Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതഃ കുഷ്ഠചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ||൧|| ഇതി ഹ സ്മാഹ ഭഗവാനാത്രേയഃ||൨||
अथातः कुष्ठचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ഹവിഷ്പ്രാശാന്മേഹകുഷ്ഠയോര്ജന്മ ഉക്തം, തേന മേഹമനു കുഷ്ഠചികിത്സിതമുച്യതേ||൧-൨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ഹേതും ദ്രവ്യം ലിങ്ഗം കുഷ്ഠാനാമാശ്രയം പ്രശമനം ച| ശൃണ്വഗ്നിവേശ! സമ്യഗ്വിശേഷതഃ സ്പര്ശനഘ്നാനാമ്||൩||
हेतुं द्रव्यं लिङ्गं कुष्ठानामाश्रयं प्रशमनं च| शृण्वग्निवेश! सम्यग्विशेषतः स्पर्शनघ्नानाम्||३||
🔊 Audio coming soon
നിദാനേ ഹേത്വാദയ ഉക്താ അപി ചികിത്സോപകരണതയാ കിഞ്ചിദ്വിശേഷപ്രതിപാദനാര്ഥം പുനരുച്യന്തേ| ആശ്രയമിതി ആധാരമ്| പ്രശമനം ചേതി ചകാരാത് പൂര്വരൂപസമ്പ്രാപ്ത്യോര്വക്ഷ്യമാണയോര്ഗ്രഹണം; കിംവാ ലിങ്ഗേന പൂര്വരൂപം, ഹേതുനാ ച സമ്പ്രാപ്തിര്ബോദ്ധവ്യാ| അന്യാന്യപി പിപ്ലുവ്യങ്ഗാദീനി സ്പര്ശനഘ്നാനി സന്തി, തേന വിശേഷതോ യാനി കുഷ്ഠാനി സ്പര്ശനഘ്നാനി തേഷാം ഹേത്വാദീനി ശൃണു; കിംവാ കുഷ്ഠാനാമനന്ത്യാദ്യാനി വിശേഷതഃ സ്പര്ശനഘ്നാന്യഷ്ടാദശ തേഷാം ഹേത്വാദി ശൃണ്വിതി യോജനാ| ഉക്തം ഹി- “കുഷ്ഠാനി സപ്തവിധാന്യഷ്ടാദശവിധാന്യപരിസങ്ഖ്യേയവിധാനി ച” (നി.അ.൫) ഇതി||൩||
Adhikarana 3 (4-8) · Śloka 8
വിരോധീന്യന്നപാനാനി ദ്രവസ്നിഗ്ധഗുരൂണി ച| ഭജതാമാഗതാം ഛര്ദിം വേഗാംശ്ചാന്യാന്പ്രതിഘ്നതാമ്||൪|| വ്യായാമമതിസന്താപമതിഭുക്ത്വോപസേവിനാമ്| ശീതോഷ്ണലങ്ഘനാഹാരാന് ക്രമം മുക്ത്വാ നിഷേവിണാമ്||൫|| ഘര്മശ്രമഭയാര്താനാം ദ്രുതം ശീതാമ്ബുസേവിനാമ്| അജീര്ണാധ്യശിനാം ചൈവ പഞ്ചകര്മാപചാരിണാമ്||൬|| നവാന്നദധിമത്സ്യാതിലവണാമ്ലനിഷേവിണാമ്| മാഷമൂലകപിഷ്ടാന്നതിലക്ഷീരഗുഡാശിനാമ്||൭|| വ്യവായം ചാപ്യജീര്ണേऽന്നേ നിദ്രാം ച ഭജതാം ദിവാ| വിപ്രാന് ഗുരൂന് ധര്ഷയതാം പാപം കര്മ ച കുര്വതാമ്||൮||
विरोधीन्यन्नपानानि द्रवस्निग्धगुरूणि च| भजतामागतां छर्दिं वेगांश्चान्यान्प्रतिघ्नताम्||४|| व्यायाममतिसन्तापमतिभुक्त्वोपसेविनाम्| शीतोष्णलङ्घनाहारान् क्रमं मुक्त्वा निषेविणाम्||५|| घर्मश्रमभयार्तानां द्रुतं शीताम्बुसेविनाम्| अजीर्णाध्यशिनां चैव पञ्चकर्मापचारिणाम्||६|| नवान्नदधिमत्स्यातिलवणाम्लनिषेविणाम्| माषमूलकपिष्टान्नतिलक्षीरगुडाशिनाम्||७|| व्यवायं चाप्यजीर्णेऽन्ने निद्रां च भजतां दिवा| विप्रान् गुरून् धर्षयतां पापं कर्म च कुर्वताम्||८||
🔊 Audio coming soon
വിരോധീന്യാത്രേയഭദ്രകാപ്യീയേ- “ന മത്സ്യാന് പയസാऽഭ്യവഹരേത്” (സൂ.അ.൨൬) ഇത്യാദിനോക്താനി| ശീതോഷ്ണേത്യാദി| ശീതോഷ്ണാദീനാം യഥാക്രമേണ സേവ്യത്വമുക്തം, തദ്വിപരീതേന സേവിനാമ്; ഏവം ലങ്ഘനാഹാരയോരപി ജ്ഞേയമ്| ഘര്മാദിഭിരാര്തത്വേ സതി ദ്രുതമവിശ്രമ്യ ശീതാമ്ബുസേവിനാമിതി യോജ്യമ്| അജീര്ണാധ്യശിനാമിതി അജീര്ണമ് ആമമന്നമ്, അപക്വമിതി യാവത്; തദ്ഭുഞ്ജാനാനാമ്| അധ്യശിനാമിതി ആഹാരേऽപരിണതേ ഭുഞ്ജാനാനാമ്| പഞ്ചകര്മാപചാരിണാമിതി പഞ്ചകര്മണി ക്രിയമാണേऽപചാരിണാം നിഷിദ്ധസേവിനാമ്| വ്യവായം ചാപ്യജീര്ണേ ഇതി വിദഗ്ധാദിരൂപേऽന്നാജീര്ണേ സ്ത്രീസേവനമ് കുര്വതാമ്| പാപം കര്മ ച കുര്വതാമിതി പാപകര്മണൈവ വിപ്രാദിധര്ഷണേ ലബ്ധേ പുനസ്തദ്വചനം വിശേഷഹേതുത്വോപദര്ശനാര്ഥമ്||൪-൮||
Adhikarana 4 (9-10) · Śloka 10
വാതാദയസ്ത്രയോ ദുഷ്ടാസ്ത്വഗ്രക്തം മാംസമമ്ബു ച| ദൂഷയന്തി സ കുഷ്ഠാനാം സപ്തകോ ദ്രവ്യസങ്ഗ്രഹഃ||൯|| അതഃ കുഷ്ഠാനി ജായന്തേ സപ്ത ചൈകാദശൈവ ച| ന ചൈകദോഷജം കിഞ്ചിത് കുഷ്ഠം സമുപലഭ്യതേ||൧൦||
वातादयस्त्रयो दुष्टास्त्वग्रक्तं मांसमम्बु च| दूषयन्ति स कुष्ठानां सप्तको द्रव्यसङ्ग्रहः||९|| अतः कुष्ठानि जायन्ते सप्त चैकादशैव च| न चैकदोषजं किञ्चित् कुष्ठं समुपलभ्यते||१०||
🔊 Audio coming soon
ദോഷദൂഷ്യസങ്ഗ്രഹമാഹ- വാതാദയ ഇത്യാദിനാ| വാതാദീനാം ത്രിത്വേ സിദ്ധേऽപി ത്രയ ഇതി വചനം സര്വകുഷ്ഠേഷു ത്രയാണാമപി ദുഷ്ടിദര്ശനാര്ഥമ്| ദ്രവ്യസങ്ഗ്രഹ ഇതി ദ്രവ്യമാരമ്ഭകം കാരണമുച്യതേ| അര്ഥലബ്ധമപി സപ്തകമിതിപദം സര്വത്ര സപ്തകനിയമാര്ഥം പുനരുച്യതേ| യദ്യപി വിസര്പാണാമുത്പാദേ ഏതാന്യേവ സപ്ത കാരണാനി, യദുക്തം- “രക്തം ലസീകാ ത്വങ്മാംസം ദൂഷ്യം ദോഷാസ്ത്രയോ മലാഃ| വിസര്പാണാം സമുത്പത്തൌ വിജ്ഞേയാഃ സപ്ത ധാതവഃ” (ചി.അ.൨൧) ഇതി; തഥാऽപി കുഷ്ഠം ചിരക്രിയൈഃ സ്ഥിരൈര്ദോഷൈര്ജന്യതേ, വിസര്പസ്തു വിസരണശീലൈരിതി വിശേഷഃ| അന്യേ തു വിസര്പാ വാതാദിഭിരേകൈകശോऽപി ഭവന്തീത്യാഹുഃ; യദുക്തം- “പൃഥക് ത്രയസ്ത്രിഭിശ്ചൈകോ വിസര്പാ ദ്വന്ദ്വജാസ്ത്രയഃ” (ചി.അ.൨൧) ഇതി; തന്ന, ത്രിദോഷജത്വേऽപി വിസര്പാണാമേകദോഷജകുഷ്ഠവദേകദോഷജത്വാദിവ്യപദേശസ്തത്രോച്യതേ| സപ്ത ചൈകാദശൈവ ചേതി വിച്ഛേദപാഠേന സപ്താനാം കുഷ്ഠാനാം മഹാകുഷ്ഠത്വമ്, ഏകാദശാനാം ച ക്ഷുദ്രകുഷ്ഠത്വമിതി ബോധയതി| നിദാനേऽനഭിഹിതാനാമപി ക്ഷുദ്രകുഷ്ഠാനാമിഹ ചികിത്സാര്ഥം വിധാനമ്||൯-൧൦||
Adhikarana 5 (11-12) · Śloka 12
സ്പര്ശാജ്ഞത്വമതിസ്വേദോ ന വാ വൈവര്ണ്യമുന്നതിഃ| കോഠാനാം ലോമഹര്ഷശ്ച കണ്ഡൂസ്തോദഃ ശ്രമഃ ക്ലമഃ||൧൧|| വ്രണാനാമധികം ശൂലം ശീഘ്രോത്പത്തിശ്ചിരസ്ഥിതിഃ| ദാഹഃ സുപ്താങ്ഗതാ ചേതി കുഷ്ഠലക്ഷണമഗ്രജമ്||൧൨||
स्पर्शाज्ञत्वमतिस्वेदो न वा वैवर्ण्यमुन्नतिः| कोठानां लोमहर्षश्च कण्डूस्तोदः श्रमः क्लमः||११|| व्रणानामधिकं शूलं शीघ्रोत्पत्तिश्चिरस्थितिः| दाहः सुप्ताङ्गता चेति कुष्ठलक्षणमग्रजम्||१२||
🔊 Audio coming soon
സ്പര്ശേത്യാദി പൂര്വരൂപമ്| ന വാ സ്വേദ ഇതി സമ്ബന്ധഃ| അസ്വേദാതിസ്വേദൌ തു സ്വേദവഹസ്രോതോऽവരോധാനവരോധകൃതൌ ജ്ഞേയൌ| ശീഘ്രോത്പത്തിശ്ചിരസ്ഥിതിശ്ച വ്രണാനാമേവ||൧൧-൧൨||
Adhikarana 6 (13-20) · Śloka 20
അത ഊര്ധ്വമഷ്ടാദശാനാം കുഷ്ഠാനാം കപാലോദുമ്ബരമണ്ഡലര്ഷ്യജിഹ്വപുണ്ഡരീകസിധ്മകാകണകൈകകുഷ്ഠചര്മാഖ്യ- കിടിമവിപാദികാലസകദദ്രുചര്മദലപാമാവിസ്ഫോടകശതാരുര്വിചര്ചികാനാം ലക്ഷണാന്യുപദേക്ഷ്യാമഃ||൧൩|| കൃഷ്ണാരുണകപാലാഭം യദ്രൂക്ഷം പരുഷം തനു| കാപാലം തോദബഹുലം തത്കുഷ്ഠം വിഷമം സ്മൃതമ്||൧൪|| ദാഹകണ്ഡൂരുജാരാഗപരീതം ലോമപിഞ്ജരമ്| ഉദുമ്ബരഫലാഭാസം കുഷ്ഠമൌദുമ്ബരം വിദുഃ||൧൫|| ശ്വേതം രക്തം സ്ഥിരം സ്ത്യാനം സ്നിഗ്ധമുത്സന്നമണ്ഡലമ്| കൃച്ഛ്രമന്യോന്യസംസക്തം കുഷ്ഠം മണ്ഡലമുച്യതേ||൧൬|| കര്കശം രക്തപര്യന്തമന്തഃ ശ്യാവം സവേദനമ്| യദൃഷ്യജിഹ്വാസംസ്ഥാനമൃഷ്യജിഹ്വം തദുച്യതേ||൧൭|| സശ്വേതം രക്തപര്യന്തം പുണ്ഡരീകദലോപമമ്| സോത്സേധം ച സദാഹം ച പുണ്ഡരീകം തദുച്യതേ||൧൮|| ശ്വേതം താമ്രം തനു ച യദ്രജോ ഘൃഷ്ടം വിമുഞ്ചതി| അലാബൂപുഷ്പവര്ണം തത് സിധ്മം പ്രായേണ ചോരസി||൧൯|| യത് കാകണന്തികാവര്ണമപാകം തീവ്രവേദനമ്| ത്രിദോഷലിങ്ഗം തത് കുഷ്ഠം കാകണം നൈവ സിധ്യതി||൨൦|| ഇതി സപ്തമഹാകുഷ്ഠാനി|
अत ऊर्ध्वमष्टादशानां कुष्ठानां कपालोदुम्बरमण्डलर्ष्यजिह्वपुण्डरीकसिध्मकाकणकैककुष्ठचर्माख्य- किटिमविपादिकालसकदद्रुचर्मदलपामाविस्फोटकशतारुर्विचर्चिकानां लक्षणान्युपदेक्ष्यामः||१३|| कृष्णारुणकपालाभं यद्रूक्षं परुषं तनु| कापालं तोदबहुलं तत्कुष्ठं विषमं स्मृतम्||१४|| दाहकण्डूरुजारागपरीतं लोमपिञ्जरम्| उदुम्बरफलाभासं कुष्ठमौदुम्बरं विदुः||१५|| श्वेतं रक्तं स्थिरं स्त्यानं स्निग्धमुत्सन्नमण्डलम्| कृच्छ्रमन्योन्यसंसक्तं कुष्ठं मण्डलमुच्यते||१६|| कर्कशं रक्तपर्यन्तमन्तः श्यावं सवेदनम्| यदृष्यजिह्वासंस्थानमृष्यजिह्वं तदुच्यते||१७|| सश्वेतं रक्तपर्यन्तं पुण्डरीकदलोपमम्| सोत्सेधं च सदाहं च पुण्डरीकं तदुच्यते||१८|| श्वेतं ताम्रं तनु च यद्रजो घृष्टं विमुञ्चति| अलाबूपुष्पवर्णं तत् सिध्मं प्रायेण चोरसि||१९|| यत् काकणन्तिकावर्णमपाकं तीव्रवेदनम्| त्रिदोषलिङ्गं तत् कुष्ठं काकणं नैव सिध्यति||२०|| इति सप्तमहाकुष्ठानि|
🔊 Audio coming soon
കപാലഃ ഘടഖര്പരഃ | വിഷമം ദുശ്ചികിത്സ്യമ്| ലോമപിഞ്ജരമിതി രോമഭിഃ പിഞ്ജരം കപിലമ് | ഉത്സന്നമണ്ഡലമിതി ഉദ്ഗതമണ്ഡലമ്| ഋഷ്യഃ നീലണ്ഡോ ഹരിണഃ, ഋഷ്യജിഹ്വാസംസ്ഥാനമിതി തജ്ജിഹ്വാകാരമ്| പ്രായേണ ചോരസീതി ഉരസി ബാഹുല്യേന ഭവതി, ശ്ലേഷ്മപ്രധാനത്വാത്; കദാചിദന്യത്രാപി ഭവതീതി ഭാവഃ| കാകണന്തികാ ഗുഞ്ജാ| കുഷ്ഠത്വേനൈവ ത്രിദോഷലിങ്ഗത്വേ സിദ്ധേ പുനസ്തദ്വചനം പ്രബലത്രിദോഷലിങ്ഗത്വോപദര്ശനാര്ഥമ്||൧൩-൨൦||
Adhikarana 7 (21-26) · Śloka 26
അസ്വേദനം മഹാവാസ്തു യന്മത്സ്യശകലോപമമ്| തദേകകുഷ്ടം, ചര്മാഖ്യം ബഹലം ഹസ്തിചര്മവത്||൨൧|| ശ്യാവം കിണഖരസ്പര്ശം പരുഷം കിടിമം സ്മൃതമ്| വൈപാദികം പാണിപാദസ്ഫുടനം തീവ്രവേദനമ്||൨൨|| കണ്ഡൂമദ്ഭിഃ സരാഗൈശ്ച ഗണ്ഡൈരലസകം ചിതമ്| സകണ്ഡൂരാഗപിഡകം ദദ്രുമണ്ഡലമുദ്ഗതമ്||൨൩|| രക്തം സകണ്ഡു സസ്ഫോടം സരുഗ്ദലതി ചാപി യത്| തച്ചര്മദലമാഖ്യാതം സംസ്പര്ശാസഹമുച്യതേ||൨൪|| പാമാശ്വേതാരുണശ്യാവാഃ കണ്ഡൂലാഃ പിഡകാ ഭൃശമ്| സ്ഫോടാഃ ശ്വേതാരുണാഭാസോ വിസ്ഫോടാഃ സ്യുസ്തനുത്വചഃ||൨൫|| രക്തം ശ്യാവം സദാഹാര്തി ശതാരുഃ സ്യാദ്ബഹുവ്രണമ്| സകണ്ഡൂഃ പിഡകാ ശ്യാവാ ബഹുസ്രാവാ വിചര്ചികാ||൨൬|| ഇത്യേകാദശ ക്ഷുദ്രകുഷ്ഠാനി|
अस्वेदनं महावास्तु यन्मत्स्यशकलोपमम्| तदेककुष्टं, चर्माख्यं बहलं हस्तिचर्मवत्||२१|| श्यावं किणखरस्पर्शं परुषं किटिमं स्मृतम्| वैपादिकं पाणिपादस्फुटनं तीव्रवेदनम्||२२|| कण्डूमद्भिः सरागैश्च गण्डैरलसकं चितम्| सकण्डूरागपिडकं दद्रुमण्डलमुद्गतम्||२३|| रक्तं सकण्डु सस्फोटं सरुग्दलति चापि यत्| तच्चर्मदलमाख्यातं संस्पर्शासहमुच्यते||२४|| पामाश्वेतारुणश्यावाः कण्डूलाः पिडका भृशम्| स्फोटाः श्वेतारुणाभासो विस्फोटाः स्युस्तनुत्वचः||२५|| रक्तं श्यावं सदाहार्ति शतारुः स्याद्बहुव्रणम्| सकण्डूः पिडका श्यावा बहुस्रावा विचर्चिका||२६|| इत्येकादश क्षुद्रकुष्ठानि|
🔊 Audio coming soon
മഹാവാസ്ത്വിതി മഹാസ്ഥാനമ്| മത്സ്യശകലോപമമിതി മത്സ്യത്വക്സദൃശമ്| കിണവത് ഖരഃ സ്പര്ശോ യസ്യ തത് കിണഖരസ്പര്ശമ്; കിണഃ വ്രണസ്ഥാനമ്||൨൧-൨൬||
Adhikarana 8 (27-30) · Śloka 30
വാതേऽധികതരേ കുഷ്ഠം കാപാലം മണ്ഡലം കഫേ| പിത്തേ ത്വൌദുമ്ബരം വിദ്യാത് കാകണം തു ത്രദോഷജമ്||൨൭|| വാതപിത്തേ ശ്ലേഷ്മപിത്തേ വാതശ്ലേഷ്മണി ചാധികേ| ഋഷ്യജിഹ്വം പുണ്ഡരീകം സിധ്മകുഷ്ഠം ച ജായതേ||൨൮|| ചര്മാഖ്യമേകകുഷ്ഠം ച കിടിമം സവിപാദികമ്| കുഷ്ഠം ചാലസകം ജ്ഞേയം പ്രായോ വാതകഫാധികമ്||൨൯|| പാമാ ശതാരുര്വിസ്ഫോടം ദദ്രുശ്ചര്മദലം തഥാ| പിത്തശ്ലേഷ്മാധികം പ്രായഃ കഫപ്രായാ വിചര്ചികാ||൩൦||
वातेऽधिकतरे कुष्ठं कापालं मण्डलं कफे| पित्ते त्वौदुम्बरं विद्यात् काकणं तु त्रदोषजम्||२७|| वातपित्ते श्लेष्मपित्ते वातश्लेष्मणि चाधिके| ऋष्यजिह्वं पुण्डरीकं सिध्मकुष्ठं च जायते||२८|| चर्माख्यमेककुष्ठं च किटिमं सविपादिकम्| कुष्ठं चालसकं ज्ञेयं प्रायो वातकफाधिकम्||२९|| पामा शतारुर्विस्फोटं दद्रुश्चर्मदलं तथा| पित्तश्लेष्माधिकं प्रायः कफप्राया विचर्चिका||३०||
🔊 Audio coming soon
ചികിത്സാര്ഥം വാതാദ്യാധികം കുഷ്ഠേഷ്വാഹ- വാത ഇത്യാദി| ഋഷ്യജിഹ്വാദിഷു വാതപിത്താധിക്യാദി യഥാസങ്ഖ്യം ജ്ഞേയമ്||൨൭-൩൦||
Adhikarana 9 (31-32) · Śloka 32
സര്വം ത്രിദോഷജം കുഷ്ഠം ദോഷാണാം തു ബലാബലമ്| യഥാസ്വൈര്ലക്ഷണൈര്ബുദ്ധ്വാ കുഷ്ഠാനാം ക്രിയതേ ക്രിയാ||൩൧|| ദോഷസ്യ യസ്യ പശ്യേത് കുഷ്ഠേഷു വിശേഷലിങ്ഗമദ്രിക്തമ്| തസ്യൈവ ശമം കുര്യാത്തതഃ പരം ചാനുബന്ധസ്യ||൩൨||
सर्वं त्रिदोषजं कुष्ठं दोषाणां तु बलाबलम्| यथास्वैर्लक्षणैर्बुद्ध्वा कुष्ठानां क्रियते क्रिया||३१|| दोषस्य यस्य पश्येत् कुष्ठेषु विशेषलिङ्गमद्रिक्तम्| तस्यैव शमं कुर्यात्ततः परं चानुबन्धस्य||३२||
🔊 Audio coming soon
ഉക്തൈകദോഷജത്വാദിനാ കുഷ്ഠേഷ്വവിരോധം ദര്ശയന്നാഹ- സര്വമിത്യാദി| ത്രിദോഷജത്വം സര്വേഷു കുഷ്ഠേഷു വ്യവസ്ഥിതമേവ; ദോഷബലാബലവിവക്ഷയാ ചികിത്സാര്ഥമേകദോഷജത്വാദിവ്യപദേശ ഇതി ഭാവഃ| അനുബന്ധസ്യേതി അപ്രധാനസ്യ||൩൧-൩൨||
Adhikarana 10 (33) · Śloka 33
കുഷ്ഠവിശേഷൈര്ദോഷാ ദോഷവിശേഷൈഃ പുനശ്ച കുഷ്ഠാനി| ജ്ഞായന്തേ തൈര്ഹേതുര്ഹേതുസ്താംശ്ച പ്രകാശയതി||൩൩||
कुष्ठविशेषैर्दोषा दोषविशेषैः पुनश्च कुष्ठानि| ज्ञायन्ते तैर्हेतुर्हेतुस्तांश्च प्रकाशयति||३३||
🔊 Audio coming soon
സമ്പ്രതി ദോശവിശേഷജാതസ്യ കുഷ്ഠവിശേഷസ്യ തഥാ കുഷ്ഠജനകസ്യ ച ഹേതോഃ പരസ്പരബോധകത്വമാഹ- കുഷ്ഠവിശേഷൈരിത്യാദി| കുഷ്ഠവിശേഷൈര്ദോഷാ ഇതി കുഷ്ഠവിശേഷൈഃ കാപലാദിഭിര്ദോഷാ വാതാദയോ ജ്ഞായന്തേ; തഥാ ദോഷവിശേഷൈഃ പുനഃ കുഷ്ഠാനിതി വാതാധികോऽയം പൈത്തികോऽയമിതി കുഷ്ഠദോഷേ പരിജ്ഞാതേ ദോഷവിശേഷജ്ഞാനാദ്വിശിഷ്ടാനി കുഷ്ഠാനി ജ്ഞായന്തേ; യഥാ- ഇദം വാതോത്തരം കുഷ്ഠം, തസ്മാത് കാപാലമ്; ഇദം പിത്താധികത്വാന്മണ്ഡലമിത്യാദി| തഥാ യഃ കുഷ്ഠേഷ്വപരിജ്ഞാതോ ഹേതുഃ സ ദോഷവിശേഷൈര്ജ്ഞായതേ; യഥാ- കുഷ്ഠം വാതോത്തരം ദൃഷ്ട്വാ വാതോത്തരകുഷ്ഠജനകാനി രൂക്ഷവിരുദ്ധാശനാദീനി കാരണാനി ജ്ഞായന്തേ| ഹേതുഭിശ്ച ദോഷവിശേഷജനകൈഃ കുഷ്ഠാനി ജ്ഞായന്തേ, യസ്മാദനേന വാതോത്തരകുഷ്ഠജനകം സേവിതം തസ്മാദസ്യ വാതോത്തരം കാപാലം കുഷ്ഠം ഭവിഷ്യതീതി| കിംവാ കുഷ്ഠാദോഷയോരന്യോന്യഗമകത്വം കാര്യകാരണതയാ പരസ്പരഗമകത്വാദുപപന്നമിതി ദര്ശയന്നാഹ- തൈരിതി; തൈഃ കുഷ്ഠൈഃ കാര്യരൂപൈര്ഹേതുര്നാമ ദോഷഃ അനുമീയതേ, ഹേതുശ്ച ദോഷരൂപസ്താന് കാര്യരൂപകുഷ്ഠവിശേഷാനവഗമയതീത്യര്ഥഃ||൩൩||
Adhikarana 11 (34-36) · Śloka 36
രൌക്ഷ്യം ശോഷസ്തോദഃ ശൂലം സങ്കോചനം തഥാऽऽയാമഃ| പാരുഷ്യം ഖരഭാവോ ഹര്ഷഃ ശ്യാവാരുണത്വം ച||൩൪|| കുഷ്ഠേഷു വാതലിങ്ഗം, ദാഹോ രാഗഃ പരിസ്രവഃ പാകഃ| വിസ്രോ ഗന്ധഃ ക്ലേദസ്തഥാऽങ്ഗപതനം ച പിത്തകൃതമ്||൩൫|| ശ്വൈത്യം ശൈത്യം കണ്ഡൂഃ സ്ഥൈര്യം ചോത്സേധഗൌരവസ്നേഹാഃ| കുഷ്ഠേഷു തു കഫലിങ്ഗം ജന്തുഭിരഭിഭക്ഷണം ക്ലേദഃ||൩൬||
रौक्ष्यं शोषस्तोदः शूलं सङ्कोचनं तथाऽऽयामः| पारुष्यं खरभावो हर्षः श्यावारुणत्वं च||३४|| कुष्ठेषु वातलिङ्गं, दाहो रागः परिस्रवः पाकः| विस्रो गन्धः क्लेदस्तथाऽङ्गपतनं च पित्तकृतम्||३५|| श्वैत्यं शैत्यं कण्डूः स्थैर्यं चोत्सेधगौरवस्नेहाः| कुष्ठेषु तु कफलिङ्गं जन्तुभिरभिभक्षणं क्लेदः||३६||
🔊 Audio coming soon
കുഷ്ഠഗതദോഷജ്ഞാനാര്ഥം വാതാദിലിങ്ഗാന്യാഹ- രൌക്ഷ്യമിത്യാദി| ദാഹാദയഃ പിത്തലിങ്ഗാനി||൩൪-൩൬||
Adhikarana 12 (37-38) · Śloka 38
സര്വൈര്ലിങ്ഗൈര്യുക്തം മതിമാന് വിവര്ജയേദബലമ്| തൃഷ്ണാദാഹപരീതം ശാന്താഗ്നിം ജന്തുഭിര്ജഗ്ധമ്||൩൭|| വാതകഫപ്രബലം യദ്യദേകദോഷോല്ബണം ന തത് കൃച്ഛ്രമ്| കഫപിത്ത-വാതപിത്തപ്രബലാനി തു കൃച്ഛ്രസാധ്യാനി||൩൮||
सर्वैर्लिङ्गैर्युक्तं मतिमान् विवर्जयेदबलम्| तृष्णादाहपरीतं शान्ताग्निं जन्तुभिर्जग्धम्||३७|| वातकफप्रबलं यद्यदेकदोषोल्बणं न तत् कृच्छ्रम्| कफपित्त-वातपित्तप्रबलानि तु कृच्छ्रसाध्यानि||३८||
🔊 Audio coming soon
ചികിത്സാപ്രവൃത്തിനിവൃത്ത്യര്ഥം സാധ്യാസാധ്യകുഷ്ഠാന്യാഹ- സര്വൈരിത്യാദി||൩൭-൩൮||
Adhikarana 13 (39-42) · Śloka 42
വാതോത്തരേഷു സര്പിര്വമനം ശ്ലേഷ്മോത്തരേഷു കുഷ്ഠേഷു| പിത്തോത്തരേഷു മോക്ഷോ രക്തസ്യ വിരേചനം ചാഗ്രേ||൩൯|| വമനവിരേചനയോഗാഃ കല്പോക്താഃ കുഷ്ഠിനാം പ്രയോക്തവ്യാഃ| പ്രച്ഛനമല്പേ കുഷ്ഠേ മഹതി ച ശസ്തം സിരാവ്യധനമ്||൪൦|| ബഹുദോഷഃ സംശോധ്യഃ കുഷ്ഠീ ബഹുശോऽനുരക്ഷതാ പ്രാണാന്| ദോഷേ ഹ്യതിമാത്രഹൃതേ വായുര്ഹന്യാദബലമാശു||൪൧|| സ്നേഹസ്യ പാനമിഷ്ടം ശുദ്ധേ കോഷ്ഠേ പ്രവാഹിതേ രക്തേ| വായുര്ഹി ശുദ്ധകോഷ്ഠം കുഷ്ഠിനമബലം വിശതി ശീഘ്രമ്||൪൨||
वातोत्तरेषु सर्पिर्वमनं श्लेष्मोत्तरेषु कुष्ठेषु| पित्तोत्तरेषु मोक्षो रक्तस्य विरेचनं चाग्रे||३९|| वमनविरेचनयोगाः कल्पोक्ताः कुष्ठिनां प्रयोक्तव्याः| प्रच्छनमल्पे कुष्ठे महति च शस्तं सिराव्यधनम्||४०|| बहुदोषः संशोध्यः कुष्ठी बहुशोऽनुरक्षता प्राणान्| दोषे ह्यतिमात्रहृते वायुर्हन्यादबलमाशु||४१|| स्नेहस्य पानमिष्टं शुद्धे कोष्ठे प्रवाहिते रक्ते| वायुर्हि शुद्धकोष्ठं कुष्ठिनमबलं विशति शीघ्रम्||४२||
🔊 Audio coming soon
യഥാക്രമം ചികിത്സാമാഹ- വാതോത്തരേഷ്വിത്യാദി| അഗ്രേ ഇതി സര്പിരാദിഷു യോജ്യം; തേന വാതോത്തരാദിഷു സര്പിരാദി പ്രഥമം കര്തവ്യം, തദനു വക്ഷ്യമാണാ ചികിത്സാ കാര്യേത്യര്ഥഃ| ബഹുശ ഇതി ബഹൂന് വാരാന്; സ്തോകസ്തോകനിര്ഹരണേന പുനഃ പുനഃ ശോധ്യഃ; ഏകദാ ഹി ഭൂരിദോഷഹരണേ ബലക്ഷയോ മഹാത്യയഃ സ്യാത്| അത ഏവാഹ- ദോഷേ ഹ്യതിമാത്രഹൃതേ ഇത്യാദി| ദോഷേ ഇതി ജാതാവേകവചനം; തേന കഫപിത്തയോരപി ഗ്രഹണമ്; കിംവാ ദോഷ ഇതി ഏകവചനേനൈവ ഏകദോഷസ്യാപ്യതിമാത്രഹരണേ വായുര്ഹന്യാദിതി| കോഷ്ഠേ ശുദ്ധേ രക്തേ പ്രവാഹിതേ ച സ്നേഹസ്യ പാനം ജ്ഞേയമ്| അശുദ്ധകോഷ്ഠസ്യ സ്നേഹപാനം വ്യാധിവര്ധനം ഭവതി| ഉക്തം ഹി- “ശേഷദോഷേ വ്യാധിരതിവര്ധതേ” ഇതി| ശോധനേന തു നിഃശേഷീകൃതേ ദോഷേ സശേഷദോഷതാ നാസ്തി||൩൯-൪൨||
Adhikarana 14 (43-49) · Śloka 49
ദോഷോത്ക്ലിഷ്ടേ ഹൃദയേ വാമ്യഃ കുഷ്ഠേഷു ചോര്ധ്വഭാഗേഷു| കുടജഫലമദനമധുകൈഃ സപടോലൈര്നിമ്ബരസയുക്തൈഃ||൪൩|| ശീതരസഃ പക്വരസോ മധൂനി മധുകം ച വമനാനി| കുഷ്ഠേഷു ത്രിവൃതാ ദന്തീ ത്രിഫലാ ച വിരേചനേ ശസ്താ||൪൪|| സൌവീരകം തുഷോദകമാലോഡനമാസവാശ്ച സീധൂനി| ശംസന്ത്യധോഹരാണാം യഥാവിരേകം ക്രമശ്ചേഷ്ടഃ||൪൫|| ദാര്വീബൃഹതീസേവ്യൈഃ പടോലപിചുമര്ദമദനകൃതമാലൈഃ| സസ്നേഹൈരാസ്ഥാപ്യഃ കുഷ്ഠീ സകലിങ്ഗയവമുസ്തൈഃ||൪൬|| വാതോല്ബണം വിരിക്തം നിരൂഢമനുവാസനാര്ഹമാലക്ഷ്യ| ഫലമധുകനിമ്ബകുടജൈഃ സപടോലൈഃ സാധയേത്സ്നേഹമ്||൪൭|| സൈന്ധവദന്തീമരിചം ഫണിജ്ഝകഃ പിപ്പലീ കരഞ്ജഫലമ്| നസ്യം സ്യാത്സവിഡങ്ഗം ക്രിമികുഷ്ഠകഫപ്രകോപഘ്നമ് ||൪൮|| വൈരേചനികൈര്ധൂമൈഃ ശ്ലോകസ്ഥാനേരിതൈഃ പ്രശാമ്യന്തി| കൃമയഃ കുഷ്ഠകിലാസാഃ പ്രയോജിതൈരുത്തമാങ്ഗസ്ഥാഃ||൪൯||
दोषोत्क्लिष्टे हृदये वाम्यः कुष्ठेषु चोर्ध्वभागेषु| कुटजफलमदनमधुकैः सपटोलैर्निम्बरसयुक्तैः||४३|| शीतरसः पक्वरसो मधूनि मधुकं च वमनानि| कुष्ठेषु त्रिवृता दन्ती त्रिफला च विरेचने शस्ता||४४|| सौवीरकं तुषोदकमालोडनमासवाश्च सीधूनि| शंसन्त्यधोहराणां यथाविरेकं क्रमश्चेष्टः||४५|| दार्वीबृहतीसेव्यैः पटोलपिचुमर्दमदनकृतमालैः| सस्नेहैरास्थाप्यः कुष्ठी सकलिङ्गयवमुस्तैः||४६|| वातोल्बणं विरिक्तं निरूढमनुवासनार्हमालक्ष्य| फलमधुकनिम्बकुटजैः सपटोलैः साधयेत्स्नेहम्||४७|| सैन्धवदन्तीमरिचं फणिज्झकः पिप्पली करञ्जफलम्| नस्यं स्यात्सविडङ्गं क्रिमिकुष्ठकफप्रकोपघ्नम् ||४८|| वैरेचनिकैर्धूमैः श्लोकस्थानेरितैः प्रशाम्यन्ति| कृमयः कुष्ठकिलासाः प्रयोजितैरुत्तमाङ्गस्थाः||४९||
🔊 Audio coming soon
കുടജേത്യാദിനാ വമനദ്രവ്യാണ്യാഹ| ശീതരസഃ ശീതകഷായഃ | യഥാവിരേകം ക്രമശ്ചേഷ്ട ഇതി പ്രധാനമധ്യാവരശുദ്ധ്യപേക്ഷയാ പേയാദിക്രമസ്ത്രിശോ ദ്വിശ ഏകശോ വാ കാര്യഃ; ഉക്തം ഹി- “പേയാം വിലേപീമകൃതം കൃതം ച യൂഷം രസം ത്രീനുഭയം തഥൈകമ്| ക്രമേണ സേവേത നരോऽന്നകാലാന് പ്രധാനമധ്യാവരശുദ്ധിശുദ്ധഃ” (സി.അ.൧) ഇതി| ആസ്ഥാപനാനുവാസനേ യദ്യപി “നാസ്ഥാപ്യാഃ കുഷ്ഠിനഃ” (സി.അ.൨) ഇത്യാദിനാ കുഷ്ഠേ നിഷിദ്ധേ, തഥാऽപ്യാസ്ഥാപനാനുവാസനൈകസാധ്യായാമവസ്ഥായാം കര്തവ്യേ ഏവ; യദുക്തം- “പ്രവൃത്തിനിവൃത്തിലക്ഷണസംയോഗേ തു ഗുരുലാഘവം സമ്പ്രധാര്യ സമ്യഗധ്യവസ്യേത്” (വി.അ.൮) ഇതി; തേനാഹ- വാതോല്ബണമിത്യാദി| സൂത്രസ്ഥാനേ യദ്യപി ഏകൈവ വൈരേചനികോ ധൂമ ഉക്തസ്തഥാऽപി തത്രോക്തദ്രവ്യൈര്വ്യസ്തസമസ്തൈര്ബഹവോ ധൂമാ ഭവന്തീതി ബഹുവചനമിഹ കൃതമ്||൪൩-൪൯||
Adhikarana 15 (50-53) · Śloka 53
സ്ഥിരകഠിനമണ്ഡലാനാം സ്വിന്നാനാം പ്രസ്തരപ്രണാഡീഭിഃ| കൂര്ചൈര്വിഘട്ടിതാനാം രക്തോത്ക്ലേശോऽപനേതവ്യഃ||൫൦|| ആനൂപവാരിജാനാം മാംസാനാം പോട്ടലൈഃ സുഖോഷ്ണൈശ്ച| സ്വിന്നോത്സന്നം വിലിഖേത് കുഷ്ഠം തീക്ഷ്ണേന ശസ്ത്രേണ||൫൧|| രുധിരാഗമാര്ഥമഥവാ ശൃങ്ഗാലാബൂനി യോജയേത് കുഷ്ഠേ| പ്രച്ഛിതമല്പം കുഷ്ഠം വിരേചയേദ്വാ ജലൌകോഭിഃ||൫൨|| യേ ലേപാഃ കുഷ്ഠാനാം യുജ്യന്തേ നിര്ഹൃതാസ്രദോഷാണാമ്| സംശോധിതാശയാനാം സദ്യഃ സിദ്ധിര്ഭവേത്തേഷാമ്||൫൩||
स्थिरकठिनमण्डलानां स्विन्नानां प्रस्तरप्रणाडीभिः| कूर्चैर्विघट्टितानां रक्तोत्क्लेशोऽपनेतव्यः||५०|| आनूपवारिजानां मांसानां पोट्टलैः सुखोष्णैश्च| स्विन्नोत्सन्नं विलिखेत् कुष्ठं तीक्ष्णेन शस्त्रेण||५१|| रुधिरागमार्थमथवा शृङ्गालाबूनि योजयेत् कुष्ठे| प्रच्छितमल्पं कुष्ठं विरेचयेद्वा जलौकोभिः||५२|| ये लेपाः कुष्ठानां युज्यन्ते निर्हृतास्रदोषाणाम्| संशोधिताशयानां सद्यः सिद्धिर्भवेत्तेषाम्||५३||
🔊 Audio coming soon
നാഡ്യേവ നാഡീ സ്വേദാധ്യായേ ഉക്താ| കൂര്ചം ശസ്ത്രവിശേഷമാഹുഃ| രക്തോത്ക്ലേശഃ ഉത്ക്ലിഷ്ടം രക്തമ്| സ്വിന്നത്വേനോത്സന്നം സ്വിന്നോത്സന്നമ്| രുധിരാഗമാര്ഥം വിലിഖേദിതി സമ്ബന്ധഃ| നിര്ഹൃതോऽസ്രദോഷോ യേഷാം തേ നിര്ഹൃതാസ്രദോഷാഃ||൫൦-൫൩||
Adhikarana 16 (54-57) · Śloka 57
യേഷു ന ശസ്ത്രം ക്രമതേ സ്പര്ശേന്ദ്രിയനാശനാനി യാനി സ്യുഃ| തേഷു നിപാത്യഃ ക്ഷാരോ രക്തം ദോഷം ച വിസ്രാവ്യ||൫൪|| പാഷാണകഠിനപരുഷേ സുപ്തേ കുഷ്ഠേ സ്ഥിരേ പുരാണേ ച| പീതാഗദസ്യ കാര്യോ വിഷൈഃ പ്രദേഹോऽഗദൈശ്ചാനു||൫൫|| സ്തബ്ധാനി സുപ്തസുപ്താന്യസ്വേദനകണ്ഡുലാനി കുഷ്ഠാനി| കൂര്ചൈര്ദന്തീത്രിവൃതാകരവീരകരഞ്ജകുടജാനാമ്||൫൬|| ജാത്യര്കനിമ്ബജൈര്വാ പത്രൈഃ ശസ്ത്രൈഃ സമുദ്രഫേനൈര്വാ| ഘൃഷ്ടാനി ഗോമയൈര്വാ തതഃ പ്രദേഹൈഃ പ്രദേഹ്യാനി||൫൭||
येषु न शस्त्रं क्रमते स्पर्शेन्द्रियनाशनानि यानि स्युः| तेषु निपात्यः क्षारो रक्तं दोषं च विस्राव्य||५४|| पाषाणकठिनपरुषे सुप्ते कुष्ठे स्थिरे पुराणे च| पीतागदस्य कार्यो विषैः प्रदेहोऽगदैश्चानु||५५|| स्तब्धानि सुप्तसुप्तान्यस्वेदनकण्डुलानि कुष्ठानि| कूर्चैर्दन्तीत्रिवृताकरवीरकरञ्जकुटजानाम्||५६|| जात्यर्कनिम्बजैर्वा पत्रैः शस्त्रैः समुद्रफेनैर्वा| घृष्टानि गोमयैर्वा ततः प्रदेहैः प्रदेह्यानि||५७||
🔊 Audio coming soon
ന ശസ്ത്രം ക്രമത ഇതി സിരാദിസങ്കടത്വാന്ന ശസ്ത്രം യോഗ്യം ഭവതി| സ്പര്ശേന്ദ്രിയനാശനാനീതി ത്വഗിന്ദ്രിയഹരാണി| സുപ്തസുപ്താനീതി സുപ്തവത് സുപ്താനി അചേതനാനി, സര്വഥാ സ്പര്ശാജ്ഞാനീത്യര്ഥഃ||൫൪-൫൭||
Adhikarana 17 (58-59) · Śloka 59
മാരുതകഫകുഷ്ഠഘ്നം കര്മോക്തം പിത്തകുഷ്ഠിനാം കാര്യമ്| കഫപിത്തരക്തഹരണം തിക്തകഷായൈഃ പ്രശമനം ച||൫൮|| സര്പീംഷി തിക്തകാനി ച യച്ചാന്യദ്രക്തപിത്തനുത് കര്മ| ബാഹ്യാഭ്യന്തരമഗ്ര്യം തത് കാര്യം പിത്തകുഷ്ഠേഷു||൫൯||
मारुतकफकुष्ठघ्नं कर्मोक्तं पित्तकुष्ठिनां कार्यम्| कफपित्तरक्तहरणं तिक्तकषायैः प्रशमनं च||५८|| सर्पींषि तिक्तकानि च यच्चान्यद्रक्तपित्तनुत् कर्म| बाह्याभ्यन्तरमग्र्यं तत् कार्यं पित्तकुष्ठेषु||५९||
🔊 Audio coming soon
സര്പീംഷി തിക്തകാനി തിക്തഷട്പലാദീനി| പിത്തകുഷ്ഠിനാം കഫപിത്തരക്തഹരണാദീനി കാര്യാണീതി യോജ്യമ്||൫൮-൫൯||
Adhikarana 18 (60-64) · Śloka 64
ദോഷാധിക്യവിഭാഗാദിത്യേതത് കര്മ കുഷ്ഠനുത് പ്രോക്തമ്| വക്ഷ്യാമി കുഷ്ഠശമനം പ്രായസ്ത്വഗ്ദോഷസാമാന്യാത്||൬൦|| ദാര്വീ രസാഞ്ജനം വാ ഗോമൂത്രേണ പ്രബാധതേ കുഷ്ഠമ്| അഭയാ പ്രയോജിതാ വാ മാസം സവ്യോഷഗുഡതൈലാ||൬൧|| മൂലം പടോലസ്യ തഥാ ഗവാക്ഷ്യാഃ പൃഥക് പലാംശം ത്രിഫലാത്വചശ്ച | സ്യാത്ത്രായമാണാ കടുരോഹിണീ ച ഭാഗാര്ധികാ നാഗരപാദയുക്താ||൬൨|| പലം തഥൈഷാം സഹ ചൂര്ണിതാനാം ജലേ ശൃതം ദോഷഹരം പിബേന്നാ| ജീര്ണേ രസൈര്ധന്വമൃഗദ്വിജാനാം പുരാണശാല്യോദനമാദദീത||൬൩|| കുഷ്ഠാനി ശോഫം ഗ്രഹണീപ്രദോഷമര്ശാംസി കൃച്ഛ്രാണി ഹലീമകം ച| ഷഡ്രാത്രയോഗേന നിഹന്തി ചൈഷ ഹൃദ്ബസ്തിശൂലം വിഷമജ്വരം ച||൬൪||
दोषाधिक्यविभागादित्येतत् कर्म कुष्ठनुत् प्रोक्तम्| वक्ष्यामि कुष्ठशमनं प्रायस्त्वग्दोषसामान्यात्||६०|| दार्वी रसाञ्जनं वा गोमूत्रेण प्रबाधते कुष्ठम्| अभया प्रयोजिता वा मासं सव्योषगुडतैला||६१|| मूलं पटोलस्य तथा गवाक्ष्याः पृथक् पलांशं त्रिफलात्वचश्च | स्यात्त्रायमाणा कटुरोहिणी च भागार्धिका नागरपादयुक्ता||६२|| पलं तथैषां सह चूर्णितानां जले शृतं दोषहरं पिबेन्ना| जीर्णे रसैर्धन्वमृगद्विजानां पुराणशाल्योदनमाददीत||६३|| कुष्ठानि शोफं ग्रहणीप्रदोषमर्शांसि कृच्छ्राणि हलीमकं च| षड्रात्रयोगेन निहन्ति चैष हृद्बस्तिशूलं विषमज्वरं च||६४||
🔊 Audio coming soon
ദാര്വീ ദാരുഹരിദ്രാ| രസാഞ്ജനം ദാര്വീക്വാഥകൃതമ്| അഭയാപ്രയോഗേ ഗുഡതൈലയോഃ കുഷ്ഠനിദാനത്വേനോക്തയോരപി സംയോഗമഹിമ്നാ ഹരീതക്യാ സമം പ്രയോഗഃ കുഷ്ഠഘ്നോ ഭവതി| മൂലം പടോലസ്യേതി പടോലമൂലം, തഥാ ഗവാക്ഷ്യാ അപി മൂലമ്| പലാംശം പലപരിമാണമ്| ത്രിഫലാത്വചശ്ച പ്രത്യേകം പലാംശാഃ| യദ്യപി കല്യാണകഘൃതോക്താഷ്ടാവിംശതിപദേന ത്രിഫലായാഃ പ്രത്യേകം ഭാഗഃ സര്വത്ര വ്യവസ്ഥാപിതഃ, തഥാऽപി തസ്യൈവാര്ഥസ്യ ദ്യോതനാര്ഥം പുനഃ പൃഥക്ശബ്ദം ഗ്രാഹയതി; കിംവാ ത്രായമാണായാഃ കടുരോഹിണ്യാശ്ച പൃഥഗ്ഭാഗാര്ധികത്വം ദര്ശയതി, ത്രിഫലായാസ്തു പ്രസങ്ഗത ഏവ പൃഥഗ്ഭാഗഗ്രഹണം സിദ്ധമ്| ത്രായമാണാകടുരോഹിണ്യോഃ പ്രത്യേകം ഷട്ശാണമാത്രം, നാഗരസ്യ ചോഭയോരര്ധഭാഗപൂരകത്വേനാര്ധപലാപേക്ഷയാ ചതുര്ഥപാദദ്വയേന ശാണചതുഷ്ടയം ഭവതി, ഏവം ത്രായമാണാകടുരോഹിണീനാഗരൈഃ പലമേകം, പടോലമൂലാദിഭിഃ പഞ്ചപലാനീതി മിലിത്വാ ഷട്പലാനി; തഥാ സത്യേഷാം പടോലാദീനാം ചൂര്ണീകൃതാനാമിതി ജര്ജരീകൃതാനാം, ഷട്പലാനാം പലമാകൃഷ്യ ജലേ ശൃതം പിബേത്; ഏവം ഷഡ്ദിനം പ്രയോജ്യമ്| ഷഡ്ദിനപ്രയോഗേണൈവാസ്യ പ്രായഃ കുഷ്ഠഹരത്വമുന്നീയതേ| ഏതദ്വ്യാഖ്യാനസമ്മതിപ്രദാനി തന്ത്രാന്തരാണി ലിഖ്യന്തേ| തഥാഹി അഗ്നിവേശഃ- “പടോലമൂലം ത്രിഫലാ വിശാലാ ച പലോന്മിതാ| പലാര്ധം ത്രായമാണാ ച തഥാ കടുകരോഹിണീ|| കര്ഷാര്ധം നാഗരം ദത്ത്വാ ഷട്പലാന്യവചൂര്ണയേത്| ജലേ ശൃതം പിബേത് കോഷ്ണം ചൂര്ണസ്യാത്ര പലം പലമ്” ഇത്യാദി| ചക്ഷുഷ്യേണോऽപ്യാഹ- “പടോലമൂലം ത്രിഫലാ വിശാലാ ച പലാംശികാ| കടുകാ ത്രായമാണാ ച പലര്ധാ പാദനാഗരാ|| തസ്മാത് ഷഡ്ഭാഗമുത്ക്വാഥ്യ ജലേ ദോഷഹരം പിബേത്” ഇതി| അന്യേ തു വ്യാഖ്യാനയന്തി യത്- പലാംശശബ്ദേന കര്ഷ ഉച്യതേ; തേന പടോലമൂലസ്യ പൃഥക്കര്ഷഃ, തഥാ ഗവാക്ഷീമൂലസ്യ കര്ഷഃ, തഥാ ക്രിഫലായാ മിലിത്വാ കര്ഷഃ, ത്രായമാണാ ച നാഗരപാദയുക്താ സതീ കര്ഷാര്ധാ ഭവതി, ഏവം കടുരോഹിണീ ച നാഗരപാദയുക്താ സതീ കര്ഷാര്ധാ ഭവതി, ഏവം മിലിത്വാ പലം ചൂര്ണീകൃതം ജലേ ശൃതം പിബേദിതി| ഏതച്ച തന്ത്രാന്തരവിരോധാത് തഥാ ത്രിഫലസമുദായഭാഗസ്യ ചാന്യായസിദ്ധത്വാന്നാതിസാധു; “പടോലമൂലത്രിഫലാഗവാക്ഷീത്രിവൃതാപലൈഃ| ത്രായന്തീ കടുകാ ദ്വാഭ്യാം കൃത്വാ നാഗരപാദികമ്|| ചൂര്ണം പലം പിബേത്തസ്മാച്ഛൃതം ജീര്ണേ രസാന്നഭുഗ്” ഇത്യാദിജതൂകര്ണവചനവിരോധാച്ച| ജീര്ണേ രസൈരിത്യാദി| വിരേകേऽത്ര രസഭോജനം പ്രയോഗയൌഗികത്വാത്; ആവര്തകീഘൃതവിരിക്തസ്യ കാഞ്ജികകോദ്രവാന്നഭോജനവത്| ധന്വമൃഗദ്വിജാനാം രസൈഃ ശാല്യോദനമാദദീതേത്യര്ഥഃ||൬൦-൬൪||
Adhikarana 19 (65-69) · Śloka 69
മുസ്തം വ്യോഷം ത്രിഫലാ മഞ്ജിഷ്ഠാ ദാരു പഞ്ചമൂല്യൌ ദ്വേ| സപ്തച്ഛദനിമ്ബത്വക് സവിശാലശ്ചിത്രകോ മൂര്വാ||൬൫|| ചൂര്ണം തര്പണഭാഗൈര്നവഭിഃ സംയോജിതം സമധ്വാജ്യമ് | സിദ്ധം കുഷ്ഠനിബര്ഹണമേതത് പ്രായോഗികം ഭക്ഷ്യമ്||൬൬|| ശ്വയഥും സപാണ്ഡുരോഗം ശ്വിത്രം ഗ്രഹണീപ്രദോഷമര്ശാംസി| ബ്രഘ്നഭഗന്ദരപിഡകാകണ്ഡൂകോഠാംശ്ച വിനിഹന്തി||൬൭|| ഇതി മുസ്താദിചൂര്ണമ്| ത്രിഫലാതിവിഷാകടുകാനിമ്ബകലിങ്ഗകവചാപടോലാനാമ്| മാഗധികാരജനീദ്വയപദ്മകമൂര്വാവിശാലാനാമ്||൬൮|| ഭൂനിമ്ബപലാശാനാം ദദ്യാദ്വിപലം തതസ്ത്രിവൃദ്ദ്വിഗുണാ| തസ്യാശ്ച പുനര്ബ്രാഹ്മീ തച്ചൂര്ണം സുപ്തിനുത് പരമമ്||൬൯||
मुस्तं व्योषं त्रिफला मञ्जिष्ठा दारु पञ्चमूल्यौ द्वे| सप्तच्छदनिम्बत्वक् सविशालश्चित्रको मूर्वा||६५|| चूर्णं तर्पणभागैर्नवभिः संयोजितं समध्वाज्यम् | सिद्धं कुष्ठनिबर्हणमेतत् प्रायोगिकं भक्ष्यम्||६६|| श्वयथुं सपाण्डुरोगं श्वित्रं ग्रहणीप्रदोषमर्शांसि| ब्रघ्नभगन्दरपिडकाकण्डूकोठांश्च विनिहन्ति||६७|| इति मुस्तादिचूर्णम्| त्रिफलातिविषाकटुकानिम्बकलिङ्गकवचापटोलानाम्| मागधिकारजनीद्वयपद्मकमूर्वाविशालानाम्||६८|| भूनिम्बपलाशानां दद्याद्विपलं ततस्त्रिवृद्द्विगुणा| तस्याश्च पुनर्ब्राह्मी तच्चूर्णं सुप्तिनुत् परमम्||६९||
🔊 Audio coming soon
തര്പണഭാഗൈരിതി സക്തുഭാഗൈഃ| പ്രായോഗികമിതി സതതോപയോജ്യമ്| കേചിത്ത്രിഫലേത്യാദി യോഗം ന പഠന്തി||൬൫-൬൯||
Adhikarana 20 (70-72) · Śloka 72
ലേലീതകപ്രയോഗോ രസേന ജാത്യാഃ സമാക്ഷികഃ പരമഃ| സപ്തദശകുഷ്ഠഘാതീ മാക്ഷികധാതുശ്ച മൂത്രേണ||൭൦|| ശ്രേഷ്ഠം ഗന്ധകയോഗാത് സുവര്ണമാക്ഷികപ്രയോഗാദ്വാ| സര്വവ്യാധിനിബര്ഹണമദ്യാത് കുഷ്ഠീ രസം ച നിഗൃഹീതമ്||൭൧|| വജ്രശിലാജതുസഹിതം സഹിതം വാ യോഗരാജേന| സര്വവ്യാധിപ്രശമനമദ്യാത്കുഷ്ഠീ നിഗൃഹ്യ നിത്യം ച||൭൨||
लेलीतकप्रयोगो रसेन जात्याः समाक्षिकः परमः| सप्तदशकुष्ठघाती माक्षिकधातुश्च मूत्रेण||७०|| श्रेष्ठं गन्धकयोगात् सुवर्णमाक्षिकप्रयोगाद्वा| सर्वव्याधिनिबर्हणमद्यात् कुष्ठी रसं च निगृहीतम्||७१|| वज्रशिलाजतुसहितं सहितं वा योगराजेन| सर्वव्याधिप्रशमनमद्यात्कुष्ठी निगृह्य नित्यं च||७२||
🔊 Audio coming soon
ലേലീത(ഹ)കഃ പാഷാണഭേദ ഔത്തരാപഥികഃ, ഉച്യതേ ഹി നിഘണ്ടൌ- “ആസീദ്ദൈത്യോ മഹാബാഹുര്ലേലിഹാനോ മഹാസുരഃ| യോജനാനാം ത്രയസ്ത്രിംശത് കായേനാച്ഛാദ്യ തിഷ്ഠതി|| വിഷ്ണുചക്രേണ സഞ്ച്ഛിന്നോ പപാത ധരണീതലേ| വസാ തസ്യ സമാഖ്യാതാ ലേലീഹ(ത)ക ഇതി ക്ഷിതൌ” ഇത്യാദി| ജാത്യാ ഇതി ആമലക്യാഃ||൭൦-൭൨||
Adhikarana 21 (73-75) · Śloka 75
ഖദിരസുരദാരുസാരം ശ്രപയിത്വാ തദ്രസേന തോയാര്ഥഃ| ക്ഷൌദ്രപ്രസ്ഥേ കാര്യഃ കാര്യേ തേ ചാഷ്ടപലികേ ച||൭൩|| തത്രാശ്ചൂര്ണാനാമഷ്ടപലം പ്രക്ഷിപേത്തഥാऽമൂനി| ത്രിഫലൈലേ ത്വങ്മരിചം പത്രം കനകം ച കര്ഷാംശമ്||൭൪|| മത്സ്യണ്ഡികാ മധുസമാ തന്മാസം ജാതമായസേ ഭാണ്ഡേ| മധ്വാസവമാചരതഃ കുഷ്ഠകിലാസേ ശമം യാതഃ||൭൫|| ഇതി മധ്വാസവഃ|
खदिरसुरदारुसारं श्रपयित्वा तद्रसेन तोयार्थः| क्षौद्रप्रस्थे कार्यः कार्ये ते चाष्टपलिके च||७३|| तत्राश्चूर्णानामष्टपलं प्रक्षिपेत्तथाऽमूनि| त्रिफलैले त्वङ्मरिचं पत्रं कनकं च कर्षांशम्||७४|| मत्स्यण्डिका मधुसमा तन्मासं जातमायसे भाण्डे| मध्वासवमाचरतः कुष्ठकिलासे शमं यातः||७५|| इति मध्वासवः|
🔊 Audio coming soon
കാര്യേ തേ ചാഷ്ടപാലികേ ഇതി ഖദിരസുരദാരുസാരേ അഷ്ടപലമാനേ കര്തവ്യേ| കനകം നാഗകേശരമ്||൭൩-൭൫||
Adhikarana 22 (76-80) · Śloka 80
ഖദിരകഷായദ്രോണം കുമ്ഭേ ഘൃതഭാവിതേ സമാവാപ്യ| ദ്രവ്യാണി ചൂര്ണിതാനി ച ഷട്പലികാന്യത്ര ദേയാനി||൭൬|| ത്രിഫലാവ്യോഷവിഡങ്ഗരജനീമുസ്താടരൂഷകേന്ദ്രയവാഃ| സൌവര്ണീ ച തഥാ ത്വക് ഛിന്നരുഹാ ചേതി തന്മാസമ്||൭൭|| നിദധീത ധാന്യമധ്യേ പ്രാതഃ പ്രാതഃ പിബേത്തതോ യുക്ത്യാ| മാസേന മഹാകുഷ്ഠം ഹന്ത്യേവാല്പം തു പക്ഷേണ||൭൮|| അര്ശഃശ്വാസഭഗന്ദരകാസകിലാസപ്രമേഹശോഷാംശ്ച| നാ ഭവതി കനകവര്ണഃ പീത്വാऽരിഷ്ടം കനകബിന്ദുമ്||൭൯|| ഇതി കനകബിന്ദ്വരിഷ്ടമ്| കുഷ്ഠേഷ്വനിലകഫകൃതേഷ്വേവം പേയസ്തഥാऽപി പൈത്തേഷു| കൃതമാലക്വാഥശ്ചാപ്യേഷ വിശേഷാത് കഫകൃതേഷു||൮൦||
खदिरकषायद्रोणं कुम्भे घृतभाविते समावाप्य| द्रव्याणि चूर्णितानि च षट्पलिकान्यत्र देयानि||७६|| त्रिफलाव्योषविडङ्गरजनीमुस्ताटरूषकेन्द्रयवाः| सौवर्णी च तथा त्वक् छिन्नरुहा चेति तन्मासम्||७७|| निदधीत धान्यमध्ये प्रातः प्रातः पिबेत्ततो युक्त्या| मासेन महाकुष्ठं हन्त्येवाल्पं तु पक्षेण||७८|| अर्शःश्वासभगन्दरकासकिलासप्रमेहशोषांश्च| ना भवति कनकवर्णः पीत्वाऽरिष्टं कनकबिन्दुम्||७९|| इति कनकबिन्द्वरिष्टम्| कुष्ठेष्वनिलकफकृतेष्वेवं पेयस्तथाऽपि पैत्तेषु| कृतमालक्वाथश्चाप्येष विशेषात् कफकृतेषु||८०||
🔊 Audio coming soon
കനകബിന്ദൌ മധുശര്കരേ വിനാ ആസവാനിഷ്പത്തേഃ പൂര്വാനുസാരോക്തമാനേ മധുശര്കരേ ഇഹാപി ജ്ഞേയേ| സൌവര്ണീത്വക് ദാരുഹരിദ്രാത്വക്| കേചിത് കനകബിന്ദും പഠിത്വാ മധ്വാസവം പഠന്തി||൭൬-൮൦||
Adhikarana 23 (81) · Śloka 81
ത്രിഫലാസവശ്ച ഗൌഡഃ സചിത്രകഃ കുഷ്ഠരോഗവിനിഹന്താ| ക്രമുകദശമൂലദന്തീവരാങ്ഗമധുയോഗസംയുക്തഃ||൮൧||
त्रिफलासवश्च गौडः सचित्रकः कुष्ठरोगविनिहन्ता| क्रमुकदशमूलदन्तीवराङ्गमधुयोगसंयुक्तः||८१||
🔊 Audio coming soon
ത്രിഫലാസവശ്ച ഗൌഡ ഇത്യാദൌ ഗൌഡ ഇതി ശര്കരാസ്ഥാനേ ഗുഡേന കൃതോ ഗൌഡഃ| ക്രമുകം ഹ്രഖപൂഗഫലം, വരാങ്ഗം ഗുഡത്വക്| അത്ര ത്രിഫലാദീനാം മാനേऽനുക്തേऽപി ആസവാന്തരോക്തദ്രവ്യമാനവിഭാഗേന മാനം ഗ്രാഹ്യമ്||൮൧||
Adhikarana 24 (82-83) · Śloka 83
ലഘൂനി ചാന്നാനി ഹിതാനി വിദ്യാത് കുഷ്ഠേഷു ശാകനി ച തിക്തകാനി| ഭല്ലാതകൈഃ സത്രിഫലൈഃ സനിമ്ബൈര്യുക്താനി ചാന്നാനി ഘൃതാനി ചൈവ||൮൨|| പുരാണധാന്യാന്യഥ ജാങ്ഗലാനി മാംസാനി മുദ്ഗാശ്ച പടോലയുക്താഃ| ശസ്താ, ന ഗുര്വമ്ലപയോദധീനി നാനൂപമത്സ്യാ ന ഗുഡസ്തിലാശ്ച||൮൩||
लघूनि चान्नानि हितानि विद्यात् कुष्ठेषु शाकनि च तिक्तकानि| भल्लातकैः सत्रिफलैः सनिम्बैर्युक्तानि चान्नानि घृतानि चैव||८२|| पुराणधान्यान्यथ जाङ्गलानि मांसानि मुद्गाश्च पटोलयुक्ताः| शस्ता, न गुर्वम्लपयोदधीनि नानूपमत्स्या न गुडस्तिलाश्च||८३||
🔊 Audio coming soon
ലഘൂനീത്യാദിനാ സേവ്യമാഹാരമാഹ| ഭല്ലാതകാദീനാമന്നസംസ്കാരകത്വം ഘൃതസാധകത്വം ച യഥാസ്വപരിഭാഷയാ ജ്ഞേയമ്| ന ഗുര്വിത്യാദിനാ നിഷേധ്യമാഹ||൮൨-൮൩||
Adhikarana 25 (84-96) · Śloka 96
ഏലാ കുഷ്ഠം ദാര്വീ ശതപുഷ്പാ ചിത്രകോ വിഡങ്ഗശ്ച| കുഷ്ഠാലേപനമിഷ്ടം രസാഞ്ജനം ചാഭയാ ചൈവ||൮൪|| ചിത്രകമേലാം ബിമ്ബീം വൃഷകം ത്രിവൃദര്കനാഗരകമ്| ചൂര്ണീകൃതമഷ്ടാഹം ഭാവയിതവ്യം പലാശസ്യ||൮൫|| ക്ഷാരേണ ഗവാം മൂത്രസ്രുതേന തേനാസ്യ മണ്ഡലാന്യാശു| ഭിദ്യന്തേ വിലയന്തി ച ലിപ്താന്യര്കാഭിതപ്താനി||൮൬|| മാംസീ മരിചം ലവണം രജനീ തഗരം സുധാ ഗൃഹാദ്ധൂമഃ| മൂത്രം പിത്തം ക്ഷാരഃ പാലാശഃ കുഷ്ഠഹാ ലേപഃ||൮൭|| ത്രപു സീസമയശ്ചൂര്ണം മണ്ഡലനുത് ഫല്ഗുചിത്രകൌ ബൃഹതീ| ഗോധാരസഃ സലവണോ ദാരു ച മൂത്രം ച മണ്ഡലനുത്||൮൮|| കദലീപലാശപാടലിനിചുലക്ഷാരാമ്ഭസാ പ്രസന്നേന| മാംസേഷു തോയകാര്യം കാര്യം പിഷ്ടേ ച കിണ്വേ ച||൮൯|| തൈര്മേദകഃ സുജാതഃ കിണ്വൈര്ജനിതം പ്രലേപനം ശസ്തമ്| മണ്ഡലകുഷ്ഠവിനാശനമാതപസംസ്ഥം കൃമിഘ്നം ച||൯൦|| മുസ്തം മദനം ത്രിഫലാ കരഞ്ജ ആരഗ്വധകലിങ്ഗയവാഃ| ദാര്വീ സസപ്തപര്ണാ സ്നാനം സിദ്ധാര്ഥകം നാമ||൯൧|| ഏഷ കഷായോ വമനം വിരേചനം വര്ണകസ്തഥോദ്ഘര്ഷഃ| ത്വഗ്ദോഷകുഷ്ഠശോഫപ്രബാധനഃ പാണ്ഡുരോഗഘ്നഃ||൯൨|| കുഷ്ഠം കരഞ്ജബീജാന്യേഡഗജഃ കുഷ്ഠസൂദനോ ലേപഃ| പ്രപുന്നാഡബീജസൈന്ധവരസാഞ്ജനകപിത്ഥലോധ്രാശ്ച||൯൩|| ശ്വേതകരവീരമൂലം കുടജകരഞ്ജയോഃ ഫലം ത്വചോ ദാര്വ്യാഃ| സുമനഃപ്രവാലയുക്തോ ലേപഃ കുഷ്ഠാപഹഃ സിദ്ധഃ||൯൪|| ലോധ്രസ്യ ധാതകീനാം വത്സകബീജസ്യ നക്തമാലസ്യ| കല്കശ്ച മാലതീനാം കുഷ്ഠേഷൂന്മര്ദനാലേപൌ||൯൫|| ശൈരീഷീ ത്വക് പുഷ്പം കാര്പാസ്യാ രാജവൃക്ഷപത്രാണി| പിഷ്ടാ ച കാകമാചീ ചതുര്വിധഃ കുഷ്ഠനുല്ലേപഃ||൯൬|| ഇതി ലേപാഃ|
एला कुष्ठं दार्वी शतपुष्पा चित्रको विडङ्गश्च| कुष्ठालेपनमिष्टं रसाञ्जनं चाभया चैव||८४|| चित्रकमेलां बिम्बीं वृषकं त्रिवृदर्कनागरकम्| चूर्णीकृतमष्टाहं भावयितव्यं पलाशस्य||८५|| क्षारेण गवां मूत्रस्रुतेन तेनास्य मण्डलान्याशु| भिद्यन्ते विलयन्ति च लिप्तान्यर्काभितप्तानि||८६|| मांसी मरिचं लवणं रजनी तगरं सुधा गृहाद्धूमः| मूत्रं पित्तं क्षारः पालाशः कुष्ठहा लेपः||८७|| त्रपु सीसमयश्चूर्णं मण्डलनुत् फल्गुचित्रकौ बृहती| गोधारसः सलवणो दारु च मूत्रं च मण्डलनुत्||८८|| कदलीपलाशपाटलिनिचुलक्षाराम्भसा प्रसन्नेन| मांसेषु तोयकार्यं कार्यं पिष्टे च किण्वे च||८९|| तैर्मेदकः सुजातः किण्वैर्जनितं प्रलेपनं शस्तम्| मण्डलकुष्ठविनाशनमातपसंस्थं कृमिघ्नं च||९०|| मुस्तं मदनं त्रिफला करञ्ज आरग्वधकलिङ्गयवाः| दार्वी ससप्तपर्णा स्नानं सिद्धार्थकं नाम||९१|| एष कषायो वमनं विरेचनं वर्णकस्तथोद्घर्षः| त्वग्दोषकुष्ठशोफप्रबाधनः पाण्डुरोगघ्नः||९२|| कुष्ठं करञ्जबीजान्येडगजः कुष्ठसूदनो लेपः| प्रपुन्नाडबीजसैन्धवरसाञ्जनकपित्थलोध्राश्च||९३|| श्वेतकरवीरमूलं कुटजकरञ्जयोः फलं त्वचो दार्व्याः| सुमनःप्रवालयुक्तो लेपः कुष्ठापहः सिद्धः||९४|| लोध्रस्य धातकीनां वत्सकबीजस्य नक्तमालस्य| कल्कश्च मालतीनां कुष्ठेषून्मर्दनालेपौ||९५|| शैरीषी त्वक् पुष्पं कार्पास्या राजवृक्षपत्राणि| पिष्टा च काकमाची चतुर्विधः कुष्ठनुल्लेपः||९६|| इति लेपाः|
🔊 Audio coming soon
ഏലേത്യാദിനാ ലേപാനാഹ| ബിമ്ബീ അഷ്ഠോപമഫലാ| അര്കഃ കുരുവിന്ദോ മണിവിശേഷഃ, താമ്രമിത്യന്യേ| വിലയന്തീതി അപയാന്തി| മാംസേഷു തോയകാര്യമിതി മാംസപ്രക്ഷാലനോദകേ തഥാ പിഷ്ടേ തഥാ കിണ്വേ ച തോയകാര്യം കാര്യമ്| തോയകാര്യം ക്ഷാരാമ്ഭസാ കാര്യമിതി യോജ്യമ്| അത്ര മാംസപിഷ്ടാഭ്യാം കിണ്വം കാര്യം, കിണ്വൈശ്ച മേദകഃ സാധനീയഃ| മേദകഃ ജഗലഃ| സുജാതഃ സഞ്ജനിതഃ, പ്രലേപനമിതി യോജ്യമ്| മുസ്തമിത്യാദൌ വര്ണക ഇതി വര്ണകരമാലേപനമ്| ത്വഗ്ദോഷശബ്ദേന ഗോബലീവര്ദന്യായേന കിലാസവ്യങ്ഗാദീനാം ഗ്രഹണമ്| കുഷ്ഠമിത്യാദികോ യോഗോ ജലപിഷ്ടോ ജ്ഞേയഃ| തേനാരഗ്വധീയോക്തേ “കരഞ്ജബീജൈഡഗജം സകുഷ്ഠം ഗോമൂത്രപിഷ്ടം ച പരഃ പ്രദേഹഃ” (സൂ.അ.൩) ഇത്യത്ര ഗോമൂത്രപിഷ്ടത്വം വിശേഷഃ, തേന ന പൌനരുക്ത്യമ്| ഉദ്വര്തനാലേപാവിത്യാദൌ ഉന്മര്ദനമ് ഉദ്വര്തനം ജ്ഞേയമ്| ശൈരീഷീ ത്വഗിത്യാദൌ പ്രത്യേകദ്രവ്യകൃതത്വേന ചതുര്ഭിര്ദ്രവ്യൈശ്ചതുര്വിധോ ലേപോ ജ്ഞേയഃ| അന്യേ തു ചതുര്ഭിരപി മിലിതൈരവചൂര്ണനോദ്വര്തനജലപിഷ്ടലേപനരസക്രിയാലേപനഭേദേനേഹ ചതുര്വിധലേപം വദന്തി| ഏതച്ചതുര്വിധാചതുഷ്ടയമാരഗ്വധീയപ്രയോഗേഷു യദ്യപി ദൃശ്യതേ, തഥാऽപ്യാലേപനേന സിദ്ധത്വാന്നാതിരമണീയമ്||൮൪-൯൬||
Adhikarana 26 (97-101) · Śloka 101
ദാര്വ്യാ രസാഞ്ജനസ്യ ച നിമ്ബപടോലസ്യ ഖദിരസാരസ്യ| ആരഗ്വധവൃക്ഷകയോസ്ത്രിഫലായാഃ സപ്തപര്ണസ്യ||൯൭|| ഇതി ഷട് കഷായയോഗാഃ കുഷ്ഠഘ്നാഃ സപ്തമശ്ച തിനിശസ്യ| സ്നാനേ പാനേ ച ഹിതാസ്തഥാऽഷ്ടമശ്ചാശ്വമാരസ്യ||൯൮|| ആലേപനം പ്രഘര്ഷണമവചൂര്ണനമേത ഏവ ച കഷായാഃ| തൈലഘൃതപാകയോഗേ ചേഷ്യന്തേ കുഷ്ഠശാന്ത്യര്ഥമ്||൯൯|| ത്രിഫലാ നിമ്ബപടോലം മഞ്ജിഷ്ഠാ രോഹിണീ വചാ രജനീ| ഏഷ കഷായോऽഭ്യസ്തോ നിഹന്തി കഫപിത്തജം കുഷ്ഠമ്||൧൦൦|| ഏതൈരേവ ച സര്പിഃ സിദ്ധം വാതോല്ബണം ജയതി കുഷ്ഠമ്| ഏഷ ച കല്പോ ദിഷ്ടഃ ഖദിരാസനദാരുനിമ്ബാനാമ്||൧൦൧||
दार्व्या रसाञ्जनस्य च निम्बपटोलस्य खदिरसारस्य| आरग्वधवृक्षकयोस्त्रिफलायाः सप्तपर्णस्य||९७|| इति षट् कषाययोगाः कुष्ठघ्नाः सप्तमश्च तिनिशस्य| स्नाने पाने च हितास्तथाऽष्टमश्चाश्वमारस्य||९८|| आलेपनं प्रघर्षणमवचूर्णनमेत एव च कषायाः| तैलघृतपाकयोगे चेष्यन्ते कुष्ठशान्त्यर्थम्||९९|| त्रिफला निम्बपटोलं मञ्जिष्ठा रोहिणी वचा रजनी| एष कषायोऽभ्यस्तो निहन्ति कफपित्तजं कुष्ठम्||१००|| एतैरेव च सर्पिः सिद्धं वातोल्बणं जयति कुष्ठम्| एष च कल्पो दिष्टः खदिरासनदारुनिम्बानाम्||१०१||
🔊 Audio coming soon
ദാര്വ്യാ ഇത്യാദൌ ദാര്വീസമ്ബന്ധിനോ രസാഞ്ജനസ്യൈകോ യോഗഃ; ശേഷാസ്തു ഷട്, സപ്തമസ്തിനിശസ്യ, അഷ്ടമോऽശ്വമാരസ്യ| അശ്വമാരസ്തു യദ്യപി മൂലവിഷത്വേനോക്തസ്തഥാऽപി കുഷ്ഠേഷു വിഷപ്രയോഗസ്യാപി ഹിതത്വാത് സാധുഃ||൯൭-൧൦൧||
Adhikarana 27 (102-104) · Śloka 104
കുഷ്ഠാര്കതുത്ഥകട്ഫലമൂലകബീജാനി രോഹിണീ കടുകാ| കുടജഫലോത്പലമുസ്തം ബൃഹതീകരവീരകാസീസമ്||൧൦൨|| ഏഡഗജനിമ്ബപാഠാ ദുരാലഭാ ചിത്രകോ വിഡങ്ഗശ്ച| തിക്താലാബുകബീജം കമ്പില്ലകസര്ഷപൌ വചാ ദാര്വീ||൧൦൩|| ഏതൈസ്തൈലം സിദ്ധം കുഷ്ഠഘ്നം യോഗ ഏഷ ചാലേപഃ| ഉദ്വര്തനം പ്രഘര്ഷണമവചൂര്ണനമേഷ ഏവേഷ്ടഃ||൧൦൪||
कुष्ठार्कतुत्थकट्फलमूलकबीजानि रोहिणी कटुका| कुटजफलोत्पलमुस्तं बृहतीकरवीरकासीसम्||१०२|| एडगजनिम्बपाठा दुरालभा चित्रको विडङ्गश्च| तिक्तालाबुकबीजं कम्पिल्लकसर्षपौ वचा दार्वी||१०३|| एतैस्तैलं सिद्धं कुष्ठघ्नं योग एष चालेपः| उद्वर्तनं प्रघर्षणमवचूर्णनमेष एवेष्टः||१०४||
🔊 Audio coming soon
കുഷ്ഠാര്കേത്യാദൌ ഏതൈസ്തൈലം സിദ്ധമിത്യത്ര പ്രാധാന്യാത്തിലതൈലം ജ്ഞേയം, യത്ര തു വിശേഷസ്തത്ര ‘കനകക്ഷീരീ ശൈലാ’ ഇത്യാദൌ ‘സാര്ഷപമഥവാ തൈലമ്’ ഇത്യുക്തമ്; അന്യേ തു കുഷ്ഠേഷ്വാലേപേ സാര്ഷപം ഗ്രാഹയന്തി, പാനേ തു വിശേഷാനുക്തൌ തിലതൈലമേവ ഭവതി||൧൦൨-൧൦൪||
Adhikarana 28 (105) · Śloka 105
ശ്വേതകരവീരകരസോ ഗോമൂത്രം ചിത്രകോ വിഡങ്ഗശ്ച| കുഷ്ഠേഷു തൈലയോഗഃ സിദ്ധോऽയം സമ്മതോ ഭിഷജാമ്||൧൦൫|| ഇതി ശ്വേതകരവീരാദ്യം തൈലമ്|
श्वेतकरवीरकरसो गोमूत्रं चित्रको विडङ्गश्च| कुष्ठेषु तैलयोगः सिद्धोऽयं सम्मतो भिषजाम्||१०५|| इति श्वेतकरवीराद्यं तैलम्|
🔊 Audio coming soon
ശ്വേതകരവീരരസ ഇത്യാദൌ കരവീരരസഗോമൂത്രയോര്ദ്രവത്വം, ശേഷസ്യ കല്കത്വമ്||൧൦൫||
Adhikarana 29 (106-107) · Śloka 107
ശ്വേതകരവീരപല്ലവമൂലത്വഗ്വത്സകോ വിഡങ്ഗശ്ച| കുഷ്ഠാര്കമൂലസര്ഷപശിഗ്രുത്വഗ്രോഹിണീ കടുകാ||൧൦൬|| ഏതൈസ്തൈലം സിദ്ധം കല്കൈഃ പാദാംശികൈര്ഗവാം മൂത്രമ്| ദത്ത്വാ തൈലചതുര്ഗുണമഭ്യങ്ഗാത് കുഷ്ഠകണ്ഡൂഘ്നമ്||൧൦൭|| ഇതി ശ്വേതകരവീരപല്ലവാദ്യം തൈലമ്|
श्वेतकरवीरपल्लवमूलत्वग्वत्सको विडङ्गश्च| कुष्ठार्कमूलसर्षपशिग्रुत्वग्रोहिणी कटुका||१०६|| एतैस्तैलं सिद्धं कल्कैः पादांशिकैर्गवां मूत्रम्| दत्त्वा तैलचतुर्गुणमभ्यङ्गात् कुष्ठकण्डूघ्नम्||१०७|| इति श्वेतकरवीरपल्लवाद्यं तैलम्|
🔊 Audio coming soon
ശ്വേതകരവീരപല്ലവേത്യാദൌ കരവീരരസസ്യ ഗോമൂത്രസ്യ ച സാമ്യമ്||൧൦൬-൧൦൭||
Adhikarana 30 (108-110) · Śloka 110
തിക്താലാബുകബീജം ദ്വേ തുത്ഥേ രോചനാ ഹരിദ്രേ ദ്വേ| ബൃഹതീഫലമേരണ്ഡഃ സവിശാലശ്ചിത്രകോ മൂര്വാ||൧൦൮|| കാസീസഹിങ്ഗുശിഗ്രുത്ര്യൂഷണസുരദാരുതുമ്ബുരുവിഡങ്ഗമ്| ലാങ്ഗാലകം കുടജത്വക് കടുകാഖ്യാ രോഹിണീ ചൈവ||൧൦൯|| സര്ഷപതൈലം കല്കൈരേതൈര്മൂത്രേ ചതുര്ഗുണേ സാധ്യമ്| കണ്ഡൂകുഷ്ഠവിനാശനമഭ്യങ്ഗാന്മാരുതകഫഹന്തൃ||൧൧൦|| ഇതി തിക്തേക്ഷ്വാക്വാദിതൈലമ്|
तिक्तालाबुकबीजं द्वे तुत्थे रोचना हरिद्रे द्वे| बृहतीफलमेरण्डः सविशालश्चित्रको मूर्वा||१०८|| कासीसहिङ्गुशिग्रुत्र्यूषणसुरदारुतुम्बुरुविडङ्गम्| लाङ्गालकं कुटजत्वक् कटुकाख्या रोहिणी चैव||१०९|| सर्षपतैलं कल्कैरेतैर्मूत्रे चतुर्गुणे साध्यम्| कण्डूकुष्ठविनाशनमभ्यङ्गान्मारुतकफहन्तृ||११०|| इति तिक्तेक्ष्वाक्वादितैलम्|
🔊 Audio coming soon
ദ്വേ തുത്ഥേ ഇതി മയൂരതുത്ഥം ഖര്പരികാതുത്ഥം ച||൧൦൮-൧൧൦||
Adhikarana 31 (111-116) · Śloka 116
കനകക്ഷീരീ ശൈലാ ഭാര്ഗീ ദന്ത്യാഃ ഫലാനി മൂലം ച| ജാതീപ്രവാലസര്ഷപലശുനവിഡങ്ഗം കരഞ്ജത്വക്||൧൧൧|| സപ്തച്ഛദാര്കപല്ലവമൂലത്വങ്നിമ്ബചിത്രകാസ്ഫോതാഃ| ഗുഞ്ജൈരണ്ഡം ബൃഹതീമൂലകസുരസാര്ജകഫലാനി||൧൧൨|| കുഷ്ഠം പാഠാ മുസ്തം തുമ്ബുരുമൂര്വാവചാഃ സഷഡ്ഗ്രന്ഥാഃ | ഏഡഗജകുടജശിഗ്രുത്ര്യൂഷണഭല്ലാതകക്ഷവകാഃ||൧൧൩|| ഹരിതാലമവാക്പുഷ്പീ തുത്ഥം കമ്പില്ലകോऽമൃതാസഞ്ജ്ഞഃ| സൌരാഷ്ട്രീ കാസീസം ദാര്വീത്വക് സര്ജികാലവണമ്||൧൧൪|| കല്കൈരേതൈസ്തൈലം കരവീരകമൂലപല്ലവകഷായേ| സാര്ഷപമഥവാ തൈലം ഗോമൂത്രചതുര്ഗുണം സാധ്യമ്||൧൧൫|| സ്ഥാപ്യം കടുകാലാബുനി തത്സിദ്ധം തേന മണ്ഡലാന്യാശു| ഭിന്ദ്യാദ്ഭിഷഗഭ്യങ്ഗാത്കൃമീംശ്ച കണ്ഡൂം ച വിനിഹന്യാത്||൧൧൬|| ഇതി കനകക്ഷീരീതൈലമ്|
कनकक्षीरी शैला भार्गी दन्त्याः फलानि मूलं च| जातीप्रवालसर्षपलशुनविडङ्गं करञ्जत्वक्||१११|| सप्तच्छदार्कपल्लवमूलत्वङ्निम्बचित्रकास्फोताः| गुञ्जैरण्डं बृहतीमूलकसुरसार्जकफलानि||११२|| कुष्ठं पाठा मुस्तं तुम्बुरुमूर्वावचाः सषड्ग्रन्थाः | एडगजकुटजशिग्रुत्र्यूषणभल्लातकक्षवकाः||११३|| हरितालमवाक्पुष्पी तुत्थं कम्पिल्लकोऽमृतासञ्ज्ञः| सौराष्ट्री कासीसं दार्वीत्वक् सर्जिकालवणम्||११४|| कल्कैरेतैस्तैलं करवीरकमूलपल्लवकषाये| सार्षपमथवा तैलं गोमूत्रचतुर्गुणं साध्यम्||११५|| स्थाप्यं कटुकालाबुनि तत्सिद्धं तेन मण्डलान्याशु| भिन्द्याद्भिषगभ्यङ्गात्कृमींश्च कण्डूं च विनिहन्यात्||११६|| इति कनकक्षीरीतैलम्|
🔊 Audio coming soon
കനകക്ഷീരീ ‘കങ്കുഷ്ഠ’ ഇതി ഖ്യാതാ| അവാക്പുഷ്പീ അപാമാര്ഗഃ; കിംവാ ‘ഹേദ്വാദുല്ലീ’ ഇതി ഖ്യാതാ| അമൃതാസഞ്ജ്ഞഃ ഖര്പരികാതുത്ഥമ്||൧൧൧-൧൧൬||
Adhikarana 32 (117-118) · Śloka 118
കുഷ്ഠം തമാലപത്രം മരിചം സമനഃശിലം സകാസീസമ്| തൈലേന യുക്തമുഷിതം സപ്താഹം ഭാജനേ താമ്രേ||൧൧൭|| തേനാലിപ്തം സിധ്മം സപ്താഹാഹ്യേതി തിഷ്ഠതോ ഘര്മേ| മാസാന്നവം കിലാസം സ്നാനം മുക്ത്വാ വിശുദ്ധതനോഃ||൧൧൮|| ഇതി സിധ്മേ ലേപഃ|
कुष्ठं तमालपत्रं मरिचं समनःशिलं सकासीसम्| तैलेन युक्तमुषितं सप्ताहं भाजने ताम्रे||११७|| तेनालिप्तं सिध्मं सप्ताहाह्येति तिष्ठतो घर्मे| मासान्नवं किलासं स्नानं मुक्त्वा विशुद्धतनोः||११८|| इति सिध्मे लेपः|
🔊 Audio coming soon
വ്യേതി അപയാതി| ഘര്മേ ഇതി ആതപേ| സ്നാനം മുക്ത്വേതി സ്നാനം വര്ജയിത്വാऽയം പ്രയോഗഃ കര്തവ്യഃ||൧൧൭-൧൧൮||
Adhikarana 33 (119) · Śloka 119
സര്ഷപകരഞ്ജകോഷാതകീനാം തൈലാന്യഥേങ്ഗുദീനാം ച| കുഷ്ഠേഷു ഹിതാന്യാഹുസ്തൈലം യച്ചാപി ഖദിരസാരസ്യ||൧൧൯||
सर्षपकरञ्जकोषातकीनां तैलान्यथेङ्गुदीनां च| कुष्ठेषु हितान्याहुस्तैलं यच्चापि खदिरसारस्य||११९||
🔊 Audio coming soon
സര്ഷപകരഞ്ജേത്യാദിനാ കുഷ്ഠേഷ്വന്നപാനസാധനേ സാര്ഷപതൈലാദീനി ദേയാനീതി ദര്ശയതി; അന്യേ തു കുഷ്ഠേഷു സാമാന്യേന തൈലശ്രുതൌ സാര്ഷപാദീന്യേവ ദേയാനി ന തിലതൈലമിത്യനേന ദര്ശിതമിതി വര്ണയന്തി||൧൧൯||
Adhikarana 34 (120-134) · Śloka 134
ജീവന്തീ മഞ്ജിഷ്ഠാ ദാര്വീ കമ്പില്ലകഃ പയസ്തുത്ഥമ്| ഏഷ ഘൃതതൈലപാകഃ സിദ്ധഃ സിദ്ധേ ച സര്ജരസഃ||൧൨൦|| ദേയഃ സമധൂച്ഛിഷ്ടോ വിപാദികാ തേന ശാമ്യതേऽഭ്യക്താ| ചര്മൈകകുഷ്ഠകിടിമം കുഷ്ഠം ശാമ്യത്യലസകം ച||൧൨൧|| ഇതി വിപാദികാഹരഘൃതതൈലേ| കിണ്വം വരാഹരുധിരം പൃഥ്വീകാ സൈന്ധവം ച ലേപഃ സ്യാത്| ലേപോ യോജ്യഃ കുസ്തുമ്ബുരൂണി കുഷ്ഠം ച മണ്ഡലനുത്||൧൨൨|| പൂതീകദാരുജടിലാഃ പക്വസുരാ ക്ഷൌദ്രമുദ്ഗപര്ണ്യൌ ച| ലേപഃ സകാകനാസോ മണ്ഡലകുഷ്ഠാപഹഃ സിദ്ധഃ||൧൨൩|| ചിത്രകശോഭാഞ്ജനകൌ ഗുഡൂച്യപാമാര്ഗദേവദാരൂണി| ഖദിരോ ധവശ്ച ലേപഃ ശ്യാമാ ദന്തീ ദ്രവന്തീ ച||൧൨൪|| ലാക്ഷാരസാഞ്ജനൈലാഃ പുനര്നവാ ചേതി കുഷ്ഠിനോ ലേപാഃ| ദധിമണ്ഡയുതാഃ സര്വേ ദേയാഃ ഷണ്മാരുതകഫകുഷ്ഠഘ്നാഃ||൧൨൫|| ഏഡഗജകുഷ്ഠസൈന്ധവസൌവീരകസര്ഷപൈഃ കൃമിഘ്നൈശ്ച| കൃമികുഷ്ഠമണ്ഡലാഖ്യം ദദ്രൂകുഷ്ഠം ച ശമമുപൈതി||൧൨൬|| ഏഡഗജഃ സര്ജരസോ മൂലകബീജം ച സിധ്മകുഷ്ഠാനാമ്| കാഞ്ജികയുക്തം തു പൃഥങ്മതമിദമുദ്വര്തനം ലേപാഃ||൧൨൭|| വാസാ തിഫലാ പാനേ സ്നാനേ ചോദ്വര്തനേ പ്രലേപേ ച| ബൃഹതീസേവ്യപടോലാഃ സസാരിവാ രോഹിണീ ചൈവ||൧൨൮|| ഖദിരാവഘാതകകുഭരോഹീതകലോധ്രകുടജധവനിമ്ബാഃ| സപ്തച്ഛദകരവീരാഃ ശസ്യന്തേ സ്നാനപാനേഷു||൧൨൯|| ജലവാപ്യലോഹകേശരപത്രപ്ലവചന്ദനം മൃണാലാനി| ഭാഗോത്തരാണി സിദ്ധം പ്രലേപനം പിത്തകഫകുഷ്ഠേ||൧൩൦|| യഷ്ട്യാഹ്വലോധ്രപദ്മകപടോലപിചുമര്ദചന്ദനരസാശ്ച| സ്നാനേ പാനേ ച ഹിതാഃ സുശീതലാഃ പിത്തകുഷ്ഠിഭ്യഃ||൧൩൧|| ആലേപനം പ്രിയങ്ഗുര്ഹരേണുകാ വത്സകസ്യ ച ഫലാനി| സാതിവിഷാ ച സസേവ്യാ സചന്ദനാ രോഹിണീ കടുകാ||൧൩൨|| തിക്തഘൃതൈര്ധൌതഘൃതൈരഭ്യങ്ഗോ ദഹ്യമാനകുഷ്ഠേഷു| തൈലൈശ്ചന്ദനമധുകപ്രപൌണ്ഡരീകോത്പലയുതൈശ്ച||൧൩൩|| ക്ലേദേ പ്രപതതി ചാങ്ഗേ ദാഹേ വിസ്ഫോടകേ സചര്മദലേ| ശീതാഃ പ്രദേഹസേകാ വ്യധോ വിരേകോ ഘൃതം തിക്തമ്||൧൩൪||
जीवन्ती मञ्जिष्ठा दार्वी कम्पिल्लकः पयस्तुत्थम्| एष घृततैलपाकः सिद्धः सिद्धे च सर्जरसः||१२०|| देयः समधूच्छिष्टो विपादिका तेन शाम्यतेऽभ्यक्ता| चर्मैककुष्ठकिटिमं कुष्ठं शाम्यत्यलसकं च||१२१|| इति विपादिकाहरघृततैले| किण्वं वराहरुधिरं पृथ्वीका सैन्धवं च लेपः स्यात्| लेपो योज्यः कुस्तुम्बुरूणि कुष्ठं च मण्डलनुत्||१२२|| पूतीकदारुजटिलाः पक्वसुरा क्षौद्रमुद्गपर्ण्यौ च| लेपः सकाकनासो मण्डलकुष्ठापहः सिद्धः||१२३|| चित्रकशोभाञ्जनकौ गुडूच्यपामार्गदेवदारूणि| खदिरो धवश्च लेपः श्यामा दन्ती द्रवन्ती च||१२४|| लाक्षारसाञ्जनैलाः पुनर्नवा चेति कुष्ठिनो लेपाः| दधिमण्डयुताः सर्वे देयाः षण्मारुतकफकुष्ठघ्नाः||१२५|| एडगजकुष्ठसैन्धवसौवीरकसर्षपैः कृमिघ्नैश्च| कृमिकुष्ठमण्डलाख्यं दद्रूकुष्ठं च शममुपैति||१२६|| एडगजः सर्जरसो मूलकबीजं च सिध्मकुष्ठानाम्| काञ्जिकयुक्तं तु पृथङ्मतमिदमुद्वर्तनं लेपाः||१२७|| वासा तिफला पाने स्नाने चोद्वर्तने प्रलेपे च| बृहतीसेव्यपटोलाः ससारिवा रोहिणी चैव||१२८|| खदिरावघातककुभरोहीतकलोध्रकुटजधवनिम्बाः| सप्तच्छदकरवीराः शस्यन्ते स्नानपानेषु||१२९|| जलवाप्यलोहकेशरपत्रप्लवचन्दनं मृणालानि| भागोत्तराणि सिद्धं प्रलेपनं पित्तकफकुष्ठे||१३०|| यष्ट्याह्वलोध्रपद्मकपटोलपिचुमर्दचन्दनरसाश्च| स्नाने पाने च हिताः सुशीतलाः पित्तकुष्ठिभ्यः||१३१|| आलेपनं प्रियङ्गुर्हरेणुका वत्सकस्य च फलानि| सातिविषा च ससेव्या सचन्दना रोहिणी कटुका||१३२|| तिक्तघृतैर्धौतघृतैरभ्यङ्गो दह्यमानकुष्ठेषु| तैलैश्चन्दनमधुकप्रपौण्डरीकोत्पलयुतैश्च||१३३|| क्लेदे प्रपतति चाङ्गे दाहे विस्फोटके सचर्मदले| शीताः प्रदेहसेका व्यधो विरेको घृतं तिक्तम्||१३४||
🔊 Audio coming soon
ഘൃതതൈലപാക ഇതി യമകപാകഃ| അത്ര ച സിദ്ധേ സ്നേഹേ ക്ഷേപ്യയോഃ സര്ജരസമധൂച്ഛിഷ്ടയോരപി കല്കാര്ഥോപാത്തജീവന്തീമഞ്ജിഷ്ഠാദിദ്രവ്യൈഃ സമാനത്വം സാഹചര്യാജ്ജ്ഞേയം; കിംവാ സ്നേഹാദഷ്ടമോ ഭാഗഃ സര്ജരസമധൂച്ഛിഷ്ടയോഃ, അന്യത്ര ദൃഷ്ടത്വാത്; തഥാഹി “സമൂലാദേരണ്ഡാത്” ഇത്യാദൌ ദ്വിപ്രസ്ഥസ്നേഹപരിമാണേ മധൂച്ഛിഷ്ടപലാന്യഷ്ടാവുക്താനി| പൂതീകേത്യാദൌ പക്വസുരാ ഗോരക്ഷകര്കടീ, ക്ഷൌദ്രവല്ലീ ഗുഡൂചീ| ഷണ്മാരുതകഫകുഷ്ഠഘ്നാ ഇതി കിണ്വം വരാഹരുധിരമിത്യാദ്യുക്താഃ ഷഡ് ഭവന്തി| അന്യേ ചിത്രകാദീനേവ ശ്ലോകപാദോക്താന് ഷഡ് വര്ണയന്തി| അവഘാതഃ കര്ണികാകാരഃ| രോഹീതകഃ ‘രോഹിഡാ’ ഇതി ഖ്യാതഃ| വാപ്യം കുഷ്ഠം, ലോഹമഗുരു, പ്ലവം കൈവര്തമുസ്തകമ്| ഭാഗോത്തരാണി യഥോത്തരമേകഭാഗവൃദ്ധാനി| രസാ ഇതി ക്വാഥാഃ| തൈലൈരിത്യാദൌ ചന്ദനാദീനാം തൈലസാധനരൂപ ഏവ യോഗോ ജ്ഞേയഃ||൧൨൦-൧൩൪||
Adhikarana 35 (135) · Śloka 135
ഖദിരഘൃതം നിമ്ബഘൃതം ദാര്വീഘൃതമുത്തമം പടോലഘൃതമ്| കുഷ്ഠേഷു രക്തപിത്തപ്രബലേഷു ഭിഷഗ്ജിതം സിദ്ധമ്||൧൩൫||
खदिरघृतं निम्बघृतं दार्वीघृतमुत्तमं पटोलघृतम्| कुष्ठेषु रक्तपित्तप्रबलेषु भिषग्जितं सिद्धम्||१३५||
🔊 Audio coming soon
ഖദിരഘൃതമിത്യാദൌ ഖദിരാദിഭിര്ഘൃതാനി സാധ്യാനി; തത്ര ച ഖദിരസ്യ സാരം, നിമ്ബസ്യ ത്വക്, പടോലസ്യ ച പത്രം ഗ്രാഹ്യം, വൃദ്ധവ്യവഹാരാത്| ഉക്തം ച- “സാരഃ സ്യാത് ഖദിരാദീനാം, നിമ്ബാദീനാം ത്വചസ്തഥാ| ഫലം തു ദാഡിമാദീനാം, പടോലാദേര്ദലം തഥാ” ഇതി||൧൩൫||
Adhikarana 36 (136-139) · Śloka 139
ത്രിഫലാത്വചോऽര്ധപലികാഃ പടോലപത്രം ച കാര്ഷികാഃ ശേഷാഃ| കടുരോഹിണീ സനിമ്ബാ യഷ്ട്യാഹ്വാ ത്രായമാണാ ച||൧൩൬|| ഏഷ കഷായഃ സാധ്യോ ദത്ത്വാ ദ്വിപലം മസൂരവിദലാനാമ്| സലിലാഢകേऽഷ്ടഭാഗേ ശേഷേ പൂതോ രസോ ഗ്രാഹ്യഃ||൧൩൭|| തേ ച കഷായേऽഷ്ടപലേ ചതുഷ്പലം സര്പിഷശ്ച പക്തവ്യമ്| യാവത്സ്യാദഷ്ടപലം ശേഷം പേയം തതഃ കോഷ്ണമ്||൧൩൮|| തദ്വാതപിത്തകുഷ്ഠം വീസര്പം വാതശോണിതം പ്രബലമ്| ജ്വരദാഹഗുല്മവിദ്രധിവിഭ്രമവിസ്ഫോടകാന് ഹന്തി||൧൩൯||
त्रिफलात्वचोऽर्धपलिकाः पटोलपत्रं च कार्षिकाः शेषाः| कटुरोहिणी सनिम्बा यष्ट्याह्वा त्रायमाणा च||१३६|| एष कषायः साध्यो दत्त्वा द्विपलं मसूरविदलानाम्| सलिलाढकेऽष्टभागे शेषे पूतो रसो ग्राह्यः||१३७|| ते च कषायेऽष्टपले चतुष्पलं सर्पिषश्च पक्तव्यम्| यावत्स्यादष्टपलं शेषं पेयं ततः कोष्णम्||१३८|| तद्वातपित्तकुष्ठं वीसर्पं वातशोणितं प्रबलम्| ज्वरदाहगुल्मविद्रधिविभ्रमविस्फोटकान् हन्ति||१३९||
🔊 Audio coming soon
ത്രിഫലാത്വച ഇത്യാദൌ പ്രത്യേകം ഹരീതക്യാദീനാമര്ധപലം, പടോലപത്രം ചാര്ധപലം; ശേഷാഃ കടുരോഹിണ്യാദയഃ| മസൂരവിദലാനാമിതി നിസ്തുഷമസൂരാണാം, ന തു മസൂരവിദലാऽത്ര ശ്യാമാ; ഉക്തം ഹി ജതൂകര്ണേ പുംലിങ്ഗേന- “മസൂരവിദലാത് പലമ്” ഇതി| അഷ്ടഭാഗേ ശേഷേ ഇതി ഷോഡശപലേ; അത ഏവോക്തം ‘തത്ര കഷായേऽഷ്ടപലേ’ ഇതി പ്രഥമാദ്വിവചനാന്തം, തേന ഷോഡശപലമാഹ| അത്ര ചാഷ്ടാവിംശത്യുത്തരപലശതമാനസ്യാഷ്ടഭാഗശേഷേ ഷോഡശപലാനി ഭവന്തി, തച്ച ദ്രവഷോഡശപലമഷ്ടപലശബ്ദേനാകൃതദ്വൈഗുണ്യേനൈവോച്യതേ; പലേऽപി യദി ദ്രവദ്വൈഗുണ്യം സ്യാത്തദാ ഷോഡശപലേന ദ്വാത്രിംശത്പലാനി സ്യുഃ, ന ചേഹാഢകാഷ്ടഭാഗശേഷേ ദ്വാത്രിംശത്പലത്വം, കിന്തു ഷോഡശപലമേവ; തേനൈതസ്മാദേവാഷ്ടപലശബ്ദേനാകൃതദ്വൈഗുണ്യാദ്ദ്രവഷോഡശപലഗ്രഹണാദുന്നീയതേ യത്- പലോല്ലേഖ്യമാനേ ദ്വൈഗുണ്യം നാസ്തി; കിഞ്ച കുഡവാദാവേവ ദ്രവദ്വൈഗുണ്യമിഹാനുമതം തന്ത്രാന്തരേണാപ്യനുമതമിതി| യാവത് സ്യാദഷ്ടപലമിത്യനേന കഷായചതുഷ്പലേന സംയുതസ്യാഷ്ടപലം സ്ഥാപ്യമിതി ദര്ശയതി | ഏഷാ ച മാത്രാ കുഷ്ഠിനാം ഭൂരിമാത്രദ്രവ്യസാധ്യത്വേനോത്തമാ ജ്ഞേയാ||൧൩൬-൧൩൯||
Adhikarana 37 (140-143) · Śloka 143
നിമ്ബപടോലം ദാര്വീം ദുരാലഭാം തിക്തരോഹിണീം ത്രിഫലാമ്| കുര്യാദര്ധദലാംശം പര്പടകം ത്രായമാണാം ച||൧൪൦|| സലിലാഢകസിദ്ധാനാം രസേऽഷ്ടഭാഗസ്ഥിതേ ക്ഷിപേത് പൂതേ| ചന്ദനകിരാതതിക്തകമാഗധികാസ്ത്രായമാണാം ച||൧൪൧|| മുസ്തം വത്സകബീജം കല്കീകൃത്യാര്ധകാര്ഷികാന് ഭാഗാന്| നവസര്പിഷശ്ച ഷട്പലമേതത്സിദ്ധം ഘൃതം പേയമ്||൧൪൨|| കുഷ്ഠജ്വരഗുല്മാര്ശോഗ്രഹണീപാണ്ഡ്വാമയശ്വയഥുഹാരി| പാമാവിസര്പപിഡകാകണ്ഡൂമദഗണ്ഡനുത്സിദ്ധമ്||൧൪൩|| ഇതി തിക്തഷട്പലകം ഘൃതമ്|
निम्बपटोलं दार्वीं दुरालभां तिक्तरोहिणीं त्रिफलाम्| कुर्यादर्धदलांशं पर्पटकं त्रायमाणां च||१४०|| सलिलाढकसिद्धानां रसेऽष्टभागस्थिते क्षिपेत् पूते| चन्दनकिराततिक्तकमागधिकास्त्रायमाणां च||१४१|| मुस्तं वत्सकबीजं कल्कीकृत्यार्धकार्षिकान् भागान्| नवसर्पिषश्च षट्पलमेतत्सिद्धं घृतं पेयम्||१४२|| कुष्ठज्वरगुल्मार्शोग्रहणीपाण्ड्वामयश्वयथुहारि| पामाविसर्पपिडकाकण्डूमदगण्डनुत्सिद्धम्||१४३|| इति तिक्तषट्पलकं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
നിമ്ബമിത്യാദിനാ തിക്തഷട്പലകമാഹ| “സര്പിശ്ചാപ്യനവം ഹിതമ്” ഇതി വചനസ്യ ബാധകമിഹ യോഗമഹിമ്നാ സര്പിഷോ നവത്വം ജ്ഞേയമ്| പ്രഥമം ‘സര്പിഷഃ’ ഇതി പദം മാനാര്ഥം, ദ്വിതീയം തു ‘ഘൃതം’ ഇതി പദം പേയത്വോപദര്ശനാര്ഥം; തഥാ പ്രഥമം സിദ്ധമിതി പക്വം, ദ്വിതീയം തു പ്രസിദ്ധിഖ്യാപകമ്||൧൪൦-൧൪൩||
Adhikarana 38 (144-150) · Śloka 150
സപ്തച്ഛദം പ്രതിവിഷാം ശമ്പാകം തിക്തരോഹിണീം പാഠാമ്| മുസ്തമുശീരം ത്രിഫലാം പടോലപിചുമര്ദപര്പടകമ്||൧൪൪|| ധന്വയവാസം ചന്ദനമുപകുല്യാം പദ്മകം ഹരിദ്രേ ദ്വേ| ഷഡ്ഗ്രന്ഥാം സവിശാലാം ശതാവരീം സാരിവേ ചോഭേ||൧൪൫|| വത്സകബീജം യാസം മൂര്വാമമൃതാം കിരാതതിക്തം ച| കല്കാന് കുര്യാന്മതിമാന്യഷ്ട്യാഹ്വം ത്രായമാണാം ച||൧൪൬|| കല്കശ്ചാതുര്ഭാഗോ ജലമഷ്ടഗുണം രസോऽമൃതഫലാനാമ്| ദ്വിഗുണോ ഘൃതാത്പ്രദേയസ്തത്സര്പിഃ പായയേത്സിദ്ധമ്||൧൪൭|| കുഷ്ഠാനി രക്തപിത്തപ്രബലാന്യര്ശാംസി രക്തവാഹീനി| വീസര്പമമ്ലപിത്തം വാതാസൃക് പാണ്ഡുരോഗം ച||൧൪൮|| വിസ്ഫോടകാന്സപാമാനുന്മാദം കാമലാം ജ്വരം കണ്ഡൂമ്| ഹൃദ്രോഗഗുല്മപിഡകാ അസൃഗ്ദരം ഗണ്ദമാലാം ച||൧൪൯|| ഹന്യാദേതത് സര്പിഃ പീതം കാലേ യഥാബലം സദ്യഃ| യോഗശതൈരപ്യജിതാന്മഹാവികാരാന്മഹാതിക്തമ്||൧൫൦|| ഇതി മഹാതിക്തകം ഘൃതമ്|
सप्तच्छदं प्रतिविषां शम्पाकं तिक्तरोहिणीं पाठाम्| मुस्तमुशीरं त्रिफलां पटोलपिचुमर्दपर्पटकम्||१४४|| धन्वयवासं चन्दनमुपकुल्यां पद्मकं हरिद्रे द्वे| षड्ग्रन्थां सविशालां शतावरीं सारिवे चोभे||१४५|| वत्सकबीजं यासं मूर्वाममृतां किराततिक्तं च| कल्कान् कुर्यान्मतिमान्यष्ट्याह्वं त्रायमाणां च||१४६|| कल्कश्चातुर्भागो जलमष्टगुणं रसोऽमृतफलानाम्| द्विगुणो घृतात्प्रदेयस्तत्सर्पिः पाययेत्सिद्धम्||१४७|| कुष्ठानि रक्तपित्तप्रबलान्यर्शांसि रक्तवाहीनि| वीसर्पमम्लपित्तं वातासृक् पाण्डुरोगं च||१४८|| विस्फोटकान्सपामानुन्मादं कामलां ज्वरं कण्डूम्| हृद्रोगगुल्मपिडका असृग्दरं गण्दमालां च||१४९|| हन्यादेतत् सर्पिः पीतं काले यथाबलं सद्यः| योगशतैरप्यजितान्महाविकारान्महातिक्तम्||१५०|| इति महातिक्तकं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
സപ്തച്ഛദമിത്യാദിനാ മഹതിക്തഘൃതമാഹ| ശമ്പാക ആരഗ്വധഃ| കല്കശ്ചാതുര്ഭാഗ ഇതി ഘൃതാച്ചതുര്ഥോ ഭാഗഃ; ഏതച്ച സാമാന്യപരിഭാഷാസിദ്ധമപി സ്പഷ്ടാര്ഥമുച്യതേ| അമൃതഫലാനാമിതി ആമലകാനാമ്| അത്രാപി ത്രിസര്പിര്വചനേ ഏകം കല്കാദിഭാഗാര്ഥം, ദ്വിതീയം പേയത്വോപദര്ശനാര്ഥം, തൃതീയം മഹാതിക്തകസഞ്ജ്ഞാദര്ശനാര്ഥമ്||൧൪൪-൧൫൦||
Adhikarana 39 (151) · Śloka 151
ദോഷേ ഹൃതേऽപനീതേ രക്തേ ബാഹ്യാന്തരേ കൃതേ ശമനേ | സ്നേഹേ ച കാലയുക്തേ ന കുഷ്ഠമനുവര്തതേ സാധ്യമ്||൧൫൧||
दोषे हृतेऽपनीते रक्ते बाह्यान्तरे कृते शमने | स्नेहे च कालयुक्ते न कुष्ठमनुवर्तते साध्यम्||१५१||
🔊 Audio coming soon
ന കുഷ്ഠമനുവര്തത ഇതി സാധ്യമേവേത്യര്ഥഃ||൧൫൧||
Adhikarana 40 (152-156) · Śloka 156
ഖദിരസ്യ തുലാഃ പഞ്ച ശിംശപാസനയോസ്തുലേ| തുലാര്ധാഃ സര്വ ഏവൈതേ കരഞ്ജാരിഷ്ടവേതസാഃ||൧൫൨|| പര്പടഃ കുടജശ്ചൈവ വൃഷഃ കൃമിഹരസ്തഥാ| ഹരിദ്രേ കൃതമാലശ്ച ഗുഡൂചീ ത്രിഫലാ ത്രിവൃത്||൧൫൩|| സപ്തപര്ണശ്ച സങ്ക്ഷുണ്ണാ ദശദ്രോണേഷു വാരിണഃ| അഷ്ടഭാഗാവശേഷം തു കഷായമവതാരയേത്||൧൫൪|| ധാത്രീരസം ച തുല്യാംശം സര്പിഷശ്ചാഢകം പചേത്| മഹാതിക്തകകല്കൈസ്തു യഥോക്തൈഃ പലസമ്മിതൈഃ||൧൫൫|| നിഹന്തി സര്വകുഷ്ഠാനി പാനാഭ്യങ്ഗനിഷേവണാത്| മഹാഖദിരമിത്യേതത് പരം കുഷ്ഠവികാരനുത്||൧൫൬|| ഇതി മഹാഖദിരം ഘൃതമ്|
खदिरस्य तुलाः पञ्च शिंशपासनयोस्तुले| तुलार्धाः सर्व एवैते करञ्जारिष्टवेतसाः||१५२|| पर्पटः कुटजश्चैव वृषः कृमिहरस्तथा| हरिद्रे कृतमालश्च गुडूची त्रिफला त्रिवृत्||१५३|| सप्तपर्णश्च सङ्क्षुण्णा दशद्रोणेषु वारिणः| अष्टभागावशेषं तु कषायमवतारयेत्||१५४|| धात्रीरसं च तुल्यांशं सर्पिषश्चाढकं पचेत्| महातिक्तककल्कैस्तु यथोक्तैः पलसम्मितैः||१५५|| निहन्ति सर्वकुष्ठानि पानाभ्यङ्गनिषेवणात्| महाखदिरमित्येतत् परं कुष्ठविकारनुत्||१५६|| इति महाखदिरं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
ഖദിരസ്യ തുലാ ഇത്യാദികം കേചിദനാര്ഷം വദന്തി| സാധയേദിത്യത്ര ‘സര്പിഃ’ ഇതി ശേഷഃ| തത്ര ഘൃതമാനാനുക്തൌ ക്വാഥശേഷസ്യാഢകാധികദ്രോണസ്യ നിയതത്വാത് തത്ക്വാഥചതുര്ഥഭാഗം പ്രസ്ഥാധികാഢകമാനം ഘൃതം സാധ്യമ്||൧൫൨-൧൫൬||
Adhikarana 41 (157-161) · Śloka 161
പ്രപതത്സു ലസീകാപ്രസ്രുതേഷു ഗാത്രേഷു ജന്തുജഗ്ധേഷു| മൂത്രം നിമ്ബവിഡങ്ഗേ സ്നാനം പാനം പ്രദേഹശ്ച||൧൫൭|| വൃഷകുടജസപ്തപര്ണാഃ കരവീരകരഞ്ജനിമ്ബഖദിരാശ്ച| സ്നാനേ പാനേ ലേപേ ക്രിമികുഷ്ഠനുദഃ സഗോമൂത്രാഃ||൧൫൮|| പാനാഹാരവിധാനേ പ്രസേചനേ ധൂപനേ പ്രദേഹേ ച| കൃമിനാശനം വിഡങ്ഗം വിശിഷ്യതേ കുഷ്ഠഹാ ഖദിരഃ||൧൫൯|| ഏഡഗജഃ സവിഡങ്ഗോ മൂലാന്യാരഗ്വധസ്യ കുഷ്ഠാനാമ്| ഉദ്ദാലനം ശ്വദന്താ ഗോശ്വവരാഹോഷ്ട്രദന്താശ്ച||൧൬൦|| ഏദഗജഃ സവിഡങ്ഗോ ദ്വേ ച നിശേ രാജവൃക്ഷമൂലം ച| കുഷ്ഠോദ്ദാലനമഗ്ര്യം സപിപ്പലീപാകലം യോജ്യമ്||൧൬൧||
प्रपतत्सु लसीकाप्रस्रुतेषु गात्रेषु जन्तुजग्धेषु| मूत्रं निम्बविडङ्गे स्नानं पानं प्रदेहश्च||१५७|| वृषकुटजसप्तपर्णाः करवीरकरञ्जनिम्बखदिराश्च| स्नाने पाने लेपे क्रिमिकुष्ठनुदः सगोमूत्राः||१५८|| पानाहारविधाने प्रसेचने धूपने प्रदेहे च| कृमिनाशनं विडङ्गं विशिष्यते कुष्ठहा खदिरः||१५९|| एडगजः सविडङ्गो मूलान्यारग्वधस्य कुष्ठानाम्| उद्दालनं श्वदन्ता गोश्ववराहोष्ट्रदन्ताश्च||१६०|| एदगजः सविडङ्गो द्वे च निशे राजवृक्षमूलं च| कुष्ठोद्दालनमग्र्यं सपिप्पलीपाकलं योज्यम्||१६१||
🔊 Audio coming soon
ഖദിര ഇതി കുഷ്ഠഹന്തൃത്വേന ഖദിരോ ദ്രവ്യാന്തരേഷു വിശിഷ്യതേ പ്രകര്ഷവാന് ഭവതീത്യര്ഥഃ| ശ്വദന്താ ഇതി കുക്കുരദന്താഃ| ഉദ്ദാലനമിതി പ്രശമനമ്| പാകലം കുഷ്ഠമ്||൧൫൭-൧൬൧||
Adhikarana 42 (162-172) · Śloka 172
ശ്വിത്രാണാം സവിശേഷം യോക്തവ്യം സര്വതോ വിശുദ്ധാനാമ്| ശ്വിത്രേ സ്രംസനമഗ്ര്യം മലപൂരസ ഇഷ്യതേ സഗുഡഃ||൧൬൨|| തം പീത്വാ സുസ്നിഗ്ധോ യഥാബലം സൂര്യപാദസന്താപമ്| സംസേവേത വിരിക്തസ്ത്ര്യഹം പിപാസുഃ പിബേത് പേയാമ്||൧൬൩|| ശ്വിത്രേऽങ്ഗേ യേ സ്ഫോടാ ജായന്തേ കണ്ടകേന താന്ഭിന്ദ്യാത്| സ്ഫോടേഷു വിസ്രുതേഷു പ്രാതഃ പ്രാതഃ പിബേത് പക്ഷമ്||൧൬൪|| മലപൂമസനം പ്രിയങ്ഗും ശതപുഷ്പാം ചാമ്ഭസാ സമുത്ക്വാഥ്യ| പാലാശം വാ ക്ഷാരം യഥാബലം ഫാണിതോപേതമ്||൧൬൫|| യച്ചാന്യത് കുഷ്ഠഘ്നം ശ്വിത്രാണാം സര്വമേവ തച്ഛസ്തമ്| ഖദിരോദകസംയുക്തം ഖദിരോദകപാനഗ്ര്യം വാ||൧൬൬|| സമനഃശിലം വിഡങ്ഗം കാസീസം രോചനാം കനകപുഷ്പീമ്| ശ്വിത്രാണാം പ്രശമാര്ഥം സസൈന്ധവം ലേപനം ദദ്യാത്||൧൬൭|| കദലീക്ഷാരയുതം വാ ഖരാസ്ഥി ദഗ്ധം ഗവാം രുധിരയുക്തമ്| ഹസ്തിമദാധ്യുഷിതം വാ മാലത്യാഃ കോരകക്ഷാരമ്||൧൬൮|| നീലോത്പലം സകുഷ്ഠം സസൈന്ധവം ഹസ്തിമൂത്രപിഷ്ടം വാ| മൂലകബീജാവല്ഗുജലേപഃ പിഷ്ടോ ഗവാം മൂത്രേ||൧൬൯|| കാകോദുമ്ബരികാ വാ സാവല്ഗുജചിത്രകാ ഗവാം മൂത്രേ| പിഷ്ടാ മനഃശിലാ വാ സംയുക്താ ബര്ഹിപിത്തേന||൧൭൦|| ലേപഃ കിലാസഹന്താ ബീജാന്യാവല്ഗുജാനി ലാക്ഷാ ച| ഗോപിത്തമഞ്ജനേ ദ്വേ പിപ്പല്യഃ കാലലോഹരജഃ||൧൭൧|| ശുദ്ധ്യാ ശോണിതമോക്ഷൈര്വിരൂക്ഷണൈര്ഭക്ഷണൈശ്ച സക്തൂനാമ്| ശ്വിത്രം കസ്യചിദേവ പ്രണശ്യതി ക്ഷീണപാപസ്യ||൧൭൨||
श्वित्राणां सविशेषं योक्तव्यं सर्वतो विशुद्धानाम्| श्वित्रे स्रंसनमग्र्यं मलपूरस इष्यते सगुडः||१६२|| तं पीत्वा सुस्निग्धो यथाबलं सूर्यपादसन्तापम्| संसेवेत विरिक्तस्त्र्यहं पिपासुः पिबेत् पेयाम्||१६३|| श्वित्रेऽङ्गे ये स्फोटा जायन्ते कण्टकेन तान्भिन्द्यात्| स्फोटेषु विस्रुतेषु प्रातः प्रातः पिबेत् पक्षम्||१६४|| मलपूमसनं प्रियङ्गुं शतपुष्पां चाम्भसा समुत्क्वाथ्य| पालाशं वा क्षारं यथाबलं फाणितोपेतम्||१६५|| यच्चान्यत् कुष्ठघ्नं श्वित्राणां सर्वमेव तच्छस्तम्| खदिरोदकसंयुक्तं खदिरोदकपानग्र्यं वा||१६६|| समनःशिलं विडङ्गं कासीसं रोचनां कनकपुष्पीम्| श्वित्राणां प्रशमार्थं ससैन्धवं लेपनं दद्यात्||१६७|| कदलीक्षारयुतं वा खरास्थि दग्धं गवां रुधिरयुक्तम्| हस्तिमदाध्युषितं वा मालत्याः कोरकक्षारम्||१६८|| नीलोत्पलं सकुष्ठं ससैन्धवं हस्तिमूत्रपिष्टं वा| मूलकबीजावल्गुजलेपः पिष्टो गवां मूत्रे||१६९|| काकोदुम्बरिका वा सावल्गुजचित्रका गवां मूत्रे| पिष्टा मनःशिला वा संयुक्ता बर्हिपित्तेन||१७०|| लेपः किलासहन्ता बीजान्यावल्गुजानि लाक्षा च| गोपित्तमञ्जने द्वे पिप्पल्यः काललोहरजः||१७१|| शुद्ध्या शोणितमोक्षैर्विरूक्षणैर्भक्षणैश्च सक्तूनाम्| श्वित्रं कस्यचिदेव प्रणश्यति क्षीणपापस्य||१७२||
🔊 Audio coming soon
ത്വഗ്ദോഷാധികാരാനുഷങ്ഗാത്ത്വഗ്ദോഷവിശേഷസ്യ ശ്വിത്രസ്യ ചികിത്സാമാഹ- ശ്വിത്രാണാമിത്യാദി| നന്വപരരോഗാണാം നിദാനാദ്യഭിധായ ചികിത്സോച്യതേ, ശ്വിത്രസ്യ തു പ്രഥമം ചികിത്സാ പശ്ചാദ്ധേത്വാദീതി കോऽഭിപ്രായഃ? ഉച്യതേ- യേയം കുഷ്ഠചികിത്സോക്താ സാ ശ്വിത്രാണാമപി വിധേയാ; തദ്യദി നിദാനാദി ശ്വിത്രസ്യോച്യതേ തദാ സാ ചികിത്സാ വ്യവഹിതാ സ്യാത്, തേന ചികിത്സൈവ താവദുച്യതേ| ശ്വിത്രാണാം സവിശേഷം പ്രയോക്തവ്യമിതി യദേതത് കുഷ്ഠോദ്ദാലനമുക്തം തച്ഛ്വിത്രാണാം സവിശേഷം ഗാഢതരം കര്തവ്യമിത്യര്ഥഃ| സര്വതോ വിശുദ്ധാനാമിതി വമനാദിഭിഃ ശുദ്ധാനാമ്| മലപൂഃ കാകോദുമ്ബരികാ| ശ്വിത്രേऽങ്ഗേ ഇതി ശ്വിത്രയുക്തേऽങ്ഗേ| കനകപുഷ്പീ സുവര്ണക്ഷീരീ| മാലസ്യാഃ കോരകക്ഷാരമിതി മാലതീമുകുലക്ഷാരം, കോരകോ മുകുല ഉച്യതേ| അഞ്ജനേ ദ്വേ ഇതി സൌവീരം രസാഞ്ജനകം ച| കസ്യചിദേവ പ്രശാമ്യതീത്യനേന ശ്വിത്രാണാം ദുരപഗമതാമാഹ||൧൬൨-൧൭൨||
Adhikarana 43 (173-176) · Śloka 176
ദാരുണം ചാരുണം ശ്വിത്രം കിലാസം നാമഭിസ്ത്രിഭിഃ| വിജ്ഞേയം ത്രിവിധം തച്ച ത്രിദോഷം പ്രായശശ്ച തത്||൧൭൩|| ദോഷേ രക്താശ്രിതേ രക്തം താമ്രം മാംസസമാശ്രിതേ| ശ്വേതം മേദഃശ്രിതേ ശ്വിത്രം ഗുരു തച്ചോത്തരോത്തരമ്||൧൭൪|| യത് പരസ്പരതോऽഭിന്നം ബഹു യദ്രക്തലോമവത്| യച്ച വര്ഷഗണോത്പന്നം തച്ഛ്വിത്രം നൈവ സിധ്യതി||൧൭൫|| അരക്തലോമ തനു യത് പാണ്ഡു നാതിചിരോത്ഥിതമ്| മധ്യാവകാശേ ചോച്ഛൂനം ശ്വിത്രം തത്സാധ്യമുച്യതേ||൧൭൬||
दारुणं चारुणं श्वित्रं किलासं नामभिस्त्रिभिः| विज्ञेयं त्रिविधं तच्च त्रिदोषं प्रायशश्च तत्||१७३|| दोषे रक्ताश्रिते रक्तं ताम्रं मांससमाश्रिते| श्वेतं मेदःश्रिते श्वित्रं गुरु तच्चोत्तरोत्तरम्||१७४|| यत् परस्परतोऽभिन्नं बहु यद्रक्तलोमवत्| यच्च वर्षगणोत्पन्नं तच्छ्वित्रं नैव सिध्यति||१७५|| अरक्तलोम तनु यत् पाण्डु नातिचिरोत्थितम्| मध्यावकाशे चोच्छूनं श्वित्रं तत्साध्यमुच्यते||१७६||
🔊 Audio coming soon
നാമഭിരിതി ഉക്തദാരുണാദിഭിരേവ| പ്രായഃശബ്ദേനൈകദോഷം ദ്വിദോഷം ച ഭവതി| ദോഷേ ഇത്യാദിനോക്തം ത്രൈവിധ്യം വിഭജതി| സുശ്രുതേ തു “ത്വഗ്ഗതമേവ കിലാസമ്” (നി.അ.൫) ഇത്യുക്തം, തച്ച ന കുഷ്ഠവദ്രക്താദിഗതകുഷ്ഠലക്ഷണകാരകം ശ്വിത്രമിത്യഭിപ്രായേണോക്തമ്| ഇഹ തു യദ്രക്താദ്യാശ്രയിത്വം ശ്വിത്രസ്യോച്യതേ, തദ്രക്താദിദോഷമാത്രാഭിപ്രായേണ ന രക്താദിഗതസമസ്തകുഷ്ഠലക്ഷണകാരിതയാ; തേനാത്രാപി ത്വങ്മാത്രവികൃതികാരകത്വം ശ്വിത്രസ്യ സമ്മതമേവേതി ന വിരോധഃ | ഗുര്വിതി അനുപക്രമമ്| അരക്തേത്യാദിനാ സാധ്യകിലാസലക്ഷണമാഹ||൧൭൩-൧൭൬||
Adhikarana 44 (177) · Śloka 177
വചാംസ്യതഥ്യാനി കൃതഘ്നഭാവോ നിന്ദാ സുരാണാം ഗുരുധര്ഷണം ച| പാപക്രിയാ പൂര്വകൃതം ച കര്മ ഹേതുഃ കിലാസസ്യ വിരോധി ചാന്നമ്||൧൭൭||
वचांस्यतथ्यानि कृतघ्नभावो निन्दा सुराणां गुरुधर्षणं च| पापक्रिया पूर्वकृतं च कर्म हेतुः किलासस्य विरोधि चान्नम्||१७७||
🔊 Audio coming soon
വചാംസീത്യാദിനാ ത്വൈഹികം വാങ്മാനസം പാപം കര്മോക്തം, പാപക്രിയേത്യനേന ജന്മാന്തരകൃതമധര്മം ഗ്രാഹയതി||൧൭൭||
Adhikarana 45 (178-180) · Śloka 180
തത്ര ശ്ലോകാഃ- ഹേതുര്ദ്രവ്യം ലിങ്ഗം വിവിധം യേ യേഷു ചാധികാ ദോഷാഃ| കുഷ്ഠേഷു ദോഷലിങ്ഗം സമാസതോ ദോഷനിര്ദേശഃ||൧൭൮|| സാധ്യമസാധ്യം കൃച്ഛ്രം കുഷ്ഠം കുഷ്ഠാപഹാശ്ച യേ യോഗാഃ| സിദ്ധാഃ കിലാസഹേതുര്ലിങ്ഗം ഗുരുലാഘവം തഥാ ശാന്തിഃ||൧൭൯|| ഇതി സങ്ഗ്രഹഃ പ്രണീതോ മഹര്ഷിണാ കുഷ്ഠനാശനേऽധ്യായേ| സ്മൃതിബുദ്ധിവര്ഘനാര്ഥം ശിഷ്യായ ഹുതാശവേശായ||൧൮൦||
तत्र श्लोकाः- हेतुर्द्रव्यं लिङ्गं विविधं ये येषु चाधिका दोषाः| कुष्ठेषु दोषलिङ्गं समासतो दोषनिर्देशः||१७८|| साध्यमसाध्यं कृच्छ्रं कुष्ठं कुष्ठापहाश्च ये योगाः| सिद्धाः किलासहेतुर्लिङ्गं गुरुलाघवं तथा शान्तिः||१७९|| इति सङ्ग्रहः प्रणीतो महर्षिणा कुष्ठनाशनेऽध्याये| स्मृतिबुद्धिवर्घनार्थं शिष्याय हुताशवेशाय||१८०||
🔊 Audio coming soon
ഹേതുര്ദ്രവ്യമിത്യാദിനാ സങ്ഗ്രഹഃ| യേഷു യേഷു കപാലാദിഷു യേ യേ ചാധികാ ദോഷാസ്തേഷാം നിര്ദേശഃ സമാസതോ ദോഷനിര്ദേശ ഇതി| ‘രൌക്ഷ്യം ശോഷസ്തോദഃ’ ഇത്യാദിനോക്തം ദോഷലിങ്ഗമ്| ഗുരുലാഘവമിതി ‘ശ്വിത്രം ഗുരു തച്ചോത്തരോത്തരമ്’ ഇത്യനേനോക്തമ്||൧൭൮-൧൮൦||
Adhikarana puShpikA · Śloka 7
ഇത്യഗ്നിവേശകൃതേ തന്ത്രേ ചരകപ്രതിസംസ്കൃതേ ചികിത്സിതസ്ഥാനേ കുഷ്ഠചികിത്സിതം നാമ സപ്തമോऽധ്യായഃ||൭||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते चिकित्सितस्थाने कुष्ठचिकित्सितं नाम सप्तमोऽध्यायः||७||
🔊 Audio coming soon
ഇതി ശ്രീചക്രപാണിദത്തകൃതായാം ചരകതാത്പര്യടീകായാമായുര്വേദദീപികായാം ചികിത്സാസ്ഥാനേ കുഷ്ഠചികിത്സിതം നാമ സപ്തമോऽധ്യായഃ||൭||