Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋ ਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
अथातो हिक्काश्वासचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਕਾਰਣਤ੍ਵਾਦ੍ਧਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸਯੋਃ ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਾਨਨ੍ਤਰਮਭਿਧਾਨਮ੍| ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ ਹਿ- “ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਾਦ੍ਵਿਸਾਚ੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤੇਤੇ ਗਦਾਵਿਮੌ” ਇਤਿ| ਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸੌ ਚ ਸਮਾਨਕਾਰਣਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਤ੍ਵਾਦੇਕਾਧ੍ਯਾਯੇ ਏਵੋਕ੍ਤੌ||੧-੨||
Adhikarana 2 (3-7) · Śloka 7
ਵੇਦਲੋਕਾਰ੍ਥਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਮਾਤ੍ਰੇਯਮਸਿਮੁਤ੍ਤਮਮ੍| ਅਪਚ੍ਛਤ੍ ਸਂਸ਼ਯਂ ਧੀਮਾਨਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਃ ਕਤਾਞ੍ਜਲਿਃ||੩|| ਯ ਇਮੇ ਦ੍ਵਿਵਿਧਾਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਾਸ੍ਤ੍ਰਿਪ੍ਰਕੋਪਣਾਃ| ਰੋਗਾ ਨਾਨਾਤ੍ਮਕਾਸ੍ਤੇਸਾਂ ਕਸ੍ਕੋ ਭਵਤਿ ਦੁਰ੍ਜਯਃ||੪|| ਅਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਸ੍ਯ ਤਦ੍ਵਾਕ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਮਤਿਮਤਾਂ ਵਰਃ| ਉਵਾਚ ਪਰਮਪ੍ਰੀਤਃ ਪਰਮਾਰ੍ਥਵਿਨਿਸ਼੍ਚਯਮ੍||੫|| ਕਾਮਂ ਪ੍ਰਾਣਹਰਾ ਰੋਗਾ ਬਹਵੋ ਨ ਤੁ ਤੇ ਤਥਾ| ਯਥਾ ਸ਼੍ਵਾਸਸ਼੍ਚ ਹਿਕ੍ਕਾ ਚ ਪ੍ਰਾਣਾਨਾਸ਼ੁ ਨਿਕਨ੍ਤਤਃ||੬|| ਅਨ੍ਯੈਰਪ੍ਯੁਪਸਸ੍ਟਸ੍ਯ ਰੋਗੈਰ੍ਜਨ੍ਤੋਃ ਪਥਗ੍ਵਿਧੈਃ| ਅਨ੍ਤੇ ਸਞ੍ਜਾਯਤੇ ਹਿਕ੍ਕਾ ਸ਼੍ਵਾਸੋ ਵਾ ਤੀਵ੍ਰਵੇਦਨਃ||੭||
वेदलोकार्थतत्त्वज्ञमात्रेयमृषिमुत्तमम्| अपृच्छत् संशयं धीमानग्निवेशः कृताञ्जलिः||३|| य इमे द्विविधाः प्रोक्तास्त्रिदोषास्त्रिप्रकोपणाः| रोगा नानात्मकास्तेषां कस्को भवति दुर्जयः||४|| अग्निवेशस्य तद्वाक्यं श्रुत्वा मतिमतां वरः| उवाच परमप्रीतः परमार्थविनिश्चयम्||५|| कामं प्राणहरा रोगा बहवो न तु ते तथा| यथा श्वासश्च हिक्का च प्राणानाशु निकृन्ततः||६|| अन्यैरप्युपसृष्टस्य रोगैर्जन्तोः पृथग्विधैः| अन्ते सञ्जायते हिक्का श्वासो वा तीव्रवेदनः||७||
🔊 Audio coming soon
ਵੈਦਿਕਂ ਲੌਕਿਕਂ ਚ ਅਰ੍ਥਤਤ੍ਤ੍ਵਂ ਜਾਨਾਤੀਤਿ ਵੇਦਲੋਕਾਰ੍ਥਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਃ| ਦ੍ਵਿਵਿਧਾ ਇਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਸਾਮਾਨ੍ਯਭੇਦੇਨ; ਕਿਂਵਾ ਮਦੁਦਾਰੁਣਭੇਦੇਨ, ਨਿਜਾਨਿਜਭੇਦੇਨ ਚ| ਤ੍ਰਿਦੋਸਾ ਇਤਿ ਵਾਤਾਦਿਭਿਃ ਪਥਙ੍ਮਿਲਿਤੈਰ੍ਵਾ| ਤ੍ਰਿਪ੍ਰਕੋਪਣਾ ਇਤਿ ਅਸਾਤ੍ਮ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਸਂਯੋਗਪਰਿਣਾਮਪ੍ਰਜ੍ਞਾਪਰਾਧਕਾਰਣਕਾਃ| ਕਾਮਮਿਤਿ ਅਨੁਮਤੌ| ਬਹਵ ਇਤਿ ਜ੍ਵਰ-ਸ਼ਙ੍ਖਕ-ਰੋਹਿਣ੍ਯਾਦਯਃ| ਯਥਾ ਸ਼੍ਵਾਸਸ਼੍ਚ ਹਿਕ੍ਕਾ ਚੇਤ੍ਯਨੇਨ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਪ੍ਰਾਣਹਾਰਿਤ੍ਵਂ ਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸਯੋਰ੍ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਅਨ੍ਤੇ ਇਤਿ ਮਰਣਸਮਯੇ| ਸਞ੍ਜਾਯਤੇ ਇਤਿ ਅਵਸ਼੍ਯਂ ਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸਯੋਰਨ੍ਯਤਰੋ ਜਾਯਤੇ||੩-੭||
Adhikarana 3 (8-9) · Śloka 9
ਕਫਵਾਤਾਤ੍ਮਕਾਵੇਤੌ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਥਾਨਸਮੁਦ੍ਭਵੌ| ਹਦਯਸ੍ਯ ਰਸਾਦੀਨਾਂ ਧਾਤੂਨਾਂ ਚੋਪਸ਼ੋਸਣੌ||੮|| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਸਾਧਾਰਣਾਵੇਤੌ ਮਤੌ ਪਰਮਦੁਰ੍ਜਯੌ| ਮਿਥ੍ਯੋਪਚਰਿਤੌ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੌ ਹਤ ਆਸ਼ੀਵਿਸਾਵਿਵ||੯||
कफवातात्मकावेतौ पित्तस्थानसमुद्भवौ| हृदयस्य रसादीनां धातूनां चोपशोषणौ||८|| तस्मात् साधारणावेतौ मतौ परमदुर्जयौ| मिथ्योपचरितौ क्रुद्धौ हत आशीविषाविव||९||
🔊 Audio coming soon
ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਥਾਨਸਮੁਦ੍ਭਵਾਵਿਤ੍ਯਨੇਨ ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਯੋਰ੍ਧ੍ਵਸ੍ਥਾਨਸਮ੍ਬਨ੍ਧ ਏਵ, ਨਤੁ ਵਾਤਕਫਵਦਾਰਮ੍ਭਕਤ੍ਵਮਿਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ; ਪਿਤ੍ਤਸ੍ਥਾਨਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਮਾਸ਼ਯੋਭਿਪ੍ਰੇਤਃ| ਸਾਧਾਰਣਾਵਿਤਿ ਪ੍ਰਾਯਸ੍ਤੁਲ੍ਯਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍| ਆਸ਼ੀਵਿਸਾਵਿਵ ਦਸ੍ਟਿਨਿਃਸ਼੍ਵਾਸਵਿਸਸਰ੍ਪਾਵਿਵ| ਮਿਥ੍ਯੋਪਰਿਤੋਨ੍ਯੋਪਿ ਰੋਗੋ ਹਨ੍ਤਿ, ਤਦਿਹਾਸ਼ੀਵਿਸਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤੇਨ ਮਿਥ੍ਯੋਪਚਾਰੇ ਸਤਿ ਸ਼ੀਘ੍ਰਹਨ੍ਤਤ੍ਵਮਾਹ||੮-੯||
Adhikarana 4 (10-16) · Śloka 16
ਪਥਕ੍ ਪਞ੍ਚਵਿਧਾਵੇਤੌ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟੌ ਰੋਗਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ| ਤਯੋਃ ਸ਼ਣੁ ਸਮੁਤ੍ਥਾਨਂ ਲਿਙ੍ਗਂ ਚ ਸਭਿਸਗ੍ਜਿਤਮ੍||੧੦|| ਰਜਸਾ ਧੂਮਵਾਤਾਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ੀਤਸ੍ਥਾਨਾਮ੍ਬੁਸੇਵਨਾਤ੍| ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਦ੍ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਧਰ੍ਮਾਧ੍ਵਰੂਕ੍ਸਾਨ੍ਨਵਿਸਮਾਸ਼ਨਾਤ੍||੧੧|| ਆਮਪ੍ਰਦੋਸਾਦਾਨਾਹਾਦ੍ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਦਤ੍ਯਪਤਰ੍ਪਣਾਤ੍| ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਾਨ੍ਮਰ੍ਮਣੋ ਘਾਤਾਦ੍ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਾਚ੍ਛੁਦ੍ਧ੍ਯਤਿਯੋਗਤਃ||੧੨|| ਅਤੀਸਾਰਜ੍ਵਰਚ੍ਛਰ੍ਦਿਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਕ੍ਸਤਕ੍ਸਯਾਤ੍| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਾਦੁਦਾਵਰ੍ਤਾਦ੍ਵਿਸੂਚ੍ਯਲਸਕਾਦਪਿ||੧੩|| ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਾਦ੍ਵਿਸਾਚ੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤੇਤੇ ਗਦਾਵਿਮੌ| ਨਿਸ੍ਪਾਵਮਾਸਪਿਣ੍ਯਾਕਤਿਲਤੈਲਨਿਸੇਵਣਾਤ੍||੧੪|| ਪਿਸ੍ਟਸ਼ਾਲੂਕਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਿਵਿਦਾਹਿਗੁਰੁਭੋਜਨਾਤ੍| ਜਲਜਾਨੂਪਪਿਸ਼ਿਤਦਧ੍ਯਾਮਕ੍ਸੀਰਸੇਵਨਾਤ੍||੧੫|| ਅਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦ੍ਯੁਪਚਾਰਾਚ੍ਚ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਾਨਾਂ ਚ ਸੇਵਨਾਤ੍| ਕਣ੍ਠੋਰਸਃ ਪ੍ਰਤੀਘਾਤਾਦ੍ਵਿਬਨ੍ਧੈਸ਼੍ਚ ਪਥਗ੍ਵਿਧੈਃ||੧੬||
पृथक् पञ्चविधावेतौ निर्दिष्टौ रोगसङ्ग्रहे| तयोः शृणु समुत्थानं लिङ्गं च सभिषग्जितम्||१०|| रजसा धूमवाताभ्यां शीतस्थानाम्बुसेवनात्| व्यायामाद्ग्राम्यधर्माध्वरूक्षान्नविषमाशनात्||११|| आमप्रदोषादानाहाद्रौक्ष्यादत्यपतर्पणात्| दौर्बल्यान्मर्मणो घाताद्द्वन्द्वाच्छुद्ध्यतियोगतः||१२|| अतीसारज्वरच्छर्दिप्रतिश्यायक्षतक्षयात्| रक्तपित्तादुदावर्ताद्विसूच्यलसकादपि||१३|| पाण्डुरोगाद्विषाच्चैव प्रवर्तेते गदाविमौ| निष्पावमाषपिण्याकतिलतैलनिषेवणात्||१४|| पिष्टशालूकविष्टम्भिविदाहिगुरुभोजनात्| जलजानूपपिशितदध्यामक्षीरसेवनात्||१५|| अभिष्यन्द्युपचाराच्च श्लेष्मलानां च सेवनात्| कण्ठोरसः प्रतीघाताद्विबन्धैश्च पृथग्विधैः||१६||
🔊 Audio coming soon
ਪਥਗਿਤਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਪਞ੍ਚਵਿਧੌ| ਰੋਗਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਇਤਿ ਅਸ੍ਟੋਦਰੀਯੇ| ਅਤ੍ਰ ਚ ਰਜਸੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪ੍ਰਾਯੋ ਵਾਤਪ੍ਰਕੋਪਕਗਣੋ ਵਿਚ੍ਛਿਦ੍ਯੋਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤੇਤਿ ਗਦਾਵਿਮਾਵਿਤ੍ਯਨ੍ਤੇਨ, ਨਿਸ੍ਪਾਵੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਕਫਕਾਰਣਤਯਾ ਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸਯੋਃ ਕਫਪ੍ਰਕੋਪਕਹੇਤੁਗਣੋਭਿਹਿਤਃ; ਤਦਨੇਨ ਵਾਤਜਨਕਕਫਜਨਕਹੇਤੁਵਰ੍ਗਦ੍ਵਯਵਿਚ੍ਛੇਦਪਾਠੇਨ ਵਾਤਕਫਯੋਰਤ੍ਰ ਸ੍ਵਹੇਤੁਕੁਪਿਤਤ੍ਵੇਨ ਸ੍ਵਾਤਨ੍ਤ੍ਰ੍ਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ, ਨਾਨੁਬਨ੍ਧਰੂਪਤ੍ਵਮ੍||੧੦-੧੬||
Adhikarana 5 (17) · Śloka 18
ਮਾਰੁਤਃ ਪ੍ਰਾਣਵਾਹੀਨਿ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸ੍ਯਾਵਿਸ਼੍ਯ ਕੁਪ੍ਯਤਿ| ਉਰਃਸ੍ਥਃ ਕਫਮੁਦ੍ਧੂਯ ਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸਾਨ੍ ਕਰੋਤਿ ਸਃ||੧੭|| ਘੋਰਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਣੋਪਰੋਧਾਯ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਪਞ੍ਚ ਪਞ੍ਚ ਚ|੧੮|
मारुतः प्राणवाहीनि स्रोतांस्याविश्य कुप्यति| उरःस्थः कफमुद्धूय हिक्काश्वासान् करोति सः||१७|| घोरान् प्राणोपरोधाय प्राणिनां पञ्च पञ्च च|१८|
🔊 Audio coming soon
ਮਾਰੁਤਃ ਪ੍ਰਾਣਵਾਹੀਨਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਮ੍ਪ੍ਤਾਪ੍ਤਿਮਾਹ| ਇਯਂ ਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸਯੋਃ ਸਾਧਾਰਣੀ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਃ, ਵੈਸ਼ੇਸਿਕੀਂ ਚਾਗ੍ਰੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ| ਪ੍ਰਾਣੋਪਰੋਧਾਯੇਤਿ ਪ੍ਰਾਯਃ ਪ੍ਰਾਣਹਰਣਾਯੇਤਿ ਪ੍ਰਾਯਃ ਪ੍ਰਾਣਹਰਣਾਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪਞ੍ਚ ਪਞ੍ਚ ਚੇਤਿ ਹਿਕ੍ਕਾਃ ਪਸ਼੍ਚ, ਸ਼੍ਵਾਸਾਃ ਪਞ੍ਚ, ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੭||-
Adhikarana 6 (18-20) · Śloka 20
ਉਭਯੋਃ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਣਿ ਸ਼ਣੁ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮ੍ਯਤਃ ਪਰਮ੍||੧੮|| ਕਣ੍ਠੋਰਸੋਰ੍ਗੁਰੁਤ੍ਵਂ ਚ ਵਦਨਸ੍ਯ ਕਸਾਯਤਾ| ਹਿਕ੍ਕਾਨਾਂ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਣਿ ਕੁਕ੍ਸੇਰਾਟੋਪ ਏਵ ਚ||੧੯|| ਆਨਾਹਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲਂ ਚ ਪੀਡਨਂ ਹਦਯਸ੍ਯ ਚ| ਪ੍ਰਾਣਸ੍ਯ ਚ ਵਿਲੋਮਤ੍ਵਂ ਸ਼੍ਵਾਸਾਨਾਂ ਪੂਰ੍ਵਲਕ੍ਸਣਮ੍||੨੦||
उभयोः पूर्वरूपाणि शृणु वक्ष्याम्यतः परम्||१८|| कण्ठोरसोर्गुरुत्वं च वदनस्य कषायता| हिक्कानां पूर्वरूपाणि कुक्षेराटोप एव च||१९|| आनाहः पार्श्वशूलं च पीडनं हृदयस्य च| प्राणस्य च विलोमत्वं श्वासानां पूर्वलक्षणम्||२०||
🔊 Audio coming soon
ਲਕ੍ਸਣਗ੍ਰਹਣਗਹੀਤਂ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਂ ਹਿਕ੍ਕਾਨਾਂ ‘ਕਣ੍ਠੋਰਸੋਃ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ, ਸ਼੍ਵਾਸਾਨਾਮ੍ ‘ਆਨਾਹਃ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾਹ| ਵਿਲੋਮਤ੍ਵਮਿਤਿ ਪਰ੍ਯਾਕੁਲਤ੍ਵਮ੍||੧੮-੨੦||
Adhikarana 7 (21-26) · Śloka 26
ਪ੍ਰਾਣੋਦਕਾਨ੍ਨਵਾਹੀਨਿ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਸਕਫੋਨਿਲਃ| ਹਿਕ੍ਕਾਃ ਕਰੋਤਿ ਸਂਰੁਧ੍ਯ ਤਾਸਾਂ ਲਿਙ੍ਗਂ ਪਥਕ੍ ਸ਼ਣੁ||੨੧|| ਕ੍ਸੀਣਮਾਂਸਬਲਪ੍ਰਾਣਤੇਜਸਃ ਸਕਫੋਨਿਲਃ| ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਸਹਸਾ ਕਣ੍ਠਮੁਚ੍ਚੈਰ੍ਘੋਸਵਤੀਂ ਭਸ਼ਮ੍||੨੨|| ਕਰੋਤਿ ਸਤਤਂ ਹਿਕ੍ਕਾਮੇਕਦ੍ਵਿਤ੍ਰਿਗੁਣਂ ਤਥਾ| ਪ੍ਰਾਣਃ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਮਰ੍ਮਾਣਿ ਸਂਰੁਧ੍ਯੋਸ੍ਮਾਣਮੇਵ ਚ||੨੩|| ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਂ ਮੁਸ੍ਣਾਤਿ ਗਾਤ੍ਰਾਣਾਂ ਸ੍ਤਮ੍ਭਂ ਸਞ੍ਜਨਯਤ੍ਯਪਿ| ਮਾਰ੍ਗਂ ਚੈਵਾਨ੍ਨਪਾਨਾਨਾਂ ਰੁਣਦ੍ਧ੍ਯੁਪਹਤਸ੍ਮਤੇਃ||੨੪|| ਸਾਸ਼੍ਰੁਵਿਪ੍ਲੁਤਨੇਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸ੍ਤਬ੍ਧਸ਼ਙ੍ਖਚ੍ਯੁਤਭ੍ਰੁਵਃ| ਸਕ੍ਤਜਲ੍ਪਪ੍ਰਲਾਪਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਵਤਿਂ ਨਾਧਿਗਚ੍ਛਤਃ||੨੫|| ਮਹਾਮੂਲਾ ਮਹਾਵੇਗਾ ਮਹਾਸ਼ਬ੍ਦਾ ਮਹਾਬਲਾ| ਮਹਾਹਿਕ੍ਕੇਤਿ ਸਾ ਨਣਾਂ ਸਦ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਣਹਰਾ ਮਤਾ||੨੬|| ਇਤਿ ਮਹਾਹਿਕ੍ਕਾ|
प्राणोदकान्नवाहीनि स्रोतांसि सकफोऽनिलः| हिक्काः करोति संरुध्य तासां लिङ्गं पृथक् शृणु||२१|| क्षीणमांसबलप्राणतेजसः सकफोऽनिलः| गृहीत्वा सहसा कण्ठमुच्चैर्घोषवतीं भृशम्||२२|| करोति सततं हिक्कामेकद्वित्रिगुणं तथा| प्राणः स्रोतांसि मर्माणि संरुध्योष्माणमेव च||२३|| सञ्ज्ञां मुष्णाति गात्राणां स्तम्भं सञ्जनयत्यपि| मार्गं चैवान्नपानानां रुणद्ध्युपहतस्मृतेः||२४|| साश्रुविप्लुतनेत्रस्य स्तब्धशङ्खच्युतभ्रुवः| सक्तजल्पप्रलापस्य निर्वृतिं नाधिगच्छतः||२५|| महामूला महावेगा महाशब्दा महाबला| महाहिक्केति सा नॄणां सद्यः प्राणहरा मता||२६|| इति महाहिक्का|
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਾਣੋਦਕੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਹਿਕ੍ਕਾਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਮਾਹ| ਕ੍ਸੀਣਮਾਂਸਬਲਪ੍ਰਾਣਤੇਜਸ ਇਤਿ ਅਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਣੋ ਵਾਯੁਃ, ਉਤ੍ਸਾਹੋ ਵਾ; ਤੇਜੋਗ੍ਨਿਃ| ਉਚ੍ਚੈਰ੍ਗਹੀਤ੍ਵਾ ਘੋਸਵਤੀਮਿਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਦ੍ਵਿਸਨ੍ਤਤਾਂ ਤ੍ਰਿਸਨ੍ਤਤਾਮਨੇਕਗੁਣਾਂ ਵਾ ਕਰੋਤਿ; ਤਤ੍ਰ ਦ੍ਵਿਸਨ੍ਤਤਾ ਏਕੋਪਕ੍ਰਮੇ ਵਾਰਦ੍ਵਯਂ ਭਵਤਿ| ਸਂਰੁਧ੍ਯੋਸ੍ਮਾਣਮਿਤਿ ਦੇਹੋਸ੍ਮਾਣਮ੍| ਸਂਸਕ੍ਤਵਚਨਤਯਾ ਪ੍ਰਲਾਪੋ ਯਸ੍ਯ ਸ ਸਕ੍ਤਜਲ੍ਪਪ੍ਰਲਾਪਃ| ਮਹਾਮੂਲੇਤਿ ਗਮ੍ਭੀਰਾਸ਼੍ਰਯਦੋਸਮੂਲਾ| ਮਹਾਸ਼ਬ੍ਦਤ੍ਵਂ ਚ ਉਚ੍ਚੈਰ੍ਘੋਸਵਤੀਮਿਤ੍ਯਨੇਨੈਵੋਕ੍ਤਮਪਿ ਮਹਾਹਿਕ੍ਕਾਸਞ੍ਜ੍ਞੋਪਾਦਾਨਾਰ੍ਥਮਿਹ ਪੁਨਰੁਕ੍ਤਂ, ਤੇਨ ‘ਮਹਾਹਿਕ੍ਕਾ’ ਇਤਿ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾ||੨੧-੨੬||
Adhikarana 8 (27-30) · Śloka 30
ਹਿਕ੍ਕਤੇ ਯਃ ਪ੍ਰਵਦ੍ਧਸ੍ਤੁ ਕਸ਼ੋ ਦੀਨਮਨਾ ਨਰਃ| ਜਰ੍ਜਰੇਣੋਰਸਾ ਕਚ੍ਛ੍ਰਂ ਗਮ੍ਭੀਰਮਨੁਨਾਦਯਨ੍||੨੭|| ਸਞ੍ਜਮ੍ਭਨ੍ ਸਙ੍ਕ੍ਸਿਪਂਸ਼੍ਚੈਵ ਤਥਾਙ੍ਗਾਨਿ ਪ੍ਰਸਾਰਯਨ੍| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਚੋਭੇ ਸਮਾਯਮ੍ਯ ਕੂਜਨ੍ ਸ੍ਤਮ੍ਭਰੁਗਰ੍ਦਿਤਃ||੨੮|| ਨਾਭੇਃ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਾਦ੍ਵਾਪਿ ਹਿਕ੍ਕਾ ਚਾਸ੍ਯੋਪਜਾਯਤੇ| ਕ੍ਸੋਭਯਨ੍ਤੀ ਭਸ਼ਂ ਦੇਹਂ ਨਾਮਯਨ੍ਤੀਵ ਤਾਮ੍ਯਤਃ||੨੯|| ਰੁਣਦ੍ਧ੍ਯੁਚ੍ਛ੍ਵਾਸਮਾਰ੍ਗਂ ਤੁ ਪ੍ਰਨਸ੍ਟਬਲਚੇਤਸਃ| ਗਮ੍ਭੀਰਾ ਨਾਮ ਸਾ ਤਸ੍ਯ ਹਿਕ੍ਕਾ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ਤਿਕੀ ਮਤਾ||੩੦|| ਇਤਿ ਗਮ੍ਭੀਰਾ ਹਿਕ੍ਕਾ|
हिक्कते यः प्रवृद्धस्तु कृशो दीनमना नरः| जर्जरेणोरसा कृच्छ्रं गम्भीरमनुनादयन्||२७|| सञ्जृम्भन् सङ्क्षिपंश्चैव तथाऽङ्गानि प्रसारयन्| पार्श्वे चोभे समायम्य कूजन् स्तम्भरुगर्दितः||२८|| नाभेः पक्वाशयाद्वाऽपि हिक्का चास्योपजायते| क्षोभयन्ती भृशं देहं नामयन्तीव ताम्यतः||२९|| रुणद्ध्युच्छ्वासमार्गं तु प्रनष्टबलचेतसः| गम्भीरा नाम सा तस्य हिक्का प्राणान्तिकी मता||३०|| इति गम्भीरा हिक्का|
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਰ ਹਿਗਿਤਿ ਕਾਯਤਿ ਸ਼ਬ੍ਦਂ ਕਰੋਤੀਤਿ ਹਿਕ੍ਕਾ| ਗਮ੍ਭੀਰਮਨੁਨਾਦਯਨ੍ਨਿਤਿ ਹਿਕ੍ਕਾਯਾ ਅਨੁ ਗਮ੍ਭੀਰਂ ਸ਼ਬ੍ਦਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍| ਸਙ੍ਕ੍ਸਿਪਨ੍ਨਙ੍ਗਾਨੀਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਗਮ੍ਭੀਰਦੇਸ਼ਭਵਤ੍ਵਾਦ੍ ‘ਗਮ੍ਭੀਰਾ’ ਇਤਿ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾ||੨੭-੩੦||
Adhikarana 9 (31-33) · Śloka 33
ਵ੍ਯਪੇਤਾ ਜਾਯਤੇ ਹਿਕ੍ਕਾ ਯਾਨ੍ਨਪਾਨੇ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧੇ| ਆਹਾਰਪਰਿਣਾਮਾਨ੍ਤੇ ਭੂਯਸ਼੍ਚ ਲਭਤੇ ਬਲਮ੍||੩੧|| ਪ੍ਰਲਾਪਵਮ੍ਯਤੀਸਾਰਤਸ੍ਣਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਵਿਚੇਤਸਃ| ਜਮ੍ਭਿਣੋ ਵਿਪ੍ਲੁਤਾਕ੍ਸਸ੍ਯ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਸ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਨਾਮਿਨਃ||੩੨|| ਪਰ੍ਯਾਧ੍ਮਾਤਸ੍ਯ ਹਿਕ੍ਕਾ ਯਾ ਜਤ੍ਰੁਮੂਲਾਦਸਨ੍ਤਤਾ| ਸਾ ਵ੍ਯਪੇਤੇਤਿ ਵਿਜ੍ਞੇਯਾ ਹਿਕ੍ਕਾ ਪ੍ਰਾਣੋਪਰੋਧਿਨੀ||੩੩|| ਇਤਿ ਵ੍ਯਪੇਤਾ ਹਿਕ੍ਕਾ|
व्यपेता जायते हिक्का याऽन्नपाने चतुर्विधे| आहारपरिणामान्ते भूयश्च लभते बलम्||३१|| प्रलापवम्यतीसारतृष्णार्तस्य विचेतसः| जृम्भिणो विप्लुताक्षस्य शुष्कास्यस्य विनामिनः||३२|| पर्याध्मातस्य हिक्का या जत्रुमूलादसन्तता| सा व्यपेतेति विज्ञेया हिक्का प्राणोपरोधिनी||३३|| इति व्यपेता हिक्का|
🔊 Audio coming soon
ਵ੍ਯਪੇਤਾ ਪਰਿਣਤੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਆਹਾਰਪਰਿਣਾਮਾਨ੍ਤੇ ਇਤਿ ਆਹਾਰਪਰਿਣਾਮੇ ਵਤ੍ਤੇ; ਏਤੇਨਾਹਾਰੇਪਿ ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ, ਅਨ੍ਤੇ ਬਲਵਤੀ ਭਵਤਿ ਤਾਂ ‘ਵ੍ਯਪੇਤਾ’ ਇਤਿ ਸਞ੍ਜ੍ਞਯਾ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਵਿਨਾਮਿਨ ਇਤਿ ਸ਼ਰੀਰਵਿਨਾਮਕਸ੍ਯ| ਅਸਨ੍ਤਤੇਤਿ ਅਨਤਿਦੀਰ੍ਘਾ||੩੧-੩੩||
Adhikarana 10 (34-37) · Śloka 37
ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਵਾਤੋ ਯਦਾ ਕੋਸ੍ਠਾਦ੍ਵ੍ਯਾਯਾਮਪਰਿਘਟ੍ਟਿਤਃ| ਕਣ੍ਠੇ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਤੇ ਹਿਕ੍ਕਾਂ ਤਦਾ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਾਂ ਕਰੋਤਿ ਸਃ||੩੪|| ਅਤਿਦੁਃਖਾ ਨ ਸਾ ਚੋਰਃਸ਼ਿਰੋਮਰ੍ਮਪ੍ਰਬਾਧਿਨੀ| ਨ ਚੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸਾਨ੍ਨਪਾਨਾਨਾਂ ਮਾਰ੍ਗਮਾਵਤ੍ਯ ਤਿਸ੍ਠਤਿ||੩੫|| ਵਦ੍ਧਿਮਾਯਸ੍ਯਤੋ ਯਾਤਿ ਭੁਕ੍ਤਮਾਤ੍ਰੇ ਚ ਮਾਰ੍ਦਵਮ੍| ਯਤਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਤਤ ਏਵ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ||੩੬|| ਹਦਯਂ ਕ੍ਲੋਮ ਕਣ੍ਠਂ ਚ ਤਾਲੁਕਂ ਚ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾ| ਮਦ੍ਵੀ ਸਾ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਹਿਕ੍ਕੇਤਿ ਨਣਾਂ ਸਾਧ੍ਯਾ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾ||੩੭|| ਇਤਿ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਹਿਕ੍ਕਾ|
क्षुद्रवातो यदा कोष्ठाद्व्यायामपरिघट्टितः| कण्ठे प्रपद्यते हिक्कां तदा क्षुद्रां करोति सः||३४|| अतिदुःखा न सा चोरःशिरोमर्मप्रबाधिनी| न चोच्छ्वासान्नपानानां मार्गमावृत्य तिष्ठति||३५|| वृद्धिमायस्यतो याति भुक्तमात्रे च मार्दवम्| यतः प्रवर्तते पूर्वं तत एव निवर्तते||३६|| हृदयं क्लोम कण्ठं च तालुकं च समाश्रिता| मृद्वी सा क्षुद्रहिक्केति नृणां साध्या प्रकीर्तिता||३७|| इति क्षुद्रहिक्का|
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਸੁਦ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਹਿਕ੍ਕਾਮਾਹ| ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਵਾਤਃ ਅਲ੍ਪਵਾਤਃ; ਕੇਚਿਤ੍ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਵਾਤਮੁਦਾਨਮਾਹੁਃ| ਆਯਸ੍ਯਤ ਇਤਿ ਆਯਾਸਂ ਕੁਰ੍ਵਤਃ ਮਾਰ੍ਦਵਂ ਯਾਤੀਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਯਤਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਪੂਰ੍ਵਂ ਤਤ ਏਵ ਨਿਵਰ੍ਤਤ ਇਤਿ ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਮਾਨੈਵ ਨਿਵਰ੍ਤਮਾਨਵੇਗਾ ਭਵਤਿ; ਮਹਾਹਿਕ੍ਕਾਦਿਵਦਨੁਬਦ੍ਧਾ ਨ ਭਵਤਿ; ਉਤ੍ਪਾਦਕਹੇਤੋਰ੍ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਦੇਰੇਵ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ, ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਦਿਨਾ ਹਿਕ੍ਕਾਜਨਕਵਾਤਸ੍ਯ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਸ੍ਯ ਵਿਕ੍ਸੇਪਾਤ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਭਙ੍ਗੇਨੇਤਿ ਭਾਵਃ| ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਵਾਤਜਨਿਤਾਤ੍ਵਾਤ੍ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਾ ਹਿਕ੍ਕਾ||੩੪-੩੭||
Adhikarana 11 (38-41) · Śloka 41
ਸਹਸਾਤ੍ਯਭ੍ਯਵਹਤੈਃ ਪਾਨਾਨ੍ਨੈਃ ਪੀਡਿਤੋਨਿਲਃ| ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਤੇ ਕੋਸ੍ਠਾਨ੍ਮਦ੍ਯੈਰ੍ਵਾਤਿਮਦਪ੍ਰਦੈਃ||੩੮|| ਤਥਾਤਿਰੋਸਭਾਸ੍ਯਾਧ੍ਵਹਾਸ੍ਯਭਾਰਾਤਿਵਰ੍ਤਨੈਃ| ਵਾਯੁਃ ਕੋਸ੍ਠਗਤੋ ਧਾਵਨ੍ ਪਾਨਭੋਜ੍ਯਪ੍ਰਪੀਡਿਤਃ||੩੯|| ਉਰਃਸ੍ਰੋਤਃ ਸਮਾਵਿਸ਼੍ਯ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਧਿਕ੍ਕਾਂ ਤਤੋਨ੍ਨਜਾਮ੍| ਤਥਾ ਸ਼ਨੈਰਸਮ੍ਬਨ੍ਧਂ ਕ੍ਸੁਵਂਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸ ਹਿਕ੍ਕਤੇ||੪੦|| ਨ ਮਰ੍ਮਬਾਧਾਜਨਨੀ ਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਪ੍ਰਬਾਧਿਨੀ| ਹਿਕ੍ਕਾ ਪੀਤੇ ਤਥਾ ਭੁਕ੍ਤੇ ਸ਼ਮਂ ਯਾਤਿ ਚ ਸਾਨ੍ਨਜਾ||੪੧|| ਇਤ੍ਯਨ੍ਨਜਾ ਹਿਕ੍ਕਾ|
सहसाऽत्यभ्यवहृतैः पानान्नैः पीडितोऽनिलः| ऊर्ध्वं प्रपद्यते कोष्ठान्मद्यैर्वाऽतिमदप्रदैः||३८|| तथाऽतिरोषभाष्याध्वहास्यभारातिवर्तनैः| वायुः कोष्ठगतो धावन् पानभोज्यप्रपीडितः||३९|| उरःस्रोतः समाविश्य कुर्याद्धिक्कां ततोऽन्नजाम्| तथा शनैरसम्बन्धं क्षुवंश्चापि स हिक्कते||४०|| न मर्मबाधाजननी नेन्द्रियाणां प्रबाधिनी| हिक्का पीते तथा भुक्ते शमं याति च साऽन्नजा||४१|| इत्यन्नजा हिक्का|
🔊 Audio coming soon
ਸਹਸੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾਨ੍ਨਜਾਮਾਹ| ਇਯਂ ਚ ਯਦ੍ਯਪਿ ਅਨ੍ਨਜਾ ਉਕ੍ਤਾ, ਤਥਾਪਿ ਦੋਸਾਦਿਜਨਿਤੈਵ| ਪਾਨਭੋਜ੍ਯਪ੍ਰਪੀਡਿਤ ਇਤ੍ਯਨੇਨਾਨ੍ਨਸ੍ਯ ਕਾਰਣਤ੍ਵੇਨੋਕ੍ਤਤ੍ਵਾਦਿਯਮ੍ ‘ਅਨ੍ਨਜਾ’ ਇਤਿਸਞ੍ਜ੍ਞਾ||੩੮-੪੧||
Adhikarana 12 (42-44) · Śloka 44
ਅਤਿਸਞ੍ਚਿਤਦੋਸਸ੍ਯ ਭਕ੍ਤਚ੍ਛੇਦਕਸ਼ਸ੍ਯ ਚ| ਵ੍ਯਾਧਿਭਿਃ ਕ੍ਸੀਣਦੇਹਸ੍ਯ ਵਦ੍ਧਸ੍ਯਾਤਿਵ੍ਯਵਾਯਿਨਃ||੪੨|| ਆਸਾਂ ਯਾ ਸਾ ਸਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਹਿਕ੍ਕਾ ਹਨ੍ਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਜੀਵਿਤਮ੍| ਯਮਿਕਾ ਚ ਪ੍ਰਲਾਪਾਰ੍ਤਿਤਸ੍ਣਾਮੋਹਸਮਨ੍ਵਿਤਾ||੪੩|| ਅਕ੍ਸੀਣਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਦੀਨਸ਼੍ਚ ਸ੍ਥਿਰਧਾਤ੍ਵਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ਼੍ਚ ਯਃ| ਤਸ੍ਯ ਸਾਧਯਿਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯਾ ਯਮਿਕਾ ਹਨ੍ਤ੍ਯਤੋਨ੍ਯਥਾ||੪੪||
अतिसञ्चितदोषस्य भक्तच्छेदकृशस्य च| व्याधिभिः क्षीणदेहस्य वृद्धस्यातिव्यवायिनः||४२|| आसां या सा समुत्पन्ना हिक्का हन्त्याशु जीवितम्| यमिका च प्रलापार्तितृष्णामोहसमन्विता||४३|| अक्षीणश्चाप्यदीनश्च स्थिरधात्विन्द्रियश्च यः| तस्य साधयितुं शक्या यमिका हन्त्यतोऽन्यथा||४४||
🔊 Audio coming soon
ਅਤੀਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਾਧ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯਵਿਭਾਗਮਾਹ| ਅਤਿਸ਼ਯੇਨ ਸਞ੍ਚਿਤਾ ਦੋਸਾ ਯਸ੍ਯ ਸ ਤਥਾ| ਭਕ੍ਤਚ੍ਛੇਦਕਸ਼ਸ੍ਯੇਤਿ ਅਭੋਜਨਦੁਰ੍ਬਲਸ੍ਯ| ਆਸਾਂ ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਯਾ ਹਿਕ੍ਕਾ ਅਤੀਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਲਕ੍ਸਣਸ੍ਯ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਭਵਤਿ ਸਾ ਜੀਵਿਤਂ ਹਨ੍ਤਿ| ਯਮਿਕਾ ਚੇਤ੍ਯਨੇਨ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਾ ਅਨ੍ਨਜਾ ਚ ਯਾ ਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵੇਨੋਕ੍ਤਾ ਸਾ ਯਮਲਵੇਗੇਨ ਜਾਯਮਾਨਾ ਯਮਿਕਾ ਜ੍ਞੇਯਾ; ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਨੁਵੇਗੇਨ ਯਾ ਜਾਯਮਾਨਾ ਸਾ ਮਹਾਹਿਕ੍ਕਾ, ਸਾ ਸ੍ਵਰੂਪੇਣੈਵਾਸਾਧ੍ਯਾ, ਤਸ੍ਯਾ ਅਤੀਤ੍ਯਾਦਿਯੋਗੇਨਾਸਾਧ੍ਯਤਾਵਿਧਾਨਮਨਰ੍ਥਕਮ੍| ਤਥਾ ਮਹਤ੍ਯਾਦਿਹਿਕ੍ਕਾਨਾਂ ਤਿਸਣਾਮਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਲਕ੍ਸਣਾਨਾਂ ਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਂ, ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਾਨ੍ਨਜਯੋਸ੍ਤੁ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਲਕ੍ਸਣਯੋਰਪਿ ਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਂ, ਮਹਾਹਿਕ੍ਕਾਦਿਤ੍ਰਯਂ ਨਿਸਰ੍ਗਤ ਏਵਾਸਾਧ੍ਯਮ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਬ੍ਰੁਵਤੇ- ਮਹਾਹਿਕ੍ਕਾਦਯੋਪਿ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਸਾਧ੍ਯਾ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯੇਵ, ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍ਤਿਕੇਤਿ ਵਚਨਂ ਪ੍ਰਾਯਃ ਪ੍ਰਾਣਹਰਾ ਇਤ੍ਯਭਿਪ੍ਰਾਯੇਣੋਕ੍ਤਮ੍| ਤਥਾਹਿ ਜਤੂਕਰ੍ਣੇ- “ਆਦ੍ਯਾ ਦੁਃਸਾਧ੍ਯਾ, ਯਮਿਕਾ ਤਸ੍ਣਾਮੋਹਵਤਾਂ ਸਦ੍ਯਃਪ੍ਰਾਣਹਤ੍, ਗਮ੍ਭੀਰਾ ਵ੍ਯਪੇਤੇ ਚ” ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਅਕ੍ਸੀਣ ਇਤਿ ਅਕ੍ਸੀਣਮਾਂਸਃ||੪੨-੪੪||
Adhikarana 13 (45) · Śloka 45
ਯਦਾ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਸਂਰੁਧ੍ਯ ਮਾਰੁਤਃ ਕਫਪੂਰ੍ਵਕਃ| ਵਿਸ੍ਵਗ੍ਵ੍ਰਜਤਿ ਸਂਰੁਦ੍ਧਸ੍ਤਦਾ ਸ਼੍ਵਾਸਾਨ੍ਕਰੋਤਿ ਸਃ||੪੫||
यदा स्रोतांसि संरुध्य मारुतः कफपूर्वकः| विष्वग्व्रजति संरुद्धस्तदा श्वासान्करोति सः||४५||
🔊 Audio coming soon
ਯਦੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸ਼੍ਵਾਸਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਮਾਹ| ਸ੍ਰੋਤਾਂਸੀਤਿ ਪ੍ਰਕਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਣੋਦਕਵਾਹੀਨਿ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ| ਕਫਪੂਰ੍ਵਕ ਇਤਿ ਕਫਪ੍ਰਧਾਨਃ| ਵਿਸ੍ਵਗ੍ਵ੍ਰਜਤਿ ਸਰ੍ਵਤੋ ਗਚ੍ਛਤਿ||੪੫||
Adhikarana 14 (46-48) · Śloka 48
ਉਦ੍ਧੂਯਮਾਨਵਾਤੋ ਯਃ ਸ਼ਬ੍ਦਵਹੁਃਖਿਤੋ ਨਰਃ| ਉਚ੍ਚੈਃ ਸ਼੍ਵਸਿਤਿ ਸਂਰੁਦ੍ਧੋ ਮਤ੍ਤਰ੍ਸਭ ਇਵਾਨਿਸ਼ਮ੍||੪੬|| ਪ੍ਰਨਸ੍ਟਜ੍ਞਾਨਵਿਜ੍ਞਾਨਸ੍ਤਥਾ ਵਿਭ੍ਰਾਨ੍ਤਲੋਚਨਃ| ਵਿਕਤਾਕ੍ਸ੍ਯਾਨਨੋ ਬਦ੍ਧਮੂਤ੍ਰਵਰ੍ਚਾ ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਣਵਾਕ੍||੪੭|| ਦੀਨਃ ਪ੍ਰਸ਼੍ਵਸਿਤਂ ਚਾਸ੍ਯ ਦੂਰਾਦ੍ਵਿਜ੍ਞਾਯਤੇ ਭਸ਼ਮ੍| ਮਹਾਸ਼੍ਵਾਸੋਪਸਸ੍ਟਃ ਸ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਮੇਵ ਵਿਪਦ੍ਯਤੇ||੪੮|| ਇਤਿ ਮਹਾਸ਼੍ਵਾਸਃ|
उद्धूयमानवातो यः शब्दवहुःखितो नरः| उच्चैः श्वसिति संरुद्धो मत्तर्षभ इवानिशम्||४६|| प्रनष्टज्ञानविज्ञानस्तथा विभ्रान्तलोचनः| विकृताक्ष्याननो बद्धमूत्रवर्चा विशीर्णवाक्||४७|| दीनः प्रश्वसितं चास्य दूराद्विज्ञायते भृशम्| महाश्वासोपसृष्टः स क्षिप्रमेव विपद्यते||४८|| इति महाश्वासः|
🔊 Audio coming soon
ਉਦ੍ਧੂਯਮਾਨੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਮਹਾਸ਼੍ਵਾਸਲਕ੍ਸਣਮਾਹ| ਉਦ੍ਧੂਯਮਾਨ ਇਤਿ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਧੂਯਮਾਨਵਾਤਃ| ਉਚ੍ਚੈਰਿਤਿ ਦੀਰ੍ਘਮ੍| ਮਤ੍ਤਰ੍ਸਭਃ ਮਤ੍ਤਬਲੀਵਰ੍ਦਃ| ਦੀਨ ਇਤਿ ਦੀਨਵਤ੍| ‘ਦੀਨਂ ਪ੍ਰਸ਼੍ਵਸਿਤਂ’ ਇਤਿ ਵਾ ਪਾਠਃ; ਤਦਾ ਹਿ ਪ੍ਰਸ਼੍ਵਸਿਤਸ੍ਯ ਦੀਨਤ੍ਵੇ ‘ਦੂਰਾਦ੍ਵਿਜ੍ਞਾਯਤੇ’ ਇਤਿ ਯਦ੍ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ ਤਦਨੁਪਪਨ੍ਨਂ ਸ੍ਯਾਤ੍||੪੬-੪੮||
Adhikarana 15 (49-51) · Śloka 51
ਦੀਰ੍ਘਂ ਸ਼੍ਵਸਿਤਿ ਯਸ੍ਤੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਨ ਚ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹਰਤ੍ਯਧਃ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਵਤਮੁਖਸ੍ਰੋਤਾਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਗਨ੍ਧਵਹਾਰ੍ਦਿਤਃ||੪੯|| ਊਰ੍ਧ੍ਵਦਸ੍ਟਿਰ੍ਵਿਪਸ਼੍ਯਂਸ਼੍ਚ ਵਿਭ੍ਰਾਨ੍ਤਾਕ੍ਸ ਇਤਸ੍ਤਤਃ| ਪ੍ਰਮੁਹ੍ਯਨ੍ ਵੇਦਨਾਰ੍ਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਸ੍ਯੋਰਤਿਪੀਡਿਤਃ||੫੦|| ਊਰ੍ਧ੍ਵਸ਼੍ਵਾਸੇ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤੇ ਹ੍ਯਧਃਸ਼੍ਵਾਸੋ ਨਿਰੁਧ੍ਯਤੇ| ਮੁਹ੍ਯਤਸ੍ਤਾਮ੍ਯਤਸ਼੍ਚੋਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸ਼੍ਵਾਸਸ੍ਤਸ੍ਯੈਵ ਹਨ੍ਤ੍ਯਸੂਨ੍||੫੧|| ਇਤ੍ਯੂਰ੍ਧ੍ਵਸ਼੍ਵਾਸਃ|
दीर्घं श्वसिति यस्तूर्ध्वं न च प्रत्याहरत्यधः| श्लेष्मावृतमुखस्रोताः क्रुद्धगन्धवहार्दितः||४९|| ऊर्ध्वदृष्टिर्विपश्यंश्च विभ्रान्ताक्ष इतस्ततः| प्रमुह्यन् वेदनार्तश्च शुष्कास्योऽरतिपीडितः||५०|| ऊर्ध्वश्वासे प्रकुपिते ह्यधःश्वासो निरुध्यते| मुह्यतस्ताम्यतश्चोर्ध्वं श्वासस्तस्यैव हन्त्यसून्||५१|| इत्यूर्ध्वश्वासः|
🔊 Audio coming soon
ਦੀਰ੍ਘਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨੋਰ੍ਧ੍ਵਸ਼੍ਵਾਸਮਾਹ| ਦੀਰ੍ਘਂ ਸ਼੍ਵਸਿਤਿ ਸ਼੍ਵਾਸਸ੍ਯ ਬਹਿਰ੍ਨਿਰ੍ਗਮਨਂ ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਂ ਕਰੋਤਿ| ਨ ਚ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਹਰਤ੍ਯਧ ਇਤਿ ਸ਼੍ਵਾਸਮਧੋ ਨ ਨਯਤਿ| ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਗਨ੍ਧਵਹਃ ਦੁਸ੍ਟਵਾਯੁਃ| ਸ਼੍ਵਾਸਸ੍ਯ ਦੀਰ੍ਘਕਾਲਮੁਦ੍ਧੂਯਨੇ ਅਧੋਨਯਨੇ ਚੋਕ੍ਤੇ ਹੇਤੁਮਾਹ- ਊਰ੍ਧ੍ਵਸ਼੍ਵਾਸੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ||੪੯-੫੧||
Adhikarana 16 (52-54) · Śloka 54
ਯਸ੍ਤੁ ਸ਼੍ਵਸਿਤਿ ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਂ ਸਰ੍ਵਪ੍ਰਾਣੇਨ ਪੀਡਿਤਃ| ਨ ਵਾ ਸ਼੍ਵਸਿਤਿ ਦੁਃਖਾਰ੍ਤੋ ਮਰ੍ਮਚ੍ਛੇਦਰੁਗਰ੍ਦਿਤਃ||੫੨|| ਆਨਾਹਸ੍ਵੇਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਰ੍ਤੋ ਦਹ੍ਯਮਾਨੇਨ ਬਸ੍ਤਿਨਾ| ਵਿਪ੍ਲੁਤਾਕ੍ਸਃ ਪਰਿਕ੍ਸੀਣਃ ਸ਼੍ਵਸਨ੍ ਰਕ੍ਤੈਕਲੋਚਨਃ||੫੩|| ਵਿਚੇਤਾਃ ਪਰਿਸ਼ੁਸ੍ਕਾਸ੍ਯੋ ਵਿਵਰ੍ਣਃ ਪ੍ਰਲਪਨ੍ਨਰਃ| ਛਿਨ੍ਨਸ਼੍ਵਾਸੇਨ ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਃ ਸ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਪ੍ਰਜਹਾਤ੍ਯਸੂਨ੍||੫੪|| ਇਤਿ ਛਿਨ੍ਨਸ਼੍ਵਾਸਃ|
यस्तु श्वसिति विच्छिन्नं सर्वप्राणेन पीडितः| न वा श्वसिति दुःखार्तो मर्मच्छेदरुगर्दितः||५२|| आनाहस्वेदमूर्च्छार्तो दह्यमानेन बस्तिना| विप्लुताक्षः परिक्षीणः श्वसन् रक्तैकलोचनः||५३|| विचेताः परिशुष्कास्यो विवर्णः प्रलपन्नरः| छिन्नश्वासेन विच्छिन्नः स शीघ्रं प्रजहात्यसून्||५४|| इति छिन्नश्वासः|
🔊 Audio coming soon
ਯਸ੍ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਛਿਨ੍ਨਸ਼੍ਵਾਸਲਕ੍ਸਣਮਾਹ| ਸ਼੍ਵਸਿਤਿ ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮਿਤਿ ਨਿਃਸ਼੍ਵਸ੍ਯ ਪੁਨਃ ਕ੍ਸਣਾਨ੍ਤੇਨ ਸ਼੍ਵਸਿਤਿ| ਨ ਵਾ ਸ਼੍ਵਸਿਤਿ ਨ ਸ਼੍ਵਾਸਂ ਲਭਤੇ| ਮਰ੍ਮਚ੍ਛੇਦਰੂਪਾ ਰੁਕ੍| ਬਸ੍ਤਿਨਿਰੋਧਃ ਮੂਤ੍ਰਨਿਰੋਧ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਰਕ੍ਤੈਕਲੋਚਨਤ੍ਵਮਿਹ ਵ੍ਯਾਧਿਪ੍ਰਭਾਵਾਤ੍| ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਃ ਵਿਮੁਕ੍ਤਸਨ੍ਧਿਬਨ੍ਧਃ| ਏਤੇ ਤ੍ਰਯਃ ਸ਼੍ਵਾਸਾ ਨਿਸਰ੍ਗਤੋਸਾਧ੍ਯਾਃ||੫੨-੫੪||
Adhikarana 17 (55-62) · Śloka 62
ਪ੍ਰਤਿਲੋਮਂ ਯਦਾ ਵਾਯੁਃ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਪ੍ਰਤਿਪਦ੍ਯਤੇ| ਗ੍ਰੀਵਾਂ ਸ਼ਿਰਸ਼੍ਚ ਸਙ੍ਗਹ੍ਯ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣਂ ਸਮੁਦੀਰ੍ਯ ਚ||੫੫|| ਕਰੋਤਿ ਪੀਨਸਂ ਤੇਨ ਰੁਦ੍ਧੋ ਘੁਰ੍ਘੁਰੁਕਂ ਤਥਾ| ਅਤੀਵ ਤੀਵ੍ਰਵੇਗਂ ਚ ਸ਼੍ਵਾਸਂ ਪ੍ਰਾਣਪ੍ਰਪੀਡਕਮ੍||੫੬|| ਪ੍ਰਤਾਮ੍ਯਤ੍ਯਤਿਵੇਗਾਚ੍ਚ ਕਾਸਤੇ ਸਨ੍ਨਿਰੁਧ੍ਯਤੇ| ਪ੍ਰਮੋਹਂ ਕਾਸਮਾਨਸ਼੍ਚ ਸ ਗਚ੍ਛਤਿ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ||੫੭|| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣ੍ਯਮੁਚ੍ਯਮਾਨੇ ਤੁ ਭਸ਼ਂ ਭਵਤਿ ਦੁਃਖਿਤਃ| ਤਸ੍ਯੈਵ ਚ ਵਿਮੋਕ੍ਸਾਨ੍ਤੇ ਮੁਹੂਰ੍ਤਂ ਲਭਤੇ ਸੁਖਮ੍||੫੮|| ਅਥਾਸ੍ਯੋਦ੍ਧ੍ਵਂਸਤੇ ਕਣ੍ਠਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਚ੍ਛਕ੍ਨੋਤਿ ਭਾਸਿਤੁਮ੍| ਨ ਚਾਪਿ ਨਿਦ੍ਰਾਂ ਲਭਤੇ ਸ਼ਯਾਨਃ ਸ਼੍ਵਾਸਪੀਡਿਤਃ||੫੯|| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਤਸ੍ਯਾਵਗਹ੍ਣਾਤਿ ਸ਼ਯਾਨਸ੍ਯ ਸਮੀਰਣਃ| ਆਸੀਨੋ ਲਭਤੇ ਸੌਖ੍ਯਮੁਸ੍ਣਂ ਚੈਵਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ||੬੦|| ਉਚ੍ਛ੍ਰਿਤਾਕ੍ਸੋ ਲਲਾਟੇਨ ਸ੍ਵਿਦ੍ਯਤਾ ਭਸ਼ਮਰ੍ਤਿਮਾਨ੍| ਵਿਸ਼ੁਸ੍ਕਾਸ੍ਯੋ ਮੁਹੁਃ ਸ਼੍ਵਾਸੋ ਮੁਹੁਸ਼੍ਚੈਵਾਵਧਮ੍ਯਤੇ||੬੧|| ਮੇਘਾਮ੍ਬੁਸ਼ੀਤਪ੍ਰਾਗ੍ਵਾਤੈਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲੈਸ਼੍ਚਾਭਿਵਰ੍ਧਤੇ| ਸ ਯਾਪ੍ਯਸ੍ਤਮਕਸ਼੍ਵਾਸਃ ਸਾਧ੍ਯੋ ਵਾ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਵੋਤ੍ਥਿਤਃ||੬੨|| ਇਤਿ ਤਮਕਸ਼੍ਵਾਸਃ|
प्रतिलोमं यदा वायुः स्रोतांसि प्रतिपद्यते| ग्रीवां शिरश्च सङ्गृह्य श्लेष्माणं समुदीर्य च||५५|| करोति पीनसं तेन रुद्धो घुर्घुरुकं तथा| अतीव तीव्रवेगं च श्वासं प्राणप्रपीडकम्||५६|| प्रताम्यत्यतिवेगाच्च कासते सन्निरुध्यते| प्रमोहं कासमानश्च स गच्छति मुहुर्मुहुः||५७|| श्लेष्मण्यमुच्यमाने तु भृशं भवति दुःखितः| तस्यैव च विमोक्षान्ते मुहूर्तं लभते सुखम्||५८|| अथास्योद्ध्वंसते कण्ठः कृच्छ्राच्छक्नोति भाषितुम्| न चापि निद्रां लभते शयानः श्वासपीडितः||५९|| पार्श्वे तस्यावगृह्णाति शयानस्य समीरणः| आसीनो लभते सौख्यमुष्णं चैवाभिनन्दति||६०|| उच्छ्रिताक्षो ललाटेन स्विद्यता भृशमर्तिमान्| विशुष्कास्यो मुहुः श्वासो मुहुश्चैवावधम्यते||६१|| मेघाम्बुशीतप्राग्वातैः श्लेष्मलैश्चाभिवर्धते| स याप्यस्तमकश्वासः साध्यो वा स्यान्नवोत्थितः||६२|| इति तमकश्वासः|
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਤਿਲੋਮਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਤਮਕਸ਼੍ਵਾਸਮਾਹ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣਂ ਸਮੁਦੀਰ੍ਯ ਚੇਤ੍ਯਨੇਨ ਸਾਮਾਨ੍ਯਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤ੍ਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯਾਪਿ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਃ ਪੁਨਰਭਿਧਾਨਾਦਿਹ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਕਾਰਣਤ੍ਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਘੁਰ੍ਘੁਰੁਕਮਿਤਿ ਕਣ੍ਠੇ ਘੁਰ੍ਘੁਰੁਕਸ਼ਬ੍ਦਮ੍| ਸਨ੍ਨਿਰੁਧ੍ਯਤੇ ਇਤਿ ਨਿਸ਼੍ਚੇਸ੍ਟੋ ਭਵਤਿ| ਤਸ੍ਯੈਵ ਚੇਤਿ ‘ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਃ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਆਸੀਨ ਉਪਵਿਸ੍ਟਃ| ਉਚ੍ਛ੍ਰਿਤਾਕ੍ਸ ਇਤਿ ਉਚ੍ਛੂਨਾਕ੍ਸਃ| ਮੁਹੁਸ਼੍ਚੈਵਾਵਧਮ੍ਯਤੇ ਇਤਿ ਕ੍ਸਣਂ ਕ੍ਸਣਂ ਸ਼੍ਵਸਨੇਨ ਵਾਯੁਨਾਵਧਮ੍ਯਤੇ||੫੫-੬੨||
Adhikarana 18 (63-64) · Śloka 64
ਜ੍ਵਰਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਪਰੀਤਸ੍ਯ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਤਮਕਂ ਤੁ ਤਮ੍| ਉਦਾਵਰ੍ਤਰਜੋਜੀਰ੍ਣਕ੍ਲਿਨ੍ਨਕਾਯਨਿਰੋਧਜਃ||੬੩|| ਤਮਸਾ ਵਰ੍ਧਤੇਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸ਼ੀਤੈਸ਼੍ਚਾਸ਼ੁ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ| ਮਜ੍ਜਤਸ੍ਤਮਸੀਵਾਸ੍ਯ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਸਨ੍ਤਮਕਂ ਤੁ ਤਮ੍||੬੪|| ਇਤਿ ਪ੍ਰਤਮਕਸਨ੍ਤਮਕਸ਼੍ਵਾਸੌ|
ज्वरमूर्च्छापरीतस्य विद्यात् प्रतमकं तु तम्| उदावर्तरजोऽजीर्णक्लिन्नकायनिरोधजः||६३|| तमसा वर्धतेऽत्यर्थं शीतैश्चाशु प्रशाम्यति| मज्जतस्तमसीवाऽस्य विद्यात् सन्तमकं तु तम्||६४|| इति प्रतमकसन्तमकश्वासौ|
🔊 Audio coming soon
ਪਿਤ੍ਤਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਜ੍ਜ੍ਵਰਾਦਿਯੋਗੇਨ ਤਮਕਸ੍ਯੈਵ ਪ੍ਰਤਮਕਸਞ੍ਜ੍ਞਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਜ੍ਵਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਦਾਵਰ੍ਤੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪ੍ਰਤਮਕਹੇਤੁਲਕ੍ਸਣੇ ਪ੍ਰਾਹ| ਪ੍ਰਤਮਕ ਏਵ ਸਨ੍ਤਮਕਃ| ਰਜੋ ਧੂਲਿਃ, ਕਾਯਨਿਰੋਧੋ ਵੇਗਾਨਾਂ ਨਿਰੋਧਃ; ਕਿਂਵਾ ਕ੍ਲਿਨ੍ਨਕਾਯੋ ਵਦ੍ਧਃ, ਨਿਰੋਧਃ ਵੇਗਨਿਰੋਧਃ| ਤਮਸੇਤਿ ਅਨ੍ਧਕਾਰੇਣ, ਕਿਂਵਾ ਤਮਸਾ ਤਮੋਗੁਣੇਨ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਤਮਕਸ੍ਯ ਸ਼ੀਤੇਨ ਵਦ੍ਧਿਰੁਕ੍ਤਾ, ਤਥਾਪਿ ਪ੍ਰਤਮਕਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਸਮ੍ਬਨ੍ਧਤ੍ਵਾਤ੍ ‘ਸ਼ੀਤੈਸ਼੍ਚਾਸ਼ੁ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ’ ਇਤਿ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਤਦੁਪਪਨ੍ਨਂ ਭਵਤਿ; ਕਿਂਵਾ ਯਥਾ ਮਦ੍ਯੋਤ੍ਥਵਿਕਾਰਸ੍ਯ ਮਦ੍ਯਂ ਪ੍ਰਸ਼ਮਨਂ ਭਵਤਿ, ਤਥਾ ਸ਼ੀਤਸਮੁਤ੍ਥਸ੍ਯਾਪਿ ਤਦਾਤ੍ਵਮਾਤ੍ਰੇ ਸ਼ੀਤੈਃ ਪ੍ਰਸ਼ਮਨਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਪ੍ਰਤਮਕਸ੍ਤਮਕਭੇਦ ਏਵੇਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਸ਼੍ਵਾਸਾਨਾਂ ਪਞ੍ਚਸਙ੍ਖ੍ਯਾਸਿਦ੍ਧਿਃ||੬੩-੬੪||
Adhikarana 19 (65-67) · Śloka 68
ਰੂਕ੍ਸਾਯਾਸੋਦ੍ਭਵਃ ਕੋਸ੍ਠੇ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰੋ ਵਾਤ ਉਦੀਰਯਨ੍| ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਸ਼੍ਵਾਸੋ ਨ ਸੋਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਦੁਃਖੇਨਾਙ੍ਗਪ੍ਰਬਾਧਕਃ||੬੫|| ਹਿਨਸ੍ਤਿ ਨ ਸ ਗਾਤ੍ਰਾਣਿ ਨ ਚ ਦੁਃਖੋ ਯਥੇਤਰੇ| ਨ ਚ ਭੋਜਨਪਾਨਾਨਾਂ ਨਿਰੁਣਦ੍ਧ੍ਯੁਚਿਤਾਂ ਗਤਿਮ੍||੬੬|| ਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਵ੍ਯਥਾਂ ਨਾਪਿ ਕਾਞ੍ਚਿਦਾਪਾਦਯੇਦ੍ਰੁਜਮ੍| ਸ ਸਾਧ੍ਯ ਉਕ੍ਤੋ ਬਲਿਨਃ ਸਰ੍ਵੇ ਚਾਵ੍ਯਕ੍ਤਲਕ੍ਸਣਾਃ||੬੭|| ਇਤਿ ਸ਼੍ਵਾਸਾਃ ਸਮੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟਾ ਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਸ੍ਵਲਕ੍ਸਣੈਃ|੬੮|
रूक्षायासोद्भवः कोष्ठे क्षुद्रो वात उदीरयन्| क्षुद्रश्वासो न सोऽत्यर्थं दुःखेनाङ्गप्रबाधकः||६५|| हिनस्ति न स गात्राणि न च दुःखो यथेतरे| न च भोजनपानानां निरुणद्ध्युचितां गतिम्||६६|| नेन्द्रियाणां व्यथां नापि काञ्चिदापादयेद्रुजम्| स साध्य उक्तो बलिनः सर्वे चाव्यक्तलक्षणाः||६७|| इति श्वासाः समुद्दिष्टा हिक्काश्चैव स्वलक्षणैः|६८|
🔊 Audio coming soon
ਰੂਕ੍ਸੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਸ਼੍ਵਾਸਮਾਹ| ਰੂਕ੍ਸਾਦਾਯਾਸਾਚ੍ਚ ਉਦ੍ਭਵੋ ਯਸ੍ਯ ਸ ਰੂਕ੍ਸਾਯਾਸੋਦ੍ਭਵਃ| ਕ੍ਸੁਦ੍ਰਵਾਤ ਇਤਿ ਸ੍ਵਲ੍ਪਵਾਤਃ| ਨ ਸੋਤ੍ਯਰ੍ਥਮਿਤਿ ਨਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਦੁਃਖਕਰਃ| ਨ ਦੁਃਖ ਇਤਿ ਨ ਦੁਃਖਸਾਧ੍ਯਃ| ਸਰ੍ਵੇ ਚਾਵ੍ਯਕ੍ਤਲਕ੍ਸਣਾ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵੇਨੋਕ੍ਤਾਨਾਂ ਮਹਾਸ਼੍ਵਾਸਾਦੀਨਾਂ ਵ੍ਯਕ੍ਤਸਰ੍ਵਲਕ੍ਸਣਤਾਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਾਯਾਮੇਵਾਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਸਾਧ੍ਯਤਾਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਯਤਿ||੬੫-੬੭||-
Adhikarana 20 (68-69) · Śloka 69
ਏਸਾਂ ਪ੍ਰਾਣਹਰਾ ਵਰ੍ਜ੍ਯਾ ਘੋਰਾਸ੍ਤੇ ਹ੍ਯਾਸ਼ੁਕਾਰਿਣਃ||੬੮|| ਭੇਸਜੈਃ ਸਾਧ੍ਯਯਾਪ੍ਯਾਂਸ੍ਤੁ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਭਿਸਗੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਉਪੇਕ੍ਸਿਤਾ ਦਹੇਯੁਰ੍ਹਿ ਸ਼ੁਸ੍ਕਂ ਕਕ੍ਸਮਿਵਾਨਲਃ||੬੯||
एषां प्राणहरा वर्ज्या घोरास्ते ह्याशुकारिणः||६८|| भेषजैः साध्ययाप्यांस्तु क्षिप्रं भिषगुपाचरेत्| उपेक्षिता दहेयुर्हि शुष्कं कक्षमिवानलः||६९||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਾਣਹਰਾ ਮਹਾਸ਼੍ਵਾਸਾਦਯਃ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਲਕ੍ਸਣਾ ਵਰ੍ਜ੍ਯਾਃ| ਸਾਧ੍ਯਯਾਪ੍ਯਾਨਿਤਿ ਬਹੁਵਚਨਂ ਸਾਧ੍ਯਯਾਪ੍ਯਭੇਦਬਹੁਤ੍ਵਾਜ੍ਜ੍ਞੇਯਮ੍||੬੮-੬੯||
Adhikarana 21 (70-76) · Śloka 76
ਕਾਰਣਸ੍ਥਾਨਮੂਲੈਕ੍ਯਾਦੇਕਮੇਵ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਦ੍ਵਯੋਰਪਿ ਯਥਾਦਸ੍ਟਮਸਿਭਿਸ੍ਤਨ੍ਨਿਬੋਧਤ||੭੦|| ਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸਾਰ੍ਦਿਤਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਰਾਦੌ ਸ੍ਵੇਦੈਰੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਆਕ੍ਤਂ ਲਵਣਤੈਲੇਨ ਨਾਡੀਪ੍ਰਸ੍ਤਰਸਙ੍ਕਰੈਃ||੭੧|| ਤੈਰਸ੍ਯ ਗ੍ਰਥਿਤਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਸ੍ਰੋਤਃਸ੍ਵਭਿਵਿਲੀਯਤੇ| ਖਾਨਿ ਮਾਰ੍ਦਵਮਾਯਾਨ੍ਤਿ ਤਤੋ ਵਾਤਾਨੁਲੋਮਤਾ||੭੨|| ਯਥਾਦ੍ਰਿਕੁਞ੍ਜੇਸ੍ਵਰ੍ਕਾਂਸ਼ੁਤਪ੍ਤਂ ਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦਤੇ ਹਿਮਮ੍| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਤਪ੍ਤਃ ਸ੍ਥਿਰੋ ਦੇਹੇ ਸ੍ਵੇਦੈਰ੍ਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦਤੇ ਤਥਾ||੭੩|| ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਤਤਸ੍ਤੂਰ੍ਣਂ ਭੋਜਯੇਤ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮੋਦਨਮ੍| ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਨਾਂ ਸ਼ੂਕਰਾਣਾਂ ਵਾ ਰਸੈਰ੍ਦਧ੍ਯੁਤ੍ਤਰੇਣ ਵਾ||੭੪|| ਤਤਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਿ ਸਂਵਦ੍ਧੇ ਵਮਨਂ ਪਾਯਯੇਤ੍ਤੁ ਤਮ੍| ਪਿਪ੍ਪਲੀਸੈਨ੍ਧਵਕ੍ਸੌਦ੍ਰੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਵਾਤਾਵਿਰੋਧਿ ਯਤ੍||੭੫|| ਨਿਰ੍ਹਤੇ ਸੁਖਮਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸ ਕਫੇ ਦੁਸ੍ਟਵਿਗ੍ਰਹੇ| ਸ੍ਰੋਤਃਸੁ ਚ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧੇਸੁ ਚਰਤ੍ਯਵਿਹਤੋਨਿਲਃ||੭੬||
कारणस्थानमूलैक्यादेकमेव चिकित्सितम्| द्वयोरपि यथादृष्टमृषिभिस्तन्निबोधत||७०|| हिक्काश्वासार्दितं स्निग्धैरादौ स्वेदैरुपाचरेत्| आक्तं लवणतैलेन नाडीप्रस्तरसङ्करैः||७१|| तैरस्य ग्रथितः श्लेष्मा स्रोतःस्वभिविलीयते| खानि मार्दवमायान्ति ततो वातानुलोमता||७२|| यथाऽद्रिकुञ्जेष्वर्कांशुतप्तं विष्यन्दते हिमम्| श्लेष्मा तप्तः स्थिरो देहे स्वेदैर्विष्यन्दते तथा||७३|| स्विन्नं ज्ञात्वा ततस्तूर्णं भोजयेत् स्निग्धमोदनम्| मत्स्यानां शूकराणां वा रसैर्दध्युत्तरेण वा||७४|| ततः श्लेष्मणि संवृद्धे वमनं पाययेत्तु तम्| पिप्पलीसैन्धवक्षौद्रैर्युक्तं वाताविरोधि यत्||७५|| निर्हृते सुखमाप्नोति स कफे दुष्टविग्रहे| स्रोतःसु च विशुद्धेषु चरत्यविहतोऽनिलः||७६||
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਭਿਨ੍ਨਯੋਰਪਿ ਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸਯੋਰ੍ਯਥਾ ਸਮਾਨਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਭਵਤਿ ਤਥਾ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ ਸਮਾਨਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਕਾਰਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਾਰਣਂ ਬਾਹ੍ਯਕਾਰਣਂ, ਸ੍ਥਾਨਂ ਨਾਭ੍ਯਾਦਿ, ਮੂਲਂ ਦੋਸਃ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੈਰਿਤਿ ਸ੍ਵੇਦੈਰਿਤ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਿਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਲਵਣਵਤ੍ਤੈਲਂ ਲਵਣਤੈਲਮ੍| ਕੁਞ੍ਜੇਸ੍ਵਿਤਿ ਵਿਟਪੇਸੁ | ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਦੀਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦੌ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਦੀਨਾਮਪਿ ਰਸਃ ਸ੍ਵਰਸਃ ਕਲ੍ਕੇਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ| ਦਧ੍ਯੁਤ੍ਤਰਂ ਦਧਿਸਰਃ| ਈਦਸ਼ਂ ਚ ਭੋਜਨਂ ਵਮਨਾਨੁਗੁਣਕਫਵਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਮ੍| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ- “ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੋਤ੍ਤਰਸ਼੍ਛਰ੍ਦਯਤਿ ਹ੍ਯਦੁਃਖਮ੍” (ਸਿ.ਅ.੧) ਇਤਿ| ਵਾਤਾਵਿਰੋਧੀਤ੍ਯਨੇਨ ਅਨ੍ਨਂ ਰੂਕ੍ਸਂ, ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਚ ਵਮਨਂ, ਨਿਸੇਧਯਤਿ| ਦੁਸ੍ਟਃ ਵਿਗ੍ਰਹੋ ਯਸ੍ਯ ਸ ਦੁਸ੍ਟਵਿਗ੍ਰਹਃ||੭੦-੭੬||
Adhikarana 22 (77-80) · Śloka 80
ਲੀਨਸ਼੍ਚੇਦ੍ਦੋਸਸ਼ੇਸਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਧੂਮੈਸ੍ਤਂ ਨਿਰ੍ਹਰੇਦ੍ਬੁਧਃ| ਹਰਿਦ੍ਰਾਂ ਪਤ੍ਰਮੇਰਣ੍ਡਮੂਲਂ ਲਾਕ੍ਸਾਂ ਮਨਃਸ਼ਿਲਾਮ੍||੭੭|| ਸਦੇਵਦਾਰ੍ਵਲਂ ਮਾਂਸੀਂ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਵਰ੍ਤਿਂ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍| ਤਾਂ ਘਤਾਕ੍ਤਾਂ ਪਿਬੇਦ੍ਧੂਮਂ ਯਵੈਰ੍ਵਾ ਘਤਸਂਯੁਤੈਃ||੮੭|| ਮਧੂਚ੍ਛਿਸ੍ਟਂ ਸਰ੍ਜਰਸਂ ਘਤਂ ਮਲ੍ਲਕਸਮ੍ਪੁਟੇ| ਕਤ੍ਵਾ ਧੂਮਂ ਪਿਬੇਚ੍ਛਙ੍ਗਂ ਬਾਲਂ ਵਾ ਸ੍ਨਾਯੁ ਵਾ ਗਵਾਮ੍||੭੯|| ਸ੍ਯੋਨਾਕਵਰ੍ਧਮਾਨਾਨਾਂ ਨਾਡੀਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਂ ਕੁਸ਼ਸ੍ਯ ਵਾ| ਪਦ੍ਮਕਂ ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਂ ਲੋਹਂ ਸ਼ਲ੍ਲਕੀਂ ਵਾ ਘਤਾਪ੍ਲੁਤਮ੍||੮੦||
लीनश्चेद्दोषशेषः स्याद्धूमैस्तं निर्हरेद्बुधः| हरिद्रां पत्रमेरण्डमूलं लाक्षां मनःशिलाम्||७७|| सदेवदार्वलं मांसीं पिष्ट्वा वर्तिं प्रकल्पयेत्| तां घृताक्तां पिबेद्धूमं यवैर्वा घृतसंयुतैः||८७|| मधूच्छिष्टं सर्जरसं घृतं मल्लकसम्पुटे| कृत्वा धूमं पिबेच्छृङ्गं बालं वा स्नायु वा गवाम्||७९|| स्योनाकवर्धमानानां नाडीं शुष्कां कुशस्य वा| पद्मकं गुग्गुलुं लोहं शल्लकीं वा घृताप्लुतम्||८०||
🔊 Audio coming soon
ਵਮਨਸ਼ੇਸਦੋਸਹਰਣਾਰ੍ਥਂ ਧੂਮਮਾਹ- ਲੀਨ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ| ਏਤੇਨ ਧੂਮੋ ਵਮਨਂ ਵਿਨਾਪਿ ਸ੍ਵਲ੍ਪਦੋਸੇ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯ ਏਵ, ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਧੂਮਵਿਸਯਦੋਸਸ੍ਯ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨਤ੍ਵਾਤ੍| ਅਲਂ ਹਰਿਤਾਲਮ੍| ਧੂਮਵਰ੍ਤਿਸ੍ਤੁ ਤਸ੍ਯਾਸ਼ੀਤੀਯੋਕ੍ਤਧੂਮਵਰ੍ਤਿਵਿਧਾਨੇਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ| ਅਤ੍ਰ ਚ ਧੂਮਪਾਨਨਲਿਕਾਮਾਨਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਕਾਸਹਰਧੂਮਨਲਿਕਾਮਾਨਸਮਾਨਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸਯੋਰਪਿ ਕਾਸਸਮਾਨਤ੍ਵਾਤ੍| ਮਧੂਚ੍ਛਿਸ੍ਟਂ ਸਿਕ੍ਥਕਮ੍| ਮਲ੍ਲਕਸਮ੍ਪੁਟੇ ਚਾਤ੍ਰਾਨੁਕ੍ਤਮਪਿ ਪਾਤਵ੍ਯਧੂਮਨਿਰ੍ਗਮਾਰ੍ਥਮੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਚ੍ਛਿਦ੍ਰਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮ੍| ਪਦ੍ਮਕਾਦਿਸ੍ਵਪਿ ਮਲ੍ਲਕੇਤ੍ਯਾਦ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤਤੇ| ਵਰ੍ਧਮਾਨ ਏਰਣ੍ਡਃ| ਲੋਹਃ ਅਗਰੁਃ| ਸ਼ਲ੍ਲਕੀ ਸ੍ਵਨਾਮਖ੍ਯਾਤਾ||੭੭-੮੦||
Adhikarana 23 (81) · Śloka 81
ਸ੍ਵਰਕ੍ਸੀਣਾਤਿਸਾਰਾਸਕ੍ਪਿਤ੍ਤਦਾਹਾਨੁਬਨ੍ਧਜਾਨ੍| ਮਧੁਰਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ੀਤਾਦ੍ਯੈਰ੍ਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸਾਨੁਪਾਚਰੇਤ੍||੮੧||
स्वरक्षीणातिसारासृक्पित्तदाहानुबन्धजान्| मधुरस्निग्धशीताद्यैर्हिक्काश्वासानुपाचरेत्||८१||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੀਤਾਦ੍ਯੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਪਿਤ੍ਤਹਰਪਿਚ੍ਛਿਲਾਦਿਗ੍ਰਹਣਮ੍||੮੧||
Adhikarana 24 (82-87) · Śloka 87
ਨ ਸ੍ਵੇਦ੍ਯਾਃ ਪਿਤ੍ਤਦਾਹਾਰ੍ਤਾ ਰਕ੍ਤਸ੍ਵੇਦਾਤਿਵਰ੍ਤਿਨਃ| ਕ੍ਸੀਣਧਾਤੁਬਲਾ ਰੂਕ੍ਸਾ ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਸ਼੍ਚਾਪਿ ਪਿਤ੍ਤਲਾਃ||੮੨|| ਕੋਸ੍ਣੈਃ ਕਾਮਮੁਰਃਕਣ੍ਠਂ ਸ੍ਨੇਹਸੇਕੈਃ ਸਸ਼ਰ੍ਕਰੈਃ| ਉਤ੍ਕਾਰਿਕੋਪਨਾਹੈਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵੇਦਯੇਨ੍ ਮਦੁਭਿਃ ਕ੍ਸਣਮ੍||੮੩|| ਤਿਲੋਮਾਮਾਸਗੋਧੂਮਚੂਰ੍ਣੈਰ੍ਵਾਤਹਰੈਃ ਸਹ| ਸ੍ਨੇਹੈਸ਼੍ਚੋਤ੍ਕਾਰਿਕਾ ਸਾਮ੍ਲੈਃ ਸਕ੍ਸੀਰੈਰ੍ਵਾ ਕਤਾ ਹਿਤਾ||੮੪|| ਨਵਜ੍ਵਰਾਮਦੋਸੇਸੁ ਰੂਕ੍ਸਸ੍ਵੇਦਂ ਵਿਲਙ੍ਘਨਮ੍| ਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯੋਲ੍ਲੇਖਨਂ ਵਾਪਿ ਕਾਰਯੇਲ੍ਲਵਣਾਮ੍ਬੁਨਾ||੮੫|| ਅਤਿਯੋਗੋਦ੍ਧਤਂ ਵਾਤਂ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਵਾਤਹਰੈਰ੍ਭਿਸਕ੍| ਰਸਾਦ੍ਯੈਰ੍ਨਾਤਿਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣੈਰਭ੍ਯਙ੍ਗੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ਮਂ ਨਯੇਤ੍||੮੬|| ਉਦਾਵਰ੍ਤੇ ਤਥਾਧ੍ਮਾਨੇ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਾਮ੍ਲਵੇਤਸੈਃ| ਹਿਙ੍ਗੁਪੀਲੁਬਿਡੈਸ਼੍ਚਾਨ੍ਨਂ ਯੁਕ੍ਤਂ ਸ੍ਯਾਦਨੁਲੋਮਨਮ੍||੮੭||
न स्वेद्याः पित्तदाहार्ता रक्तस्वेदातिवर्तिनः| क्षीणधातुबला रूक्षा गर्भिण्यश्चापि पित्तलाः||८२|| कोष्णैः काममुरःकण्ठं स्नेहसेकैः सशर्करैः| उत्कारिकोपनाहैश्च स्वेदयेन् मृदुभिः क्षणम्||८३|| तिलोमामाषगोधूमचूर्णैर्वातहरैः सह| स्नेहैश्चोत्कारिका साम्लैः सक्षीरैर्वा कृता हिता||८४|| नवज्वरामदोषेषु रूक्षस्वेदं विलङ्घनम्| समीक्ष्योल्लेखनं वाऽपि कारयेल्लवणाम्बुना||८५|| अतियोगोद्धतं वातं दृष्ट्वा वातहरैर्भिषक्| रसाद्यैर्नातिशीतोष्णैरभ्यङ्गैश्च शमं नयेत्||८६|| उदावर्ते तथाऽऽध्माने मातुलुङ्गाम्लवेतसैः| हिङ्गुपीलुबिडैश्चान्नं युक्तं स्यादनुलोमनम्||८७||
🔊 Audio coming soon
ਪਿਤ੍ਤਦਾਹਾਰ੍ਤਾ ਇਤਿ ਪਿਤ੍ਤਾਰ੍ਤਾ ਦਾਹਾਰ੍ਤਾਸ਼੍ਚ| ਰਕ੍ਤਂ ਸ੍ਵੇਦਸ਼੍ਚਾਤਿਵਰ੍ਤਮਾਨੌ ਯੇਸਾਂ ਤੇ ਰਕ੍ਤਸ੍ਵੇਦਾਤਿਵਰ੍ਤਿਨਃ| ਪਿਤ੍ਤਲਾਃ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਕਤਯਃ| ਕੋਸ੍ਣੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸ੍ਵੇਦ੍ਯਾਨਾਂ ਸ੍ਥਾਨਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਸ੍ਵੇਦਮਾਹ| ਕਾਮਮਿਤਿ ਇਚ੍ਛਾਯਾਂ ਸਤ੍ਯਾਮ੍, ਉਤ੍ਕਾਰਿਕੋਪਨਾਹੈਃ ਸ੍ਵੇਦਯੇਤ੍| ਉਲ੍ਲੇਖਨਂ ਵਮਨਮ੍| ਅਤਿਯੋਗੋਦ੍ਧਤਮਿਤਿ ਵਮਨਾਦ੍ਯਤਿਯੋਗਵਦ੍ਧਂ; ਕਿਂਵਾ ਅਤਿਯੋਗੇਨ ਅਤਿਮਾਤ੍ਰੋਦ੍ਧਤਮ੍||੮੨-੮੭||
Adhikarana 25 (88-90) · Śloka 90
ਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸਾਮਯੀ ਹ੍ਯੇਕੋ ਬਲਵਾਨ੍ ਦੁਰ੍ਬਲੋਪਰਃ| ਕਫਾਧਿਕਸ੍ਤਥੈਵੈਕੋ ਰੂਕ੍ਸੋ ਬਹ੍ਵਨਿਲੋਪਰਃ||੮੮|| ਕਕਾਧਿਕੇ ਬਲਸ੍ਥੇ ਚ ਵਮਨਂ ਸਵਿਰੇਚਨਮ੍| ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਪਥ੍ਯਾਸ਼ਿਨੇ ਧੂਮਲੇਹਾਦਿਸ਼ਮਨਂ ਤਤਃ||੮੯|| ਵਾਤਿਕਾਨ੍ ਦੁਰ੍ਬਲਾਨ੍ ਬਾਲਾਨ੍ ਵਦ੍ਧਾਂਸ਼੍ਚਾਨਿਲਸੂਦਨੈਃ| ਤਰ੍ਪਯੇਦੇਵ ਸ਼ਮਨੈਃ ਸ੍ਨੇਹਯੂਸਰਸਾਦਿਭਿਃ||੯੦||
हिक्काश्वासामयी ह्येको बलवान् दुर्बलोऽपरः| कफाधिकस्तथैवैको रूक्षो बह्वनिलोऽपरः||८८|| ककाधिके बलस्थे च वमनं सविरेचनम्| कुर्यात् पथ्याशिने धूमलेहादिशमनं ततः||८९|| वातिकान् दुर्बलान् बालान् वृद्धांश्चानिलसूदनैः| तर्पयेदेव शमनैः स्नेहयूषरसादिभिः||९०||
🔊 Audio coming soon
ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਭੇਦਾਰ੍ਥਂ ਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸਿਨੋਵਸ੍ਥਾਭੇਦਮਾਹ- ਹਿਕ੍ਕੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਤਾਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰੋਵਸ੍ਥਾਃ ਸਾਕ੍ਸਾਦੁਕ੍ਤਾਃ- ਬਲਵਾਨ੍, ਦੁਰ੍ਬਲਃ, ਵਾਤਾਧਿਕਃ, ਕਫਾਧਿਕਸ਼੍ਚੇਤਿ; ਰੂਕ੍ਸਬਹ੍ਵਨਿਲਵਿਸ਼ੇਸਣੇਨਾਪਿ ਰੂਕ੍ਸਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਵਸ੍ਥਾਦ੍ਵਯਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਬਹੁਕਫੇ ਬਲਰੂਪਸੂਚਿਤੇ ਚਾਵਸ੍ਥਾਦ੍ਵਯੇ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਬ੍ਰੂਤੇ- ਕਫਾਧਿਕੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ ਇਤਿ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਾਨਨ੍ਤਰਮ੍| ਤਥਾ ਚਾਪਰੇਵਸ੍ਥਾਦ੍ਵਯੇ ਸਮਾਨਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਾਹ- ਵਾਤਿਕਾਨਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਾਲਵਦ੍ਧਯੋਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰਾਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਕ੍ਸੀਣਧਾਤੁਤ੍ਵੇਨ ਦੁਰ੍ਬਲਯੋਰ੍ਦੁਰ੍ਬਲੋਦਾਹਰਣਾਰ੍ਥਮੇਵੋਪਾਦਾਨਮ੍| ਏਤਚ੍ਚ ਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪੇਣ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸੂਤ੍ਰਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਤੇਨ ਬਲਵਾਨ੍ ਵਾਤਾਧਿਕ ਇਤ੍ਯਾਦ੍ਯਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਮਿਸ਼੍ਰਿਤਾਯਾਮੁਕ੍ਤਚਿਕਿਤ੍ਸਾਯਾ ਅਪਿ ਮਿਸ਼੍ਰਣਂ ਕਲ੍ਪਨੀਯਂ; ਯਥਾ- ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਦੋਸੋਕ੍ਤਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਦੋਸਸਂਸਰ੍ਗੇ ਵਿਕਲ੍ਪ੍ਯਤੇ||੮੮-੯੦||
Adhikarana 26 (91-93) · Śloka 93
ਅਨੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਕਫਾਸ੍ਵਿਨ੍ਨਦੁਰ੍ਬਲਾਨਾਂ ਵਿਸ਼ੋਧਨਾਤ੍| ਵਾਯੁਰ੍ਲਬ੍ਧਾਸ੍ਪਦੋ ਮਰ੍ਮ ਸਂਸ਼ੋਸ੍ਯਾਸ਼ੁ ਹਰੇਦਸੂਨ੍||੯੧|| ਦਢਾਨ੍ ਬਹੁਕਫਾਂਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਰਸੈਰਾਨੂਪਵਾਰਿਜੈਃ| ਤਪ੍ਤਾਨ੍ਵਿਸ਼ੋਧਯੇਤ੍ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਨ੍ ਬਂਹਯੇਦਿਤਰਾਨ੍ ਭਿਸਕ੍||੯੨|| ਬਰ੍ਹਿਤਿਤ੍ਤਿਰਿਦਕ੍ਸਾਸ਼੍ਚ ਜਾਙ੍ਗਲਾਸ਼੍ਚ ਮਗਦ੍ਵਿਜਾਃ| ਦਸ਼ਮੂਲੀਰਸੇ ਸਿਦ੍ਧਾਃ ਕੌਲਤ੍ਥੇ ਵਾ ਰਸੇ ਹਿਤਾਃ||੯੩||
अनुत्क्लिष्टकफास्विन्नदुर्बलानां विशोधनात्| वायुर्लब्धास्पदो मर्म संशोष्याशु हरेदसून्||९१|| दृढान् बहुकफांस्तस्माद्रसैरानूपवारिजैः| तृप्तान्विशोधयेत्स्विन्नान् बृंहयेदितरान् भिषक्||९२|| बर्हितित्तिरिदक्षाश्च जाङ्गलाश्च मृगद्विजाः| दशमूलीरसे सिद्धाः कौलत्थे वा रसे हिताः||९३||
🔊 Audio coming soon
ਅਵਿਸਯਪ੍ਰਵਿਸ੍ਟਸ਼ੋਧਨੇ ਦੋਸਮਾਹ- ਅਨੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ| ਮਰ੍ਮ ਇਤਿ ਹਦਯਾਦੀਨਿ| ਦਢਾਨਿਤਿ ਬਲਵਤਃ| ਰਸੈਰਾਨੂਪਵਾਰਿਜੈਸ੍ਤਪ੍ਤਾਨਿਤ੍ਯਨੇਨ ਕਫੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਕਰਣੇ ਤਪ੍ਤਿਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਨਿਤਿ ਸ੍ਵੇਦਿਤਾਨ੍| ਇਤਰਾਨਿਤਿ ਦੁਰ੍ਬਲਾਨ੍ ਬਹੁਵਾਤਾਂਸ਼੍ਚ| ਕਫਾਧਿਕਾਯਾਮਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਤਰ੍ਪਣਰੂਪਵਿਪਰੀਤਕ੍ਰਿਯਾਕਰਣੇਨੁਕ੍ਤੇਪਿ ਕਫਵਦ੍ਧ੍ਯਾ ਦੋਸੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ ਏਵ ਜ੍ਞੇਯਃ| ਇਹ ਦਸ਼ਮੂਲਰਸਾਦੌ ਬਰ੍ਹਿਤਿਤ੍ਤਿਰਾਦੀਨਾਂ ਸਿਦ੍ਧਿਃ ਰਸਵਿਧਾਨੇਨੈਵ ਜ੍ਞੇਯਾ||੯੧-੯੩||
Adhikarana 27 (94-104) · Śloka 104
ਨਿਦਿਗ੍ਧਿਕਾਂ ਬਿਲ੍ਵਮਧ੍ਯਂ ਕਰ੍ਕਟਾਖ੍ਯਾਂ ਦੁਰਾਲਭਾਮ੍| ਤ੍ਰਿਕਣ੍ਟਕਂ ਗੁਡੂਚੀਂ ਚ ਕੁਲਤ੍ਥਾਂਸ਼੍ਚ ਸਚਿਤ੍ਰਕਾਨ੍||੯੪|| ਜਲੇ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਰਸਃ ਪੂਤਃ ਪਿਪ੍ਪਲੀਘਤਭਰ੍ਜਿਤਃ| ਸਨਾਗਰਃ ਸਲਵਣਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯੂਸੋ ਭੋਜਨੇ ਹਿਤਃ||੯੫|| ਰਾਸ੍ਨਾਂ ਬਲਾਂ ਪਞ੍ਚਮੂਲਂ ਹ੍ਰਸ੍ਵਂ ਮੁਦ੍ਗਾਨ੍ ਸਚਿਤ੍ਰਕਾਨ੍| ਪਕ੍ਤ੍ਵਾਮ੍ਭਸਿ ਰਸੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਯੂਸਃ ਸਾਧ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍||੯੬|| ਪਲ੍ਲਵਾਨ੍ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਸ੍ਯ ਨਿਮ੍ਬਸ੍ਯ ਕੁਲਕਸ੍ਯ ਚ| ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਮੁਦ੍ਗਾਂਸ਼੍ਚ ਸਵ੍ਯੋਸਾਨ੍ ਕ੍ਸਾਰਯੂਸਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍||੯੭|| ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਸਲਵਣਂ ਕ੍ਸਾਰਂ ਸ਼ਿਗ੍ਰੂਣਿ ਮਰਿਚਾਨਿ ਚ| ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸਂਸਾਧਿਤੋ ਯੂਸੋ ਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸਵਿਕਾਰਨੁਤ੍||੯੮|| ਕਾਸਮਰ੍ਦਕਪਤ੍ਰਾਣਾਂ ਯੂਸਃ ਸ਼ੋਭਾਞ੍ਜਨਸ੍ਯ ਚ| ਸ਼ੁਸ੍ਕਮੂਲਕਯੂਸਸ਼੍ਚ ਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸਨਿਵਾਰਣਃ||੯੯|| ਸਦਧਿਵ੍ਯੋਸਸਰ੍ਪਿਸ੍ਕੋ ਯੂਸੋ ਵਾਰ੍ਤਾਕਜੋ ਹਿਤਃ| ਸ਼ਾਲਿਸਸ੍ਟਿਕਗੋਧੂਮਯਵਾਨ੍ਨਾਨ੍ਯਨਵਾਨਿ ਚ||੧੦੦|| ਹਿਙ੍ਗੁਸੌਵਰ੍ਚਲਾਜਾਜੀਬਿਡਪੌਸ੍ਕਰਚਿਤ੍ਰਕੈਃ| ਸਿਦ੍ਧਾ ਕਰ੍ਕਟਸ਼ਙ੍ਗ੍ਯਾ ਚ ਯਵਾਗੂਃ ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਕ੍ਕਿਨਾਮ੍||੧੦੧|| ਦਸ਼ਮੂਲੀਸ਼ਟੀਰਾਸ੍ਨਾਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਪੌਸ੍ਕਰੈਃ| ਸ਼ਙ੍ਗੀਤਾਮਲਕੀਭਾਰ੍ਗੀਗੁਡੂਚੀਨਾਗਰਾਮ੍ਬੁਭਿਃ||੧੦੨|| ਯਵਾਗੂਂ ਵਿਧਿਨਾ ਸਿਦ੍ਧਾਂ ਕਸਾਯਂ ਵਾ ਪਿਬੇਨ੍ਨਰਃ| ਕਾਸਹਦ੍ਗ੍ਰਹਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਰ੍ਤਿਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ||੧੦੩|| ਪੁਸ੍ਕਰਾਹ੍ਵਸ਼ਟੀਵ੍ਯੋਸਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਾਮ੍ਲਵੇਤਸੈਃ| ਯੋਜਯੇਦਨ੍ਨਪਾਨਾਨਿ ਸਸਰ੍ਪਿਰ੍ਬਿਡਹਿਙ੍ਗੁਭਿਃ||੧੦੪||
निदिग्धिकां बिल्वमध्यं कर्कटाख्यां दुरालभाम्| त्रिकण्टकं गुडूचीं च कुलत्थांश्च सचित्रकान्||९४|| जले पक्त्वा रसः पूतः पिप्पलीघृतभर्जितः| सनागरः सलवणः स्याद्यूषो भोजने हितः||९५|| रास्नां बलां पञ्चमूलं ह्रस्वं मुद्गान् सचित्रकान्| पक्त्वाऽम्भसि रसे तस्मिन् यूषः साध्यश्च पूर्ववत्||९६|| पल्लवान्मातुलुङ्गस्य निम्बस्य कुलकस्य च| पक्त्वा मुद्गांश्च सव्योषान् क्षारयूषं विपाचयेत्||९७|| दत्त्वा सलवणं क्षारं शिग्रूणि मरिचानि च| युक्त्या संसाधितो यूषो हिक्काश्वासविकारनुत्||९८|| कासमर्दकपत्राणां यूषः शोभाञ्जनस्य च| शुष्कमूलकयूषश्च हिक्काश्वासनिवारणः||९९|| सदधिव्योषसर्पिष्को यूषो वार्ताकजो हितः| शालिषष्टिकगोधूमयवान्नान्यनवानि च||१००|| हिङ्गुसौवर्चलाजाजीबिडपौष्करचित्रकैः| सिद्धा कर्कटशृङ्ग्या च यवागूः श्वासहिक्किनाम्||१०१|| दशमूलीशटीरास्नापिप्पलीमूलपौष्करैः| शृङ्गीतामलकीभार्गीगुडूचीनागराम्बुभिः||१०२|| यवागूं विधिना सिद्धां कषायं वा पिबेन्नरः| कासहृद्ग्रहपार्श्वार्तिहिक्काश्वासप्रशान्तये||१०३|| पुष्कराह्वशटीव्योषमातुलुङ्गाम्लवेतसैः| योजयेदन्नपानानि ससर्पिर्बिडहिङ्गुभिः||१०४||
🔊 Audio coming soon
ਨਿਦਿਗ੍ਧਿਕਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯੂਸਵਿਧਾਨਸਾਮਾਨ੍ਯਪਠਿਤਸ੍ਯਾਪਿ ਕੁਲਤ੍ਥਸ੍ਯ ਯੂਸਪ੍ਰਕਤਿਤ੍ਵਾਦ੍ਯੂਸਸਾਧਨੋਪਯੌਗਿਕਂ ਮਾਨਂ ਗਹ੍ਯਤੇ; ਸ਼ੇਸਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਤੁ ਯੂਸਸਾਧਨਮਾਨੇਨ ਗਹ੍ਯਤੇ| ਪਿਪ੍ਪਲੀਸਾਧਿਤੇ ਘਤੇ ਪਿਪ੍ਪਲੀਯੁਕ੍ਤੇ ਘਤੇ ਵਾ ਭਰ੍ਜਿਤ ਇਤਿ ਪਿਪ੍ਪਲੀਘਤਭਰ੍ਜਿਤਃ| ਏਵਂ ਰਾਸ੍ਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦੌ ਰਸਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਮ੍| ਪੂਰ੍ਵਵਦਿਤ੍ਯਨੇਨ ਪਿਪ੍ਪਲੀਘਤਭਰ੍ਜਨਾਦਿਕਮਤਿਦਿਸ਼ਤਿ| ਕ੍ਸਾਰੇਣ ਯੁਕ੍ਤੋ ਯੂਸਃ ਕ੍ਸਾਰਯੂਸਃ, ਕ੍ਸਾਰਃ ਅਪਾਮਾਰ੍ਗਾਦਿਃ| ਕਾਸਮਰ੍ਦਾਦੀਨਾਂ ਯਥਾਯੋਗ੍ਯਤਯਾ ਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪਃ| ਜਲਮਾਨਾਦਿਨਾ ਸਂਸ੍ਕਾਰ ਉਨ੍ਨੇਯਃ| ਦਸ਼ਮੂਲੀਤ੍ਯਾਦੌ ਕਸਾਯਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪਾਨੀਯਸ੍ਥਾਨਵਿਹਿਤਤ੍ਵਾਦਰ੍ਧਸ਼ਤੇ ਜਲੇ ਏਵ ਵਰ੍ਤਤੇ||੯੪-੧੦੪||
Adhikarana 28 (105-120) · Śloka 120
ਦਸ਼ਮੂਲਸ੍ਯ ਵਾ ਕ੍ਵਾਥਮਥਵਾ ਦੇਵਦਾਰੁਣਃ| ਤਸਿਤੋ ਮਦਿਰਾਂ ਵਾਪਿ ਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸੀ ਪਿਬੇਨ੍ਨਰਃ||੧੦੫|| ਪਾਠਾਂ ਮਧੁਰਸਾਂ ਰਾਸ੍ਨਾਂ ਸਰਲਂ ਦੇਵਦਾਰੁ ਚ| ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲ੍ਯ ਜਰ੍ਜਰੀਕਤ੍ਯ ਸੁਰਾਮਣ੍ਡੇ ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍||੧੦੬|| ਤਂ ਮਨ੍ਦਲਵਣਂ ਕਤ੍ਵਾ ਭਿਸਕ੍ ਪ੍ਰਸਤਸਮ੍ਮਿਤਮ੍| ਪਾਯਯੇਤ੍ਤੁ ਤਤੋ ਹਿਕ੍ਕਾ ਸ਼੍ਵਾਸਸ਼੍ਚੈਵੋਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ||੧੦੭|| ਹਿਙ੍ਗੁ ਸੌਵਰ੍ਚਲਂ ਕੋਲਂ ਸਮਙ੍ਗਾਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਬਲਾਮ੍| ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਰਸੇ ਪਿਸ੍ਟਮਾਰਨਾਲੇਨ ਵਾ ਪਿਬੇਤ੍||੧੦੮|| ਸੌਵਰ੍ਚਲਂ ਨਾਗਰਂ ਚ ਭਾਰ੍ਗੀਂ ਦ੍ਵਿਸ਼ਰ੍ਕਰਾਯੁਤਮ੍| ਉਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਨਾ ਪਿਬੇਦੇਤਦ੍ਧਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸਵਿਕਾਰਨੁਤ੍||੧੦੯|| ਭਾਰ੍ਗੀਨਾਗਰਯੋਃ ਕਲ੍ਕਂ ਮਰਿਚਕ੍ਸਾਰਯੋਸ੍ਤਥਾ| ਪੀਤਦ੍ਰੁਚਿਤ੍ਰਕਾਸ੍ਫੋਤਾਮੂਰ੍ਵਾਣਾਂ ਚਾਮ੍ਬੁਨਾ ਪਿਬੇਤ੍||੧੧੦|| ਮਧੂਲਿਕਾ ਤੁਗਾਕ੍ਸੀਰੀ ਨਾਗਰਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਤਥਾ| ਉਤ੍ਕਾਰਿਕਾ ਘਤੇ ਸਿਦ੍ਧਾ ਸ਼੍ਵਾਸੇ ਪਿਤ੍ਤਾਨੁਬਨ੍ਧਜੇ||੧੧੧|| ਸ਼੍ਵਾਵਿਧਂ ਸ਼ਸ਼ਮਾਂਸਂ ਚ ਸ਼ਲ੍ਲਕਸ੍ਯ ਚ ਸ਼ੋਣਿਤਮ੍| ਪਿਪ੍ਪਲੀਘਤਸਿਦ੍ਧਾਨਿ ਸ਼੍ਵਾਸੇ ਵਾਤਾਨੁਬਨ੍ਧਜੇ||੧੧੨|| ਸੁਵਰ੍ਚਲਾਰਸੋ ਦੁਗ੍ਧਂ ਘਤਂ ਤ੍ਰਿਕਟੁਕਾਨ੍ਵਿਤਮ੍| ਸ਼ਾਲ੍ਯੋਦਨਸ੍ਯਾਨੁਪਾਨਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਨੁਗੇ ਹਿਤਮ੍||੧੧੩|| ਸ਼ਿਰੀਸਪੁਸ੍ਪਸ੍ਵਰਸਃ ਸਪ੍ਤਪਰ੍ਣਸ੍ਯ ਵਾ ਪੁਨਃ| ਪਿਪ੍ਪਲੀਮਧੁਸਂਯੁਕ੍ਤਃ ਕਫਪਿਤ੍ਤਾਨੁਗੇ ਮਤਃ||੧੧੪|| ਮਧੁਕਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਂ ਗੁਡੋ ਗੋਸ਼੍ਵਸ਼ਕਦ੍ਰਸਃ | ਘਤਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਹਿਕ੍ਕਾਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿਨਾਂ ਸ਼ੁਭਮ੍||੧੧੫|| ਖਰਾਸ਼੍ਵੋਸ੍ਟ੍ਰਵਰਾਹਾਣਾਂ ਮੇਸਸ੍ਯ ਚ ਗਜਸ੍ਯ ਚ| ਸ਼ਕਦ੍ਰਸਂ ਬਹੁਕਫੇ ਚੈਕੈਕਂ ਮਧੁਨਾ ਪਿਬੇਤ੍||੧੧੬|| ਕ੍ਸਾਰਂ ਚਾਪ੍ਯਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਯਾ ਲਿਹ੍ਯਾਨ੍ਨਾ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਰ੍ਪਿਸਾ| ਮਯੂਰਪਾਦਨਾਲਂ ਵਾ ਸ਼ਕਲਂ ਸ਼ਲ੍ਲਕਸ੍ਯ ਵਾ||੧੧੭|| ਸ਼੍ਵਾਵਿਜ੍ਜਾਣ੍ਡਕਚਾਸਾਣਾਂ ਰੋਮਾਣਿ ਕੁਰਰਸ੍ਯ ਵਾ| ਸ਼ਙ੍ਗ੍ਯੇਕਦ੍ਵਿਸ਼ਫਾਨਾਂ ਵਾ ਚਰ੍ਮਾਸ੍ਥੀਨਿ ਖੁਰਾਂਸ੍ਤਥਾ||੧੧੮|| ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯੇਕੈਕਸ਼ੋ ਵਾਪਿ ਦਗ੍ਧ੍ਵਾ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਘਤਾਨ੍ਵਿਤਮ੍| ਚੂਰ੍ਣਂ ਲੀਢ੍ਵਾ ਜਯੇਤ੍ ਕਾਸਂ ਹਿਕ੍ਕਾਂ ਸ਼੍ਵਾਸਂ ਚ ਦਾਰੁਣਮ੍||੧੧੯|| ਏਤੇ ਹਿ ਕਫਸਂਰੁਦ੍ਧਗਤਿਪ੍ਰਾਣਪ੍ਰਕੋਪਜਾਃ | ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਨ੍ਮਾਰ੍ਗਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਦੇਯਾ ਲੇਹਾ ਨ ਨਿਸ੍ਕਫੇ||੧੨੦||
दशमूलस्य वा क्वाथमथवा देवदारुणः| तृषितो मदिरां वाऽपि हिक्काश्वासी पिबेन्नरः||१०५|| पाठां मधुरसां रास्नां सरलं देवदारु च| प्रक्षाल्य जर्जरीकृत्य सुरामण्डे निधापयेत्||१०६|| तं मन्दलवणं कृत्वा भिषक् प्रसृतसम्मितम्| पाययेत्तु ततो हिक्का श्वासश्चैवोपशाम्यति||१०७|| हिङ्गु सौवर्चलं कोलं समङ्गां पिप्पलीं बलाम्| मातुलुङ्गरसे पिष्टमारनालेन वा पिबेत्||१०८|| सौवर्चलं नागरं च भार्गीं द्विशर्करायुतम्| उष्णाम्बुना पिबेदेतद्धिक्काश्वासविकारनुत्||१०९|| भार्गीनागरयोः कल्कं मरिचक्षारयोस्तथा| पीतद्रुचित्रकास्फोतामूर्वाणां चाम्बुना पिबेत्||११०|| मधूलिका तुगाक्षीरी नागरं पिप्पली तथा| उत्कारिका घृते सिद्धा श्वासे पित्तानुबन्धजे||१११|| श्वाविधं शशमांसं च शल्लकस्य च शोणितम्| पिप्पलीघृतसिद्धानि श्वासे वातानुबन्धजे||११२|| सुवर्चलारसो दुग्धं घृतं त्रिकटुकान्वितम्| शाल्योदनस्यानुपानं वातपित्तानुगे हितम्||११३|| शिरीषपुष्पस्वरसः सप्तपर्णस्य वा पुनः| पिप्पलीमधुसंयुक्तः कफपित्तानुगे मतः||११४|| मधुकं पिप्पलीमूलं गुडो गोश्वशकृद्रसः | घृतं क्षौद्रं कासश्वासहिक्काभिष्यन्दिनां शुभम्||११५|| खराश्वोष्ट्रवराहाणां मेषस्य च गजस्य च| शकृद्रसं बहुकफे चैकैकं मधुना पिबेत्||११६|| क्षारं चाप्यश्वगन्धाया लिह्यान्ना क्षौद्रसर्पिषा| मयूरपादनालं वा शकलं शल्लकस्य वा||११७|| श्वाविज्जाण्डकचाषाणां रोमाणि कुररस्य वा| शृङ्ग्येकद्विशफानां वा चर्मास्थीनि खुरांस्तथा||११८|| सर्वाण्येकैकशो वाऽपि दग्ध्वा क्षौद्रघृतान्वितम्| चूर्णं लीढ्वा जयेत् कासं हिक्कां श्वासं च दारुणम्||११९|| एते हि कफसंरुद्धगतिप्राणप्रकोपजाः | तस्मात्तन्मार्गशुद्ध्यर्थं देया लेहा न निष्कफे||१२०||
🔊 Audio coming soon
ਆਸ੍ਫੋਤਾ ਅਪਰਮਲ੍ਲਿਕੇਤਿ ਖ੍ਯਾਤਾ| ਮਧੂਲਿਕਾ ਅਲ੍ਪਗੋਧੂਮਾਃ| ਸ਼੍ਵਾਵਿਧਮਿਤਿ ਸ਼ਲ੍ਲਕਸ੍ਯ ਮਾਂਸਮ੍| ਮਯੂਰਪਾਦਨਾਲਮਿਤਿ ਨਾਲਂ ਮਯੂਰਪਿਚ੍ਛਸ੍ਯੈਵ ਨਾਲਮ੍| ਘਤਮਤ੍ਰ ਪ੍ਰਸ੍ਥਮਾਨਮ੍| ਸ਼ਕਲਮਿਤਿ ਮਤ੍ਸ੍ਯਸ਼ਕਲਾਕਾਰਮ੍| ਜਾਣ੍ਡਕਃ ਮਰੁਦੇਸ਼ੋਦ੍ਭਵਃ ਪ੍ਰਾਣੀ ਪਸ੍ਠਮਾਤ੍ਰੇ ਸਙ੍ਕੋਚਮੁਪਯਾਤਿ| ਏਕੋਦ੍ਵਿਵਿਧਾਭਿਨ੍ਨਃ ਸ਼ਫੋ ਯੇਸਾਂ ਤੇ ਏਕਸ਼ਫਾ ਅਸ਼੍ਵਾਦਯਃ, ਦ੍ਵਿਸ਼ਫਾ ਹਰਿਣਾਦਯਃ| ਤਨ੍ਮਾਰ੍ਗਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਮਿਤਿ ਪ੍ਰਾਣਮਾਰ੍ਗਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਮ੍||੧੦੫-੧੨੦||
Adhikarana 29 (121-122) · Śloka 122
ਕਾਸਿਨੇ ਚ੍ਛਰ੍ਦਨਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਵਰਭਙ੍ਗੇ ਚ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍| ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਹਰੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਤਮਕੇ ਤੁ ਵਿਰੇਚਨਮ੍||੧੨੧|| ਉਦੀਰ੍ਯਤੇ ਭਸ਼ਤਰਂ ਮਾਰ੍ਗਰੋਧਾਦ੍ਵਹਜ੍ਜਲਮ੍| ਯਥਾ ਤਥਾਨਿਲਸ੍ਤਸ੍ਯ ਮਾਰ੍ਗਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਵਿਸ਼ੋਧਯੇਤ੍||੧੨੨||
कासिने च्छर्दनं दद्यात् स्वरभङ्गे च बुद्धिमान्| वातश्लेष्महरैर्युक्तं तमके तु विरेचनम्||१२१|| उदीर्यते भृशतरं मार्गरोधाद्वहज्जलम्| यथा तथाऽनिलस्तस्य मार्गं नित्यं विशोधयेत्||१२२||
🔊 Audio coming soon
ਕਾਸਿਨ ਇਤਿ ਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸਯੁਕ੍ਤ ਏਵ ਕਾਸੀ| ਉਦੀਰ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਦੌ ਅਨਿਲਃ ਕਫਮਾਰ੍ਗਨਿਰੋਧਾਦੁਦੀਰ੍ਯਤ ਇਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ||੧੨੧-੧੨੨||
Adhikarana 30 (123-124) · Śloka 124
ਸ਼ਟੀਚੋਰਕਜੀਵਨ੍ਤੀਤ੍ਵਙ੍ਮੁਸ੍ਤਂ ਪੁਸ੍ਕਰਾਹ੍ਵਯਮ੍| ਸੁਰਸਂ ਤਾਮਲਕ੍ਯੇਲਾ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਗੁਰੁ ਨਾਗਰਮ੍||੧੨੩|| ਵਾਲਕਂ ਚ ਸਮਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਕਤ੍ਵਾਸ੍ਟਗੁਣਸ਼ਰ੍ਕਰਮ੍| ਸਰ੍ਵਥਾ ਤਮਕੇ ਸ਼੍ਵਾਸੇ ਹਿਕ੍ਕਾਯਾਂ ਚ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍||੧੨੪||
शटीचोरकजीवन्तीत्वङ्मुस्तं पुष्कराह्वयम्| सुरसं तामलक्येला पिप्पल्यगुरु नागरम्||१२३|| वालकं च समं चूर्णं कृत्वाऽष्टगुणशर्करम्| सर्वथा तमके श्वासे हिक्कायां च प्रयोजयेत्||१२४||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਟੀਤ੍ਯਾਦਿਕੇ ਸਮਂ ਚੂਰ੍ਣਮਿਤਿ ਵਾਲਕਾਨ੍ਤਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਸਮਮ੍| ਅਸ੍ਟਗੁਣਸ਼ਰ੍ਕਰਮਿਤਿ ਏਕਭਾਗਾਪੇਕ੍ਸਯਾਸ੍ਟਗੁਣਸ਼ਰ੍ਕਰਮ੍| ਸਰ੍ਵਥੇਤਿ ਪਾਨਭੋਜਨਲੇਹਾਦਿਸੁ||੧੨੩-੧੨੪||
Adhikarana 31 (125-128) · Śloka 128
ਮੁਕ੍ਤਾਪ੍ਰਵਾਲਵੈਦੂਰ੍ਯਸ਼ਙ੍ਖਸ੍ਫਟਿਕਮਞ੍ਜਨਮ੍| ਸਸਾਰਗਨ੍ਧਕਾਚਾਰ੍ਕਸੂਕ੍ਸ੍ਮੈਲਾਲਵਣਦ੍ਵਯਮ੍ ||੧੨੫|| ਤਾਮ੍ਰਾਯੋਰਜਸੀ ਰੂਪ੍ਯਂ ਸਸੌਗਨ੍ਧਿਕਸੀਸਕਮ੍ | ਜਾਤੀਫਲਂ ਸ਼ਣਾਦ੍ਬੀਜਮਪਾਮਾਰ੍ਗਸ੍ਯ ਤਣ੍ਡੁਲਾਃ||੧੨੬|| ਏਸਾਂ ਪਾਣਿਤਲਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਤੁਲ੍ਯਾਨਾਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਰ੍ਪਿਸਾ| ਹਿਕ੍ਕਾਂ ਸ਼੍ਵਾਸਂ ਚ ਕਾਸਂ ਚ ਲੀਢਮਾਸ਼ੁ ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ||੧੨੭|| ਅਞ੍ਜਨਾਤ੍ਤਿਮਿਰਂ ਕਾਚਂ ਨੀਲਿਕਾਂ ਪੁਸ੍ਪਕਂ ਤਮਃ| ਮਲ੍ਯਂ ਕਣ੍ਡੂਮਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਮਰ੍ਮ ਚੈਵ ਪ੍ਰਣਾਸ਼ਯੇਤ੍||੧੨੮|| ਇਤਿ ਮੁਕ੍ਤਾਦ੍ਯਂ ਚੂਰ੍ਣਮ੍|
मुक्ताप्रवालवैदूर्यशङ्खस्फटिकमञ्जनम्| ससारगन्धकाचार्कसूक्ष्मैलालवणद्वयम् ||१२५|| ताम्रायोरजसी रूप्यं ससौगन्धिकसीसकम् | जातीफलं शणाद्बीजमपामार्गस्य तण्डुलाः||१२६|| एषां पाणितलं चूर्णं तुल्यानां क्षौद्रसर्पिषा| हिक्कां श्वासं च कासं च लीढमाशु नियच्छति||१२७|| अञ्जनात्तिमिरं काचं नीलिकां पुष्पकं तमः| मल्यं कण्डूमभिष्यन्दमर्म चैव प्रणाशयेत्||१२८|| इति मुक्ताद्यं चूर्णम्|
🔊 Audio coming soon
ਮੁਕ੍ਤੇਤ੍ਯਾਦੌ ਸਸਾਰਃ ਸ੍ਫਟਿਕ ਏਵ| ਲਵਣਦ੍ਵਯਂ ਸੌਵਰ੍ਚਲਂ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਚ| ਸੌਗਨ੍ਧ੍ਯਂ ਮਾਣਿਕ੍ਯਭੇਦਃ| ਸੀਸਕਂ ਸੌਵੀਰਾਞ੍ਜਨਂ, ਕੇਚਿਤ੍ ਕਸੇਰੁਕਮਿਸਨ੍ਨੀਲਪੀਤਮਣਿਮਾਹੁਃ| ਪਾਣਿਤਲਂ ਕਰ੍ਸਃ| ਮਲ੍ਯਮਿਤਿ ਮਲਦਿਗ੍ਧਾਕ੍ਸਿਤਾਮ੍||੧੨੫-੧੨੮||
Adhikarana 32 (129-134) · Śloka 134
ਸ਼ਟੀਪੁਸ੍ਕਰਮੂਲਾਨਾਂ ਚੂਰ੍ਣਮਾਮਲਕਸ੍ਯ ਚ| ਮਧੁਨਾ ਸਂਯੁਤਂ ਲੇਹ੍ਯਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਵਾ ਕਾਲਲੋਹਜਮ੍||੧੨੯|| ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਾਂ ਤਾਮਲਕੀਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਂ ਗੋਸ਼੍ਵਸ਼ਕਦ੍ਰਸਮ੍| ਤੁਲ੍ਯਂ ਗੁਡਂ ਨਾਗਰਂ ਚ ਪ੍ਰਾਸ਼ਯੇਨ੍ਨਾਵਯੇਤ੍ਤਥਾ||੧੩੦|| ਲਸ਼ੁਨਸ੍ਯ ਪਲਾਣ੍ਡੋਰ੍ਵਾ ਮੂਲਂ ਗਞ੍ਜਨਕਸ੍ਯ ਵਾ| ਨਾਵਯੇਚ੍ਚਨ੍ਦਨਂ ਵਾਪਿ ਨਾਰੀਕ੍ਸੀਰੇਣ ਸਂਯੁਤਮ੍||੧੩੧|| ਸੁਖੋਸ੍ਣਂ ਘਤਮਣ੍ਡਂ ਵਾ ਸੈਨ੍ਧਵੇਨਾਵਚੂਰ੍ਣਿਤਮ੍| ਨਾਵਯੇਨ੍ਮਾਕ੍ਸਿਕੀਂ ਵਿਸ੍ਠਾਮਲਕ੍ਤਕਰਸੇਨ ਵਾ||੧੩੨|| ਨਾਰੀਕ੍ਸੀਰੇਣ ਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਧੁਰਕੈਰਪਿ| ਪੀਤਂ ਨਸ੍ਤੋ ਨਿਸਿਕ੍ਤਂ ਵਾ ਸਦ੍ਯੋ ਹਿਕ੍ਕਾਂ ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ||੧੩੩|| ਸਕਦੁਸ੍ਣਂ ਸਕਚ੍ਛੀਤਂ ਵ੍ਯਤ੍ਯਾਸਾਦ੍ਧਿਕ੍ਕਿਨਾਂ ਪਯਃ| ਪਾਨੇ ਨਸ੍ਤਃਕ੍ਰਿਯਾਯਾਂ ਵਾ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਮਧੁਸਂਯੁਤਮ੍||੧੩੪||
शटीपुष्करमूलानां चूर्णमामलकस्य च| मधुना संयुतं लेह्यं चूर्णं वा काललोहजम्||१२९|| सशर्करां तामलकीं द्राक्षां गोश्वशकृद्रसम्| तुल्यं गुडं नागरं च प्राशयेन्नावयेत्तथा||१३०|| लशुनस्य पलाण्डोर्वा मूलं गृञ्जनकस्य वा| नावयेच्चन्दनं वाऽपि नारीक्षीरेण संयुतम्||१३१|| सुखोष्णं घृतमण्डं वा सैन्धवेनावचूर्णितम्| नावयेन्माक्षिकीं विष्ठामलक्तकरसेन वा||१३२|| नारीक्षीरेण सिद्धं वा सर्पिर्मधुरकैरपि| पीतं नस्तो निषिक्तं वा सद्यो हिक्कां नियच्छति||१३३|| सकृदुष्णं सकृच्छीतं व्यत्यासाद्धिक्किनां पयः| पाने नस्तःक्रियायां वा शर्करामधुसंयुतम्||१३४||
🔊 Audio coming soon
ਕਾਲਲੋਹੋ ਲੋਹ ਏਵ, ਕੇਚਿਤ੍ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਲੋਹਂ ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਤਿ| ਗਞ੍ਜਨਕਂ ਲੋਹਿਤਪਲਾਣ੍ਡੁਃ| ਮਾਕ੍ਸਿਕੀਮਿਤਿ ਮਕ੍ਸਿਕਾਭਵਾਮ੍| ਮਧੁਰਕੈਰਿਤਿ ਜੀਵਨੀਯੈਃ| ਸਕਦਿਤਿ ਕਦਾਚਿਤ੍| ਵ੍ਯਤ੍ਯਾਸਾਦਿਤਿ ਵਿਪਰ੍ਯਾਸਾਤ੍; ਉਸ੍ਣਂ ਪਯਃ ਕਤ੍ਵਾ ਸ਼ੀਤਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮ੍| ਮਧੁਸਂਯੋਗਸ਼੍ਚਾਤ੍ਰ ਵਿਰੁਦ੍ਧਤ੍ਵਾਦੁਸ੍ਣੇ ਨ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਃ||੧੨੯-੧੩੪||
Adhikarana 33 (135-140) · Śloka 141
ਅਧੋਭਾਗੈਰ੍ਘਤਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਦ੍ਯੋ ਹਿਕ੍ਕਾਂ ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ| ਪਿਪ੍ਪਲੀਮਧੁਯੁਕ੍ਤੌ ਵਾ ਰਸੌ ਧਾਤ੍ਰੀਕਪਿਤ੍ਥਯੋਃ||੧੩੫|| ਲਾਜਾਲਾਕ੍ਸਾਮਧੁਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਸ਼੍ਵਸ਼ਕਦ੍ਰਸਾਨ੍| ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍ ਕੋਲਮਧੁਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਪਿਪ੍ਪਲੀਨਾਗਰਾਣਿ ਵਾ||੧੩੬|| ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਸੇਕਃ ਸਹਸਾ ਤ੍ਰਾਸੋ ਵਿਸ੍ਮਾਪਨਂ ਭਯਮ੍| ਕ੍ਰੋਧਹਰ੍ਸਪ੍ਰਿਯੋਦ੍ਵੇਗਾ ਹਿਕ੍ਕਾਪ੍ਰਚ੍ਯਾਵਨਾ ਮਤਾਃ||੧੩੭|| ਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸਵਿਕਾਰਾਣਾਂ ਨਿਦਾਨਂ ਯਤ੍ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍| ਵਰ੍ਜ੍ਯਮਾਰੋਗ੍ਯਕਾਮੈਸ੍ਤਦ੍ਧਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸਵਿਕਾਰਿਭਿਃ||੧੩੮|| ਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸਾਨੁਬਨ੍ਧਾ ਯੇ ਸ਼ੁਸ੍ਕੋਰਃਕਣ੍ਠਤਾਲੁਕਾਃ| ਪ੍ਰਕਤ੍ਯਾ ਰੂਕ੍ਸਦੇਹਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭਿਸ੍ਤਾਨੁਪਾਚਰੇਤ੍||੧੩੯|| ਦਸ਼ਮੂਲਰਸੇ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਦਧਿਮਣ੍ਡੇ ਚ ਸਾਧਯੇਤ੍| ਕਸ੍ਣਾਸੌਵਰ੍ਚਲਕ੍ਸਾਰਵਯਃਸ੍ਥਾਹਿਙ੍ਗੁਚੋਰਕੈਃ||੧੪੦|| ਕਾਯਸ੍ਥਯਾ ਚ ਤਤ੍ ਪਾਨਾਦ੍ਧਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸੌ ਪ੍ਰਣਾਸ਼ਯੇਤ੍|੧੪੧|
अधोभागैर्घृतं सिद्धं सद्यो हिक्कां नियच्छति| पिप्पलीमधुयुक्तौ वा रसौ धात्रीकपित्थयोः||१३५|| लाजालाक्षामधुद्राक्षापिप्पल्यश्वशकृद्रसान्| लिह्यात् कोलमधुद्राक्षापिप्पलीनागराणि वा||१३६|| शीताम्बुसेकः सहसा त्रासो विस्मापनं भयम्| क्रोधहर्षप्रियोद्वेगा हिक्काप्रच्यावना मताः||१३७|| हिक्काश्वासविकाराणां निदानं यत् प्रकीर्तितम्| वर्ज्यमारोग्यकामैस्तद्धिक्काश्वासविकारिभिः||१३८|| हिक्काश्वासानुबन्धा ये शुष्कोरःकण्ठतालुकाः| प्रकृत्या रूक्षदेहाश्च सर्पिर्भिस्तानुपाचरेत्||१३९|| दशमूलरसे सर्पिर्दधिमण्डे च साधयेत्| कृष्णासौवर्चलक्षारवयःस्थाहिङ्गुचोरकैः||१४०|| कायस्थया च तत् पानाद्धिक्काश्वासौ प्रणाशयेत्|१४१|
🔊 Audio coming soon
ਅਧੋਭਾਗੈਰਿਤਿ ਵਿਰੇਚਨਦ੍ਰਵ੍ਯੈਃ| ਦਸ਼ਮੂਲੀਤ੍ਯਾਦੌ ਦਧਿਮਣ੍ਡਃ ਮਸ੍ਤੁਃ| ਦਸ਼ਮੂਲਕ੍ਵਾਥਦਧਿਮਣ੍ਡਾਨਾਂ ਚ ਮਿਲਿਤ੍ਵਾ ਚਾਤੁਰ੍ਗੁਣ੍ਯਮ੍| ਵਯਸ੍ਥਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀ| ਕਾਯਸ੍ਥਾ ਸੁਰਸਾ||੧੩੫-੧੪੦||-
Adhikarana 34 (141-144) · Śloka 144
ਤੇਜੋਵਤ੍ਯਭਯਾ ਕੁਸ੍ਠਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਕਟੁਰੋਹਿਣੀ||੧੪੧|| ਭੂਤੀਕਂ ਪੌਸ੍ਕਰਂ ਮੂਲਂ ਪਲਾਸ਼ਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਕਃ ਸ਼ਟੀ| ਸੌਵਰ੍ਚਲਂ ਤਾਮਲਕੀ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਬਿਲ੍ਵਪੇਸ਼ਿਕਾ||੧੪੨|| ਤਾਲੀਸਪਤ੍ਰਂ ਜੀਵਨ੍ਤੀ ਵਚਾ ਤੈਰਕ੍ਸਸਮ੍ਮਿਤੈਃ| ਹਿਙ੍ਗੁਪਾਦੈਰ੍ਘਤਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਪਚੇਤ੍ਤੋਯੇ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇ||੧੪੩|| ਏਤਦ੍ਯਥਾਬਲਂ ਪੀਤ੍ਵਾ ਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸੌ ਜਯੇਨ੍ਨਰਃ| ਸ਼ੋਥਾਨਿਲਾਰ੍ਸ਼ੋਗ੍ਰਹਣੀਹਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਰੁਜ ਏਵ ਚ||੧੪੪|| ਇਤਿ ਤੇਜੋਵਤ੍ਯਾਦਿਘਤਮ੍|
तेजोवत्यभया कुष्ठं पिप्पली कटुरोहिणी||१४१|| भूतीकं पौष्करं मूलं पलाशश्चित्रकः शटी| सौवर्चलं तामलकी सैन्धवं बिल्वपेशिका||१४२|| तालीसपत्रं जीवन्ती वचा तैरक्षसम्मितैः| हिङ्गुपादैर्घृतप्रस्थं पचेत्तोये चतुर्गुणे||१४३|| एतद्यथाबलं पीत्वा हिक्काश्वासौ जयेन्नरः| शोथानिलार्शोग्रहणीहृत्पार्श्वरुज एव च||१४४|| इति तेजोवत्यादिघृतम्|
🔊 Audio coming soon
ਤੇਜੋਵਤ੍ਯਾਦੌ ਤੇਜੋਵਤੀ ਚਵਿਕਾ| ਹਿਙ੍ਗੁਪਾਦੈਰਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਹਿਙ੍ਗੁਪਾਦਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਹਿਙ੍ਗੁ ਏਕਕਰ੍ਸਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਸ਼ਾਣਮਾਨਂ ਗਹ੍ਯਤੇ| ਤਥਾਹਿ ਅਯਮੇਵ ਯੋਗੋ ਹਾਰੀਤੇਨ “ਤੇਜੋਵਤੀ” ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪਠਿਤ੍ਵਾ ਉਕ੍ਤਃ- “ਕਲ੍ਕੈਸ੍ਤੈਰਕ੍ਸਸਮ੍ਮਿਤੈਃ| ਹਿਙ੍ਗੁਸ਼ਾਣੇਨ ਸਂਯੁਕ੍ਤੈਰ੍ਘਤਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍” ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੧੪੧-੧੪੪||
Adhikarana 35 (145-146) · Śloka 146
ਮਨਃਸ਼ਿਲਾਸਰ੍ਜਰਸਲਾਕ੍ਸਾਰਜਨਿਪਦ੍ਮਕੈਃ| ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠੈਲੈਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਸਾਂਸ਼ੈਃ ਪ੍ਰਸ੍ਥਃ ਸਿਦ੍ਧੋ ਘਤਾਦ੍ਧਿਤਃ||੧੪੫|| ਜੀਵਨੀਯੋਪਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਲੇਹਯੇਦ੍ਧਤਮ੍| ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਂ ਦਾਧਿਕਂ ਵਾਪਿ ਪਿਬੇਦ੍ਵਾਸਾਘਤਂ ਤਥਾ||੧੪੬|| ਇਤਿ ਮਨਃਸ਼ਿਲਾਦਿਘਤਮ੍|
मनःशिलासर्जरसलाक्षारजनिपद्मकैः| मञ्जिष्ठैलैश्च कर्षांशैः प्रस्थः सिद्धो घृताद्धितः||१४५|| जीवनीयोपसिद्धं वा सक्षौद्रं लेहयेद्धृतम्| त्र्यूषणं दाधिकं वाऽपि पिबेद्वासाघृतं तथा||१४६|| इति मनःशिलादिघृतम्|
🔊 Audio coming soon
ਵਾਸਾਘਤਮਿਤਿ ਗੁਲ੍ਮੋਕ੍ਤਮ੍| ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਮਿਤਿ “ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਂ” (ਚਿ.ਅ.੧੮) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਤ੍ਰ੍ਯੂਸਣਸਞ੍ਜ੍ਞਯੈਵ ਕਾਸਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਮ੍||੧੪੫-੧੪੬||
Adhikarana 36 (147-150) · Śloka 150
ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਫਵਾਤਘ੍ਨਮੁਸ੍ਣਂ ਵਾਤਾਨੁਲੋਮਨਮ੍| ਭੇਸਜਂ ਪਾਨਮਤ੍ਰਂ ਵਾ ਤਦ੍ਧਿਤਂ ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਕ੍ਕਿਨੇ||੧੪੭|| ਵਾਤਕਦ੍ਵਾ ਕਫਹਰਂ ਕਫਕਦ੍ਵਾਨਿਲਾਪਹਮ੍| ਕਾਰ੍ਯਂ ਨੈਕਾਨ੍ਤਿਕਂ ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਾਯਃ ਸ਼੍ਰੇਯੋਨਿਲਾਪਹਮ੍||੧੪੮|| ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਬਂਹਣੇ ਹ੍ਯਲ੍ਪਃ ਸ਼ਕ੍ਯਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋ ਭਵੇਤ੍| ਨਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸ਼ਮਨੇਪਾਯੋ ਭਸ਼ੋਸ਼ਕ੍ਯਸ਼੍ਚ ਕਰ੍ਸ਼ਨੇ||੧੪੯|| ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛੁਦ੍ਧਾਨਸ਼ੁਦ੍ਧਾਂਸ਼੍ਚ ਸ਼ਮਨੈਰ੍ਬਂਹਣੈਰਪਿ| ਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸਾਰ੍ਦਿਤਾਞ੍ਜਨ੍ਤੂਨ੍ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਃ ਸਮੁਪਾਚਰੇਤ੍||੧੫੦||
यत्किञ्चित् कफवातघ्नमुष्णं वातानुलोमनम्| भेषजं पानमत्रं वा तद्धितं श्वासहिक्किने||१४७|| वातकृद्वा कफहरं कफकृद्वाऽनिलापहम्| कार्यं नैकान्तिकं ताभ्यां प्रायः श्रेयोऽनिलापहम्||१४८|| सर्वेषां बृंहणे ह्यल्पः शक्यश्च प्रायशो भवेत्| नात्यर्थं शमनेऽपायो भृशोऽशक्यश्च कर्शने||१४९|| तस्माच्छुद्धानशुद्धांश्च शमनैर्बृंहणैरपि| हिक्काश्वासार्दिताञ्जन्तून् प्रायशः समुपाचरेत्||१५०||
🔊 Audio coming soon
ਅਨੁਕ੍ਤਚਿਕਿਤ੍ਸਾਪਕ੍ਸਗ੍ਰਹਣਾਰ੍ਥਮਾਹ- ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨੈਕਾਨ੍ਤਿਕਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਵਿਧਿਮਾਹ- ਵਾਤਕਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰ ਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸਯੋਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ ਵਿਧਿਤ੍ਰਯਂ- ਤਤ੍ਰ ਤਾਵਤ੍ ਕਫਵਾਤਹਰਂ ਪ੍ਰਧਾਨਮੇਵੋਕ੍ਤਂ, ਯਤ੍ਤੁ ਅਵਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਤਤ੍ਰ ਦੋਸਸ੍ਯ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨਤਯਾ ਅਨੈਕਾਨ੍ਤੇਨ ਕਰਣਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍, ਏਵਮੁਕ੍ਤੇਪਿ ਅਨੈਕਾਨ੍ਤੇਨ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਦ੍ਵਯਕਰਣੇ ਵਾਤਹਰਸ੍ਯੈਵ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਤਾਭ੍ਯਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨਿਲਾਪਹਂ ਚ ਬਂਹਣਂ ਸਮਾਨਂ ਭਵਤਿ| ਤਤ੍ਰੋਪਪਤ੍ਤਿਮਾਹ- ਸਰ੍ਵੇਸਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ| ਗਦਾਨ੍ਤਰਾਨਪਿ ਜ੍ਵਰਾਦੀਨ੍ ਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸਵਦ੍ਬਂਹਣਾਰ੍ਹਾਨਾਹ- ਬਂਹਣੇ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣੇ ਹ੍ਯਲ੍ਪੋਪਾਯੋ ਭਵਤਿ; ਸ਼ਕ੍ਯਃ ਪ੍ਰਤੀਕਾਰੋ ਭਵਤਿ, ਬਂਹਣਜਨਿਤਬਲਾਨਾਂ ਸੁਖਜਯਵ੍ਯਾਪਤ੍ਤਿਕਤ੍ਵਾਦਿਤਿ ਭਾਵਃ| ਸ਼ਮਨੇ ਤੁ ਨਾਤ੍ਯਰ੍ਥਮਪਾਯੋ ਭਵਤਿ| ਕਰ੍ਸ਼ਨੇ ਤੁ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣੇਸ਼ਕ੍ਯੋਪਾਯੋ ਭਵਤਿ ਭਸ਼ਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ| ਅਸ਼ਕ੍ਯ ਇਤਿ ਅਸਾਧ੍ਯਃ| ਏਤਦਪਿ ਕਰ੍ਸ਼ਨੇਨ ਅਲ੍ਪਬਲੇ ਪੁਰੁਸੇ ਭੇਸਜਾਦਿਨਾ ਰੋਗਜਯਸ੍ਯ ਦੁਃਸ਼ਕਤ੍ਵਾਦਿਤਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਅਤ ਏਵ ਸ਼ਮਨੈਰ੍ਬਹਣੈਰਿਤਿ ਉਪਸਂਹਾਰਂ ਕਰਿਸ੍ਯਤਿ| ਕਿਂਵਾ ਬਂਹਣਰੂਪੇ ਸ਼ਮਨੇ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣੇ ਨਾਵਸ਼੍ਯਮਪਾਯੋ ਭਵਤਿ, ਭਵਨ੍ਨਪਿ ਅਲ੍ਪਃ ਸ਼ਕ੍ਯਸ਼੍ਚ ਭਵਤਿ, ਕਰ੍ਸ਼ਨੇ ਤੁ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣੇ ਅਪਾਯੋ ਭਵਤੀਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਨ੍ਯਾਯੋਪਪਾਦਿਤਂ ਬਂਹਣਸ਼ਮਨਂ ਬਂਹਣਂ ਵਾ ਪ੍ਰਾਯਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਤਯੋਪਸਂਹਰਨ੍ਨਾਹ- ਤਸ੍ਮਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰ ਸ਼ਮਨਮਸ਼ੁਦ੍ਧਵਿਸਯਂ, ਬਂਹਣਂ ਚ ਸ਼ੁਦ੍ਧਵਿਸਯਂ ਕੇਚਿਦਾਹੁਃ; ਸ਼ਮਨਸ੍ਯੈਵ ਤੁ ਬਂਹਣਤ੍ਵਂ ਕੇਚਿਦੁਦਾਹਰਨ੍ਤਿ||੧੪੭-੧੫੦||
Adhikarana 37 (151) · Śloka 151
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕਃ- ਦੁਰ੍ਜਯਤ੍ਵੇ ਸਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤੌ ਕ੍ਰਿਯੈਕਤ੍ਵੇ ਚ ਕਾਰਣਮ੍| ਲਿਙ੍ਗਂ ਪਥ੍ਯਂ ਚ ਹਿਕ੍ਕਾਨਾਂ ਸ਼੍ਵਾਸਾਨਾਂ ਚੇਹ ਦਰ੍ਸ਼ਿਤਮ੍||੧੫੧||
तत्र श्लोकः- दुर्जयत्वे समुत्पत्तौ क्रियैकत्वे च कारणम्| लिङ्गं पथ्यं च हिक्कानां श्वासानां चेह दर्शितम्||१५१||
🔊 Audio coming soon
ਦੁਰ੍ਜਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿਕੋਧ੍ਯਾਯਾਰ੍ਥਸਙ੍ਗ੍ਰਹੋ ਵ੍ਯਕ੍ਤਃ||੧੫੧||
Adhikarana puShpikA · Śloka 17
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਦਢਬਲਸਮ੍ਪੂਰਿਤੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇ ਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੭||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते चिकित्सास्थाने हिक्काश्वासचिकित्सितं नाम सप्तदशोऽध्यायः||१७||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਚਕ੍ਰਪਾਣਿਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਚਰਕਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਟੀਕਾਯਾਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਦੀਪਿਕਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇ ਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੭||