துபரிக்ரஹ இதி பூரிதேஶவ்யாபகஃ||௧௬௯-௧௭௧||

Adhikarana 62 (172-182) · Śloka 182

ரௌதிரஸ்ய து குல்மஸ்ய கர்பகாலவ்யதிக்ரமே| ஸ்நிக்தஸ்விந்நஶரீராயை தத்யாத் ஸ்நேஹவிரேசநம்||௧௭௨|| பலாஶக்ஷாரபாத்ரே த்வே த்வே பாத்ரே தைலஸர்பிஷோஃ| குல்மஶைதில்யஜநநீஂ பக்த்வா மாத்ராஂ ப்ரயோஜயேத்||௧௭௩|| ப்ரபித்யேத ந யத்யேவஂ தத்யாத்யோநிவிஶோதநம் | க்ஷாரேண யுக்தஂ பலலஂ ஸுதாக்ஷீரேண வா புநஃ||௧௭௪|| ஆப்யாஂ வா பாவிதாந் தத்யாத்யோநௌ கடுகமத்ஸ்யகாந்| வராஹமத்ஸ்யபித்தாப்யாஂ லக்தகாந் வா ஸுபாவிதாந்||௧௭௫|| அதோஹரைஶ்சோர்த்வஹரைர்பாவிதாந் வா ஸமாக்ஷிகைஃ| கிண்வஂ வா ஸகுடக்ஷாரஂ தத்யாத்யோநிவிஶோதநம்||௧௭௬|| ரக்தபித்தஹரஂ க்ஷாரஂ லேஹயேந்மதுஸர்பிஷா| லஶுநஂ மதிராஂ தீக்ஷ்ணாஂ மத்ஸ்யாஂஶ்சாஸ்யை ப்ரதாபயேத்||௧௭௭|| பஸ்திஂ ஸக்ஷீரகோமூத்ரஂ ஸக்ஷாரஂ தாஶமூலிகம்| அதஶ்யமாநே ருதிரே தத்யாத்குல்மப்ரபேதநம்||௧௭௮|| ப்ரவர்தமாநே ருதிரே தத்யாந்மாஂஸரஸௌதநம்| கததைலேந சாப்யங்கஂ பாநார்தஂ தருணீஂ ஸுராம்||௧௭௯|| ருதிரேऽதிப்ரவத்தே து ரக்தபித்தஹரீஃ க்ரியாஃ| கார்யா வாதருகார்தாயாஃ ஸர்வா வாதஹரீஃ புநஃ||௧௮௦|| கததைலாவஸேகாஂஶ்ச தித்திரீஂஶ்சரணாயுதாந்| ஸுராஂ ஸமண்டாஂ பூர்வஂ ச பாநமம்லஸ்ய ஸர்பிஷஃ||௧௮௧|| ப்ரயோஜயேதுத்தரஂ வா ஜீவநீயேந ஸர்பிஷா| அதிப்ரவத்தே ருதிரே ஸதிக்தேநாநுவாஸநம்||௧௮௨||

கர்பகாலவ்யதிக்ரமே இதி தஶமமாஸரூபஸ்ய கர்பகாலஸ்ய வ்யதிக்ரமே| க்ஷாரபாத்ரே இதி க்ஷாரோதகஸ்யாடகத்வயம்| மாத்ராமிதி யோக்யப்ரமாணம்| பலலஂ திலபிஷ்டம்| க்ஷாரஶ்சாத்ர பலாஶக்ஷார ஏவ, ப்ரகதத்வாத்| தாப்யாமிதி க்ஷாரஸுதாக்ஷீராப்யாம்| கடுகமத்ஸ்யஃ ஶபரீ ஶுஷ்கமத்ஸ்யஃ| லக்தகாந் வஸ்த்ராவயவாந்| கிண்வஂ ஸுராபீஜம்| ரக்தபித்தஹரஂ க்ஷாரமிதி நீலோத்பலக்ஷாரம்| அம்லஸ்ய ஸர்பிஷஃ அம்லத்ரவ்யஸாதிதஸ்ய கதஸ்ய| உத்தரஂ போஜநோத்தரகாலஂ பாநஂ, கிஂவோத்தரபஸ்திஃ| ஜீவநீயஂ ஸர்பிர்வாதரக்தே வக்தவ்யம்| ஸதிக்தேந திக்தத்ரவ்யஸாதிதேநாநுவாஸநமிதி||௧௭௨-௧௮௨||

Adhikarana 63 (183-189) · Śloka 189

தத்ர ஶ்லோகாஃ- ஸ்நேஹஃ ஸ்வேதஃ ஸர்பிர்பஸ்திஶ்சூர்ணாநி பஂஹணஂ குடிகாஃ| வமநவிரேகௌ மோக்ஷஃ க்ஷதஜஸ்ய ச வாதகுல்மவதாம்||௧௮௩|| ஸர்பிஃ ஸதிக்தஸித்தஂ க்ஷீரஂ ப்ரஸ்ரஂஸநஂ நிரூஹாஶ்ச| ரக்தஸ்ய சாவஸேசநமாஶ்வாஸநஸஂஶமநயோகாஃ||௧௮௪|| உபநாஹநஂ ஸஶஸ்த்ரஂ பக்வஸ்யாப்யந்தரப்ரபிந்நஸ்ய| ஸஂஶோதநஸஂஶமநே பித்தப்ரபவஸ்ய குல்மஸ்ய||௧௮௫|| ஸ்நேஹஃ ஸ்வேதோ பேதோ லங்கநமுல்லேகநஂ விரேகஶ்ச| ஸர்பிர்பஸ்திர்குடிகாஶ்சூர்ணமரிஷ்டாஶ்ச ஸக்ஷாராஃ||௧௮௬|| குல்மஸ்யாந்தே தாஹஃ கபஜஸ்யாக்ரேऽபநீதரக்தஸ்ய| குல்மஸ்ய ரௌதிரஸ்ய க்ரியாக்ரமஃ ஸ்த்ரீபவஸ்யோக்தஃ||௧௮௭|| பத்யாந்நபாநஸேவா ஹேதூநாஂ வர்ஜநஂ யதாஸ்வஂ ச| நித்யஂ சாக்நிஸமாதிஃ ஸ்நிக்தஸ்ய ச ஸர்வகர்மாணி||௧௮௮|| ஹேதுர்லிங்கஂ ஸித்திஃ க்ரியாக்ரமஃ ஸாத்யதா ந யோகாஶ்ச| குல்மசிகித்ஸிதஸங்க்ரஹ ஏதாவாந் வ்யாஹதோऽக்நிவேஶஸ்ய||௧௮௯||

ஸ்நேஹ இத்யாதிநா புநஃ ஸங்க்ஷேபேண ஸங்க்ரஹஂ கரோதி| யோகாஶ்சேத்யநேந ப்ரத்யேகஂ வாதாதிகுல்மசிகித்ஸிதே ஸங்கஹீதா அபி புநஃ ஸங்க்ரஹாபிதாநேந ஸங்கஹீதாஃ||௧௮௩-௧௮௯||

Adhikarana puShpikA · Śloka 5

இத்யக்நிவேஶகதே தந்த்ரே சரகப்ரதிஸஂஸ்கதே சிகித்ஸிதஸ்தாநே குல்மசிகித்ஸிதஂ நாம பஞ்சமோऽத்யாயஃ||௫||

இதி ஶ்ரீசக்ரபாணிதத்தவிரசிதாயாஂ சரகதாத்பர்யடீகாயாமாயுர்வேததீபிகாயாஂ சிகித்ஸிதஸ்தாநே குல்மசிகித்ஸிதஂ நாம பஞ்சமோऽத்யாயஃ||௫||