Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತೋ ಹಿಕ್ಕಾಶ್ವಾಸಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ||೧|| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ||೨||
अथातो हिक्काश्वासचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ಪಾಣ್ಡುರೋಗಕಾರಣತ್ವಾದ್ಧಿಕ್ಕಾಶ್ವಾಸಯೋಃ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಾನನ್ತರಮಭಿಧಾನಮ್| ವಕ್ಷ್ಯತಿ ಹಿ- “ಪಾಣ್ಡುರೋಗಾದ್ವಿಷಾಚ್ಚೈವ ಪ್ರವರ್ತೇತೇ ಗದಾವಿಮೌ” ಇತಿ| ಹಿಕ್ಕಾಶ್ವಾಸೌ ಚ ಸಮಾನಕಾರಣಚಿಕಿತ್ಸಿತತ್ವಾದೇಕಾಧ್ಯಾಯೇ ಏವೋಕ್ತೌ||೧-೨||
Adhikarana 2 (3-7) · Śloka 7
ವೇದಲೋಕಾರ್ಥತತ್ತ್ವಜ್ಞಮಾತ್ರೇಯಮೃಷಿಮುತ್ತಮಮ್| ಅಪೃಚ್ಛತ್ ಸಂಶಯಂ ಧೀಮಾನಗ್ನಿವೇಶಃ ಕೃತಾಞ್ಜಲಿಃ||೩|| ಯ ಇಮೇ ದ್ವಿವಿಧಾಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾಸ್ತ್ರಿದೋಷಾಸ್ತ್ರಿಪ್ರಕೋಪಣಾಃ| ರೋಗಾ ನಾನಾತ್ಮಕಾಸ್ತೇಷಾಂ ಕಸ್ಕೋ ಭವತಿ ದುರ್ಜಯಃ||೪|| ಅಗ್ನಿವೇಶಸ್ಯ ತದ್ವಾಕ್ಯಂ ಶ್ರುತ್ವಾ ಮತಿಮತಾಂ ವರಃ| ಉವಾಚ ಪರಮಪ್ರೀತಃ ಪರಮಾರ್ಥವಿನಿಶ್ಚಯಮ್||೫|| ಕಾಮಂ ಪ್ರಾಣಹರಾ ರೋಗಾ ಬಹವೋ ನ ತು ತೇ ತಥಾ| ಯಥಾ ಶ್ವಾಸಶ್ಚ ಹಿಕ್ಕಾ ಚ ಪ್ರಾಣಾನಾಶು ನಿಕೃನ್ತತಃ||೬|| ಅನ್ಯೈರಪ್ಯುಪಸೃಷ್ಟಸ್ಯ ರೋಗೈರ್ಜನ್ತೋಃ ಪೃಥಗ್ವಿಧೈಃ| ಅನ್ತೇ ಸಞ್ಜಾಯತೇ ಹಿಕ್ಕಾ ಶ್ವಾಸೋ ವಾ ತೀವ್ರವೇದನಃ||೭||
वेदलोकार्थतत्त्वज्ञमात्रेयमृषिमुत्तमम्| अपृच्छत् संशयं धीमानग्निवेशः कृताञ्जलिः||३|| य इमे द्विविधाः प्रोक्तास्त्रिदोषास्त्रिप्रकोपणाः| रोगा नानात्मकास्तेषां कस्को भवति दुर्जयः||४|| अग्निवेशस्य तद्वाक्यं श्रुत्वा मतिमतां वरः| उवाच परमप्रीतः परमार्थविनिश्चयम्||५|| कामं प्राणहरा रोगा बहवो न तु ते तथा| यथा श्वासश्च हिक्का च प्राणानाशु निकृन्ततः||६|| अन्यैरप्युपसृष्टस्य रोगैर्जन्तोः पृथग्विधैः| अन्ते सञ्जायते हिक्का श्वासो वा तीव्रवेदनः||७||
🔊 Audio coming soon
ವೈದಿಕಂ ಲೌಕಿಕಂ ಚ ಅರ್ಥತತ್ತ್ವಂ ಜಾನಾತೀತಿ ವೇದಲೋಕಾರ್ಥತತ್ತ್ವಜ್ಞಃ| ದ್ವಿವಿಧಾ ಇತಿ ಸಾಮಾನ್ಯಾಸಾಮಾನ್ಯಭೇದೇನ; ಕಿಂವಾ ಮೃದುದಾರುಣಭೇದೇನ, ನಿಜಾನಿಜಭೇದೇನ ಚ| ತ್ರಿದೋಷಾ ಇತಿ ವಾತಾದಿಭಿಃ ಪೃಥಙ್ಮಿಲಿತೈರ್ವಾ| ತ್ರಿಪ್ರಕೋಪಣಾ ಇತಿ ಅಸಾತ್ಮ್ಯೇನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥಸಂಯೋಗಪರಿಣಾಮಪ್ರಜ್ಞಾಪರಾಧಕಾರಣಕಾಃ| ಕಾಮಮಿತಿ ಅನುಮತೌ| ಬಹವ ಇತಿ ಜ್ವರ-ಶಙ್ಖಕ-ರೋಹಿಣ್ಯಾದಯಃ| ಯಥಾ ಶ್ವಾಸಶ್ಚ ಹಿಕ್ಕಾ ಚೇತ್ಯನೇನ ಶೀಘ್ರಂ ಪ್ರಾಣಹಾರಿತ್ವಂ ಹಿಕ್ಕಾಶ್ವಾಸಯೋರ್ದರ್ಶಯತಿ| ಅನ್ತೇ ಇತಿ ಮರಣಸಮಯೇ| ಸಞ್ಜಾಯತೇ ಇತಿ ಅವಶ್ಯಂ ಹಿಕ್ಕಾಶ್ವಾಸಯೋರನ್ಯತರೋ ಜಾಯತೇ||೩-೭||
Adhikarana 3 (8-9) · Śloka 9
ಕಫವಾತಾತ್ಮಕಾವೇತೌ ಪಿತ್ತಸ್ಥಾನಸಮುದ್ಭವೌ| ಹೃದಯಸ್ಯ ರಸಾದೀನಾಂ ಧಾತೂನಾಂ ಚೋಪಶೋಷಣೌ||೮|| ತಸ್ಮಾತ್ ಸಾಧಾರಣಾವೇತೌ ಮತೌ ಪರಮದುರ್ಜಯೌ| ಮಿಥ್ಯೋಪಚರಿತೌ ಕ್ರುದ್ಧೌ ಹತ ಆಶೀವಿಷಾವಿವ||೯||
कफवातात्मकावेतौ पित्तस्थानसमुद्भवौ| हृदयस्य रसादीनां धातूनां चोपशोषणौ||८|| तस्मात् साधारणावेतौ मतौ परमदुर्जयौ| मिथ्योपचरितौ क्रुद्धौ हत आशीविषाविव||९||
🔊 Audio coming soon
ಪಿತ್ತಸ್ಥಾನಸಮುದ್ಭವಾವಿತ್ಯನೇನ ಪಿತ್ತಸ್ಯೋರ್ಧ್ವಸ್ಥಾನಸಮ್ಬನ್ಧ ಏವ, ನತು ವಾತಕಫವದಾರಮ್ಭಕತ್ವಮಿತಿ ದರ್ಶಯತಿ; ಪಿತ್ತಸ್ಥಾನಶಬ್ದೇನಾಮಾಶಯೋಽಭಿಪ್ರೇತಃ| ಸಾಧಾರಣಾವಿತಿ ಪ್ರಾಯಸ್ತುಲ್ಯಚಿಕಿತ್ಸ್ಯತ್ವಾತ್| ಆಶೀವಿಷಾವಿವ ದೃಷ್ಟಿನಿಃಶ್ವಾಸವಿಷಸರ್ಪಾವಿವ| ಮಿಥ್ಯೋಪರಿತೋಽನ್ಯೋಽಪಿ ರೋಗೋ ಹನ್ತಿ, ತದಿಹಾಶೀವಿಷದೃಷ್ಟಾನ್ತೇನ ಮಿಥ್ಯೋಪಚಾರೇ ಸತಿ ಶೀಘ್ರಹನ್ತೃತ್ವಮಾಹ||೮-೯||
Adhikarana 4 (10-16) · Śloka 16
ಪೃಥಕ್ ಪಞ್ಚವಿಧಾವೇತೌ ನಿರ್ದಿಷ್ಟೌ ರೋಗಸಙ್ಗ್ರಹೇ| ತಯೋಃ ಶೃಣು ಸಮುತ್ಥಾನಂ ಲಿಙ್ಗಂ ಚ ಸಭಿಷಗ್ಜಿತಮ್||೧೦|| ರಜಸಾ ಧೂಮವಾತಾಭ್ಯಾಂ ಶೀತಸ್ಥಾನಾಮ್ಬುಸೇವನಾತ್| ವ್ಯಾಯಾಮಾದ್ಗ್ರಾಮ್ಯಧರ್ಮಾಧ್ವರೂಕ್ಷಾನ್ನವಿಷಮಾಶನಾತ್||೧೧|| ಆಮಪ್ರದೋಷಾದಾನಾಹಾದ್ರೌಕ್ಷ್ಯಾದತ್ಯಪತರ್ಪಣಾತ್| ದೌರ್ಬಲ್ಯಾನ್ಮರ್ಮಣೋ ಘಾತಾದ್ದ್ವನ್ದ್ವಾಚ್ಛುದ್ಧ್ಯತಿಯೋಗತಃ||೧೨|| ಅತೀಸಾರಜ್ವರಚ್ಛರ್ದಿಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಕ್ಷತಕ್ಷಯಾತ್| ರಕ್ತಪಿತ್ತಾದುದಾವರ್ತಾದ್ವಿಸೂಚ್ಯಲಸಕಾದಪಿ||೧೩|| ಪಾಣ್ಡುರೋಗಾದ್ವಿಷಾಚ್ಚೈವ ಪ್ರವರ್ತೇತೇ ಗದಾವಿಮೌ| ನಿಷ್ಪಾವಮಾಷಪಿಣ್ಯಾಕತಿಲತೈಲನಿಷೇವಣಾತ್||೧೪|| ಪಿಷ್ಟಶಾಲೂಕವಿಷ್ಟಮ್ಭಿವಿದಾಹಿಗುರುಭೋಜನಾತ್| ಜಲಜಾನೂಪಪಿಶಿತದಧ್ಯಾಮಕ್ಷೀರಸೇವನಾತ್||೧೫|| ಅಭಿಷ್ಯನ್ದ್ಯುಪಚಾರಾಚ್ಚ ಶ್ಲೇಷ್ಮಲಾನಾಂ ಚ ಸೇವನಾತ್| ಕಣ್ಠೋರಸಃ ಪ್ರತೀಘಾತಾದ್ವಿಬನ್ಧೈಶ್ಚ ಪೃಥಗ್ವಿಧೈಃ||೧೬||
पृथक् पञ्चविधावेतौ निर्दिष्टौ रोगसङ्ग्रहे| तयोः शृणु समुत्थानं लिङ्गं च सभिषग्जितम्||१०|| रजसा धूमवाताभ्यां शीतस्थानाम्बुसेवनात्| व्यायामाद्ग्राम्यधर्माध्वरूक्षान्नविषमाशनात्||११|| आमप्रदोषादानाहाद्रौक्ष्यादत्यपतर्पणात्| दौर्बल्यान्मर्मणो घाताद्द्वन्द्वाच्छुद्ध्यतियोगतः||१२|| अतीसारज्वरच्छर्दिप्रतिश्यायक्षतक्षयात्| रक्तपित्तादुदावर्ताद्विसूच्यलसकादपि||१३|| पाण्डुरोगाद्विषाच्चैव प्रवर्तेते गदाविमौ| निष्पावमाषपिण्याकतिलतैलनिषेवणात्||१४|| पिष्टशालूकविष्टम्भिविदाहिगुरुभोजनात्| जलजानूपपिशितदध्यामक्षीरसेवनात्||१५|| अभिष्यन्द्युपचाराच्च श्लेष्मलानां च सेवनात्| कण्ठोरसः प्रतीघाताद्विबन्धैश्च पृथग्विधैः||१६||
🔊 Audio coming soon
ಪೃಥಗಿತಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಪಞ್ಚವಿಧೌ| ರೋಗಸಙ್ಗ್ರಹೇ ಇತಿ ಅಷ್ಟೋದರೀಯೇ| ಅತ್ರ ಚ ರಜಸೇತ್ಯಾದಿನಾ ಪ್ರಾಯೋ ವಾತಪ್ರಕೋಪಕಗಣೋ ವಿಚ್ಛಿದ್ಯೋಕ್ತಃ ಪ್ರವರ್ತೇತಿ ಗದಾವಿಮಾವಿತ್ಯನ್ತೇನ, ನಿಷ್ಪಾವೇತ್ಯಾದಿನಾ ಕಫಕಾರಣತಯಾ ಹಿಕ್ಕಾಶ್ವಾಸಯೋಃ ಕಫಪ್ರಕೋಪಕಹೇತುಗಣೋಽಭಿಹಿತಃ; ತದನೇನ ವಾತಜನಕಕಫಜನಕಹೇತುವರ್ಗದ್ವಯವಿಚ್ಛೇದಪಾಠೇನ ವಾತಕಫಯೋರತ್ರ ಸ್ವಹೇತುಕುಪಿತತ್ವೇನ ಸ್ವಾತನ್ತ್ರ್ಯಂ ದರ್ಶಯತಿ, ನಾನುಬನ್ಧರೂಪತ್ವಮ್||೧೦-೧೬||
Adhikarana 5 (17) · Śloka 18
ಮಾರುತಃ ಪ್ರಾಣವಾಹೀನಿ ಸ್ರೋತಾಂಸ್ಯಾವಿಶ್ಯ ಕುಪ್ಯತಿ| ಉರಃಸ್ಥಃ ಕಫಮುದ್ಧೂಯ ಹಿಕ್ಕಾಶ್ವಾಸಾನ್ ಕರೋತಿ ಸಃ||೧೭|| ಘೋರಾನ್ ಪ್ರಾಣೋಪರೋಧಾಯ ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚ ಚ|೧೮|
मारुतः प्राणवाहीनि स्रोतांस्याविश्य कुप्यति| उरःस्थः कफमुद्धूय हिक्काश्वासान् करोति सः||१७|| घोरान् प्राणोपरोधाय प्राणिनां पञ्च पञ्च च|१८|
🔊 Audio coming soon
ಮಾರುತಃ ಪ್ರಾಣವಾಹೀನಿತ್ಯಾದಿನಾ ಸಮ್ಪ್ತಾಪ್ತಿಮಾಹ| ಇಯಂ ಹಿಕ್ಕಾಶ್ವಾಸಯೋಃ ಸಾಧಾರಣೀ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಃ, ವೈಶೇಷಿಕೀಂ ಚಾಗ್ರೇ ವಕ್ಷ್ಯತಿ| ಪ್ರಾಣೋಪರೋಧಾಯೇತಿ ಪ್ರಾಯಃ ಪ್ರಾಣಹರಣಾಯೇತಿ ಪ್ರಾಯಃ ಪ್ರಾಣಹರಣಾಯೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚ ಚೇತಿ ಹಿಕ್ಕಾಃ ಪಶ್ಚ, ಶ್ವಾಸಾಃ ಪಞ್ಚ, ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೧೭||-
Adhikarana 6 (18-20) · Śloka 20
ಉಭಯೋಃ ಪೂರ್ವರೂಪಾಣಿ ಶೃಣು ವಕ್ಷ್ಯಾಮ್ಯತಃ ಪರಮ್||೧೮|| ಕಣ್ಠೋರಸೋರ್ಗುರುತ್ವಂ ಚ ವದನಸ್ಯ ಕಷಾಯತಾ| ಹಿಕ್ಕಾನಾಂ ಪೂರ್ವರೂಪಾಣಿ ಕುಕ್ಷೇರಾಟೋಪ ಏವ ಚ||೧೯|| ಆನಾಹಃ ಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲಂ ಚ ಪೀಡನಂ ಹೃದಯಸ್ಯ ಚ| ಪ್ರಾಣಸ್ಯ ಚ ವಿಲೋಮತ್ವಂ ಶ್ವಾಸಾನಾಂ ಪೂರ್ವಲಕ್ಷಣಮ್||೨೦||
उभयोः पूर्वरूपाणि शृणु वक्ष्याम्यतः परम्||१८|| कण्ठोरसोर्गुरुत्वं च वदनस्य कषायता| हिक्कानां पूर्वरूपाणि कुक्षेराटोप एव च||१९|| आनाहः पार्श्वशूलं च पीडनं हृदयस्य च| प्राणस्य च विलोमत्वं श्वासानां पूर्वलक्षणम्||२०||
🔊 Audio coming soon
ಲಕ್ಷಣಗ್ರಹಣಗೃಹೀತಂ ಪೂರ್ವರೂಪಂ ಹಿಕ್ಕಾನಾಂ ‘ಕಣ್ಠೋರಸೋಃ’ ಇತ್ಯಾದಿನಾ, ಶ್ವಾಸಾನಾಮ್ ‘ಆನಾಹಃ’ ಇತ್ಯಾದಿನಾಽಽಹ| ವಿಲೋಮತ್ವಮಿತಿ ಪರ್ಯಾಕುಲತ್ವಮ್||೧೮-೨೦||
Adhikarana 7 (21-26) · Śloka 26
ಪ್ರಾಣೋದಕಾನ್ನವಾಹೀನಿ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಸಕಫೋಽನಿಲಃ| ಹಿಕ್ಕಾಃ ಕರೋತಿ ಸಂರುಧ್ಯ ತಾಸಾಂ ಲಿಙ್ಗಂ ಪೃಥಕ್ ಶೃಣು||೨೧|| ಕ್ಷೀಣಮಾಂಸಬಲಪ್ರಾಣತೇಜಸಃ ಸಕಫೋಽನಿಲಃ| ಗೃಹೀತ್ವಾ ಸಹಸಾ ಕಣ್ಠಮುಚ್ಚೈರ್ಘೋಷವತೀಂ ಭೃಶಮ್||೨೨|| ಕರೋತಿ ಸತತಂ ಹಿಕ್ಕಾಮೇಕದ್ವಿತ್ರಿಗುಣಂ ತಥಾ| ಪ್ರಾಣಃ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಮರ್ಮಾಣಿ ಸಂರುಧ್ಯೋಷ್ಮಾಣಮೇವ ಚ||೨೩|| ಸಞ್ಜ್ಞಾಂ ಮುಷ್ಣಾತಿ ಗಾತ್ರಾಣಾಂ ಸ್ತಮ್ಭಂ ಸಞ್ಜನಯತ್ಯಪಿ| ಮಾರ್ಗಂ ಚೈವಾನ್ನಪಾನಾನಾಂ ರುಣದ್ಧ್ಯುಪಹತಸ್ಮೃತೇಃ||೨೪|| ಸಾಶ್ರುವಿಪ್ಲುತನೇತ್ರಸ್ಯ ಸ್ತಬ್ಧಶಙ್ಖಚ್ಯುತಭ್ರುವಃ| ಸಕ್ತಜಲ್ಪಪ್ರಲಾಪಸ್ಯ ನಿರ್ವೃತಿಂ ನಾಧಿಗಚ್ಛತಃ||೨೫|| ಮಹಾಮೂಲಾ ಮಹಾವೇಗಾ ಮಹಾಶಬ್ದಾ ಮಹಾಬಲಾ| ಮಹಾಹಿಕ್ಕೇತಿ ಸಾ ನೄಣಾಂ ಸದ್ಯಃ ಪ್ರಾಣಹರಾ ಮತಾ||೨೬|| ಇತಿ ಮಹಾಹಿಕ್ಕಾ|
प्राणोदकान्नवाहीनि स्रोतांसि सकफोऽनिलः| हिक्काः करोति संरुध्य तासां लिङ्गं पृथक् शृणु||२१|| क्षीणमांसबलप्राणतेजसः सकफोऽनिलः| गृहीत्वा सहसा कण्ठमुच्चैर्घोषवतीं भृशम्||२२|| करोति सततं हिक्कामेकद्वित्रिगुणं तथा| प्राणः स्रोतांसि मर्माणि संरुध्योष्माणमेव च||२३|| सञ्ज्ञां मुष्णाति गात्राणां स्तम्भं सञ्जनयत्यपि| मार्गं चैवान्नपानानां रुणद्ध्युपहतस्मृतेः||२४|| साश्रुविप्लुतनेत्रस्य स्तब्धशङ्खच्युतभ्रुवः| सक्तजल्पप्रलापस्य निर्वृतिं नाधिगच्छतः||२५|| महामूला महावेगा महाशब्दा महाबला| महाहिक्केति सा नॄणां सद्यः प्राणहरा मता||२६|| इति महाहिक्का|
🔊 Audio coming soon
ಪ್ರಾಣೋದಕೇತ್ಯಾದಿನಾ ವಿಶಿಷ್ಟಹಿಕ್ಕಾಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಮಾಹ| ಕ್ಷೀಣಮಾಂಸಬಲಪ್ರಾಣತೇಜಸ ಇತಿ ಅತ್ರ ಪ್ರಾಣೋ ವಾಯುಃ, ಉತ್ಸಾಹೋ ವಾ; ತೇಜೋಽಗ್ನಿಃ| ಉಚ್ಚೈರ್ಗೃಹೀತ್ವಾ ಘೋಷವತೀಮಿತಿ ಯೋಜ್ಯಮ್| ದ್ವಿಸನ್ತತಾಂ ತ್ರಿಸನ್ತತಾಮನೇಕಗುಣಾಂ ವಾ ಕರೋತಿ; ತತ್ರ ದ್ವಿಸನ್ತತಾ ಏಕೋಪಕ್ರಮೇ ವಾರದ್ವಯಂ ಭವತಿ| ಸಂರುಧ್ಯೋಷ್ಮಾಣಮಿತಿ ದೇಹೋಷ್ಮಾಣಮ್| ಸಂಸಕ್ತವಚನತಯಾ ಪ್ರಲಾಪೋ ಯಸ್ಯ ಸ ಸಕ್ತಜಲ್ಪಪ್ರಲಾಪಃ| ಮಹಾಮೂಲೇತಿ ಗಮ್ಭೀರಾಶ್ರಯದೋಷಮೂಲಾ| ಮಹಾಶಬ್ದತ್ವಂ ಚ ಉಚ್ಚೈರ್ಘೋಷವತೀಮಿತ್ಯನೇನೈವೋಕ್ತಮಪಿ ಮಹಾಹಿಕ್ಕಾಸಞ್ಜ್ಞೋಪಾದಾನಾರ್ಥಮಿಹ ಪುನರುಕ್ತಂ, ತೇನ ‘ಮಹಾಹಿಕ್ಕಾ’ ಇತಿ ಸಞ್ಜ್ಞಾ||೨೧-೨೬||
Adhikarana 8 (27-30) · Śloka 30
ಹಿಕ್ಕತೇ ಯಃ ಪ್ರವೃದ್ಧಸ್ತು ಕೃಶೋ ದೀನಮನಾ ನರಃ| ಜರ್ಜರೇಣೋರಸಾ ಕೃಚ್ಛ್ರಂ ಗಮ್ಭೀರಮನುನಾದಯನ್||೨೭|| ಸಞ್ಜೃಮ್ಭನ್ ಸಙ್ಕ್ಷಿಪಂಶ್ಚೈವ ತಥಾಽಙ್ಗಾನಿ ಪ್ರಸಾರಯನ್| ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಚೋಭೇ ಸಮಾಯಮ್ಯ ಕೂಜನ್ ಸ್ತಮ್ಭರುಗರ್ದಿತಃ||೨೮|| ನಾಭೇಃ ಪಕ್ವಾಶಯಾದ್ವಾಽಪಿ ಹಿಕ್ಕಾ ಚಾಸ್ಯೋಪಜಾಯತೇ| ಕ್ಷೋಭಯನ್ತೀ ಭೃಶಂ ದೇಹಂ ನಾಮಯನ್ತೀವ ತಾಮ್ಯತಃ||೨೯|| ರುಣದ್ಧ್ಯುಚ್ಛ್ವಾಸಮಾರ್ಗಂ ತು ಪ್ರನಷ್ಟಬಲಚೇತಸಃ| ಗಮ್ಭೀರಾ ನಾಮ ಸಾ ತಸ್ಯ ಹಿಕ್ಕಾ ಪ್ರಾಣಾನ್ತಿಕೀ ಮತಾ||೩೦|| ಇತಿ ಗಮ್ಭೀರಾ ಹಿಕ್ಕಾ|
हिक्कते यः प्रवृद्धस्तु कृशो दीनमना नरः| जर्जरेणोरसा कृच्छ्रं गम्भीरमनुनादयन्||२७|| सञ्जृम्भन् सङ्क्षिपंश्चैव तथाऽङ्गानि प्रसारयन्| पार्श्वे चोभे समायम्य कूजन् स्तम्भरुगर्दितः||२८|| नाभेः पक्वाशयाद्वाऽपि हिक्का चास्योपजायते| क्षोभयन्ती भृशं देहं नामयन्तीव ताम्यतः||२९|| रुणद्ध्युच्छ्वासमार्गं तु प्रनष्टबलचेतसः| गम्भीरा नाम सा तस्य हिक्का प्राणान्तिकी मता||३०|| इति गम्भीरा हिक्का|
🔊 Audio coming soon
ತತ್ರ ಹಿಗಿತಿ ಕಾಯತಿ ಶಬ್ದಂ ಕರೋತೀತಿ ಹಿಕ್ಕಾ| ಗಮ್ಭೀರಮನುನಾದಯನ್ನಿತಿ ಹಿಕ್ಕಾಯಾ ಅನು ಗಮ್ಭೀರಂ ಶಬ್ದಂ ಕುರ್ವನ್| ಸಙ್ಕ್ಷಿಪನ್ನಙ್ಗಾನೀತಿ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಗಮ್ಭೀರದೇಶಭವತ್ವಾದ್ ‘ಗಮ್ಭೀರಾ’ ಇತಿ ಸಞ್ಜ್ಞಾ||೨೭-೩೦||
Adhikarana 9 (31-33) · Śloka 33
ವ್ಯಪೇತಾ ಜಾಯತೇ ಹಿಕ್ಕಾ ಯಾಽನ್ನಪಾನೇ ಚತುರ್ವಿಧೇ| ಆಹಾರಪರಿಣಾಮಾನ್ತೇ ಭೂಯಶ್ಚ ಲಭತೇ ಬಲಮ್||೩೧|| ಪ್ರಲಾಪವಮ್ಯತೀಸಾರತೃಷ್ಣಾರ್ತಸ್ಯ ವಿಚೇತಸಃ| ಜೃಮ್ಭಿಣೋ ವಿಪ್ಲುತಾಕ್ಷಸ್ಯ ಶುಷ್ಕಾಸ್ಯಸ್ಯ ವಿನಾಮಿನಃ||೩೨|| ಪರ್ಯಾಧ್ಮಾತಸ್ಯ ಹಿಕ್ಕಾ ಯಾ ಜತ್ರುಮೂಲಾದಸನ್ತತಾ| ಸಾ ವ್ಯಪೇತೇತಿ ವಿಜ್ಞೇಯಾ ಹಿಕ್ಕಾ ಪ್ರಾಣೋಪರೋಧಿನೀ||೩೩|| ಇತಿ ವ್ಯಪೇತಾ ಹಿಕ್ಕಾ|
व्यपेता जायते हिक्का याऽन्नपाने चतुर्विधे| आहारपरिणामान्ते भूयश्च लभते बलम्||३१|| प्रलापवम्यतीसारतृष्णार्तस्य विचेतसः| जृम्भिणो विप्लुताक्षस्य शुष्कास्यस्य विनामिनः||३२|| पर्याध्मातस्य हिक्का या जत्रुमूलादसन्तता| सा व्यपेतेति विज्ञेया हिक्का प्राणोपरोधिनी||३३|| इति व्यपेता हिक्का|
🔊 Audio coming soon
ವ್ಯಪೇತಾ ಪರಿಣತೇತ್ಯರ್ಥಃ| ಆಹಾರಪರಿಣಾಮಾನ್ತೇ ಇತಿ ಆಹಾರಪರಿಣಾಮೇ ವೃತ್ತೇ; ಏತೇನಾಹಾರೇಽಪಿ ಉತ್ಪದ್ಯತೇ, ಅನ್ತೇ ಬಲವತೀ ಭವತಿ ತಾಂ ‘ವ್ಯಪೇತಾ’ ಇತಿ ಸಞ್ಜ್ಞಯಾ ದರ್ಶಯತಿ| ವಿನಾಮಿನ ಇತಿ ಶರೀರವಿನಾಮಕಸ್ಯ| ಅಸನ್ತತೇತಿ ಅನತಿದೀರ್ಘಾ||೩೧-೩೩||
Adhikarana 10 (34-37) · Śloka 37
ಕ್ಷುದ್ರವಾತೋ ಯದಾ ಕೋಷ್ಠಾದ್ವ್ಯಾಯಾಮಪರಿಘಟ್ಟಿತಃ| ಕಣ್ಠೇ ಪ್ರಪದ್ಯತೇ ಹಿಕ್ಕಾಂ ತದಾ ಕ್ಷುದ್ರಾಂ ಕರೋತಿ ಸಃ||೩೪|| ಅತಿದುಃಖಾ ನ ಸಾ ಚೋರಃಶಿರೋಮರ್ಮಪ್ರಬಾಧಿನೀ| ನ ಚೋಚ್ಛ್ವಾಸಾನ್ನಪಾನಾನಾಂ ಮಾರ್ಗಮಾವೃತ್ಯ ತಿಷ್ಠತಿ||೩೫|| ವೃದ್ಧಿಮಾಯಸ್ಯತೋ ಯಾತಿ ಭುಕ್ತಮಾತ್ರೇ ಚ ಮಾರ್ದವಮ್| ಯತಃ ಪ್ರವರ್ತತೇ ಪೂರ್ವಂ ತತ ಏವ ನಿವರ್ತತೇ||೩೬|| ಹೃದಯಂ ಕ್ಲೋಮ ಕಣ್ಠಂ ಚ ತಾಲುಕಂ ಚ ಸಮಾಶ್ರಿತಾ| ಮೃದ್ವೀ ಸಾ ಕ್ಷುದ್ರಹಿಕ್ಕೇತಿ ನೃಣಾಂ ಸಾಧ್ಯಾ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಾ||೩೭|| ಇತಿ ಕ್ಷುದ್ರಹಿಕ್ಕಾ|
क्षुद्रवातो यदा कोष्ठाद्व्यायामपरिघट्टितः| कण्ठे प्रपद्यते हिक्कां तदा क्षुद्रां करोति सः||३४|| अतिदुःखा न सा चोरःशिरोमर्मप्रबाधिनी| न चोच्छ्वासान्नपानानां मार्गमावृत्य तिष्ठति||३५|| वृद्धिमायस्यतो याति भुक्तमात्रे च मार्दवम्| यतः प्रवर्तते पूर्वं तत एव निवर्तते||३६|| हृदयं क्लोम कण्ठं च तालुकं च समाश्रिता| मृद्वी सा क्षुद्रहिक्केति नृणां साध्या प्रकीर्तिता||३७|| इति क्षुद्रहिक्का|
🔊 Audio coming soon
ಕ್ಷುದ್ರೇತ್ಯಾದಿನಾ ಕ್ಷುದ್ರಹಿಕ್ಕಾಮಾಹ| ಕ್ಷುದ್ರವಾತಃ ಅಲ್ಪವಾತಃ; ಕೇಚಿತ್ ಕ್ಷುದ್ರವಾತಮುದಾನಮಾಹುಃ| ಆಯಸ್ಯತ ಇತಿ ಆಯಾಸಂ ಕುರ್ವತಃ ಮಾರ್ದವಂ ಯಾತೀತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಯತಃ ಪ್ರವರ್ತತೇ ಪೂರ್ವಂ ತತ ಏವ ನಿವರ್ತತ ಇತಿ ಉತ್ಪದ್ಯಮಾನೈವ ನಿವರ್ತಮಾನವೇಗಾ ಭವತಿ; ಮಹಾಹಿಕ್ಕಾದಿವದನುಬದ್ಧಾ ನ ಭವತಿ; ಉತ್ಪಾದಕಹೇತೋರ್ವ್ಯಾಯಾಮಾದೇರೇವ ನಿವರ್ತತೇ, ವ್ಯಾಯಾಮಾದಿನಾ ಹಿಕ್ಕಾಜನಕವಾತಸ್ಯ ಕ್ಷುದ್ರಸ್ಯ ವಿಕ್ಷೇಪಾತ್ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಭಙ್ಗೇನೇತಿ ಭಾವಃ| ಕ್ಷುದ್ರವಾತಜನಿತಾತ್ವಾತ್ ಕ್ಷುದ್ರಾ ಹಿಕ್ಕಾ||೩೪-೩೭||
Adhikarana 11 (38-41) · Śloka 41
ಸಹಸಾಽತ್ಯಭ್ಯವಹೃತೈಃ ಪಾನಾನ್ನೈಃ ಪೀಡಿತೋಽನಿಲಃ| ಊರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರಪದ್ಯತೇ ಕೋಷ್ಠಾನ್ಮದ್ಯೈರ್ವಾಽತಿಮದಪ್ರದೈಃ||೩೮|| ತಥಾಽತಿರೋಷಭಾಷ್ಯಾಧ್ವಹಾಸ್ಯಭಾರಾತಿವರ್ತನೈಃ| ವಾಯುಃ ಕೋಷ್ಠಗತೋ ಧಾವನ್ ಪಾನಭೋಜ್ಯಪ್ರಪೀಡಿತಃ||೩೯|| ಉರಃಸ್ರೋತಃ ಸಮಾವಿಶ್ಯ ಕುರ್ಯಾದ್ಧಿಕ್ಕಾಂ ತತೋಽನ್ನಜಾಮ್| ತಥಾ ಶನೈರಸಮ್ಬನ್ಧಂ ಕ್ಷುವಂಶ್ಚಾಪಿ ಸ ಹಿಕ್ಕತೇ||೪೦|| ನ ಮರ್ಮಬಾಧಾಜನನೀ ನೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ಪ್ರಬಾಧಿನೀ| ಹಿಕ್ಕಾ ಪೀತೇ ತಥಾ ಭುಕ್ತೇ ಶಮಂ ಯಾತಿ ಚ ಸಾಽನ್ನಜಾ||೪೧|| ಇತ್ಯನ್ನಜಾ ಹಿಕ್ಕಾ|
सहसाऽत्यभ्यवहृतैः पानान्नैः पीडितोऽनिलः| ऊर्ध्वं प्रपद्यते कोष्ठान्मद्यैर्वाऽतिमदप्रदैः||३८|| तथाऽतिरोषभाष्याध्वहास्यभारातिवर्तनैः| वायुः कोष्ठगतो धावन् पानभोज्यप्रपीडितः||३९|| उरःस्रोतः समाविश्य कुर्याद्धिक्कां ततोऽन्नजाम्| तथा शनैरसम्बन्धं क्षुवंश्चापि स हिक्कते||४०|| न मर्मबाधाजननी नेन्द्रियाणां प्रबाधिनी| हिक्का पीते तथा भुक्ते शमं याति च साऽन्नजा||४१|| इत्यन्नजा हिक्का|
🔊 Audio coming soon
ಸಹಸೇತ್ಯಾದಿನಾಽನ್ನಜಾಮಾಹ| ಇಯಂ ಚ ಯದ್ಯಪಿ ಅನ್ನಜಾ ಉಕ್ತಾ, ತಥಾಽಪಿ ದೋಷಾದಿಜನಿತೈವ| ಪಾನಭೋಜ್ಯಪ್ರಪೀಡಿತ ಇತ್ಯನೇನಾನ್ನಸ್ಯ ಕಾರಣತ್ವೇನೋಕ್ತತ್ವಾದಿಯಮ್ ‘ಅನ್ನಜಾ’ ಇತಿಸಞ್ಜ್ಞಾ||೩೮-೪೧||
Adhikarana 12 (42-44) · Śloka 44
ಅತಿಸಞ್ಚಿತದೋಷಸ್ಯ ಭಕ್ತಚ್ಛೇದಕೃಶಸ್ಯ ಚ| ವ್ಯಾಧಿಭಿಃ ಕ್ಷೀಣದೇಹಸ್ಯ ವೃದ್ಧಸ್ಯಾತಿವ್ಯವಾಯಿನಃ||೪೨|| ಆಸಾಂ ಯಾ ಸಾ ಸಮುತ್ಪನ್ನಾ ಹಿಕ್ಕಾ ಹನ್ತ್ಯಾಶು ಜೀವಿತಮ್| ಯಮಿಕಾ ಚ ಪ್ರಲಾಪಾರ್ತಿತೃಷ್ಣಾಮೋಹಸಮನ್ವಿತಾ||೪೩|| ಅಕ್ಷೀಣಶ್ಚಾಪ್ಯದೀನಶ್ಚ ಸ್ಥಿರಧಾತ್ವಿನ್ದ್ರಿಯಶ್ಚ ಯಃ| ತಸ್ಯ ಸಾಧಯಿತುಂ ಶಕ್ಯಾ ಯಮಿಕಾ ಹನ್ತ್ಯತೋಽನ್ಯಥಾ||೪೪||
अतिसञ्चितदोषस्य भक्तच्छेदकृशस्य च| व्याधिभिः क्षीणदेहस्य वृद्धस्यातिव्यवायिनः||४२|| आसां या सा समुत्पन्ना हिक्का हन्त्याशु जीवितम्| यमिका च प्रलापार्तितृष्णामोहसमन्विता||४३|| अक्षीणश्चाप्यदीनश्च स्थिरधात्विन्द्रियश्च यः| तस्य साधयितुं शक्या यमिका हन्त्यतोऽन्यथा||४४||
🔊 Audio coming soon
ಅತೀತ್ಯಾದಿನಾ ಸಾಧ್ಯಾಸಾಧ್ಯವಿಭಾಗಮಾಹ| ಅತಿಶಯೇನ ಸಞ್ಚಿತಾ ದೋಷಾ ಯಸ್ಯ ಸ ತಥಾ| ಭಕ್ತಚ್ಛೇದಕೃಶಸ್ಯೇತಿ ಅಭೋಜನದುರ್ಬಲಸ್ಯ| ಆಸಾಂ ಪಞ್ಚಾನಾಂ ಯಾ ಹಿಕ್ಕಾ ಅತೀತ್ಯಾದಿನಾ ಪ್ರೋಕ್ತಲಕ್ಷಣಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯ ಭವತಿ ಸಾ ಜೀವಿತಂ ಹನ್ತಿ| ಯಮಿಕಾ ಚೇತ್ಯನೇನ ಕ್ಷುದ್ರಾ ಅನ್ನಜಾ ಚ ಯಾ ಸಾಧ್ಯತ್ವೇನೋಕ್ತಾ ಸಾ ಯಮಲವೇಗೇನ ಜಾಯಮಾನಾ ಯಮಿಕಾ ಜ್ಞೇಯಾ; ಪೂರ್ವೋಕ್ತಾನುವೇಗೇನ ಯಾ ಜಾಯಮಾನಾ ಸಾ ಮಹಾಹಿಕ್ಕಾ, ಸಾ ಸ್ವರೂಪೇಣೈವಾಸಾಧ್ಯಾ, ತಸ್ಯಾ ಅತೀತ್ಯಾದಿಯೋಗೇನಾಸಾಧ್ಯತಾವಿಧಾನಮನರ್ಥಕಮ್| ತಥಾ ಮಹತ್ಯಾದಿಹಿಕ್ಕಾನಾಂ ತಿಸೄಣಾಮಸಮ್ಪೂರ್ಣಲಕ್ಷಣಾನಾಂ ಸಾಧ್ಯತ್ವಂ, ಕ್ಷುದ್ರಾನ್ನಜಯೋಸ್ತು ಸಮ್ಪೂರ್ಣಲಕ್ಷಣಯೋರಪಿ ಸಾಧ್ಯತ್ವಂ, ಮಹಾಹಿಕ್ಕಾದಿತ್ರಯಂ ನಿಸರ್ಗತ ಏವಾಸಾಧ್ಯಮ್| ಅನ್ಯೇ ತು ಬ್ರುವತೇ- ಮಹಾಹಿಕ್ಕಾದಯೋಽಪಿ ಕದಾಚಿತ್ ಸಾಧ್ಯಾ ಭವನ್ತ್ಯೇವ, ತತ್ರ ಪ್ರಾಣಾನ್ತಿಕೇತಿ ವಚನಂ ಪ್ರಾಯಃ ಪ್ರಾಣಹರಾ ಇತ್ಯಭಿಪ್ರಾಯೇಣೋಕ್ತಮ್| ತಥಾಹಿ ಜತೂಕರ್ಣೇ- “ಆದ್ಯಾ ದುಃಸಾಧ್ಯಾ, ಯಮಿಕಾ ತೃಷ್ಣಾಮೋಹವತಾಂ ಸದ್ಯಃಪ್ರಾಣಹೃತ್, ಗಮ್ಭೀರಾ ವ್ಯಪೇತೇ ಚ” ಇತ್ಯುಕ್ತಮ್| ಅಕ್ಷೀಣ ಇತಿ ಅಕ್ಷೀಣಮಾಂಸಃ||೪೨-೪೪||
Adhikarana 13 (45) · Śloka 45
ಯದಾ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಸಂರುಧ್ಯ ಮಾರುತಃ ಕಫಪೂರ್ವಕಃ| ವಿಷ್ವಗ್ವ್ರಜತಿ ಸಂರುದ್ಧಸ್ತದಾ ಶ್ವಾಸಾನ್ಕರೋತಿ ಸಃ||೪೫||
यदा स्रोतांसि संरुध्य मारुतः कफपूर्वकः| विष्वग्व्रजति संरुद्धस्तदा श्वासान्करोति सः||४५||
🔊 Audio coming soon
ಯದೇತ್ಯಾದಿನಾ ಶ್ವಾಸಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಮಾಹ| ಸ್ರೋತಾಂಸೀತಿ ಪ್ರಕೃತತ್ವಾತ್ ಪ್ರಾಣೋದಕವಾಹೀನಿ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ| ಕಫಪೂರ್ವಕ ಇತಿ ಕಫಪ್ರಧಾನಃ| ವಿಷ್ವಗ್ವ್ರಜತಿ ಸರ್ವತೋ ಗಚ್ಛತಿ||೪೫||
Adhikarana 14 (46-48) · Śloka 48
ಉದ್ಧೂಯಮಾನವಾತೋ ಯಃ ಶಬ್ದವಹುಃಖಿತೋ ನರಃ| ಉಚ್ಚೈಃ ಶ್ವಸಿತಿ ಸಂರುದ್ಧೋ ಮತ್ತರ್ಷಭ ಇವಾನಿಶಮ್||೪೬|| ಪ್ರನಷ್ಟಜ್ಞಾನವಿಜ್ಞಾನಸ್ತಥಾ ವಿಭ್ರಾನ್ತಲೋಚನಃ| ವಿಕೃತಾಕ್ಷ್ಯಾನನೋ ಬದ್ಧಮೂತ್ರವರ್ಚಾ ವಿಶೀರ್ಣವಾಕ್||೪೭|| ದೀನಃ ಪ್ರಶ್ವಸಿತಂ ಚಾಸ್ಯ ದೂರಾದ್ವಿಜ್ಞಾಯತೇ ಭೃಶಮ್| ಮಹಾಶ್ವಾಸೋಪಸೃಷ್ಟಃ ಸ ಕ್ಷಿಪ್ರಮೇವ ವಿಪದ್ಯತೇ||೪೮|| ಇತಿ ಮಹಾಶ್ವಾಸಃ|
उद्धूयमानवातो यः शब्दवहुःखितो नरः| उच्चैः श्वसिति संरुद्धो मत्तर्षभ इवानिशम्||४६|| प्रनष्टज्ञानविज्ञानस्तथा विभ्रान्तलोचनः| विकृताक्ष्याननो बद्धमूत्रवर्चा विशीर्णवाक्||४७|| दीनः प्रश्वसितं चास्य दूराद्विज्ञायते भृशम्| महाश्वासोपसृष्टः स क्षिप्रमेव विपद्यते||४८|| इति महाश्वासः|
🔊 Audio coming soon
ಉದ್ಧೂಯಮಾನೇತ್ಯಾದಿನಾ ಮಹಾಶ್ವಾಸಲಕ್ಷಣಮಾಹ| ಉದ್ಧೂಯಮಾನ ಇತಿ ಊರ್ಧ್ವಂ ಧೂಯಮಾನವಾತಃ| ಉಚ್ಚೈರಿತಿ ದೀರ್ಘಮ್| ಮತ್ತರ್ಷಭಃ ಮತ್ತಬಲೀವರ್ದಃ| ದೀನ ಇತಿ ದೀನವತ್| ‘ದೀನಂ ಪ್ರಶ್ವಸಿತಂ’ ಇತಿ ವಾ ಪಾಠಃ; ತದಾ ಹಿ ಪ್ರಶ್ವಸಿತಸ್ಯ ದೀನತ್ವೇ ‘ದೂರಾದ್ವಿಜ್ಞಾಯತೇ’ ಇತಿ ಯದ್ವಕ್ಷ್ಯತಿ ತದನುಪಪನ್ನಂ ಸ್ಯಾತ್||೪೬-೪೮||
Adhikarana 15 (49-51) · Śloka 51
ದೀರ್ಘಂ ಶ್ವಸಿತಿ ಯಸ್ತೂರ್ಧ್ವಂ ನ ಚ ಪ್ರತ್ಯಾಹರತ್ಯಧಃ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಾವೃತಮುಖಸ್ರೋತಾಃ ಕ್ರುದ್ಧಗನ್ಧವಹಾರ್ದಿತಃ||೪೯|| ಊರ್ಧ್ವದೃಷ್ಟಿರ್ವಿಪಶ್ಯಂಶ್ಚ ವಿಭ್ರಾನ್ತಾಕ್ಷ ಇತಸ್ತತಃ| ಪ್ರಮುಹ್ಯನ್ ವೇದನಾರ್ತಶ್ಚ ಶುಷ್ಕಾಸ್ಯೋಽರತಿಪೀಡಿತಃ||೫೦|| ಊರ್ಧ್ವಶ್ವಾಸೇ ಪ್ರಕುಪಿತೇ ಹ್ಯಧಃಶ್ವಾಸೋ ನಿರುಧ್ಯತೇ| ಮುಹ್ಯತಸ್ತಾಮ್ಯತಶ್ಚೋರ್ಧ್ವಂ ಶ್ವಾಸಸ್ತಸ್ಯೈವ ಹನ್ತ್ಯಸೂನ್||೫೧|| ಇತ್ಯೂರ್ಧ್ವಶ್ವಾಸಃ|
दीर्घं श्वसिति यस्तूर्ध्वं न च प्रत्याहरत्यधः| श्लेष्मावृतमुखस्रोताः क्रुद्धगन्धवहार्दितः||४९|| ऊर्ध्वदृष्टिर्विपश्यंश्च विभ्रान्ताक्ष इतस्ततः| प्रमुह्यन् वेदनार्तश्च शुष्कास्योऽरतिपीडितः||५०|| ऊर्ध्वश्वासे प्रकुपिते ह्यधःश्वासो निरुध्यते| मुह्यतस्ताम्यतश्चोर्ध्वं श्वासस्तस्यैव हन्त्यसून्||५१|| इत्यूर्ध्वश्वासः|
🔊 Audio coming soon
ದೀರ್ಘಮಿತ್ಯಾದಿನೋರ್ಧ್ವಶ್ವಾಸಮಾಹ| ದೀರ್ಘಂ ಶ್ವಸಿತಿ ಶ್ವಾಸಸ್ಯ ಬಹಿರ್ನಿರ್ಗಮನಂ ದೀರ್ಘಕಾಲಂ ಕರೋತಿ| ನ ಚ ಪ್ರತ್ಯಾಹರತ್ಯಧ ಇತಿ ಶ್ವಾಸಮಧೋ ನ ನಯತಿ| ಕ್ರುದ್ಧಗನ್ಧವಹಃ ದುಷ್ಟವಾಯುಃ| ಶ್ವಾಸಸ್ಯ ದೀರ್ಘಕಾಲಮುದ್ಧೂಯನೇ ಅಧೋಽನಯನೇ ಚೋಕ್ತೇ ಹೇತುಮಾಹ- ಊರ್ಧ್ವಶ್ವಾಸೇ ಇತ್ಯಾದಿನಾ||೪೯-೫೧||
Adhikarana 16 (52-54) · Śloka 54
ಯಸ್ತು ಶ್ವಸಿತಿ ವಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ಸರ್ವಪ್ರಾಣೇನ ಪೀಡಿತಃ| ನ ವಾ ಶ್ವಸಿತಿ ದುಃಖಾರ್ತೋ ಮರ್ಮಚ್ಛೇದರುಗರ್ದಿತಃ||೫೨|| ಆನಾಹಸ್ವೇದಮೂರ್ಚ್ಛಾರ್ತೋ ದಹ್ಯಮಾನೇನ ಬಸ್ತಿನಾ| ವಿಪ್ಲುತಾಕ್ಷಃ ಪರಿಕ್ಷೀಣಃ ಶ್ವಸನ್ ರಕ್ತೈಕಲೋಚನಃ||೫೩|| ವಿಚೇತಾಃ ಪರಿಶುಷ್ಕಾಸ್ಯೋ ವಿವರ್ಣಃ ಪ್ರಲಪನ್ನರಃ| ಛಿನ್ನಶ್ವಾಸೇನ ವಿಚ್ಛಿನ್ನಃ ಸ ಶೀಘ್ರಂ ಪ್ರಜಹಾತ್ಯಸೂನ್||೫೪|| ಇತಿ ಛಿನ್ನಶ್ವಾಸಃ|
यस्तु श्वसिति विच्छिन्नं सर्वप्राणेन पीडितः| न वा श्वसिति दुःखार्तो मर्मच्छेदरुगर्दितः||५२|| आनाहस्वेदमूर्च्छार्तो दह्यमानेन बस्तिना| विप्लुताक्षः परिक्षीणः श्वसन् रक्तैकलोचनः||५३|| विचेताः परिशुष्कास्यो विवर्णः प्रलपन्नरः| छिन्नश्वासेन विच्छिन्नः स शीघ्रं प्रजहात्यसून्||५४|| इति छिन्नश्वासः|
🔊 Audio coming soon
ಯಸ್ತ್ವಿತ್ಯಾದಿನಾ ಛಿನ್ನಶ್ವಾಸಲಕ್ಷಣಮಾಹ| ಶ್ವಸಿತಿ ವಿಚ್ಛಿನ್ನಮಿತಿ ನಿಃಶ್ವಸ್ಯ ಪುನಃ ಕ್ಷಣಾನ್ತೇನ ಶ್ವಸಿತಿ| ನ ವಾ ಶ್ವಸಿತಿ ನ ಶ್ವಾಸಂ ಲಭತೇ| ಮರ್ಮಚ್ಛೇದರೂಪಾ ರುಕ್| ಬಸ್ತಿನಿರೋಧಃ ಮೂತ್ರನಿರೋಧ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ರಕ್ತೈಕಲೋಚನತ್ವಮಿಹ ವ್ಯಾಧಿಪ್ರಭಾವಾತ್| ವಿಚ್ಛಿನ್ನಃ ವಿಮುಕ್ತಸನ್ಧಿಬನ್ಧಃ| ಏತೇ ತ್ರಯಃ ಶ್ವಾಸಾ ನಿಸರ್ಗತೋಽಸಾಧ್ಯಾಃ||೫೨-೫೪||
Adhikarana 17 (55-62) · Śloka 62
ಪ್ರತಿಲೋಮಂ ಯದಾ ವಾಯುಃ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ| ಗ್ರೀವಾಂ ಶಿರಶ್ಚ ಸಙ್ಗೃಹ್ಯ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಂ ಸಮುದೀರ್ಯ ಚ||೫೫|| ಕರೋತಿ ಪೀನಸಂ ತೇನ ರುದ್ಧೋ ಘುರ್ಘುರುಕಂ ತಥಾ| ಅತೀವ ತೀವ್ರವೇಗಂ ಚ ಶ್ವಾಸಂ ಪ್ರಾಣಪ್ರಪೀಡಕಮ್||೫೬|| ಪ್ರತಾಮ್ಯತ್ಯತಿವೇಗಾಚ್ಚ ಕಾಸತೇ ಸನ್ನಿರುಧ್ಯತೇ| ಪ್ರಮೋಹಂ ಕಾಸಮಾನಶ್ಚ ಸ ಗಚ್ಛತಿ ಮುಹುರ್ಮುಹುಃ||೫೭|| ಶ್ಲೇಷ್ಮಣ್ಯಮುಚ್ಯಮಾನೇ ತು ಭೃಶಂ ಭವತಿ ದುಃಖಿತಃ| ತಸ್ಯೈವ ಚ ವಿಮೋಕ್ಷಾನ್ತೇ ಮುಹೂರ್ತಂ ಲಭತೇ ಸುಖಮ್||೫೮|| ಅಥಾಸ್ಯೋದ್ಧ್ವಂಸತೇ ಕಣ್ಠಃ ಕೃಚ್ಛ್ರಾಚ್ಛಕ್ನೋತಿ ಭಾಷಿತುಮ್| ನ ಚಾಪಿ ನಿದ್ರಾಂ ಲಭತೇ ಶಯಾನಃ ಶ್ವಾಸಪೀಡಿತಃ||೫೯|| ಪಾರ್ಶ್ವೇ ತಸ್ಯಾವಗೃಹ್ಣಾತಿ ಶಯಾನಸ್ಯ ಸಮೀರಣಃ| ಆಸೀನೋ ಲಭತೇ ಸೌಖ್ಯಮುಷ್ಣಂ ಚೈವಾಭಿನನ್ದತಿ||೬೦|| ಉಚ್ಛ್ರಿತಾಕ್ಷೋ ಲಲಾಟೇನ ಸ್ವಿದ್ಯತಾ ಭೃಶಮರ್ತಿಮಾನ್| ವಿಶುಷ್ಕಾಸ್ಯೋ ಮುಹುಃ ಶ್ವಾಸೋ ಮುಹುಶ್ಚೈವಾವಧಮ್ಯತೇ||೬೧|| ಮೇಘಾಮ್ಬುಶೀತಪ್ರಾಗ್ವಾತೈಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಲೈಶ್ಚಾಭಿವರ್ಧತೇ| ಸ ಯಾಪ್ಯಸ್ತಮಕಶ್ವಾಸಃ ಸಾಧ್ಯೋ ವಾ ಸ್ಯಾನ್ನವೋತ್ಥಿತಃ||೬೨|| ಇತಿ ತಮಕಶ್ವಾಸಃ|
प्रतिलोमं यदा वायुः स्रोतांसि प्रतिपद्यते| ग्रीवां शिरश्च सङ्गृह्य श्लेष्माणं समुदीर्य च||५५|| करोति पीनसं तेन रुद्धो घुर्घुरुकं तथा| अतीव तीव्रवेगं च श्वासं प्राणप्रपीडकम्||५६|| प्रताम्यत्यतिवेगाच्च कासते सन्निरुध्यते| प्रमोहं कासमानश्च स गच्छति मुहुर्मुहुः||५७|| श्लेष्मण्यमुच्यमाने तु भृशं भवति दुःखितः| तस्यैव च विमोक्षान्ते मुहूर्तं लभते सुखम्||५८|| अथास्योद्ध्वंसते कण्ठः कृच्छ्राच्छक्नोति भाषितुम्| न चापि निद्रां लभते शयानः श्वासपीडितः||५९|| पार्श्वे तस्यावगृह्णाति शयानस्य समीरणः| आसीनो लभते सौख्यमुष्णं चैवाभिनन्दति||६०|| उच्छ्रिताक्षो ललाटेन स्विद्यता भृशमर्तिमान्| विशुष्कास्यो मुहुः श्वासो मुहुश्चैवावधम्यते||६१|| मेघाम्बुशीतप्राग्वातैः श्लेष्मलैश्चाभिवर्धते| स याप्यस्तमकश्वासः साध्यो वा स्यान्नवोत्थितः||६२|| इति तमकश्वासः|
🔊 Audio coming soon
ಪ್ರತಿಲೋಮಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ತಮಕಶ್ವಾಸಮಾಹ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಣಂ ಸಮುದೀರ್ಯ ಚೇತ್ಯನೇನ ಸಾಮಾನ್ಯಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತ್ಯುಕ್ತಸ್ಯಾಪಿ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಃ ಪುನರಭಿಧಾನಾದಿಹ ವಿಶೇಷೇಣ ಕಾರಣತ್ವಂ ದರ್ಶಯತಿ| ಘುರ್ಘುರುಕಮಿತಿ ಕಣ್ಠೇ ಘುರ್ಘುರುಕಶಬ್ದಮ್| ಸನ್ನಿರುಧ್ಯತೇ ಇತಿ ನಿಶ್ಚೇಷ್ಟೋ ಭವತಿ| ತಸ್ಯೈವ ಚೇತಿ ‘ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಃ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಆಸೀನ ಉಪವಿಷ್ಟಃ| ಉಚ್ಛ್ರಿತಾಕ್ಷ ಇತಿ ಉಚ್ಛೂನಾಕ್ಷಃ| ಮುಹುಶ್ಚೈವಾವಧಮ್ಯತೇ ಇತಿ ಕ್ಷಣಂ ಕ್ಷಣಂ ಶ್ವಸನೇನ ವಾಯುನಾಽವಧಮ್ಯತೇ||೫೫-೬೨||
Adhikarana 18 (63-64) · Śloka 64
ಜ್ವರಮೂರ್ಚ್ಛಾಪರೀತಸ್ಯ ವಿದ್ಯಾತ್ ಪ್ರತಮಕಂ ತು ತಮ್| ಉದಾವರ್ತರಜೋಽಜೀರ್ಣಕ್ಲಿನ್ನಕಾಯನಿರೋಧಜಃ||೬೩|| ತಮಸಾ ವರ್ಧತೇಽತ್ಯರ್ಥಂ ಶೀತೈಶ್ಚಾಶು ಪ್ರಶಾಮ್ಯತಿ| ಮಜ್ಜತಸ್ತಮಸೀವಾಽಸ್ಯ ವಿದ್ಯಾತ್ ಸನ್ತಮಕಂ ತು ತಮ್||೬೪|| ಇತಿ ಪ್ರತಮಕಸನ್ತಮಕಶ್ವಾಸೌ|
ज्वरमूर्च्छापरीतस्य विद्यात् प्रतमकं तु तम्| उदावर्तरजोऽजीर्णक्लिन्नकायनिरोधजः||६३|| तमसा वर्धतेऽत्यर्थं शीतैश्चाशु प्रशाम्यति| मज्जतस्तमसीवाऽस्य विद्यात् सन्तमकं तु तम्||६४|| इति प्रतमकसन्तमकश्वासौ|
🔊 Audio coming soon
ಪಿತ್ತಸಮ್ಬನ್ಧಾಜ್ಜ್ವರಾದಿಯೋಗೇನ ತಮಕಸ್ಯೈವ ಪ್ರತಮಕಸಞ್ಜ್ಞಾಂ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಜ್ವರೇತ್ಯಾದಿ| ಉದಾವರ್ತೇತ್ಯಾದಿನಾ ಪ್ರತಮಕಹೇತುಲಕ್ಷಣೇ ಪ್ರಾಹ| ಪ್ರತಮಕ ಏವ ಸನ್ತಮಕಃ| ರಜೋ ಧೂಲಿಃ, ಕಾಯನಿರೋಧೋ ವೇಗಾನಾಂ ನಿರೋಧಃ; ಕಿಂವಾ ಕ್ಲಿನ್ನಕಾಯೋ ವೃದ್ಧಃ, ನಿರೋಧಃ ವೇಗನಿರೋಧಃ| ತಮಸೇತಿ ಅನ್ಧಕಾರೇಣ, ಕಿಂವಾ ತಮಸಾ ತಮೋಗುಣೇನ| ಯದ್ಯಪಿ ತಮಕಸ್ಯ ಶೀತೇನ ವೃದ್ಧಿರುಕ್ತಾ, ತಥಾಽಪಿ ಪ್ರತಮಕಸ್ಯ ಪಿತ್ತಸಮ್ಬನ್ಧತ್ವಾತ್ ‘ಶೀತೈಶ್ಚಾಶು ಪ್ರಶಾಮ್ಯತಿ’ ಇತಿ ಯದುಕ್ತಂ ತದುಪಪನ್ನಂ ಭವತಿ; ಕಿಂವಾ ಯಥಾ ಮದ್ಯೋತ್ಥವಿಕಾರಸ್ಯ ಮದ್ಯಂ ಪ್ರಶಮನಂ ಭವತಿ, ತಥಾ ಶೀತಸಮುತ್ಥಸ್ಯಾಪಿ ತದಾತ್ವಮಾತ್ರೇ ಶೀತೈಃ ಪ್ರಶಮನಂ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಪ್ರತಮಕಸ್ತಮಕಭೇದ ಏವೇತಿ ಕೃತ್ವಾ ಶ್ವಾಸಾನಾಂ ಪಞ್ಚಸಙ್ಖ್ಯಾಸಿದ್ಧಿಃ||೬೩-೬೪||
Adhikarana 19 (65-67) · Śloka 68
ರೂಕ್ಷಾಯಾಸೋದ್ಭವಃ ಕೋಷ್ಠೇ ಕ್ಷುದ್ರೋ ವಾತ ಉದೀರಯನ್| ಕ್ಷುದ್ರಶ್ವಾಸೋ ನ ಸೋಽತ್ಯರ್ಥಂ ದುಃಖೇನಾಙ್ಗಪ್ರಬಾಧಕಃ||೬೫|| ಹಿನಸ್ತಿ ನ ಸ ಗಾತ್ರಾಣಿ ನ ಚ ದುಃಖೋ ಯಥೇತರೇ| ನ ಚ ಭೋಜನಪಾನಾನಾಂ ನಿರುಣದ್ಧ್ಯುಚಿತಾಂ ಗತಿಮ್||೬೬|| ನೇನ್ದ್ರಿಯಾಣಾಂ ವ್ಯಥಾಂ ನಾಪಿ ಕಾಞ್ಚಿದಾಪಾದಯೇದ್ರುಜಮ್| ಸ ಸಾಧ್ಯ ಉಕ್ತೋ ಬಲಿನಃ ಸರ್ವೇ ಚಾವ್ಯಕ್ತಲಕ್ಷಣಾಃ||೬೭|| ಇತಿ ಶ್ವಾಸಾಃ ಸಮುದ್ದಿಷ್ಟಾ ಹಿಕ್ಕಾಶ್ಚೈವ ಸ್ವಲಕ್ಷಣೈಃ|೬೮|
रूक्षायासोद्भवः कोष्ठे क्षुद्रो वात उदीरयन्| क्षुद्रश्वासो न सोऽत्यर्थं दुःखेनाङ्गप्रबाधकः||६५|| हिनस्ति न स गात्राणि न च दुःखो यथेतरे| न च भोजनपानानां निरुणद्ध्युचितां गतिम्||६६|| नेन्द्रियाणां व्यथां नापि काञ्चिदापादयेद्रुजम्| स साध्य उक्तो बलिनः सर्वे चाव्यक्तलक्षणाः||६७|| इति श्वासाः समुद्दिष्टा हिक्काश्चैव स्वलक्षणैः|६८|
🔊 Audio coming soon
ರೂಕ್ಷೇತ್ಯಾದಿನಾ ಕ್ಷುದ್ರಶ್ವಾಸಮಾಹ| ರೂಕ್ಷಾದಾಯಾಸಾಚ್ಚ ಉದ್ಭವೋ ಯಸ್ಯ ಸ ರೂಕ್ಷಾಯಾಸೋದ್ಭವಃ| ಕ್ಷುದ್ರವಾತ ಇತಿ ಸ್ವಲ್ಪವಾತಃ| ನ ಸೋಽತ್ಯರ್ಥಮಿತಿ ನಾತ್ಯರ್ಥಂ ದುಃಖಕರಃ| ನ ದುಃಖ ಇತಿ ನ ದುಃಖಸಾಧ್ಯಃ| ಸರ್ವೇ ಚಾವ್ಯಕ್ತಲಕ್ಷಣಾ ಇತ್ಯನೇನ ಸಾಧ್ಯತ್ವೇನೋಕ್ತಾನಾಂ ಮಹಾಶ್ವಾಸಾದೀನಾಂ ವ್ಯಕ್ತಸರ್ವಲಕ್ಷಣತಾವ್ಯತಿರಿಕ್ತಾಯಾಮೇವಾವಸ್ಥಾಯಾಂ ಸಾಧ್ಯತಾಂ ಪ್ರತಿಪಾದಯತಿ||೬೫-೬೭||-
Adhikarana 20 (68-69) · Śloka 69
ಏಷಾಂ ಪ್ರಾಣಹರಾ ವರ್ಜ್ಯಾ ಘೋರಾಸ್ತೇ ಹ್ಯಾಶುಕಾರಿಣಃ||೬೮|| ಭೇಷಜೈಃ ಸಾಧ್ಯಯಾಪ್ಯಾಂಸ್ತು ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಭಿಷಗುಪಾಚರೇತ್| ಉಪೇಕ್ಷಿತಾ ದಹೇಯುರ್ಹಿ ಶುಷ್ಕಂ ಕಕ್ಷಮಿವಾನಲಃ||೬೯||
एषां प्राणहरा वर्ज्या घोरास्ते ह्याशुकारिणः||६८|| भेषजैः साध्ययाप्यांस्तु क्षिप्रं भिषगुपाचरेत्| उपेक्षिता दहेयुर्हि शुष्कं कक्षमिवानलः||६९||
🔊 Audio coming soon
ಪ್ರಾಣಹರಾ ಮಹಾಶ್ವಾಸಾದಯಃ ಸಮ್ಪೂರ್ಣಲಕ್ಷಣಾ ವರ್ಜ್ಯಾಃ| ಸಾಧ್ಯಯಾಪ್ಯಾನಿತಿ ಬಹುವಚನಂ ಸಾಧ್ಯಯಾಪ್ಯಭೇದಬಹುತ್ವಾಜ್ಜ್ಞೇಯಮ್||೬೮-೬೯||
Adhikarana 21 (70-76) · Śloka 76
ಕಾರಣಸ್ಥಾನಮೂಲೈಕ್ಯಾದೇಕಮೇವ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್| ದ್ವಯೋರಪಿ ಯಥಾದೃಷ್ಟಮೃಷಿಭಿಸ್ತನ್ನಿಬೋಧತ||೭೦|| ಹಿಕ್ಕಾಶ್ವಾಸಾರ್ದಿತಂ ಸ್ನಿಗ್ಧೈರಾದೌ ಸ್ವೇದೈರುಪಾಚರೇತ್| ಆಕ್ತಂ ಲವಣತೈಲೇನ ನಾಡೀಪ್ರಸ್ತರಸಙ್ಕರೈಃ||೭೧|| ತೈರಸ್ಯ ಗ್ರಥಿತಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಸ್ರೋತಃಸ್ವಭಿವಿಲೀಯತೇ| ಖಾನಿ ಮಾರ್ದವಮಾಯಾನ್ತಿ ತತೋ ವಾತಾನುಲೋಮತಾ||೭೨|| ಯಥಾಽದ್ರಿಕುಞ್ಜೇಷ್ವರ್ಕಾಂಶುತಪ್ತಂ ವಿಷ್ಯನ್ದತೇ ಹಿಮಮ್| ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ತಪ್ತಃ ಸ್ಥಿರೋ ದೇಹೇ ಸ್ವೇದೈರ್ವಿಷ್ಯನ್ದತೇ ತಥಾ||೭೩|| ಸ್ವಿನ್ನಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ತತಸ್ತೂರ್ಣಂ ಭೋಜಯೇತ್ ಸ್ನಿಗ್ಧಮೋದನಮ್| ಮತ್ಸ್ಯಾನಾಂ ಶೂಕರಾಣಾಂ ವಾ ರಸೈರ್ದಧ್ಯುತ್ತರೇಣ ವಾ||೭೪|| ತತಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಿ ಸಂವೃದ್ಧೇ ವಮನಂ ಪಾಯಯೇತ್ತು ತಮ್| ಪಿಪ್ಪಲೀಸೈನ್ಧವಕ್ಷೌದ್ರೈರ್ಯುಕ್ತಂ ವಾತಾವಿರೋಧಿ ಯತ್||೭೫|| ನಿರ್ಹೃತೇ ಸುಖಮಾಪ್ನೋತಿ ಸ ಕಫೇ ದುಷ್ಟವಿಗ್ರಹೇ| ಸ್ರೋತಃಸು ಚ ವಿಶುದ್ಧೇಷು ಚರತ್ಯವಿಹತೋಽನಿಲಃ||೭೬||
कारणस्थानमूलैक्यादेकमेव चिकित्सितम्| द्वयोरपि यथादृष्टमृषिभिस्तन्निबोधत||७०|| हिक्काश्वासार्दितं स्निग्धैरादौ स्वेदैरुपाचरेत्| आक्तं लवणतैलेन नाडीप्रस्तरसङ्करैः||७१|| तैरस्य ग्रथितः श्लेष्मा स्रोतःस्वभिविलीयते| खानि मार्दवमायान्ति ततो वातानुलोमता||७२|| यथाऽद्रिकुञ्जेष्वर्कांशुतप्तं विष्यन्दते हिमम्| श्लेष्मा तप्तः स्थिरो देहे स्वेदैर्विष्यन्दते तथा||७३|| स्विन्नं ज्ञात्वा ततस्तूर्णं भोजयेत् स्निग्धमोदनम्| मत्स्यानां शूकराणां वा रसैर्दध्युत्तरेण वा||७४|| ततः श्लेष्मणि संवृद्धे वमनं पाययेत्तु तम्| पिप्पलीसैन्धवक्षौद्रैर्युक्तं वाताविरोधि यत्||७५|| निर्हृते सुखमाप्नोति स कफे दुष्टविग्रहे| स्रोतःसु च विशुद्धेषु चरत्यविहतोऽनिलः||७६||
🔊 Audio coming soon
ಸಮ್ಪ್ರತಿ ಭಿನ್ನಯೋರಪಿ ಹಿಕ್ಕಾಶ್ವಾಸಯೋರ್ಯಥಾ ಸಮಾನಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಭವತಿ ತಥಾ ದರ್ಶಯನ್ ಸಮಾನಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಾಹ- ಕಾರಣೇತ್ಯಾದಿ| ಕಾರಣಂ ಬಾಹ್ಯಕಾರಣಂ, ಸ್ಥಾನಂ ನಾಭ್ಯಾದಿ, ಮೂಲಂ ದೋಷಃ| ಸ್ನಿಗ್ಧೈರಿತಿ ಸ್ವೇದೈರಿತ್ಯಸ್ಯ ವಿಶೇಷಣಮ್; ಅನ್ಯೇ ತು ಸ್ನಿಗ್ಧಮಿತಿ ಪಠನ್ತಿ| ಲವಣವತ್ತೈಲಂ ಲವಣತೈಲಮ್| ಕುಞ್ಜೇಷ್ವಿತಿ ವಿಟಪೇಷು | ಮತ್ಸ್ಯಾದೀನಾಮಿತ್ಯಾದೌ ಮತ್ಸ್ಯಾದೀನಾಮಪಿ ರಸಃ ಸ್ವರಸಃ ಕಲ್ಕೇನ ಕರ್ತವ್ಯಃ| ದಧ್ಯುತ್ತರಂ ದಧಿಸರಃ| ಈದೃಶಂ ಚ ಭೋಜನಂ ವಮನಾನುಗುಣಕಫವೃದ್ಧ್ಯರ್ಥಮ್| ಉಕ್ತಂ ಹಿ- “ಶ್ಲೇಷ್ಮೋತ್ತರಶ್ಛರ್ದಯತಿ ಹ್ಯದುಃಖಮ್” (ಸಿ.ಅ.೧) ಇತಿ| ವಾತಾವಿರೋಧೀತ್ಯನೇನ ಅನ್ನಂ ರೂಕ್ಷಂ, ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಚ ವಮನಂ, ನಿಷೇಧಯತಿ| ದುಷ್ಟಃ ವಿಗ್ರಹೋ ಯಸ್ಯ ಸ ದುಷ್ಟವಿಗ್ರಹಃ||೭೦-೭೬||
Adhikarana 22 (77-80) · Śloka 80
ಲೀನಶ್ಚೇದ್ದೋಷಶೇಷಃ ಸ್ಯಾದ್ಧೂಮೈಸ್ತಂ ನಿರ್ಹರೇದ್ಬುಧಃ| ಹರಿದ್ರಾಂ ಪತ್ರಮೇರಣ್ಡಮೂಲಂ ಲಾಕ್ಷಾಂ ಮನಃಶಿಲಾಮ್||೭೭|| ಸದೇವದಾರ್ವಲಂ ಮಾಂಸೀಂ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ವರ್ತಿಂ ಪ್ರಕಲ್ಪಯೇತ್| ತಾಂ ಘೃತಾಕ್ತಾಂ ಪಿಬೇದ್ಧೂಮಂ ಯವೈರ್ವಾ ಘೃತಸಂಯುತೈಃ||೮೭|| ಮಧೂಚ್ಛಿಷ್ಟಂ ಸರ್ಜರಸಂ ಘೃತಂ ಮಲ್ಲಕಸಮ್ಪುಟೇ| ಕೃತ್ವಾ ಧೂಮಂ ಪಿಬೇಚ್ಛೃಙ್ಗಂ ಬಾಲಂ ವಾ ಸ್ನಾಯು ವಾ ಗವಾಮ್||೭೯|| ಸ್ಯೋನಾಕವರ್ಧಮಾನಾನಾಂ ನಾಡೀಂ ಶುಷ್ಕಾಂ ಕುಶಸ್ಯ ವಾ| ಪದ್ಮಕಂ ಗುಗ್ಗುಲುಂ ಲೋಹಂ ಶಲ್ಲಕೀಂ ವಾ ಘೃತಾಪ್ಲುತಮ್||೮೦||
लीनश्चेद्दोषशेषः स्याद्धूमैस्तं निर्हरेद्बुधः| हरिद्रां पत्रमेरण्डमूलं लाक्षां मनःशिलाम्||७७|| सदेवदार्वलं मांसीं पिष्ट्वा वर्तिं प्रकल्पयेत्| तां घृताक्तां पिबेद्धूमं यवैर्वा घृतसंयुतैः||८७|| मधूच्छिष्टं सर्जरसं घृतं मल्लकसम्पुटे| कृत्वा धूमं पिबेच्छृङ्गं बालं वा स्नायु वा गवाम्||७९|| स्योनाकवर्धमानानां नाडीं शुष्कां कुशस्य वा| पद्मकं गुग्गुलुं लोहं शल्लकीं वा घृताप्लुतम्||८०||
🔊 Audio coming soon
ವಮನಶೇಷದೋಷಹರಣಾರ್ಥಂ ಧೂಮಮಾಹ- ಲೀನ ಇತ್ಯಾದಿನಾ| ಏತೇನ ಧೂಮೋ ವಮನಂ ವಿನಾಽಪಿ ಸ್ವಲ್ಪದೋಷೇ ಕರ್ತವ್ಯ ಏವ, ತತ್ರಾಪಿ ಧೂಮವಿಷಯದೋಷಸ್ಯ ವಿದ್ಯಮಾನತ್ವಾತ್| ಅಲಂ ಹರಿತಾಲಮ್| ಧೂಮವರ್ತಿಸ್ತು ತಸ್ಯಾಶೀತೀಯೋಕ್ತಧೂಮವರ್ತಿವಿಧಾನೇನ ಕರ್ತವ್ಯಾ| ಅತ್ರ ಚ ಧೂಮಪಾನನಲಿಕಾಮಾನಂ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಕಾಸಹರಧೂಮನಲಿಕಾಮಾನಸಮಾನಮಿಚ್ಛನ್ತಿ, ಹಿಕ್ಕಾಶ್ವಾಸಯೋರಪಿ ಕಾಸಸಮಾನತ್ವಾತ್| ಮಧೂಚ್ಛಿಷ್ಟಂ ಸಿಕ್ಥಕಮ್| ಮಲ್ಲಕಸಮ್ಪುಟೇ ಚಾತ್ರಾನುಕ್ತಮಪಿ ಪಾತವ್ಯಧೂಮನಿರ್ಗಮಾರ್ಥಮೂರ್ಧ್ವಂ ಚ್ಛಿದ್ರಂ ಕರ್ತವ್ಯಮ್| ಪದ್ಮಕಾದಿಷ್ವಪಿ ಮಲ್ಲಕೇತ್ಯಾದ್ಯನುವರ್ತತೇ| ವರ್ಧಮಾನ ಏರಣ್ಡಃ| ಲೋಹಃ ಅಗರುಃ| ಶಲ್ಲಕೀ ಸ್ವನಾಮಖ್ಯಾತಾ||೭೭-೮೦||
Adhikarana 23 (81) · Śloka 81
ಸ್ವರಕ್ಷೀಣಾತಿಸಾರಾಸೃಕ್ಪಿತ್ತದಾಹಾನುಬನ್ಧಜಾನ್| ಮಧುರಸ್ನಿಗ್ಧಶೀತಾದ್ಯೈರ್ಹಿಕ್ಕಾಶ್ವಾಸಾನುಪಾಚರೇತ್||೮೧||
स्वरक्षीणातिसारासृक्पित्तदाहानुबन्धजान्| मधुरस्निग्धशीताद्यैर्हिक्काश्वासानुपाचरेत्||८१||
🔊 Audio coming soon
ಶೀತಾದ್ಯೈರಿತ್ಯಾದಿಶಬ್ದೇನ ಪಿತ್ತಹರಪಿಚ್ಛಿಲಾದಿಗ್ರಹಣಮ್||೮೧||
Adhikarana 24 (82-87) · Śloka 87
ನ ಸ್ವೇದ್ಯಾಃ ಪಿತ್ತದಾಹಾರ್ತಾ ರಕ್ತಸ್ವೇದಾತಿವರ್ತಿನಃ| ಕ್ಷೀಣಧಾತುಬಲಾ ರೂಕ್ಷಾ ಗರ್ಭಿಣ್ಯಶ್ಚಾಪಿ ಪಿತ್ತಲಾಃ||೮೨|| ಕೋಷ್ಣೈಃ ಕಾಮಮುರಃಕಣ್ಠಂ ಸ್ನೇಹಸೇಕೈಃ ಸಶರ್ಕರೈಃ| ಉತ್ಕಾರಿಕೋಪನಾಹೈಶ್ಚ ಸ್ವೇದಯೇನ್ ಮೃದುಭಿಃ ಕ್ಷಣಮ್||೮೩|| ತಿಲೋಮಾಮಾಷಗೋಧೂಮಚೂರ್ಣೈರ್ವಾತಹರೈಃ ಸಹ| ಸ್ನೇಹೈಶ್ಚೋತ್ಕಾರಿಕಾ ಸಾಮ್ಲೈಃ ಸಕ್ಷೀರೈರ್ವಾ ಕೃತಾ ಹಿತಾ||೮೪|| ನವಜ್ವರಾಮದೋಷೇಷು ರೂಕ್ಷಸ್ವೇದಂ ವಿಲಙ್ಘನಮ್| ಸಮೀಕ್ಷ್ಯೋಲ್ಲೇಖನಂ ವಾಽಪಿ ಕಾರಯೇಲ್ಲವಣಾಮ್ಬುನಾ||೮೫|| ಅತಿಯೋಗೋದ್ಧತಂ ವಾತಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವಾತಹರೈರ್ಭಿಷಕ್| ರಸಾದ್ಯೈರ್ನಾತಿಶೀತೋಷ್ಣೈರಭ್ಯಙ್ಗೈಶ್ಚ ಶಮಂ ನಯೇತ್||೮೬|| ಉದಾವರ್ತೇ ತಥಾಽಽಧ್ಮಾನೇ ಮಾತುಲುಙ್ಗಾಮ್ಲವೇತಸೈಃ| ಹಿಙ್ಗುಪೀಲುಬಿಡೈಶ್ಚಾನ್ನಂ ಯುಕ್ತಂ ಸ್ಯಾದನುಲೋಮನಮ್||೮೭||
न स्वेद्याः पित्तदाहार्ता रक्तस्वेदातिवर्तिनः| क्षीणधातुबला रूक्षा गर्भिण्यश्चापि पित्तलाः||८२|| कोष्णैः काममुरःकण्ठं स्नेहसेकैः सशर्करैः| उत्कारिकोपनाहैश्च स्वेदयेन् मृदुभिः क्षणम्||८३|| तिलोमामाषगोधूमचूर्णैर्वातहरैः सह| स्नेहैश्चोत्कारिका साम्लैः सक्षीरैर्वा कृता हिता||८४|| नवज्वरामदोषेषु रूक्षस्वेदं विलङ्घनम्| समीक्ष्योल्लेखनं वाऽपि कारयेल्लवणाम्बुना||८५|| अतियोगोद्धतं वातं दृष्ट्वा वातहरैर्भिषक्| रसाद्यैर्नातिशीतोष्णैरभ्यङ्गैश्च शमं नयेत्||८६|| उदावर्ते तथाऽऽध्माने मातुलुङ्गाम्लवेतसैः| हिङ्गुपीलुबिडैश्चान्नं युक्तं स्यादनुलोमनम्||८७||
🔊 Audio coming soon
ಪಿತ್ತದಾಹಾರ್ತಾ ಇತಿ ಪಿತ್ತಾರ್ತಾ ದಾಹಾರ್ತಾಶ್ಚ| ರಕ್ತಂ ಸ್ವೇದಶ್ಚಾತಿವರ್ತಮಾನೌ ಯೇಷಾಂ ತೇ ರಕ್ತಸ್ವೇದಾತಿವರ್ತಿನಃ| ಪಿತ್ತಲಾಃ ಪಿತ್ತಪ್ರಕೃತಯಃ| ಕೋಷ್ಣೈರಿತ್ಯಾದಿನಾ ಸ್ವೇದ್ಯಾನಾಂ ಸ್ಥಾನವಿಶಿಷ್ಟಂ ಸ್ವೇದಮಾಹ| ಕಾಮಮಿತಿ ಇಚ್ಛಾಯಾಂ ಸತ್ಯಾಮ್, ಉತ್ಕಾರಿಕೋಪನಾಹೈಃ ಸ್ವೇದಯೇತ್| ಉಲ್ಲೇಖನಂ ವಮನಮ್| ಅತಿಯೋಗೋದ್ಧತಮಿತಿ ವಮನಾದ್ಯತಿಯೋಗವೃದ್ಧಂ; ಕಿಂವಾ ಅತಿಯೋಗೇನ ಅತಿಮಾತ್ರೋದ್ಧತಮ್||೮೨-೮೭||
Adhikarana 25 (88-90) · Śloka 90
ಹಿಕ್ಕಾಶ್ವಾಸಾಮಯೀ ಹ್ಯೇಕೋ ಬಲವಾನ್ ದುರ್ಬಲೋಽಪರಃ| ಕಫಾಧಿಕಸ್ತಥೈವೈಕೋ ರೂಕ್ಷೋ ಬಹ್ವನಿಲೋಽಪರಃ||೮೮|| ಕಕಾಧಿಕೇ ಬಲಸ್ಥೇ ಚ ವಮನಂ ಸವಿರೇಚನಮ್| ಕುರ್ಯಾತ್ ಪಥ್ಯಾಶಿನೇ ಧೂಮಲೇಹಾದಿಶಮನಂ ತತಃ||೮೯|| ವಾತಿಕಾನ್ ದುರ್ಬಲಾನ್ ಬಾಲಾನ್ ವೃದ್ಧಾಂಶ್ಚಾನಿಲಸೂದನೈಃ| ತರ್ಪಯೇದೇವ ಶಮನೈಃ ಸ್ನೇಹಯೂಷರಸಾದಿಭಿಃ||೯೦||
हिक्काश्वासामयी ह्येको बलवान् दुर्बलोऽपरः| कफाधिकस्तथैवैको रूक्षो बह्वनिलोऽपरः||८८|| ककाधिके बलस्थे च वमनं सविरेचनम्| कुर्यात् पथ्याशिने धूमलेहादिशमनं ततः||८९|| वातिकान् दुर्बलान् बालान् वृद्धांश्चानिलसूदनैः| तर्पयेदेव शमनैः स्नेहयूषरसादिभिः||९०||
🔊 Audio coming soon
ಚಿಕಿತ್ಸಾಭೇದಾರ್ಥಂ ಹಿಕ್ಕಾಶ್ವಾಸಿನೋಽವಸ್ಥಾಭೇದಮಾಹ- ಹಿಕ್ಕೇತ್ಯಾದಿ| ಏತಾಶ್ಚತಸ್ರೋಽವಸ್ಥಾಃ ಸಾಕ್ಷಾದುಕ್ತಾಃ- ಬಲವಾನ್, ದುರ್ಬಲಃ, ವಾತಾಧಿಕಃ, ಕಫಾಧಿಕಶ್ಚೇತಿ; ರೂಕ್ಷಬಹ್ವನಿಲವಿಶೇಷಣೇನಾಪಿ ರೂಕ್ಷಸ್ನಿಗ್ಧಾವಸ್ಥಾದ್ವಯಮ್| ತತ್ರ ಬಹುಕಫೇ ಬಲರೂಪಸೂಚಿತೇ ಚಾವಸ್ಥಾದ್ವಯೇ ಕ್ರಿಯಾಂ ಬ್ರೂತೇ- ಕಫಾಧಿಕೇ ಇತ್ಯಾದಿ| ತತ ಇತಿ ವಮನವಿರೇಚನಾನನ್ತರಮ್| ತಥಾ ಚಾಪರೇಽವಸ್ಥಾದ್ವಯೇ ಸಮಾನಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಾಹ- ವಾತಿಕಾನಿತ್ಯಾದಿ| ಬಾಲವೃದ್ಧಯೋಶ್ಚಾತ್ರಾಸಮ್ಪೂರ್ಣಕ್ಷೀಣಧಾತುತ್ವೇನ ದುರ್ಬಲಯೋರ್ದುರ್ಬಲೋದಾಹರಣಾರ್ಥಮೇವೋಪಾದಾನಮ್| ಏತಚ್ಚ ಸಙ್ಕ್ಷೇಪೇಣ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸೂತ್ರಮುಕ್ತಮ್| ತೇನ ಬಲವಾನ್ ವಾತಾಧಿಕ ಇತ್ಯಾದ್ಯವಸ್ಥಾಯಾಂ ಮಿಶ್ರಿತಾಯಾಮುಕ್ತಚಿಕಿತ್ಸಾಯಾ ಅಪಿ ಮಿಶ್ರಣಂ ಕಲ್ಪನೀಯಂ; ಯಥಾ- ಪ್ರತ್ಯೇಕದೋಷೋಕ್ತಚಿಕಿತ್ಸಾ ದೋಷಸಂಸರ್ಗೇ ವಿಕಲ್ಪ್ಯತೇ||೮೮-೯೦||
Adhikarana 26 (91-93) · Śloka 93
ಅನುತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಕಫಾಸ್ವಿನ್ನದುರ್ಬಲಾನಾಂ ವಿಶೋಧನಾತ್| ವಾಯುರ್ಲಬ್ಧಾಸ್ಪದೋ ಮರ್ಮ ಸಂಶೋಷ್ಯಾಶು ಹರೇದಸೂನ್||೯೧|| ದೃಢಾನ್ ಬಹುಕಫಾಂಸ್ತಸ್ಮಾದ್ರಸೈರಾನೂಪವಾರಿಜೈಃ| ತೃಪ್ತಾನ್ವಿಶೋಧಯೇತ್ಸ್ವಿನ್ನಾನ್ ಬೃಂಹಯೇದಿತರಾನ್ ಭಿಷಕ್||೯೨|| ಬರ್ಹಿತಿತ್ತಿರಿದಕ್ಷಾಶ್ಚ ಜಾಙ್ಗಲಾಶ್ಚ ಮೃಗದ್ವಿಜಾಃ| ದಶಮೂಲೀರಸೇ ಸಿದ್ಧಾಃ ಕೌಲತ್ಥೇ ವಾ ರಸೇ ಹಿತಾಃ||೯೩||
अनुत्क्लिष्टकफास्विन्नदुर्बलानां विशोधनात्| वायुर्लब्धास्पदो मर्म संशोष्याशु हरेदसून्||९१|| दृढान् बहुकफांस्तस्माद्रसैरानूपवारिजैः| तृप्तान्विशोधयेत्स्विन्नान् बृंहयेदितरान् भिषक्||९२|| बर्हितित्तिरिदक्षाश्च जाङ्गलाश्च मृगद्विजाः| दशमूलीरसे सिद्धाः कौलत्थे वा रसे हिताः||९३||
🔊 Audio coming soon
ಅವಿಷಯಪ್ರವಿಷ್ಟಶೋಧನೇ ದೋಷಮಾಹ- ಅನುತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟೇತ್ಯಾದಿನಾ| ಮರ್ಮ ಇತಿ ಹೃದಯಾದೀನಿ| ದೃಢಾನಿತಿ ಬಲವತಃ| ರಸೈರಾನೂಪವಾರಿಜೈಸ್ತೃಪ್ತಾನಿತ್ಯನೇನ ಕಫೋತ್ಕ್ಲೇಶಕರಣೇ ತೃಪ್ತಿಂ ದರ್ಶಯತಿ| ಸ್ವಿನ್ನಾನಿತಿ ಸ್ವೇದಿತಾನ್| ಇತರಾನಿತಿ ದುರ್ಬಲಾನ್ ಬಹುವಾತಾಂಶ್ಚ| ಕಫಾಧಿಕಾಯಾಮವಸ್ಥಾಯಾಂ ತರ್ಪಣರೂಪವಿಪರೀತಕ್ರಿಯಾಕರಣೇಽನುಕ್ತೇಽಪಿ ಕಫವೃದ್ಧ್ಯಾ ದೋಷೋತ್ಕ್ಲೇಶ ಏವ ಜ್ಞೇಯಃ| ಇಹ ದಶಮೂಲರಸಾದೌ ಬರ್ಹಿತಿತ್ತಿರಾದೀನಾಂ ಸಿದ್ಧಿಃ ರಸವಿಧಾನೇನೈವ ಜ್ಞೇಯಾ||೯೧-೯೩||
Adhikarana 27 (94-104) · Śloka 104
ನಿದಿಗ್ಧಿಕಾಂ ಬಿಲ್ವಮಧ್ಯಂ ಕರ್ಕಟಾಖ್ಯಾಂ ದುರಾಲಭಾಮ್| ತ್ರಿಕಣ್ಟಕಂ ಗುಡೂಚೀಂ ಚ ಕುಲತ್ಥಾಂಶ್ಚ ಸಚಿತ್ರಕಾನ್||೯೪|| ಜಲೇ ಪಕ್ತ್ವಾ ರಸಃ ಪೂತಃ ಪಿಪ್ಪಲೀಘೃತಭರ್ಜಿತಃ| ಸನಾಗರಃ ಸಲವಣಃ ಸ್ಯಾದ್ಯೂಷೋ ಭೋಜನೇ ಹಿತಃ||೯೫|| ರಾಸ್ನಾಂ ಬಲಾಂ ಪಞ್ಚಮೂಲಂ ಹ್ರಸ್ವಂ ಮುದ್ಗಾನ್ ಸಚಿತ್ರಕಾನ್| ಪಕ್ತ್ವಾಽಮ್ಭಸಿ ರಸೇ ತಸ್ಮಿನ್ ಯೂಷಃ ಸಾಧ್ಯಶ್ಚ ಪೂರ್ವವತ್||೯೬|| ಪಲ್ಲವಾನ್ಮಾತುಲುಙ್ಗಸ್ಯ ನಿಮ್ಬಸ್ಯ ಕುಲಕಸ್ಯ ಚ| ಪಕ್ತ್ವಾ ಮುದ್ಗಾಂಶ್ಚ ಸವ್ಯೋಷಾನ್ ಕ್ಷಾರಯೂಷಂ ವಿಪಾಚಯೇತ್||೯೭|| ದತ್ತ್ವಾ ಸಲವಣಂ ಕ್ಷಾರಂ ಶಿಗ್ರೂಣಿ ಮರಿಚಾನಿ ಚ| ಯುಕ್ತ್ಯಾ ಸಂಸಾಧಿತೋ ಯೂಷೋ ಹಿಕ್ಕಾಶ್ವಾಸವಿಕಾರನುತ್||೯೮|| ಕಾಸಮರ್ದಕಪತ್ರಾಣಾಂ ಯೂಷಃ ಶೋಭಾಞ್ಜನಸ್ಯ ಚ| ಶುಷ್ಕಮೂಲಕಯೂಷಶ್ಚ ಹಿಕ್ಕಾಶ್ವಾಸನಿವಾರಣಃ||೯೯|| ಸದಧಿವ್ಯೋಷಸರ್ಪಿಷ್ಕೋ ಯೂಷೋ ವಾರ್ತಾಕಜೋ ಹಿತಃ| ಶಾಲಿಷಷ್ಟಿಕಗೋಧೂಮಯವಾನ್ನಾನ್ಯನವಾನಿ ಚ||೧೦೦|| ಹಿಙ್ಗುಸೌವರ್ಚಲಾಜಾಜೀಬಿಡಪೌಷ್ಕರಚಿತ್ರಕೈಃ| ಸಿದ್ಧಾ ಕರ್ಕಟಶೃಙ್ಗ್ಯಾ ಚ ಯವಾಗೂಃ ಶ್ವಾಸಹಿಕ್ಕಿನಾಮ್||೧೦೧|| ದಶಮೂಲೀಶಟೀರಾಸ್ನಾಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಪೌಷ್ಕರೈಃ| ಶೃಙ್ಗೀತಾಮಲಕೀಭಾರ್ಗೀಗುಡೂಚೀನಾಗರಾಮ್ಬುಭಿಃ||೧೦೨|| ಯವಾಗೂಂ ವಿಧಿನಾ ಸಿದ್ಧಾಂ ಕಷಾಯಂ ವಾ ಪಿಬೇನ್ನರಃ| ಕಾಸಹೃದ್ಗ್ರಹಪಾರ್ಶ್ವಾರ್ತಿಹಿಕ್ಕಾಶ್ವಾಸಪ್ರಶಾನ್ತಯೇ||೧೦೩|| ಪುಷ್ಕರಾಹ್ವಶಟೀವ್ಯೋಷಮಾತುಲುಙ್ಗಾಮ್ಲವೇತಸೈಃ| ಯೋಜಯೇದನ್ನಪಾನಾನಿ ಸಸರ್ಪಿರ್ಬಿಡಹಿಙ್ಗುಭಿಃ||೧೦೪||
निदिग्धिकां बिल्वमध्यं कर्कटाख्यां दुरालभाम्| त्रिकण्टकं गुडूचीं च कुलत्थांश्च सचित्रकान्||९४|| जले पक्त्वा रसः पूतः पिप्पलीघृतभर्जितः| सनागरः सलवणः स्याद्यूषो भोजने हितः||९५|| रास्नां बलां पञ्चमूलं ह्रस्वं मुद्गान् सचित्रकान्| पक्त्वाऽम्भसि रसे तस्मिन् यूषः साध्यश्च पूर्ववत्||९६|| पल्लवान्मातुलुङ्गस्य निम्बस्य कुलकस्य च| पक्त्वा मुद्गांश्च सव्योषान् क्षारयूषं विपाचयेत्||९७|| दत्त्वा सलवणं क्षारं शिग्रूणि मरिचानि च| युक्त्या संसाधितो यूषो हिक्काश्वासविकारनुत्||९८|| कासमर्दकपत्राणां यूषः शोभाञ्जनस्य च| शुष्कमूलकयूषश्च हिक्काश्वासनिवारणः||९९|| सदधिव्योषसर्पिष्को यूषो वार्ताकजो हितः| शालिषष्टिकगोधूमयवान्नान्यनवानि च||१००|| हिङ्गुसौवर्चलाजाजीबिडपौष्करचित्रकैः| सिद्धा कर्कटशृङ्ग्या च यवागूः श्वासहिक्किनाम्||१०१|| दशमूलीशटीरास्नापिप्पलीमूलपौष्करैः| शृङ्गीतामलकीभार्गीगुडूचीनागराम्बुभिः||१०२|| यवागूं विधिना सिद्धां कषायं वा पिबेन्नरः| कासहृद्ग्रहपार्श्वार्तिहिक्काश्वासप्रशान्तये||१०३|| पुष्कराह्वशटीव्योषमातुलुङ्गाम्लवेतसैः| योजयेदन्नपानानि ससर्पिर्बिडहिङ्गुभिः||१०४||
🔊 Audio coming soon
ನಿದಿಗ್ಧಿಕಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಯೂಷವಿಧಾನಸಾಮಾನ್ಯಪಠಿತಸ್ಯಾಪಿ ಕುಲತ್ಥಸ್ಯ ಯೂಷಪ್ರಕೃತಿತ್ವಾದ್ಯೂಷಸಾಧನೋಪಯೌಗಿಕಂ ಮಾನಂ ಗೃಹ್ಯತೇ; ಶೇಷದ್ರವ್ಯಂ ತು ಯೂಷಸಾಧನಮಾನೇನ ಗೃಹ್ಯತೇ| ಪಿಪ್ಪಲೀಸಾಧಿತೇ ಘೃತೇ ಪಿಪ್ಪಲೀಯುಕ್ತೇ ಘೃತೇ ವಾ ಭರ್ಜಿತ ಇತಿ ಪಿಪ್ಪಲೀಘೃತಭರ್ಜಿತಃ| ಏವಂ ರಾಸ್ನಾಮಿತ್ಯಾದೌ ರಸಸ್ಯ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಮ್| ಪೂರ್ವವದಿತ್ಯನೇನ ಪಿಪ್ಪಲೀಘೃತಭರ್ಜನಾದಿಕಮತಿದಿಶತಿ| ಕ್ಷಾರೇಣ ಯುಕ್ತೋ ಯೂಷಃ ಕ್ಷಾರಯೂಷಃ, ಕ್ಷಾರಃ ಅಪಾಮಾರ್ಗಾದಿಃ| ಕಾಸಮರ್ದಾದೀನಾಂ ಯಥಾಯೋಗ್ಯತಯಾ ಪ್ರಕ್ಷೇಪಃ| ಜಲಮಾನಾದಿನಾ ಸಂಸ್ಕಾರ ಉನ್ನೇಯಃ| ದಶಮೂಲೀತ್ಯಾದೌ ಕಷಾಯಶಬ್ದಃ ಪಾನೀಯಸ್ಥಾನವಿಹಿತತ್ವಾದರ್ಧಶೃತೇ ಜಲೇ ಏವ ವರ್ತತೇ||೯೪-೧೦೪||
Adhikarana 28 (105-120) · Śloka 120
ದಶಮೂಲಸ್ಯ ವಾ ಕ್ವಾಥಮಥವಾ ದೇವದಾರುಣಃ| ತೃಷಿತೋ ಮದಿರಾಂ ವಾಽಪಿ ಹಿಕ್ಕಾಶ್ವಾಸೀ ಪಿಬೇನ್ನರಃ||೧೦೫|| ಪಾಠಾಂ ಮಧುರಸಾಂ ರಾಸ್ನಾಂ ಸರಲಂ ದೇವದಾರು ಚ| ಪ್ರಕ್ಷಾಲ್ಯ ಜರ್ಜರೀಕೃತ್ಯ ಸುರಾಮಣ್ಡೇ ನಿಧಾಪಯೇತ್||೧೦೬|| ತಂ ಮನ್ದಲವಣಂ ಕೃತ್ವಾ ಭಿಷಕ್ ಪ್ರಸೃತಸಮ್ಮಿತಮ್| ಪಾಯಯೇತ್ತು ತತೋ ಹಿಕ್ಕಾ ಶ್ವಾಸಶ್ಚೈವೋಪಶಾಮ್ಯತಿ||೧೦೭|| ಹಿಙ್ಗು ಸೌವರ್ಚಲಂ ಕೋಲಂ ಸಮಙ್ಗಾಂ ಪಿಪ್ಪಲೀಂ ಬಲಾಮ್| ಮಾತುಲುಙ್ಗರಸೇ ಪಿಷ್ಟಮಾರನಾಲೇನ ವಾ ಪಿಬೇತ್||೧೦೮|| ಸೌವರ್ಚಲಂ ನಾಗರಂ ಚ ಭಾರ್ಗೀಂ ದ್ವಿಶರ್ಕರಾಯುತಮ್| ಉಷ್ಣಾಮ್ಬುನಾ ಪಿಬೇದೇತದ್ಧಿಕ್ಕಾಶ್ವಾಸವಿಕಾರನುತ್||೧೦೯|| ಭಾರ್ಗೀನಾಗರಯೋಃ ಕಲ್ಕಂ ಮರಿಚಕ್ಷಾರಯೋಸ್ತಥಾ| ಪೀತದ್ರುಚಿತ್ರಕಾಸ್ಫೋತಾಮೂರ್ವಾಣಾಂ ಚಾಮ್ಬುನಾ ಪಿಬೇತ್||೧೧೦|| ಮಧೂಲಿಕಾ ತುಗಾಕ್ಷೀರೀ ನಾಗರಂ ಪಿಪ್ಪಲೀ ತಥಾ| ಉತ್ಕಾರಿಕಾ ಘೃತೇ ಸಿದ್ಧಾ ಶ್ವಾಸೇ ಪಿತ್ತಾನುಬನ್ಧಜೇ||೧೧೧|| ಶ್ವಾವಿಧಂ ಶಶಮಾಂಸಂ ಚ ಶಲ್ಲಕಸ್ಯ ಚ ಶೋಣಿತಮ್| ಪಿಪ್ಪಲೀಘೃತಸಿದ್ಧಾನಿ ಶ್ವಾಸೇ ವಾತಾನುಬನ್ಧಜೇ||೧೧೨|| ಸುವರ್ಚಲಾರಸೋ ದುಗ್ಧಂ ಘೃತಂ ತ್ರಿಕಟುಕಾನ್ವಿತಮ್| ಶಾಲ್ಯೋದನಸ್ಯಾನುಪಾನಂ ವಾತಪಿತ್ತಾನುಗೇ ಹಿತಮ್||೧೧೩|| ಶಿರೀಷಪುಷ್ಪಸ್ವರಸಃ ಸಪ್ತಪರ್ಣಸ್ಯ ವಾ ಪುನಃ| ಪಿಪ್ಪಲೀಮಧುಸಂಯುಕ್ತಃ ಕಫಪಿತ್ತಾನುಗೇ ಮತಃ||೧೧೪|| ಮಧುಕಂ ಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಂ ಗುಡೋ ಗೋಶ್ವಶಕೃದ್ರಸಃ | ಘೃತಂ ಕ್ಷೌದ್ರಂ ಕಾಸಶ್ವಾಸಹಿಕ್ಕಾಭಿಷ್ಯನ್ದಿನಾಂ ಶುಭಮ್||೧೧೫|| ಖರಾಶ್ವೋಷ್ಟ್ರವರಾಹಾಣಾಂ ಮೇಷಸ್ಯ ಚ ಗಜಸ್ಯ ಚ| ಶಕೃದ್ರಸಂ ಬಹುಕಫೇ ಚೈಕೈಕಂ ಮಧುನಾ ಪಿಬೇತ್||೧೧೬|| ಕ್ಷಾರಂ ಚಾಪ್ಯಶ್ವಗನ್ಧಾಯಾ ಲಿಹ್ಯಾನ್ನಾ ಕ್ಷೌದ್ರಸರ್ಪಿಷಾ| ಮಯೂರಪಾದನಾಲಂ ವಾ ಶಕಲಂ ಶಲ್ಲಕಸ್ಯ ವಾ||೧೧೭|| ಶ್ವಾವಿಜ್ಜಾಣ್ಡಕಚಾಷಾಣಾಂ ರೋಮಾಣಿ ಕುರರಸ್ಯ ವಾ| ಶೃಙ್ಗ್ಯೇಕದ್ವಿಶಫಾನಾಂ ವಾ ಚರ್ಮಾಸ್ಥೀನಿ ಖುರಾಂಸ್ತಥಾ||೧೧೮|| ಸರ್ವಾಣ್ಯೇಕೈಕಶೋ ವಾಽಪಿ ದಗ್ಧ್ವಾ ಕ್ಷೌದ್ರಘೃತಾನ್ವಿತಮ್| ಚೂರ್ಣಂ ಲೀಢ್ವಾ ಜಯೇತ್ ಕಾಸಂ ಹಿಕ್ಕಾಂ ಶ್ವಾಸಂ ಚ ದಾರುಣಮ್||೧೧೯|| ಏತೇ ಹಿ ಕಫಸಂರುದ್ಧಗತಿಪ್ರಾಣಪ್ರಕೋಪಜಾಃ | ತಸ್ಮಾತ್ತನ್ಮಾರ್ಗಶುದ್ಧ್ಯರ್ಥಂ ದೇಯಾ ಲೇಹಾ ನ ನಿಷ್ಕಫೇ||೧೨೦||
दशमूलस्य वा क्वाथमथवा देवदारुणः| तृषितो मदिरां वाऽपि हिक्काश्वासी पिबेन्नरः||१०५|| पाठां मधुरसां रास्नां सरलं देवदारु च| प्रक्षाल्य जर्जरीकृत्य सुरामण्डे निधापयेत्||१०६|| तं मन्दलवणं कृत्वा भिषक् प्रसृतसम्मितम्| पाययेत्तु ततो हिक्का श्वासश्चैवोपशाम्यति||१०७|| हिङ्गु सौवर्चलं कोलं समङ्गां पिप्पलीं बलाम्| मातुलुङ्गरसे पिष्टमारनालेन वा पिबेत्||१०८|| सौवर्चलं नागरं च भार्गीं द्विशर्करायुतम्| उष्णाम्बुना पिबेदेतद्धिक्काश्वासविकारनुत्||१०९|| भार्गीनागरयोः कल्कं मरिचक्षारयोस्तथा| पीतद्रुचित्रकास्फोतामूर्वाणां चाम्बुना पिबेत्||११०|| मधूलिका तुगाक्षीरी नागरं पिप्पली तथा| उत्कारिका घृते सिद्धा श्वासे पित्तानुबन्धजे||१११|| श्वाविधं शशमांसं च शल्लकस्य च शोणितम्| पिप्पलीघृतसिद्धानि श्वासे वातानुबन्धजे||११२|| सुवर्चलारसो दुग्धं घृतं त्रिकटुकान्वितम्| शाल्योदनस्यानुपानं वातपित्तानुगे हितम्||११३|| शिरीषपुष्पस्वरसः सप्तपर्णस्य वा पुनः| पिप्पलीमधुसंयुक्तः कफपित्तानुगे मतः||११४|| मधुकं पिप्पलीमूलं गुडो गोश्वशकृद्रसः | घृतं क्षौद्रं कासश्वासहिक्काभिष्यन्दिनां शुभम्||११५|| खराश्वोष्ट्रवराहाणां मेषस्य च गजस्य च| शकृद्रसं बहुकफे चैकैकं मधुना पिबेत्||११६|| क्षारं चाप्यश्वगन्धाया लिह्यान्ना क्षौद्रसर्पिषा| मयूरपादनालं वा शकलं शल्लकस्य वा||११७|| श्वाविज्जाण्डकचाषाणां रोमाणि कुररस्य वा| शृङ्ग्येकद्विशफानां वा चर्मास्थीनि खुरांस्तथा||११८|| सर्वाण्येकैकशो वाऽपि दग्ध्वा क्षौद्रघृतान्वितम्| चूर्णं लीढ्वा जयेत् कासं हिक्कां श्वासं च दारुणम्||११९|| एते हि कफसंरुद्धगतिप्राणप्रकोपजाः | तस्मात्तन्मार्गशुद्ध्यर्थं देया लेहा न निष्कफे||१२०||
🔊 Audio coming soon
ಆಸ್ಫೋತಾ ಅಪರಮಲ್ಲಿಕೇತಿ ಖ್ಯಾತಾ| ಮಧೂಲಿಕಾ ಅಲ್ಪಗೋಧೂಮಾಃ| ಶ್ವಾವಿಧಮಿತಿ ಶಲ್ಲಕಸ್ಯ ಮಾಂಸಮ್| ಮಯೂರಪಾದನಾಲಮಿತಿ ನಾಲಂ ಮಯೂರಪಿಚ್ಛಸ್ಯೈವ ನಾಲಮ್| ಘೃತಮತ್ರ ಪ್ರಸ್ಥಮಾನಮ್| ಶಕಲಮಿತಿ ಮತ್ಸ್ಯಶಕಲಾಕಾರಮ್| ಜಾಣ್ಡಕಃ ಮರುದೇಶೋದ್ಭವಃ ಪ್ರಾಣೀ ಪೃಷ್ಠಮಾತ್ರೇ ಸಙ್ಕೋಚಮುಪಯಾತಿ| ಏಕೋಽದ್ವಿವಿಧಾಭಿನ್ನಃ ಶಫೋ ಯೇಷಾಂ ತೇ ಏಕಶಫಾ ಅಶ್ವಾದಯಃ, ದ್ವಿಶಫಾ ಹರಿಣಾದಯಃ| ತನ್ಮಾರ್ಗಶುದ್ಧ್ಯರ್ಥಮಿತಿ ಪ್ರಾಣಮಾರ್ಗಶುದ್ಧ್ಯರ್ಥಮ್||೧೦೫-೧೨೦||
Adhikarana 29 (121-122) · Śloka 122
ಕಾಸಿನೇ ಚ್ಛರ್ದನಂ ದದ್ಯಾತ್ ಸ್ವರಭಙ್ಗೇ ಚ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್| ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಹರೈರ್ಯುಕ್ತಂ ತಮಕೇ ತು ವಿರೇಚನಮ್||೧೨೧|| ಉದೀರ್ಯತೇ ಭೃಶತರಂ ಮಾರ್ಗರೋಧಾದ್ವಹಜ್ಜಲಮ್| ಯಥಾ ತಥಾಽನಿಲಸ್ತಸ್ಯ ಮಾರ್ಗಂ ನಿತ್ಯಂ ವಿಶೋಧಯೇತ್||೧೨೨||
कासिने च्छर्दनं दद्यात् स्वरभङ्गे च बुद्धिमान्| वातश्लेष्महरैर्युक्तं तमके तु विरेचनम्||१२१|| उदीर्यते भृशतरं मार्गरोधाद्वहज्जलम्| यथा तथाऽनिलस्तस्य मार्गं नित्यं विशोधयेत्||१२२||
🔊 Audio coming soon
ಕಾಸಿನ ಇತಿ ಹಿಕ್ಕಾಶ್ವಾಸಯುಕ್ತ ಏವ ಕಾಸೀ| ಉದೀರ್ಯತ ಇತ್ಯಾದೌ ಅನಿಲಃ ಕಫಮಾರ್ಗನಿರೋಧಾದುದೀರ್ಯತ ಇತಿ ದರ್ಶಯತಿ||೧೨೧-೧೨೨||
Adhikarana 30 (123-124) · Śloka 124
ಶಟೀಚೋರಕಜೀವನ್ತೀತ್ವಙ್ಮುಸ್ತಂ ಪುಷ್ಕರಾಹ್ವಯಮ್| ಸುರಸಂ ತಾಮಲಕ್ಯೇಲಾ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಗುರು ನಾಗರಮ್||೧೨೩|| ವಾಲಕಂ ಚ ಸಮಂ ಚೂರ್ಣಂ ಕೃತ್ವಾಽಷ್ಟಗುಣಶರ್ಕರಮ್| ಸರ್ವಥಾ ತಮಕೇ ಶ್ವಾಸೇ ಹಿಕ್ಕಾಯಾಂ ಚ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್||೧೨೪||
शटीचोरकजीवन्तीत्वङ्मुस्तं पुष्कराह्वयम्| सुरसं तामलक्येला पिप्पल्यगुरु नागरम्||१२३|| वालकं च समं चूर्णं कृत्वाऽष्टगुणशर्करम्| सर्वथा तमके श्वासे हिक्कायां च प्रयोजयेत्||१२४||
🔊 Audio coming soon
ಶಟೀತ್ಯಾದಿಕೇ ಸಮಂ ಚೂರ್ಣಮಿತಿ ವಾಲಕಾನ್ತಂ ದ್ರವ್ಯಂ ಸಮಮ್| ಅಷ್ಟಗುಣಶರ್ಕರಮಿತಿ ಏಕಭಾಗಾಪೇಕ್ಷಯಾಽಷ್ಟಗುಣಶರ್ಕರಮ್| ಸರ್ವಥೇತಿ ಪಾನಭೋಜನಲೇಹಾದಿಷು||೧೨೩-೧೨೪||
Adhikarana 31 (125-128) · Śloka 128
ಮುಕ್ತಾಪ್ರವಾಲವೈದೂರ್ಯಶಙ್ಖಸ್ಫಟಿಕಮಞ್ಜನಮ್| ಸಸಾರಗನ್ಧಕಾಚಾರ್ಕಸೂಕ್ಷ್ಮೈಲಾಲವಣದ್ವಯಮ್ ||೧೨೫|| ತಾಮ್ರಾಯೋರಜಸೀ ರೂಪ್ಯಂ ಸಸೌಗನ್ಧಿಕಸೀಸಕಮ್ | ಜಾತೀಫಲಂ ಶಣಾದ್ಬೀಜಮಪಾಮಾರ್ಗಸ್ಯ ತಣ್ಡುಲಾಃ||೧೨೬|| ಏಷಾಂ ಪಾಣಿತಲಂ ಚೂರ್ಣಂ ತುಲ್ಯಾನಾಂ ಕ್ಷೌದ್ರಸರ್ಪಿಷಾ| ಹಿಕ್ಕಾಂ ಶ್ವಾಸಂ ಚ ಕಾಸಂ ಚ ಲೀಢಮಾಶು ನಿಯಚ್ಛತಿ||೧೨೭|| ಅಞ್ಜನಾತ್ತಿಮಿರಂ ಕಾಚಂ ನೀಲಿಕಾಂ ಪುಷ್ಪಕಂ ತಮಃ| ಮಲ್ಯಂ ಕಣ್ಡೂಮಭಿಷ್ಯನ್ದಮರ್ಮ ಚೈವ ಪ್ರಣಾಶಯೇತ್||೧೨೮|| ಇತಿ ಮುಕ್ತಾದ್ಯಂ ಚೂರ್ಣಮ್|
मुक्ताप्रवालवैदूर्यशङ्खस्फटिकमञ्जनम्| ससारगन्धकाचार्कसूक्ष्मैलालवणद्वयम् ||१२५|| ताम्रायोरजसी रूप्यं ससौगन्धिकसीसकम् | जातीफलं शणाद्बीजमपामार्गस्य तण्डुलाः||१२६|| एषां पाणितलं चूर्णं तुल्यानां क्षौद्रसर्पिषा| हिक्कां श्वासं च कासं च लीढमाशु नियच्छति||१२७|| अञ्जनात्तिमिरं काचं नीलिकां पुष्पकं तमः| मल्यं कण्डूमभिष्यन्दमर्म चैव प्रणाशयेत्||१२८|| इति मुक्ताद्यं चूर्णम्|
🔊 Audio coming soon
ಮುಕ್ತೇತ್ಯಾದೌ ಸಸಾರಃ ಸ್ಫಟಿಕ ಏವ| ಲವಣದ್ವಯಂ ಸೌವರ್ಚಲಂ ಸೈನ್ಧವಂ ಚ| ಸೌಗನ್ಧ್ಯಂ ಮಾಣಿಕ್ಯಭೇದಃ| ಸೀಸಕಂ ಸೌವೀರಾಞ್ಜನಂ, ಕೇಚಿತ್ ಕಸೇರುಕಮಿಷನ್ನೀಲಪೀತಮಣಿಮಾಹುಃ| ಪಾಣಿತಲಂ ಕರ್ಷಃ| ಮಲ್ಯಮಿತಿ ಮಲದಿಗ್ಧಾಕ್ಷಿತಾಮ್||೧೨೫-೧೨೮||
Adhikarana 32 (129-134) · Śloka 134
ಶಟೀಪುಷ್ಕರಮೂಲಾನಾಂ ಚೂರ್ಣಮಾಮಲಕಸ್ಯ ಚ| ಮಧುನಾ ಸಂಯುತಂ ಲೇಹ್ಯಂ ಚೂರ್ಣಂ ವಾ ಕಾಲಲೋಹಜಮ್||೧೨೯|| ಸಶರ್ಕರಾಂ ತಾಮಲಕೀಂ ದ್ರಾಕ್ಷಾಂ ಗೋಶ್ವಶಕೃದ್ರಸಮ್| ತುಲ್ಯಂ ಗುಡಂ ನಾಗರಂ ಚ ಪ್ರಾಶಯೇನ್ನಾವಯೇತ್ತಥಾ||೧೩೦|| ಲಶುನಸ್ಯ ಪಲಾಣ್ಡೋರ್ವಾ ಮೂಲಂ ಗೃಞ್ಜನಕಸ್ಯ ವಾ| ನಾವಯೇಚ್ಚನ್ದನಂ ವಾಽಪಿ ನಾರೀಕ್ಷೀರೇಣ ಸಂಯುತಮ್||೧೩೧|| ಸುಖೋಷ್ಣಂ ಘೃತಮಣ್ಡಂ ವಾ ಸೈನ್ಧವೇನಾವಚೂರ್ಣಿತಮ್| ನಾವಯೇನ್ಮಾಕ್ಷಿಕೀಂ ವಿಷ್ಠಾಮಲಕ್ತಕರಸೇನ ವಾ||೧೩೨|| ನಾರೀಕ್ಷೀರೇಣ ಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಸರ್ಪಿರ್ಮಧುರಕೈರಪಿ| ಪೀತಂ ನಸ್ತೋ ನಿಷಿಕ್ತಂ ವಾ ಸದ್ಯೋ ಹಿಕ್ಕಾಂ ನಿಯಚ್ಛತಿ||೧೩೩|| ಸಕೃದುಷ್ಣಂ ಸಕೃಚ್ಛೀತಂ ವ್ಯತ್ಯಾಸಾದ್ಧಿಕ್ಕಿನಾಂ ಪಯಃ| ಪಾನೇ ನಸ್ತಃಕ್ರಿಯಾಯಾಂ ವಾ ಶರ್ಕರಾಮಧುಸಂಯುತಮ್||೧೩೪||
शटीपुष्करमूलानां चूर्णमामलकस्य च| मधुना संयुतं लेह्यं चूर्णं वा काललोहजम्||१२९|| सशर्करां तामलकीं द्राक्षां गोश्वशकृद्रसम्| तुल्यं गुडं नागरं च प्राशयेन्नावयेत्तथा||१३०|| लशुनस्य पलाण्डोर्वा मूलं गृञ्जनकस्य वा| नावयेच्चन्दनं वाऽपि नारीक्षीरेण संयुतम्||१३१|| सुखोष्णं घृतमण्डं वा सैन्धवेनावचूर्णितम्| नावयेन्माक्षिकीं विष्ठामलक्तकरसेन वा||१३२|| नारीक्षीरेण सिद्धं वा सर्पिर्मधुरकैरपि| पीतं नस्तो निषिक्तं वा सद्यो हिक्कां नियच्छति||१३३|| सकृदुष्णं सकृच्छीतं व्यत्यासाद्धिक्किनां पयः| पाने नस्तःक्रियायां वा शर्करामधुसंयुतम्||१३४||
🔊 Audio coming soon
ಕಾಲಲೋಹೋ ಲೋಹ ಏವ, ಕೇಚಿತ್ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಲೋಹಂ ವರ್ಣಯನ್ತಿ| ಗೃಞ್ಜನಕಂ ಲೋಹಿತಪಲಾಣ್ಡುಃ| ಮಾಕ್ಷಿಕೀಮಿತಿ ಮಕ್ಷಿಕಾಭವಾಮ್| ಮಧುರಕೈರಿತಿ ಜೀವನೀಯೈಃ| ಸಕೃದಿತಿ ಕದಾಚಿತ್| ವ್ಯತ್ಯಾಸಾದಿತಿ ವಿಪರ್ಯಾಸಾತ್; ಉಷ್ಣಂ ಪಯಃ ಕೃತ್ವಾ ಶೀತಂ ಕರ್ತವ್ಯಮ್| ಮಧುಸಂಯೋಗಶ್ಚಾತ್ರ ವಿರುದ್ಧತ್ವಾದುಷ್ಣೇ ನ ಕರ್ತವ್ಯಃ||೧೨೯-೧೩೪||
Adhikarana 33 (135-140) · Śloka 141
ಅಧೋಭಾಗೈರ್ಘೃತಂ ಸಿದ್ಧಂ ಸದ್ಯೋ ಹಿಕ್ಕಾಂ ನಿಯಚ್ಛತಿ| ಪಿಪ್ಪಲೀಮಧುಯುಕ್ತೌ ವಾ ರಸೌ ಧಾತ್ರೀಕಪಿತ್ಥಯೋಃ||೧೩೫|| ಲಾಜಾಲಾಕ್ಷಾಮಧುದ್ರಾಕ್ಷಾಪಿಪ್ಪಲ್ಯಶ್ವಶಕೃದ್ರಸಾನ್| ಲಿಹ್ಯಾತ್ ಕೋಲಮಧುದ್ರಾಕ್ಷಾಪಿಪ್ಪಲೀನಾಗರಾಣಿ ವಾ||೧೩೬|| ಶೀತಾಮ್ಬುಸೇಕಃ ಸಹಸಾ ತ್ರಾಸೋ ವಿಸ್ಮಾಪನಂ ಭಯಮ್| ಕ್ರೋಧಹರ್ಷಪ್ರಿಯೋದ್ವೇಗಾ ಹಿಕ್ಕಾಪ್ರಚ್ಯಾವನಾ ಮತಾಃ||೧೩೭|| ಹಿಕ್ಕಾಶ್ವಾಸವಿಕಾರಾಣಾಂ ನಿದಾನಂ ಯತ್ ಪ್ರಕೀರ್ತಿತಮ್| ವರ್ಜ್ಯಮಾರೋಗ್ಯಕಾಮೈಸ್ತದ್ಧಿಕ್ಕಾಶ್ವಾಸವಿಕಾರಿಭಿಃ||೧೩೮|| ಹಿಕ್ಕಾಶ್ವಾಸಾನುಬನ್ಧಾ ಯೇ ಶುಷ್ಕೋರಃಕಣ್ಠತಾಲುಕಾಃ| ಪ್ರಕೃತ್ಯಾ ರೂಕ್ಷದೇಹಾಶ್ಚ ಸರ್ಪಿರ್ಭಿಸ್ತಾನುಪಾಚರೇತ್||೧೩೯|| ದಶಮೂಲರಸೇ ಸರ್ಪಿರ್ದಧಿಮಣ್ಡೇ ಚ ಸಾಧಯೇತ್| ಕೃಷ್ಣಾಸೌವರ್ಚಲಕ್ಷಾರವಯಃಸ್ಥಾಹಿಙ್ಗುಚೋರಕೈಃ||೧೪೦|| ಕಾಯಸ್ಥಯಾ ಚ ತತ್ ಪಾನಾದ್ಧಿಕ್ಕಾಶ್ವಾಸೌ ಪ್ರಣಾಶಯೇತ್|೧೪೧|
अधोभागैर्घृतं सिद्धं सद्यो हिक्कां नियच्छति| पिप्पलीमधुयुक्तौ वा रसौ धात्रीकपित्थयोः||१३५|| लाजालाक्षामधुद्राक्षापिप्पल्यश्वशकृद्रसान्| लिह्यात् कोलमधुद्राक्षापिप्पलीनागराणि वा||१३६|| शीताम्बुसेकः सहसा त्रासो विस्मापनं भयम्| क्रोधहर्षप्रियोद्वेगा हिक्काप्रच्यावना मताः||१३७|| हिक्काश्वासविकाराणां निदानं यत् प्रकीर्तितम्| वर्ज्यमारोग्यकामैस्तद्धिक्काश्वासविकारिभिः||१३८|| हिक्काश्वासानुबन्धा ये शुष्कोरःकण्ठतालुकाः| प्रकृत्या रूक्षदेहाश्च सर्पिर्भिस्तानुपाचरेत्||१३९|| दशमूलरसे सर्पिर्दधिमण्डे च साधयेत्| कृष्णासौवर्चलक्षारवयःस्थाहिङ्गुचोरकैः||१४०|| कायस्थया च तत् पानाद्धिक्काश्वासौ प्रणाशयेत्|१४१|
🔊 Audio coming soon
ಅಧೋಭಾಗೈರಿತಿ ವಿರೇಚನದ್ರವ್ಯೈಃ| ದಶಮೂಲೀತ್ಯಾದೌ ದಧಿಮಣ್ಡಃ ಮಸ್ತುಃ| ದಶಮೂಲಕ್ವಾಥದಧಿಮಣ್ಡಾನಾಂ ಚ ಮಿಲಿತ್ವಾ ಚಾತುರ್ಗುಣ್ಯಮ್| ವಯಸ್ಥಾ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ| ಕಾಯಸ್ಥಾ ಸುರಸಾ||೧೩೫-೧೪೦||-
Adhikarana 34 (141-144) · Śloka 144
ತೇಜೋವತ್ಯಭಯಾ ಕುಷ್ಠಂ ಪಿಪ್ಪಲೀ ಕಟುರೋಹಿಣೀ||೧೪೧|| ಭೂತೀಕಂ ಪೌಷ್ಕರಂ ಮೂಲಂ ಪಲಾಶಶ್ಚಿತ್ರಕಃ ಶಟೀ| ಸೌವರ್ಚಲಂ ತಾಮಲಕೀ ಸೈನ್ಧವಂ ಬಿಲ್ವಪೇಶಿಕಾ||೧೪೨|| ತಾಲೀಸಪತ್ರಂ ಜೀವನ್ತೀ ವಚಾ ತೈರಕ್ಷಸಮ್ಮಿತೈಃ| ಹಿಙ್ಗುಪಾದೈರ್ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ಪಚೇತ್ತೋಯೇ ಚತುರ್ಗುಣೇ||೧೪೩|| ಏತದ್ಯಥಾಬಲಂ ಪೀತ್ವಾ ಹಿಕ್ಕಾಶ್ವಾಸೌ ಜಯೇನ್ನರಃ| ಶೋಥಾನಿಲಾರ್ಶೋಗ್ರಹಣೀಹೃತ್ಪಾರ್ಶ್ವರುಜ ಏವ ಚ||೧೪೪|| ಇತಿ ತೇಜೋವತ್ಯಾದಿಘೃತಮ್|
तेजोवत्यभया कुष्ठं पिप्पली कटुरोहिणी||१४१|| भूतीकं पौष्करं मूलं पलाशश्चित्रकः शटी| सौवर्चलं तामलकी सैन्धवं बिल्वपेशिका||१४२|| तालीसपत्रं जीवन्ती वचा तैरक्षसम्मितैः| हिङ्गुपादैर्घृतप्रस्थं पचेत्तोये चतुर्गुणे||१४३|| एतद्यथाबलं पीत्वा हिक्काश्वासौ जयेन्नरः| शोथानिलार्शोग्रहणीहृत्पार्श्वरुज एव च||१४४|| इति तेजोवत्यादिघृतम्|
🔊 Audio coming soon
ತೇಜೋವತ್ಯಾದೌ ತೇಜೋವತೀ ಚವಿಕಾ| ಹಿಙ್ಗುಪಾದೈರಿತ್ಯತ್ರ ಹಿಙ್ಗುಪಾದಶಬ್ದೇನ ಹಿಙ್ಗು ಏಕಕರ್ಷಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಶಾಣಮಾನಂ ಗೃಹ್ಯತೇ| ತಥಾಹಿ ಅಯಮೇವ ಯೋಗೋ ಹಾರೀತೇನ “ತೇಜೋವತೀ” ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಪಠಿತ್ವಾ ಉಕ್ತಃ- “ಕಲ್ಕೈಸ್ತೈರಕ್ಷಸಮ್ಮಿತೈಃ| ಹಿಙ್ಗುಶಾಣೇನ ಸಂಯುಕ್ತೈರ್ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ವಿಪಾಚಯೇತ್” ಇತ್ಯಾದಿ||೧೪೧-೧೪೪||
Adhikarana 35 (145-146) · Śloka 146
ಮನಃಶಿಲಾಸರ್ಜರಸಲಾಕ್ಷಾರಜನಿಪದ್ಮಕೈಃ| ಮಞ್ಜಿಷ್ಠೈಲೈಶ್ಚ ಕರ್ಷಾಂಶೈಃ ಪ್ರಸ್ಥಃ ಸಿದ್ಧೋ ಘೃತಾದ್ಧಿತಃ||೧೪೫|| ಜೀವನೀಯೋಪಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಸಕ್ಷೌದ್ರಂ ಲೇಹಯೇದ್ಧೃತಮ್| ತ್ರ್ಯೂಷಣಂ ದಾಧಿಕಂ ವಾಽಪಿ ಪಿಬೇದ್ವಾಸಾಘೃತಂ ತಥಾ||೧೪೬|| ಇತಿ ಮನಃಶಿಲಾದಿಘೃತಮ್|
मनःशिलासर्जरसलाक्षारजनिपद्मकैः| मञ्जिष्ठैलैश्च कर्षांशैः प्रस्थः सिद्धो घृताद्धितः||१४५|| जीवनीयोपसिद्धं वा सक्षौद्रं लेहयेद्धृतम्| त्र्यूषणं दाधिकं वाऽपि पिबेद्वासाघृतं तथा||१४६|| इति मनःशिलादिघृतम्|
🔊 Audio coming soon
ವಾಸಾಘೃತಮಿತಿ ಗುಲ್ಮೋಕ್ತಮ್| ತ್ರ್ಯೂಷಣಮಿತಿ “ತ್ರ್ಯೂಷಣಂ ತ್ರಿಫಲಾಂ” (ಚಿ.ಅ.೧೮) ಇತ್ಯಾದಿನಾ ತ್ರ್ಯೂಷಣಸಞ್ಜ್ಞಯೈವ ಕಾಸಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಮ್||೧೪೫-೧೪೬||
Adhikarana 36 (147-150) · Śloka 150
ಯತ್ಕಿಞ್ಚಿತ್ ಕಫವಾತಘ್ನಮುಷ್ಣಂ ವಾತಾನುಲೋಮನಮ್| ಭೇಷಜಂ ಪಾನಮತ್ರಂ ವಾ ತದ್ಧಿತಂ ಶ್ವಾಸಹಿಕ್ಕಿನೇ||೧೪೭|| ವಾತಕೃದ್ವಾ ಕಫಹರಂ ಕಫಕೃದ್ವಾಽನಿಲಾಪಹಮ್| ಕಾರ್ಯಂ ನೈಕಾನ್ತಿಕಂ ತಾಭ್ಯಾಂ ಪ್ರಾಯಃ ಶ್ರೇಯೋಽನಿಲಾಪಹಮ್||೧೪೮|| ಸರ್ವೇಷಾಂ ಬೃಂಹಣೇ ಹ್ಯಲ್ಪಃ ಶಕ್ಯಶ್ಚ ಪ್ರಾಯಶೋ ಭವೇತ್| ನಾತ್ಯರ್ಥಂ ಶಮನೇಽಪಾಯೋ ಭೃಶೋಽಶಕ್ಯಶ್ಚ ಕರ್ಶನೇ||೧೪೯|| ತಸ್ಮಾಚ್ಛುದ್ಧಾನಶುದ್ಧಾಂಶ್ಚ ಶಮನೈರ್ಬೃಂಹಣೈರಪಿ| ಹಿಕ್ಕಾಶ್ವಾಸಾರ್ದಿತಾಞ್ಜನ್ತೂನ್ ಪ್ರಾಯಶಃ ಸಮುಪಾಚರೇತ್||೧೫೦||
यत्किञ्चित् कफवातघ्नमुष्णं वातानुलोमनम्| भेषजं पानमत्रं वा तद्धितं श्वासहिक्किने||१४७|| वातकृद्वा कफहरं कफकृद्वाऽनिलापहम्| कार्यं नैकान्तिकं ताभ्यां प्रायः श्रेयोऽनिलापहम्||१४८|| सर्वेषां बृंहणे ह्यल्पः शक्यश्च प्रायशो भवेत्| नात्यर्थं शमनेऽपायो भृशोऽशक्यश्च कर्शने||१४९|| तस्माच्छुद्धानशुद्धांश्च शमनैर्बृंहणैरपि| हिक्काश्वासार्दिताञ्जन्तून् प्रायशः समुपाचरेत्||१५०||
🔊 Audio coming soon
ಅನುಕ್ತಚಿಕಿತ್ಸಾಪಕ್ಷಗ್ರಹಣಾರ್ಥಮಾಹ- ಯತ್ಕಿಞ್ಚಿದಿತ್ಯಾದಿ| ಅನೈಕಾನ್ತಿಕಂ ಕರ್ತವ್ಯವಿಧಿಮಾಹ- ವಾತಕೃದಿತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ರ ಹಿಕ್ಕಾಶ್ವಾಸಯೋಶ್ಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ ವಿಧಿತ್ರಯಂ- ತತ್ರ ತಾವತ್ ಕಫವಾತಹರಂ ಪ್ರಧಾನಮೇವೋಕ್ತಂ, ಯತ್ತು ಅವಶಿಷ್ಟಂ ತತ್ರ ದೋಷಸ್ಯ ವಿದ್ಯಮಾನತಯಾ ಅನೈಕಾನ್ತೇನ ಕರಣಂ ಜ್ಞೇಯಮ್, ಏವಮುಕ್ತೇಽಪಿ ಅನೈಕಾನ್ತೇನ ಚಿಕಿತ್ಸಾದ್ವಯಕರಣೇ ವಾತಹರಸ್ಯೈವ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಂ ಜ್ಞೇಯಮ್| ತಾಭ್ಯಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಅನಿಲಾಪಹಂ ಚ ಬೃಂಹಣಂ ಸಮಾನಂ ಭವತಿ| ತತ್ರೋಪಪತ್ತಿಮಾಹ- ಸರ್ವೇಷಾಮಿತ್ಯಾದಿನಾ| ಗದಾನ್ತರಾನಪಿ ಜ್ವರಾದೀನ್ ಹಿಕ್ಕಾಶ್ವಾಸವದ್ಬೃಂಹಣಾರ್ಹಾನಾಹ- ಬೃಂಹಣೇ ಕ್ರಿಯಮಾಣೇ ಹ್ಯಲ್ಪೋಽಪಾಯೋ ಭವತಿ; ಶಕ್ಯಃ ಪ್ರತೀಕಾರೋ ಭವತಿ, ಬೃಂಹಣಜನಿತಬಲಾನಾಂ ಸುಖಜಯವ್ಯಾಪತ್ತಿಕತ್ವಾದಿತಿ ಭಾವಃ| ಶಮನೇ ತು ನಾತ್ಯರ್ಥಮಪಾಯೋ ಭವತಿ| ಕರ್ಶನೇ ತು ಕ್ರಿಯಮಾಣೇಽಶಕ್ಯೋಽಪಾಯೋ ಭವತಿ ಭೃಶಶ್ಚ ಭವತಿ| ಅಶಕ್ಯ ಇತಿ ಅಸಾಧ್ಯಃ| ಏತದಪಿ ಕರ್ಶನೇನ ಅಲ್ಪಬಲೇ ಪುರುಷೇ ಭೇಷಜಾದಿನಾ ರೋಗಜಯಸ್ಯ ದುಃಶಕತ್ವಾದಿತಿ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಅತ ಏವ ಶಮನೈರ್ಬೃಹಣೈರಿತಿ ಉಪಸಂಹಾರಂ ಕರಿಷ್ಯತಿ| ಕಿಂವಾ ಬೃಂಹಣರೂಪೇ ಶಮನೇ ಕ್ರಿಯಮಾಣೇ ನಾವಶ್ಯಮಪಾಯೋ ಭವತಿ, ಭವನ್ನಪಿ ಅಲ್ಪಃ ಶಕ್ಯಶ್ಚ ಭವತಿ, ಕರ್ಶನೇ ತು ಕ್ರಿಯಮಾಣೇ ಅಪಾಯೋ ಭವತೀತಿ ಯೋಜ್ಯಮ್| ನ್ಯಾಯೋಪಪಾದಿತಂ ಬೃಂಹಣಶಮನಂ ಬೃಂಹಣಂ ವಾ ಪ್ರಾಯಃ ಕರ್ತವ್ಯತಯೋಪಸಂಹರನ್ನಾಹ- ತಸ್ಮಾದಿತ್ಯಾದಿ| ಅತ್ರ ಶಮನಮಶುದ್ಧವಿಷಯಂ, ಬೃಂಹಣಂ ಚ ಶುದ್ಧವಿಷಯಂ ಕೇಚಿದಾಹುಃ; ಶಮನಸ್ಯೈವ ತು ಬೃಂಹಣತ್ವಂ ಕೇಚಿದುದಾಹರನ್ತಿ||೧೪೭-೧೫೦||
Adhikarana 37 (151) · Śloka 151
ತತ್ರ ಶ್ಲೋಕಃ- ದುರ್ಜಯತ್ವೇ ಸಮುತ್ಪತ್ತೌ ಕ್ರಿಯೈಕತ್ವೇ ಚ ಕಾರಣಮ್| ಲಿಙ್ಗಂ ಪಥ್ಯಂ ಚ ಹಿಕ್ಕಾನಾಂ ಶ್ವಾಸಾನಾಂ ಚೇಹ ದರ್ಶಿತಮ್||೧೫೧||
तत्र श्लोकः- दुर्जयत्वे समुत्पत्तौ क्रियैकत्वे च कारणम्| लिङ्गं पथ्यं च हिक्कानां श्वासानां चेह दर्शितम्||१५१||
🔊 Audio coming soon
ದುರ್ಜಯ ಇತ್ಯಾದಿಕೋಽಧ್ಯಾಯಾರ್ಥಸಙ್ಗ್ರಹೋ ವ್ಯಕ್ತಃ||೧೫೧||
Adhikarana puShpikA · Śloka 17
ಇತ್ಯಗ್ನಿವೇಶಕೃತೇ ತನ್ತ್ರೇ ಚರಕಪ್ರತಿಸಂಸ್ಕೃತೇಽಪ್ರಾಪ್ತೇ ದೃಢಬಲಸಮ್ಪೂರಿತೇ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ಹಿಕ್ಕಾಶ್ವಾಸಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ಸಪ್ತದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೭||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते चिकित्सास्थाने हिक्काश्वासचिकित्सितं नाम सप्तदशोऽध्यायः||१७||
🔊 Audio coming soon
ಇತಿ ಶ್ರೀಚಕ್ರಪಾಣಿದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಂ ಚರಕತಾತ್ಪರ್ಯಟೀಕಾಯಾಮಾಯುರ್ವೇದದೀಪಿಕಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ಹಿಕ್ಕಾಶ್ವಾಸಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ಸಪ್ತದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೭||