Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋ ਮਦਾਤ੍ਯਯਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
अथातो मदात्ययचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ਮੋਹਜਨਕਤ੍ਵਸਾਮਾਨ੍ਯਾਤ੍ ਤਥਾ ਵਿਸਸਮਾਨਗੁਣਜਨ੍ਯਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਵਿਸਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਨੁ ਮਦਾਤ੍ਯਯਸ੍ਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮੁਚ੍ਯਤੇ||੧-੨||
Adhikarana 2 (3-5) · Śloka 5
ਸੁਰੈਃ ਸੁਰੇਸ਼ਸਹਿਤੈਰ੍ਯਾ ਪੁਰਾ ਪਰਿਪੂਜਿਤਾ| ਸੌਤ੍ਰਾਮਣ੍ਯਾਂ ਹੂਯਤੇ ਯਾ ਕਰ੍ਮਿਭਿਰ੍ਯਾ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਠਿਤਾ||੩|| ਯਜ੍ਞੌਹੀ ਯਾ ਯਯਾ ਸ਼ਕ੍ਰਃ ਸੋਮਾਤਿਪਤਿਤੋ ਭਸ਼ਮ੍| ਨਿਰੋਜਸ੍ਤਮਸਾਵਿਸ੍ਟਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦੁਰ੍ਗਾਤ੍ ਸਮੁਦ੍ਧਤਃ||੪|| ਵਿਧਿਭਿਰ੍ਵੇਦਵਿਹਿਤੈਰ੍ਵਾ ਯਜਦ੍ਭਿਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਭਿਃ| ਦਸ਼੍ਯਾ ਸ੍ਪਸ਼੍ਯਾ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪ੍ਯਾ ਚ ਯਜ੍ਞੀਯਾ ਯਜ੍ਞਸਿਦ੍ਧਯੇ||੫||
सुरैः सुरेशसहितैर्या पुरा परिपूजिता| सौत्रामण्यां हूयते या कर्मिभिर्या प्रतिष्ठिता||३|| यज्ञौही या यया शक्रः सोमातिपतितो भृशम्| निरोजस्तमसाऽऽविष्टस्तस्माद्दुर्गात् समुद्धृतः||४|| विधिभिर्वेदविहितैर्वा यजद्भिर्महात्मभिः| दृश्या स्पृश्या प्रकल्प्या च यज्ञीया यज्ञसिद्धये||५||
🔊 Audio coming soon
ਸੁਰੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਮਦਿਰਾਸ੍ਤੁਤ੍ਯਾ ਤਥਾ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਨਿਨ੍ਦਯਾ ਵਿਧਿਨਾ ਪੀਯਮਾਨਸੁਰਾਯਾਃ ਸ਼ੁਭਫਲਮਵਿਧਿਪਾਨਾਚ੍ਚਾਤ੍ਯਰ੍ਥਨਿਨ੍ਦਿਤਫਲਵਤ੍ਤ੍ਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਯਾ ਪੁਰਾ ਪਰਿਪੂਜਿਤੇਤ੍ਯਨੇਨ ਪ੍ਰਥਮਂ ਦੇਵੈਰੇਵੇਯਂ ਪਰਿਪੂਜਿਤਾ, ਤਤਃ ਸੁਰਯੋਗਾਤ੍ ਸੁਰੇਤਿ ਚੋਪਦਿਸ੍ਟੇਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਸੌਤ੍ਰਾਮਣਿਃ ਸੁਰਾਹਵਿਰ੍ਯਜ੍ਞਾਨ੍ਤਰ੍ਨਿਵਿਸ੍ਟੋ ਯਜ੍ਞਵਿਸ਼ੇਸਃ; ਤਸ੍ਯਾਂ ਹੂਯਤੇ ਸੁਰਾ| ਕਰ੍ਮਿਭਿਰ੍ਯਾ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਠਿਤੇਤਿ ਯਾਜ੍ਞਿਕੈਰਭਿਸਵਣਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਠਿਤਾ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਠਾਂ ਪ੍ਰਾਪਿਤਾ| ਯਜ੍ਞਂ ਵਹਤੀਤਿ ਯਜ੍ਞੌਹੀ; ਅਨੇਨ ਚ ਲੌਕਿਕਯਜ੍ਞਾਨ੍ਤਰਾਣ੍ਯਪਿ ਸੁਰਯਾ ਕ੍ਰਿਯਨ੍ਤ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ; ਸੌਤ੍ਰਾਮਣਿਹੋਮੇ ਤੁ ਤਸ੍ਯਾ ਏਵ ਪ੍ਰਧਾਨਾਙ੍ਗਤੋਚ੍ਯਤੇ| ਸ਼ਕ੍ਰਸ਼੍ਚ ਸੋਮਾਤਿਪਤਿਤ ਇਤਿ ‘ਸ਼ਕ੍ਰੋਤਿਪੀਤੇਨ ਸੋਮੇਨ ਕ੍ਸਪਿਤਬਲੋ ਨਿਰੋਜਸ੍ਕੋ ਨਿਰ੍ਵੀਰ੍ਯੀਭੂਤਃ ਸ ਕਿਲ ਪੁਨਰਾਪ੍ਯਾਯ੍ਯ ਨਿਜਂ ਵੀਰ੍ਯਮਾਪਾਦਿਤਃ’ ਇਤ੍ਯੇਸਾ ਸ਼੍ਰੁਤਿਃ; ਅਤਿਪਾਨੇਨ ਪਤਿਤਃ ਅਤਿਪਤਿਤਃ | ਪ੍ਰਕਲ੍ਪ੍ਯਾ ਇਤਿ ਅਭਿਸੋਤਵ੍ਯਾ ਸਨ੍ਧਾਨਾਯੇਤਿ ਯਾਵਤ੍| ਯਜ੍ਞੀਯਾ ਯਜ੍ਞਸਿਦ੍ਧਯ ਇਤਿ ਯਜ੍ਞਵਿਧੌ ਕਾਨਿਚਿਤ੍ ਕ੍ਰਤ੍ਵਰ੍ਥਾਨਿ ਯੂਪਬਰ੍ਹ੍ਯਾਦੀਨਿ, ਕਾਨਿਚਿਤ੍ਤੁ ਪੁਰੁਸਾਰ੍ਥਾਨਿ ਵਾਸਗਰ੍ਭਾਦੀਨਿ, ਕਾਨਿਚਿਦ੍ ਯਜ੍ਞਾਰ੍ਥਾਨਿ ਪੁਰੁਸਾਰ੍ਥਾਨਿ ਚ ਯਥਾ ਸਰ੍ਪਿਰਿਸ੍ਟਕਾਦੀਨਿ, ਤਦਿਹ ਸੁਰਾ ‘ਯਜ੍ਞੀਯਾ’ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਵਾਸਨਾਦਿਵਤ੍ ‘ਪੁਰੁਸਾਰ੍ਥਾ’ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ, ਯਜ੍ਞਸਿਦ੍ਧਯੇ ਭਵਤੀਤ੍ਯਨੇਨ ਯੂਪਾਦਿਵਦ੍ ਯਜ੍ਞਾਰ੍ਥਤ੍ਵਂ ਸੁਰਾਯਾ ਉਚ੍ਯਤੇ||੩-੫||
Adhikarana 3 (6) · Śloka 6
ਯੋਨਿਸਂਸ੍ਕਾਰਨਾਮਾਦ੍ਯੈਰ੍ਵਿਸ਼ੇਸੈਰ੍ਬਹੁਧਾ ਚ ਯਾ| ਭੂਤ੍ਵਾ ਭਵਤ੍ਯੇਕਵਿਧਾ ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਨ੍ਮਦਲਕ੍ਸਣਾਤ੍||੬||
योनिसंस्कारनामाद्यैर्विशेषैर्बहुधा च या| भूत्वा भवत्येकविधा सामान्यान्मदलक्षणात्||६||
🔊 Audio coming soon
ਯੋਨੀਤ੍ਯਾਦੌ ਵਿਸ਼ੇਸਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮਭਿਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਯੋਨਿਃ ਕਾਰਣਂ, ਤਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸਾਃ- ਧਾਨ੍ਯਫਲਮੂਲਸਾਰਪੁਸ੍ਪਪਤ੍ਰਕਾਣ੍ਡਤ੍ਵਚਃ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਨਵਮਾਃ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੋਕ੍ਤਾਃ| ਸਂਸ੍ਕਾਰੋਪਿ ਬਹੁਪ੍ਰਕਾਰਸਂਸ੍ਕਾਰਯੋਗਃ| ਨਾਮਵਿਸ਼ੇਸਾਃ ਸੁਰਾਮਧੁਮੈਰੇਯਾਦਯਃ| ਆਦਿਗ੍ਰਹਣਾਤ੍ ਪ੍ਰਭਾਵਗੁਣਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਮਦੋ ਲਕ੍ਸਣਂ ਯਸ੍ਯ ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਮਦਲਕ੍ਸਣਾਤ੍ ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਤ੍ ਮਦ੍ਯਸ੍ਵਰੂਪਾਤ੍||੬||
Adhikarana 4 (7) · Śloka 7
ਯਾ ਦੇਵਾਨਮਤਂ ਭੂਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਧਾ ਭੂਤ੍ਵਾ ਪਿਤ੍ਤਂਸ਼੍ਚ ਯਾ| ਸੋਮੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਜਾਤੀਨ੍ ਯਾ ਯੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਸ਼੍ਰੇਯੋਭਿਰੁਤ੍ਤਮੈਃ||੭||
या देवानमृतं भूत्वा स्वधा भूत्वा पित्तॄंश्च या| सोमो भूत्वा द्विजातीन् या युङ्क्ते श्रेयोभिरुत्तमैः||७||
🔊 Audio coming soon
ਅਮਤਂ ਭੂਤ੍ਵੇਤ੍ਯਾਦੌ ਸੁਰਾਧਿਸ੍ਠਾਤ੍ਰੀ ਦੇਵਤਾ ਅਮਤਾਦਿਰੂਪੇਣ ਦੇਵਾਦੀਨ੍ ਤਰ੍ਪਯਤੀਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਸ਼੍ਰੇਯੋਭਿਰਿਤਿ ਮਹਤ੍ਕਲ੍ਯਾਣੈਃ||੭||
Adhikarana 5 (8-10) · Śloka 10
ਆਸ਼੍ਵਿਨਂ ਯਾ ਮਹਤ੍ਤੇਜੋ ਬਲਂ ਸਾਰਸ੍ਵਤਂ ਚ ਯਾ| ਵੀਰ੍ਯਮੈਨ੍ਦ੍ਰਂ ਚ ਯਾ ਸਿਦ੍ਧਾ ਸੋਮਃ ਸੌਤ੍ਰਾਮਣੌ ਚ ਯਾ||੮|| ਸ਼ੋਕਾਰਤਿਭਯੋਦ੍ਵੇਗਨਾਸ਼ਿਨੀ ਯਾ ਮਹਾਬਲਾ| ਯਾ ਪ੍ਰੀਤਿਰ੍ਯਾ ਰਤਿਰ੍ਯਾ ਵਾਗ੍ਯਾ ਪੁਸ੍ਟਿਰ੍ਯਾ ਚ ਨਿਰ੍ਵਤਿਃ||੯|| ਯਾ ਸੁਰਾ ਸੁਰਗਨ੍ਧਰ੍ਵਯਕ੍ਸਰਾਕ੍ਸਸਮਾਨੁਸੈਃ| ਰਤਿਃ ਸੁਰੇਤ੍ਯਭਿਹਿਤਾ ਤਾਂ ਸੁਰਾਂ ਵਿਧਿਨਾ ਪਿਬੇਤ੍||੧੦||
आश्विनं या महत्तेजो बलं सारस्वतं च या| वीर्यमैन्द्रं च या सिद्धा सोमः सौत्रामणौ च या||८|| शोकारतिभयोद्वेगनाशिनी या महाबला| या प्रीतिर्या रतिर्या वाग्या पुष्टिर्या च निर्वृतिः||९|| या सुरा सुरगन्धर्वयक्षराक्षसमानुषैः| रतिः सुरेत्यभिहिता तां सुरां विधिना पिबेत्||१०||
🔊 Audio coming soon
ਆਸ਼੍ਵਿਨਂ ਯਾ ਮਹਤ੍ਤੇਜ ਇਤ੍ਯਾਦਾਵਪਿ ਸੁਰਾਧਿਸ੍ਠਾਤਦੇਵਤਾਯਾ ਏਵ ਤੇਜੋਵੀਰ੍ਯਾਦਿਕਾਰਣਤ੍ਵਾਤ੍ਤਾਦ੍ਰੂਪ੍ਯਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਤੇਜਃ ਸਰ੍ਵਦੇਵਤਾਦਿਗਂ, ਤਥਾ ਸਾਰਸ੍ਵਤਂ ਬਲਂ ਮਨ੍ਤ੍ਰਬਲਮ੍| ਸੋਮਃ ਸੌਤ੍ਰਾਮਣੌ ਚ ਯੇਤ੍ਯਨੇਨ ਸੋਮਰੂਪਤੋਚ੍ਯਤੇ, ਪੂਰ੍ਵਂ ਸੌਤ੍ਰਾਮਣ੍ਯਾਂ ਹੂਯਤ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮਿਤਿ ਨ ਪੌਨਰੁਕ੍ਤ੍ਯਮ੍| ਯਾ ਪ੍ਰੀਤਿਰਿਤ੍ਯਾਦੌ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾਦਿਕਾਰਣਤ੍ਵੇਨ ਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾਦਿਰੂਪਤਯਾ ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ੋ ਜ੍ਞੇਯਃ||੮-੧੦||
Adhikarana 6 (11-20) · Śloka 20
ਸ਼ਰੀਰਕਤਸਂਸ੍ਕਾਰਃ ਸ਼ੁਚਿਰੁਤ੍ਤਮਗਨ੍ਧਵਾਨ੍| ਪ੍ਰਾਵਤੋ ਨਿਰ੍ਮਲੈਰ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ਯਥਰ੍ਤੂਦ੍ਦਾਮਗਨ੍ਧਿਭਿਃ||੧੧|| ਵਿਚਿਤ੍ਰਵਿਵਿਧਸ੍ਰਗ੍ਵੀ ਰਤ੍ਨਾਭਰਣਭੂਸਿਤਃ| ਦੇਵਦ੍ਵਿਜਾਤੀਨ੍ ਸਮ੍ਪੂਜ੍ਯ ਸ੍ਪਸ੍ਟ੍ਵਾ ਮਙ੍ਗਲਮੁਤ੍ਤਮਮ੍||੧੨|| ਦੇਸ਼ੇ ਯਥਰ੍ਤੁਕੇ ਸ਼ਸ੍ਤੇ ਕੁਸੁਮਪ੍ਰਕਰੀਕਤੇ| ਸਰਸਾਸਮ੍ਮਤੇ ਮੁਖ੍ਯੇ ਧੂਪਸਮ੍ਮੋਦਬੋਧਿਤੇ||੧੩|| ਸੋਪਧਾਨੇ ਸੁਸਂਸ੍ਤੀਰ੍ਣੇ ਵਿਹਿਤੇ ਸ਼ਯਨਾਸਨੇ| ਉਪਵਿਸ੍ਟੋਥਵਾ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ ਸ੍ਵਸ਼ਰੀਰਸੁਖੇ ਸ੍ਥਿਤਃ||੧੪|| ਸੌਵਰ੍ਣੈ ਰਾਜਤੈਸ਼੍ਚਾਪਿ ਤਥਾ ਮਣਿਮਯੈਰਪਿ| ਭਾਜਨੈਰ੍ਵਿਮਲੈਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੈਃ ਸੁਕਤੈਸ਼੍ਚ ਪਿਬੇਤ੍ ਸਦਾ||੧੫|| ਰੂਪਯੌਵਨਮਤ੍ਤਾਭਿਃ ਸ਼ਿਕ੍ਸਿਤਾਭਿਰ੍ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ| ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਭਰਣਮਾਲ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਭੂਸਿਤਾਭਿਰ੍ਯਥਰ੍ਤੁਕੈਃ||੧੬|| ਸ਼ੌਚਾਨੁਰਾਗਯੁਕ੍ਤਾਭਿਃ ਪ੍ਰਮਦਾਭਿਰਿਤਸ੍ਤਤਃ| ਸਂਵਾਹ੍ਯਮਾਨ ਇਸ੍ਟਾਭਿਃ ਪਿਬੇਨ੍ਮਦ੍ਯਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍||੧੭|| ਮਦ੍ਯਾਨੁਕੂਲੈਰ੍ਵਿਵਿਧੈਃ ਫਲੈਰ੍ਹਰਿਤਕੈਃ ਸ਼ੁਭੈਃ| ਲਵਣੈਰ੍ਗਨ੍ਧਪਿਸ਼ੁਨੈਰਵਦਂਸ਼ੈਰ੍ਯਥਰ੍ਤੁਕੈਃ||੧੮|| ਭਸ੍ਟੈਰ੍ਮਾਂਸੈਰ੍ਬਹੁਵਿਧੈਰ੍ਭੂਜਲਾਮ੍ਬਰਚਾਰਿਣਾਮ੍| ਪੌਰੋਗਵਰ੍ਗਵਿਹਿਤੈਰ੍ਭਕ੍ਸ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧਾਤ੍ਮਕੈਃ||੧੯|| ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਸੁਰਾਨ੍ ਪੂਰ੍ਵਮਾਸ਼ਿਸਃ ਪ੍ਰਾਕ੍ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯ ਚ| ਪ੍ਰਦਾਯ ਸਜਲਂ ਮਦ੍ਯਮਰ੍ਥਿਭ੍ਯੋ ਵਸੁਧਾਤਲੇ||੨੦||
शरीरकृतसंस्कारः शुचिरुत्तमगन्धवान्| प्रावृतो निर्मलैर्वस्त्रैर्यथर्तूद्दामगन्धिभिः||११|| विचित्रविविधस्रग्वी रत्नाभरणभूषितः| देवद्विजातीन् सम्पूज्य स्पृष्ट्वा मङ्गलमुत्तमम्||१२|| देशे यथर्तुके शस्ते कुसुमप्रकरीकृते| सरसासम्मते मुख्ये धूपसम्मोदबोधिते||१३|| सोपधाने सुसंस्तीर्णे विहिते शयनासने| उपविष्टोऽथवा तिर्यक् स्वशरीरसुखे स्थितः||१४|| सौवर्णै राजतैश्चापि तथा मणिमयैरपि| भाजनैर्विमलैश्चान्यैः सुकृतैश्च पिबेत् सदा||१५|| रूपयौवनमत्ताभिः शिक्षिताभिर्विशेषतः| वस्त्राभरणमाल्यैश्च भूषिताभिर्यथर्तुकैः||१६|| शौचानुरागयुक्ताभिः प्रमदाभिरितस्ततः| संवाह्यमान इष्टाभिः पिबेन्मद्यमनुत्तमम्||१७|| मद्यानुकूलैर्विविधैः फलैर्हरितकैः शुभैः| लवणैर्गन्धपिशुनैरवदंशैर्यथर्तुकैः||१८|| भृष्टैर्मांसैर्बहुविधैर्भूजलाम्बरचारिणाम्| पौरोगवर्गविहितैर्भक्ष्यैश्च विविधात्मकैः||१९|| पूजयित्वा सुरान् पूर्वमाशिषः प्राक् प्रयुज्य च| प्रदाय सजलं मद्यमर्थिभ्यो वसुधातले||२०||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਧਿਨਾ ਪਿਬੇਦਿਤ੍ਯਤ੍ਰੋਕ੍ਤਵਿਧਿਮਾਹ- ਸ਼ਰੀਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ਰੀਰੇ ਸ੍ਨਾਨਵਸ੍ਰਾਦਿਭਿਰ੍ਬਾਹ੍ਯ ਆਭ੍ਯਨ੍ਤਰਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਕਤ੍ਯਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਾਨ੍ਨਾਦਿਭਿਃ ਕਤਃ ਸਂਸ੍ਕਾਰੋ ਯੇਨ ਸ ਸ਼ਰੀਰਕਤਸਂਸ੍ਕਾਰਃ| ਸ਼ੁਚਿਰਿਤਿ ਮਨਃਸ਼ੁਚਿਃ| ਯਥਰ੍ਤੂਦ੍ਦਾਮਗਨ੍ਧਿਭਿਰਿਤਿ ਤ੍ਵਵਸ੍ਥਾਨੁਗੁਣਤਯਾ ਵਿਹਿਤੈਃ| ਯਥਰ੍ਤੁਕੇ ਸਰ੍ਵਰ੍ਤੁਸੁਖੇ| ਕੁਸੁਮਪ੍ਰਕਰੀਕਤੇ ਵਿਸਜਤ੍ਕੁਸੁਮੇ| ਸਰਸਾਃ ਪ੍ਰਿਯਾਃ, ਤਾਸਾਂ ਸਮ੍ਮਤੇ| ਸ੍ਵਸ਼ਰੀਰਸੁਖੇ ਸ੍ਥਿਤ ਇਤਿ ਯਥਾਸ਼ਰੀਰਸੁਖਂ ਸ੍ਥਿਤਃ| ਸੁਕਤੈਰਿਤਿ ਸਂਸ੍ਕਤੈਃ| ਸ਼ਿਕ੍ਸਿਤਾਭਿਰਿਤਿ ਅਭ੍ਯਸ੍ਤੋਪਚਾਰਾਭਿਃ| ਗਨ੍ਧਪਿਸ਼ੁਨੈਰਿਤਿ ਗਨ੍ਧਾਢ੍ਯੈਃ| ਅਮ੍ਬਰਚਾਰਿਣਃ ਸ਼੍ਯੇਨਾਦਯਃ| ਪੌਰੋਗਵਰ੍ਗਾ ਇਤਿ ਸੂਦਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਭਿਜ੍ਞਾਃ| ਅਰ੍ਥਿਭ੍ਯ ਇਤਿ ਅਰ੍ਥਿਨੋ ਬਲਦੇਵ-ਚਣ੍ਡੀ-ਯਕ੍ਸਾਦਯਃ, ਤੇਭ੍ਯਃ||੧੧-੨੦||
Adhikarana 7 (21-25) · Śloka 25
ਅਭ੍ਯਙ੍ਗੋਤ੍ਸਾਦਨਸ੍ਨਾਨਵਾਸੋਧੂਪਾਨੁਲੇਪਨੈਃ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣੈਰ੍ਭਾਵਿਤਸ਼੍ਚਾਨ੍ਨੈਰ੍ਵਾਤਿਕੋ ਮਦ੍ਯਮਾਚਰੇਤ੍||੨੧|| ਸ਼ੀਤੋਪਚਾਰੈਰ੍ਵਿਵਿਧੈਰ੍ਮਧੁਰਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ੀਤਲੈਃ| ਪੈਤ੍ਤਿਕੋ ਭਾਵਿਤਸ਼੍ਚਾਨ੍ਨੈਃ ਪਿਬਨ੍ਮਦ੍ਯਂ ਨ ਸੀਦਤਿ||੨੨|| ਉਪਚਾਰੈਰਸ਼ਿਸ਼ਿਰੈਰ੍ਯਵਗੋਧੂਮਭੁਕ੍ ਪਿਬੇਤ੍| ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕੋ ਧਨ੍ਵਜੈਰ੍ਮਾਂਸੈਰ੍ਮਦ੍ਯਂ ਮਾਰਿਚਕੈਃ ਸਹ||੨੩|| ਵਿਧਿਰ੍ਵਸੁਮਤਾਮੇਸ ਭਵਿਸ੍ਯਦ੍ਵਿਭਵਾਸ਼੍ਚ ਯੇ| ਯਥੋਪਪਤ੍ਤਿ ਤੈਰ੍ਮਦ੍ਯਂ ਪਾਤਵ੍ਯਂ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਹਿਤਮ੍||੨੪|| ਵਾਤਿਕੇਭ੍ਯੋ ਹਿਤਂ ਮਦ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਯੋ ਗੌਡਿਕਪੈਸ੍ਟਿਕਮ੍| ਕਫਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕੇਭ੍ਯਸ੍ਤੁ ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਂ ਮਾਧਵਂ ਚ ਯਤ੍||੨੫||
अभ्यङ्गोत्सादनस्नानवासोधूपानुलेपनैः| स्निग्धोष्णैर्भावितश्चान्नैर्वातिको मद्यमाचरेत्||२१|| शीतोपचारैर्विविधैर्मधुरस्निग्धशीतलैः| पैत्तिको भावितश्चान्नैः पिबन्मद्यं न सीदति||२२|| उपचारैरशिशिरैर्यवगोधूमभुक् पिबेत्| श्लैष्मिको धन्वजैर्मांसैर्मद्यं मारिचकैः सह||२३|| विधिर्वसुमतामेष भविष्यद्विभवाश्च ये| यथोपपत्ति तैर्मद्यं पातव्यं मात्रया हितम्||२४|| वातिकेभ्यो हितं मद्यं प्रायो गौडिकपैष्टिकम्| कफपित्ताधिकेभ्यस्तु मार्द्वीकं माधवं च यत्||२५||
🔊 Audio coming soon
ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਵਿਧਿਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਵਾਤਿਕਾਦੀਨਾਂ ਪਾਨਵਿਧਿਮਾਹ- ਅਭ੍ਯਙ੍ਗੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਾਰਿਚਕੈਰਿਤਿ ਮਰਿਚਸਂਸ੍ਕਤੈਃ| ਵਸੁਮਤਾਮਿਤਿ ਧਨਵਤਾਮ੍| ਭਵਿਸ੍ਯਦ੍ਵਿਭਵਾ ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਮਾਨਧਨਾਃ| ਯਥੋਪਪਤ੍ਤਿ ਯਥਾਪਰਿਚ੍ਛਦੋਪਪਤ੍ਤਿ| ਕਫਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕੇਭ੍ਯ ਇਤ੍ਯਾਦੌ ਵਿਪਰ੍ਯਯਤਨ੍ਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਕਫਾਧਿਕੇਭ੍ਯੋ ਮਾਧਵਂ, ਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕੇਭ੍ਯਸ੍ਤੁ ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਂ; ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਂ ਮਦ੍ਵੀਕਾਕਤਂ, ਮਧੁਕਤਂ ਤੁ ਮਾਧਵਮ੍||੨੧-੨੫||
Adhikarana 8 (26-28) · Śloka 28
ਬਹੁਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਬਹੁਗੁਣਂ ਬਹੁਕਰ੍ਮ ਮਦਾਤ੍ਮਕਮ੍| ਗੁਣੈਰ੍ਦੋਸੈਸ਼੍ਚ ਤਨ੍ਮਦ੍ਯਮੁਭਯਂ ਚੋਪਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ||੨੬|| ਵਿਧਿਨਾ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਕਾਲੇ ਹਿਤੈਰਨ੍ਨੈਰ੍ਯਥਾਬਲਮ੍| ਪ੍ਰਹਸ੍ਟੋ ਯਃ ਪਿਬੇਨ੍ਮਦ੍ਯਂ ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਯਾਦਮਤਂ ਯਥਾ||੨੭|| ਯਥੋਪੇਤਂ ਪੁਨਰ੍ਮਦ੍ਯਂ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਦ੍ਯੇਨ ਪੀਯਤੇ| ਰੂਕ੍ਸਵ੍ਯਾਯਾਮਨਿਤ੍ਯੇਨ ਵਿਸਵਦ੍ਯਾਤਿ ਤਸ੍ਯ ਤਤ੍||੨੮||
बहुद्रव्यं बहुगुणं बहुकर्म मदात्मकम्| गुणैर्दोषैश्च तन्मद्यमुभयं चोपलक्ष्यते||२६|| विधिना मात्रया काले हितैरन्नैर्यथाबलम्| प्रहृष्टो यः पिबेन्मद्यं तस्य स्यादमृतं यथा||२७|| यथोपेतं पुनर्मद्यं प्रसङ्गाद्येन पीयते| रूक्षव्यायामनित्येन विषवद्याति तस्य तत्||२८||
🔊 Audio coming soon
ਬਹੁਦ੍ਰਵ੍ਯਮਿਤਿ ਨਾਨਾਵਿਧਦ੍ਰਵ੍ਯਸਮ੍ਪਾਦਿਤਮ੍| ਬਹੁਗੁਣਮਿਤਿ ਭੂਰਿਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਲਘ੍ਵਾਦਿਗੁਣਮ੍| ਬਹੁਕਰ੍ਮੇਤਿ ਲੇਖਨਦੀਪਨਾਦਿਬਹੁਕਰ੍ਮਕਰਮ੍| ਮਦਾਤ੍ਮਕਮਿਤਿ ਮਦਸ੍ਵਭਾਵਮ੍| ਯਸ੍ਮਾਦੇਵਂ ਸ੍ਵਭਾਵਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਗੁਣਦੋਸੇ ਚ ਤਂ ਮਦ੍ਯਮਪੇਕ੍ਸੇਤੇ; ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਪੁਰੁਸਮਪੇਕ੍ਸ੍ਯ ਯੌਗਿਕਤ੍ਵਾਦ੍ਗੁਣਕਰਂ, ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਤ੍ਵਯੌਗਿਕਤ੍ਵਾਦ੍ਦੋਸਕਰਂ; ਯਥਾ- ਪ੍ਰਥਮੇ ਮਦੇ ਗੁਣਕਰਂ, ਦੋਸਕਰਂ ਚ ਦ੍ਵਿਤੀਯਮਦੇ ਇਤਿ ਭਾਵਃ| ਵਿਧਿਨੇਤਿ ਯਥੋਕ੍ਤਵਿਧਿਨਾ| ਕਾਲੇ ਇਤਿ ਯਸ੍ਯ ਮਦ੍ਯਸ੍ਯ ਯ ਉਚਿਤੋ ਵਿਪਰੀਤਗੁਣਃ ਕਾਲਸ੍ਤਸ੍ਮਿਨ੍| ਹਿਤੈਰਨ੍ਨੈਰਿਤਿ ਮਦ੍ਯਹਿਤੈਰਨ੍ਨੈਃ| ਯਥੋਪੇਤਮਿਤਿ ਯਦੇਵ ਮਦ੍ਯਮਹਿਤਮਪ੍ਯੁਪਗਤਮ੍| ਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਦਿਤਿ ਅਤਿਯੋਗੇਨ| ਵਿਸਵਦਿਤਿ ਮੋਹਾਦਿਕਰ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍||੨੬-੨੮||
Adhikarana 9 (29-36) · Śloka 36
ਮਦ੍ਯਂ ਹਦਯਮਾਵਿਸ਼੍ਯ ਸ੍ਵਗੁਣੈਰੋਜਸੋ ਗੁਣਾਨ੍| ਦਸ਼ਭਿਰ੍ਦਸ਼ ਸਙ੍ਕ੍ਸੋਭ੍ਯ ਚੇਤੋ ਨਯਤਿ ਵਿਕ੍ਰਿਯਾਮ੍||੨੯|| ਲਘੂਸ੍ਣਤੀਕ੍ਸ੍ਣਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਮ੍ਲਵ੍ਯਵਾਯ੍ਯਾਸ਼ੁਗਮੇਵ ਚ| ਰੂਕ੍ਸਂ ਵਿਕਾਸ਼ਿ ਵਿਸ਼ਦਂ ਮਦ੍ਯਂ ਦਸ਼ਗੁਣਂ ਸ੍ਮਤਮ੍||੩੦|| ਗੁਰੁ ਸ਼ੀਤਂ ਮਦੁ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਂ ਬਹਲਂ ਮਧੁਰਂ ਸ੍ਥਿਰਮ੍| ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਂ ਪਿਚ੍ਛਿਲਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮੋਜੋ ਦਸ਼ਗੁਣਂ ਸ੍ਮਤਮ੍||੩੧|| ਗੁਰੁਤ੍ਵਂ ਲਾਘਵਾਚ੍ਛੈਤ੍ਯਮੌਸ੍ਣਾਦਮ੍ਲਸ੍ਵਭਾਵਤਃ| ਮਾਧੁਰ੍ਯਂ ਮਾਰ੍ਦਵਂ ਤੈਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਚਾਸ਼ੁਭਾਵਨਾਤ੍||੩੨|| ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਂ ਵ੍ਯਵਾਯਿਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਥਿਰਤ੍ਵਂ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਤਾਮਪਿ| ਵਿਕਾਸਿਭਾਵਾਤ੍ਪੈਚ੍ਛਿਲ੍ਯਂ ਵੈਸ਼ਦ੍ਯਾਤ੍ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਤਾਂ ਤਥਾ||੩੩|| ਸੌਕ੍ਸ੍ਮ੍ਯਾਨ੍ਮਦ੍ਯਂ ਨਿਹਨ੍ਤ੍ਯੇਵਮੋਜਸਃ ਸ੍ਵਗੁਣੈਰ੍ਗੁਣਾਨ੍| ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤਦਾਸ਼੍ਰਯਂ ਚਾਸ਼ੁ ਸਙ੍ਕ੍ਸੋਭ੍ਯ ਜਨਯੇਨ੍ਮਦਮ੍||੩੪|| ਰਸਵਾਤਾਦਿਮਾਰ੍ਗਾਣਾਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਬੁਦ੍ਧੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਤ੍ਮਨਾਮ੍| ਪ੍ਰਧਾਨਸ੍ਯੌਜਸਸ਼੍ਚੈਵ ਹਦਯਂ ਸ੍ਥਾਨਮੁਚ੍ਯਤੇ||੩੫|| ਅਤਿਪੀਤੇਨ ਮਦ੍ਯੇਨ ਵਿਹਤੇਨੌਜਸਾ ਚ ਤਤ੍| ਹਦਯਂ ਯਾਤਿ ਵਿਕਤਿਂ ਤਤ੍ਰਸ੍ਥਾ ਯੇ ਚ ਧਾਤਵਃ||੩੬||
मद्यं हृदयमाविश्य स्वगुणैरोजसो गुणान्| दशभिर्दश सङ्क्षोभ्य चेतो नयति विक्रियाम्||२९|| लघूष्णतीक्ष्णसूक्ष्माम्लव्यवाय्याशुगमेव च| रूक्षं विकाशि विशदं मद्यं दशगुणं स्मृतम्||३०|| गुरु शीतं मृदु श्लक्ष्णं बहलं मधुरं स्थिरम्| प्रसन्नं पिच्छिलं स्निग्धमोजो दशगुणं स्मृतम्||३१|| गुरुत्वं लाघवाच्छैत्यमौष्णादम्लस्वभावतः| माधुर्यं मार्दवं तैक्ष्ण्यात्प्रसादं चाशुभावनात्||३२|| रौक्ष्यात् स्नेहं व्यवायित्वात् स्थिरत्वं श्लक्ष्णतामपि| विकासिभावात्पैच्छिल्यं वैशद्यात्सान्द्रतां तथा||३३|| सौक्ष्म्यान्मद्यं निहन्त्येवमोजसः स्वगुणैर्गुणान्| सत्त्वं तदाश्रयं चाशु सङ्क्षोभ्य जनयेन्मदम्||३४|| रसवातादिमार्गाणां सत्त्वबुद्धीन्द्रियात्मनाम्| प्रधानस्यौजसश्चैव हृदयं स्थानमुच्यते||३५|| अतिपीतेन मद्येन विहतेनौजसा च तत्| हृदयं याति विकृतिं तत्रस्था ये च धातवः||३६||
🔊 Audio coming soon
ਮਦ੍ਯਂ ਯਥਾ ਮਦਯਤਿ ਤਥਾ ਪ੍ਰਾਹ- ਮਦ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦਸ਼ਭਿਰਿਤਿ ਲਘ੍ਵਾਦਿਭਿਰ੍ਗੁਣੈਃ, ਦਸ਼ਾਪਿ ਗੁਰ੍ਵਾਦੀਨੋਜੋਗੁਣਾਨ੍ ਸਙ੍ਕ੍ਸੋਭ੍ਯ, ਨ ਦ੍ਵਿਤ੍ਰਾਦਿਕੈਃ, ਚੇਤੋ ਵਿਕ੍ਰਿਯਾਂ ਨਯਤਿ ਵਿਕਤਂ ਕਰੋਤਿ| ਯੇਨ ਗੁਣੇਨ ਮਦ੍ਯਸ੍ਯ ਓਜੋਗੁਣਕ੍ਸੋਭੋ ਭਵਤਿ ਤਦਾਹ- ਗੁਰੁਤ੍ਵਂ ਲਾਘਵਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਚਾਸ਼ੁਭਾਵਨਾਦਿਤਿ ਪ੍ਰਸਾਦਾਖ੍ਯਗੁਣਮਾਸ਼ੁਗਤ੍ਵਾਦ੍ਧਨ੍ਤਿ; ਆਸ਼ੁਗਤ੍ਵਂ ਚ ਯਦ੍ਯਪਿ ਪ੍ਰਸਾਦਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਨ ਭਵਤਿ, ਤਥਾਪਿ ਮਦ੍ਯਮੇਵ ਪ੍ਰਤਿਕੂਲਤਯਾ ਓਜਃਪ੍ਰਸਾਦਂ ਹਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰਾਸ਼ੁਗੁਣ ਆਹਨਨੇ ਵ੍ਯਾਪ੍ਰਿਯਤ ਇਤਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਵ੍ਯਵਾਯਿਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਥਿਰਤ੍ਵਮਿਤਿ ਵ੍ਯਵਾਯਿਤ੍ਵਂ ਵ੍ਯਾਪਕਤ੍ਵਂ, ਤਚ੍ਚ ਸ੍ਥਿਰਤ੍ਵਂ ਤਦ੍ਵਿਪਰੀਤਤ੍ਵਾਦੇਵ ਹਨ੍ਤਿ; ਆਸ਼ੁਗਤ੍ਵਵ੍ਯਵਾਯਿਤ੍ਵਯੋਸ਼੍ਚਾਯਂ ਵਿਸ਼ੇਸਃ- ਯਦਾਸ਼ੁਗਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਗਚ੍ਛਤਿ, ਵ੍ਯਵਾਯਿ ਤੁ ਸਰ੍ਵਵ੍ਯਾਪਕਮ੍| ਵਿਕਾਸਿਤ੍ਵਂ ਵਿਕਸਨਸ਼ੀਲਤ੍ਵਂ ਸਰਤ੍ਵਮਿਤਿ ਯਾਵਤ੍; ਤਚ੍ਚ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਵਿਪਰੀਤਤ੍ਵਾਦੇਵ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਤਾਂ ਹਨ੍ਤਿ| ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਤਾ ਘਨਤਾ| ਏਤੇ ਵਿਕਾਸਿਤ੍ਵਾਸ਼ੁਗਤ੍ਵਾਦਯੋ ਗੁਣਾ ਯਦ੍ਯਪਿ ਵਿਂਸ਼ਤਿਗੁਣਗਣਨਾਯਾਂ ਨ ਪਠਿਤਾਸ੍ਤਥਾਪ੍ਯਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਤ੍ਵਾਦ੍ਗੁਣਾਨਾਮੇਸਾਮਪਿ ਗੁਣਤ੍ਵਂ ਸਿਦ੍ਧਂ; ਯੇ ਤੁ ਤਤ੍ਰ ਪਠਿਤਾਸ੍ਤੇ ਤਾਵਦਾਵਿਸ੍ਕਤਤਮਾ ਜ੍ਞੇਯਾਃ| ਆਸ਼੍ਰਯੋਪਘਾਤਾਦਾਸ਼੍ਰਿਤੋਪਘਾਤੋ ਭਵਤੀਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਸਤ੍ਤ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਚ ਓਜ ਆਸ਼੍ਰਯਃ, ਓਜ ਉਪਕਾਰ੍ਯਮ੍; ਯਥਾ- ਰਾਜਾਸ਼੍ਰਿਤਃ ਪੁਰੁਸਃ| ਰਸਵਾਤੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਰਸਵਾਤਾਦਿਵਹਾਨਾਂ ਦਸ਼ਧਮਨੀਨਾਂ ਹਦਯਂ ਸ੍ਥਾਨਂ, ਰਸਵਹਾ ਏਵ ਯਾ ਦਸ਼ ਧਮਨ੍ਯੋ ਹਦਯਾਸ਼੍ਰਯਾ ਉਕ੍ਤਾਸ੍ਤਾ ਏਵ ਵਾਤਾਦਿਵਹਾਃ| ਯਦੁਕ੍ਤਂ “ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾਂ ਸਰ੍ਵਸ਼ਰੀਰਚਰਾਣਾਂ ਸਰ੍ਵਾਣਿ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸ੍ਯਯਨਭੂਤਾਨਿ” (ਵਿ.ਅ.੫) ਇਤਿ; ਰਕ੍ਤਾਦੀਨਾਂ ਤੁ ਸਰ੍ਵਸ਼ਰੀਰਚਰਾਣਾਮਪਿ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਹਦਯਂ ਸ੍ਥਾਨਮੁਕ੍ਤਂ- “ਸਡਙ੍ਗਮਙ੍ਗਂ ਵਿਜ੍ਞਾਨਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣ੍ਯਰ੍ਥਪਞ੍ਚਕਮ੍| ਆਤ੍ਮਾ ਚ ਸਗੁਣਸ਼੍ਚੇਤਸ਼੍ਚਿਨ੍ਤ੍ਯਂ ਚ ਹਦਿ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤਮ੍” (ਸੂ.ਅ.੩੦) ਇਤਿ| ਧਾਤਵ ਇਤਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਬੁਦ੍ਧੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਦਯਃ||੨੯-੩੬||
Adhikarana 10 (37-38) · Śloka 38
ਓਜਸ੍ਯਵਿਹਤੇ ਪੂਰ੍ਵੋ ਹਦਿ ਚ ਪ੍ਰਤਿਬੋਧਿਤੇ| ਮਧ੍ਯਮੋ ਵਿਹਤੇਲ੍ਪੇ ਚ ਵਿਹਤੇ ਤੂਤ੍ਤਮੋ ਮਦਃ||੩੭|| ਨੈਵਂ ਵਿਘਾਤਂ ਜਨਯੇਨ੍ਮਦ੍ਯਂ ਪੈਸ੍ਟਿਕਮੋਜਸਃ| ਵਿਕਾਸ਼ਿਰੂਕ੍ਸਵਿਸ਼ਦਾ ਗੁਣਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਹਿ ਨੋਲ੍ਬਣਾਃ||੩੮||
ओजस्यविहते पूर्वो हृदि च प्रतिबोधिते| मध्यमो विहतेऽल्पे च विहते तूत्तमो मदः||३७|| नैवं विघातं जनयेन्मद्यं पैष्टिकमोजसः| विकाशिरूक्षविशदा गुणास्तत्र हि नोल्बणाः||३८||
🔊 Audio coming soon
ਮਦ੍ਯਂ ਚੇਤੋ ਵਿਕ੍ਰਿਯਾਂ ਨਯਤੀਤ੍ਯੁਤ੍ਸਰ੍ਗਵਿਧੇਃ ਪ੍ਰਥਮਮਦੇਪਵਾਦਮਾਹ- ਓਜਸ੍ਯਵਿਹਤੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਹਦਯਾਸ਼੍ਰਿਤਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦੌ ਪ੍ਰਤਿਬੋਧਿਤੇ, ਹਦਯਸ਼ਬ੍ਦੇਨੇਹ ਤਤ੍ਸ੍ਥੋਪਚਾਰਾਦ੍ਧਦਯਾਸ਼੍ਰਿਤਾ ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦਯੋਭਿਧੀਯਨ੍ਤੇ, ਯਥਾ- ਮਞ੍ਚਾਃ ਕ੍ਰੋਸ਼ਨ੍ਤੀਤਿ; ਬੁਦ੍ਧ੍ਯਾਦਿਬੋਧਨਂ ਪ੍ਰਥਮਮਦਕਾਰ੍ਯਂ ਮਦ੍ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਭਾਵਾਤ੍| ਮਧ੍ਯਮੋਤ੍ਤਮਮਦੋਪਪਤ੍ਤਿਸਾਮਗ੍ਰੀਮਾਹ- ਮਧ੍ਯਮ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਹਤੇ ਇਤਿ ਵਿਘਾਤੇ; ਓਜਸਃ ਅਲ੍ਪੇ ਵਿਘਾਤੇ ਮਧ੍ਯਮੋ ਮਦੋ ਭਵਤਿ| ਵਿਹਤੇ ਇਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਹਤੇ, ਉਤ੍ਤਮ ਇਤਿ ਤਤੀਯਃ||੩੭-੩੮||
Adhikarana 11 (39-40) · Śloka 40
ਹਦਿ ਮਦ੍ਯਗੁਣਾਵਿਸ੍ਟੇ ਹਰ੍ਸਸ੍ਤਰ੍ਸੋ ਰਤਿਃ ਸੁਖਮ੍| ਵਿਕਾਰਾਸ਼੍ਚ ਯਥਾਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਚਿਤ੍ਰਾ ਰਾਜਸਤਾਮਸਾਃ||੩੯|| ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਮੋਹਨਿਦ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਮਦ੍ਯਸ੍ਯਾਤਿਨਿਸੇਵਣਾਤ੍| ਸ ਮਦ੍ਯਵਿਭ੍ਰਮੋ ਨਾਮ੍ਨਾ ‘ਮਦ’ ਇਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ||੪੦||
हृदि मद्यगुणाविष्टे हर्षस्तर्षो रतिः सुखम्| विकाराश्च यथासत्त्वं चित्रा राजसतामसाः||३९|| जायन्ते मोहनिद्रान्ता मद्यस्यातिनिषेवणात्| स मद्यविभ्रमो नाम्ना ‘मद’ इत्यभिधीयते||४०||
🔊 Audio coming soon
ਹਦੀਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਮਦਲਕ੍ਸਣਮਾਹ| ਤਰ੍ਸਃ ਅਭਿਲਾਸਃ| ਯਥਾਸਤ੍ਤ੍ਵਮਿਤਿ ਪ੍ਰਕਤ੍ਯਾ ਰਾਜਸੇ ਸਤ੍ਤ੍ਵੇ ਰਾਜਸਾਃ, ਤਾਮਸੇ ਚ ਤਾਮਸਾਃ| ਚਿਤ੍ਰਾ ਇਤਿ ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰਾਃ| ਮੋਹਨਿਦ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਇਤਿ ਮੋਹਨਿਦ੍ਰਾਵਸਾਨਾਃ||੩੯-੪੦||
Adhikarana 12 (41-51) · Śloka 51
ਪੀਯਮਾਨਸ੍ਯ ਮਦ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਮਦਾਃ| ਪ੍ਰਥਮੋ ਮਧ੍ਯਮੋਨ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਚ ਲਕ੍ਸਣੈਸ੍ਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ੍ਮਹੇ||੪੧|| ਪ੍ਰਹਰ੍ਸਣਃ ਪ੍ਰੀਤਿਕਰਃ ਪਾਨਾਨ੍ਨਗੁਣਦਰ੍ਸ਼ਕਃ| ਵਾਦ੍ਯਗੀਤਪ੍ਰਹਾਸਾਨਾਂ ਕਥਾਨਾਂ ਚ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਕਃ||੪੨|| ਨ ਚ ਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ਮਤਿਹਰੋ ਵਿਸਯੇਸੁ ਨ ਚਾਕ੍ਸਮਃ| ਸੁਖਨਿਦ੍ਰਾਪ੍ਰਬੋਧਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਥਮਃ ਸੁਖਦੋ ਮਦਃ||੪੩|| ਮੁਹੁਃ ਸ੍ਮਤਿਰ੍ਮੁਹੁਰ੍ਮੋਹੋ()ਵ੍ਯਕ੍ਤਾ ਸਜ੍ਜਤਿ ਵਾਙ੍ਮੁਹੁਃ| ਯੁਕ੍ਤਾਯੁਕ੍ਤਪ੍ਰਲਾਪਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਚਲਾਯਨਮੇਵ ਚ||੪੪|| ਸ੍ਥਾਨਪਾਨਾਨ੍ਨਸਾਙ੍ਕਥ੍ਯਯੋਜਨਾ ਸਵਿਪਰ੍ਯਯਾ| ਲਿਙ੍ਗਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ ਜਾਨੀਯਾਦਾਵਿਸ੍ਟੇ ਮਧ੍ਯਮੇ ਮਦੇ||੪੫|| ਮਧ੍ਯਮਂ ਮਦਮੁਤ੍ਕ੍ਰਮ੍ਯ ਮਦਮਾਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਚੋਤ੍ਤਮਮ੍| ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਨਾਸ਼ੁਭਂ ਕੁਰ੍ਯੁਰ੍ਨਰਾ ਰਾਜਸਤਾਮਸਾਃ||੪੬|| ਕੋ ਮਦਂ ਤਾਦਸ਼ਂ ਵਿਦ੍ਵਾਨੁਨ੍ਮਾਦਮਿਵ ਦਾਰੁਣਮ੍| ਗਚ੍ਛੇਦਧ੍ਵਾਨਮਸ੍ਵਨ੍ਤਂ ਬਹੁਦੋਸਮਿਵਾਧ੍ਵਗਃ||੪੭|| ਤਤੀਯਂ ਤੁ ਮਦਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਭਗ੍ਨਦਾਰ੍ਵਿਵ ਨਿਸ੍ਕ੍ਰਿਯਃ| ਮਦਮੋਹਾਵਤਮਨਾ ਜੀਵਨ੍ਨਪਿ ਮਤੈਃ ਸਮਃ||੪੮|| ਰਮਣੀਯਾਨ੍ ਸ ਵਿਸਯਾਨ੍ਨ ਵੇਤ੍ਤਿ ਨ ਸੁਹਜ੍ਜਨਮ੍| ਯਦਰ੍ਥਂ ਪੀਯਤੇ ਮਦ੍ਯਂ ਰਤਿਂ ਤਾਂ ਚ ਨ ਵਿਨ੍ਦਤਿ||੪੯|| ਕਾਰ੍ਯਾਕਾਰ੍ਯਂ ਸੁਖਂ ਦੁਃਖਂ ਲੋਕੇ ਯਚ੍ਚ ਹਿਤਾਹਿਤਮ੍| ਯਦਵਸ੍ਥੋ ਨ ਜਾਨਾਤਿ ਕੋਵਸ੍ਥਾਂ ਤਾਂ ਵ੍ਰਜੇਦ੍ਬੁਧਃ||੫੦|| ਸ ਦੂਸ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਨਿਨ੍ਦ੍ਯਸ਼੍ਚਾਗ੍ਰਾਹ੍ਯ ਏਵ ਚ| ਵ੍ਯਸਨਿਤ੍ਵਾਦੁਦਰ੍ਕੇ ਚ ਸ ਦੁਃਖਂ ਵ੍ਯਾਧਿਮਸ਼੍ਨੁਤੇ||੫੧||
पीयमानस्य मद्यस्य विज्ञातव्यास्त्रयो मदाः| प्रथमो मध्यमोऽन्त्यश्च लक्षणैस्तान् प्रचक्ष्महे||४१|| प्रहर्षणः प्रीतिकरः पानान्नगुणदर्शकः| वाद्यगीतप्रहासानां कथानां च प्रवर्तकः||४२|| न च बुद्धिस्मृतिहरो विषयेषु न चाक्षमः| सुखनिद्राप्रबोधश्च प्रथमः सुखदो मदः||४३|| मुहुः स्मृतिर्मुहुर्मोहो(ऽ)व्यक्ता सज्जति वाङ्मुहुः| युक्तायुक्तप्रलापश्च प्रचलायनमेव च||४४|| स्थानपानान्नसाङ्कथ्ययोजना सविपर्यया| लिङ्गान्येतानि जानीयादाविष्टे मध्यमे मदे||४५|| मध्यमं मदमुत्क्रम्य मदमाप्राप्य चोत्तमम्| न किञ्चिन्नाशुभं कुर्युर्नरा राजसतामसाः||४६|| को मदं तादृशं विद्वानुन्मादमिव दारुणम्| गच्छेदध्वानमस्वन्तं बहुदोषमिवाध्वगः||४७|| तृतीयं तु मदं प्राप्य भग्नदार्विव निष्क्रियः| मदमोहावृतमना जीवन्नपि मृतैः समः||४८|| रमणीयान् स विषयान्न वेत्ति न सुहृज्जनम्| यदर्थं पीयते मद्यं रतिं तां च न विन्दति||४९|| कार्याकार्यं सुखं दुःखं लोके यच्च हिताहितम्| यदवस्थो न जानाति कोऽवस्थां तां व्रजेद्बुधः||५०|| स दूष्यः सर्वभूतानां निन्द्यश्चाग्राह्य एव च| व्यसनित्वादुदर्के च स दुःखं व्याधिमश्नुते||५१||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਥਮਾਦਿਮਦਾਨਾਂ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਪ੍ਰਹਰ੍ਸਣ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਾਨਾਨ੍ਨਗੁਣਦਰ੍ਸ਼ਕ ਇਤਿ ਪਾਨਾਨ੍ਨਗੁਣਾਨ੍ ਸਮ੍ਯਗ੍ਬੋਧਯਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵਿਸਯੇਸ੍ਵਿਤਿ ਵਿਸਯਸੇਵਾਸੁ, ਨ ਚਾਕ੍ਸਮ ਇਤਿ ਨਾਕ੍ਸਮਤਾਕਰ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯੁਕ੍ਤਾਯੁਕ੍ਤਪ੍ਰਲਾਪ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਦ੍ਧਾਸਮ੍ਬਦ੍ਧਵਚਨਃ| ਪ੍ਰਚਲਾਯਨਂ ਘੂਰ੍ਣਨਮ੍| ਯੋਜਨਾ ਸਵਿਪਰ੍ਯਯੇਤਿ ਸ੍ਥਾਨਾਦੀਨਾਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਜਨਾ ਕਦਾਚਿਦ੍ਭਵਤਿ, ਕਦਾਚਿਚ੍ਚ ਸ੍ਥਾਨਾਦਿਯੋਜਨਾਵਿਪਰ੍ਯਯੋਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਜਨਾਰੂਪੋ ਭਵਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਮਧ੍ਯਮਂ ਮਦਮੁਤ੍ਕ੍ਰਮ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਤ੍ਰਿਵਿਧੋ ਮਦ ਉਕ੍ਤਃ, ਤਥਾਪਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯਮਦਾਵਸਾਨੇ ਤਤੀਯਮਦਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤ੍ਯਵਸ੍ਥਾਯਾ ਏਵ ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਨਿਨ੍ਦ੍ਯਤਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ ਤਤੀਯਮਦਸ੍ਯਾਤ੍ਯਨ੍ਤਨਿਨ੍ਦ੍ਯਤਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ; ਯੇਨ ਤਸ੍ਯ ਤਤੀਯਮਦਸ੍ਯ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਵਸ੍ਥੈਵ ਸਰ੍ਵਾਸ਼ੁਭਕਰਣਾਦਿਹੇਤੁਤਯਾ ਨਿਤਾਨ੍ਤਂ ਨਿਨ੍ਦ੍ਯੇਤਿ ਭਾਵਃ| ਇਯਂ ਚ ਮਧ੍ਯਮਦਾਤਿਕ੍ਰਮਤਤੀਯਮਦਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਸ਼ਬ੍ਦਾਭਿਧੇਯਾਪ੍ਯਵਸ੍ਥਾ ਮਧ੍ਯਮਮਦਾਨ੍ਤਤਤੀਯਮਦਾਦ੍ਯਰੂਪਾਵਸ੍ਥਾਭਿਧਾਯਿਕੈਵ; ਯਥਾ- “ਕੁਮ੍ਭਮੀਨਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਯਦਾ ਚਰਤਿ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਾ” ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਮਧ੍ਯੇਪਦੇਨ ਕੁਮ੍ਭਾਨ੍ਤਮੀਨਾਦਿਰੇਵੋਚ੍ਯਤੇ, ਪਰਮਾਰ੍ਥਤਸ੍ਤਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯਸ੍ਯਾਭਾਵਾਤ੍; ਤਥੇਹਾਪਿ ਪਰਮਾਰ੍ਥਤੋਨ੍ਯਮਦਕਾਲਾਭਾਵਾਦ੍ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾਨ੍ਤਤਤੀਯਮਦਾਦ੍ਯਭਿਧਾਨਮੇਵਾਤ੍ਰ ਤਤੀਯਮਦਾਤ੍ਯਰ੍ਥਨਿਨ੍ਦਾਰ੍ਥਂ, ਨ ਚਤੁਰ੍ਥਮਦੋਪਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍| ਅਸ੍ਵਨ੍ਤਮਿਤਿ ਅਸ਼ੋਭਨਾਨ੍ਤਮ੍| ਭਗ੍ਨਦਾਰ੍ਵਿਵੇਤਿ ਭਗ੍ਨਵਕ੍ਸ ਇਵ ਪਤਿਤਸ੍ਤਿਸ੍ਠਤਿ| ਉਦਰ੍ਕਮ੍ ਉਤ੍ਤਰਕਾਲਮ੍| ਸ ਦੁਃਖਂ ਵ੍ਯਾਧਿਮਿਤਿ ਮਦਾਤ੍ਯਯਮ੍||੪੧-੫੧||
Adhikarana 13 (52-60) · Śloka 60
ਪ੍ਰੇਤ੍ਯ ਚੇਹ ਚ ਯਚ੍ਛ੍ਰੇਯਃ ਸ਼੍ਰੇਯੋ ਮੋਕ੍ਸੇ ਚ ਯਤ੍ ਪਰਮ੍| ਮਨਃਸਮਾਧੌ ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਮਾਯਤ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਦੇਹਿਨਾਮ੍||੫੨|| ਮਦ੍ਯੇਨ ਮਨਸਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਸਙ੍ਕ੍ਸੋਭਃ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਮਹਾਨ੍| ਮਹਾਮਾਰੁਤਵੇਗੇਨ ਤਟਸ੍ਥਸ੍ਯੇਵ ਸ਼ਾਖਿਨਃ||੫੩|| ਮਦ੍ਯਪ੍ਰਸਙ੍ਗਂ ਤਂ ਚਾਜ੍ਞਾ ਮਹਾਦੋਸਂ ਮਹਾਗਦਮ੍| ਸੁਖਮਿਤ੍ਯਧਿਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਰਜੋਮੋਹਪਰਾਜਿਤਾਃ||੫੪|| ਮਦ੍ਯੋਪਹਤਵਿਜ੍ਞਾਨਾ ਵਿਯੁਕ੍ਤਾਃ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕੈਰ੍ਗੁਣੈਃ| ਸ਼੍ਰੇਯੋਭਿਰ੍ਵਿਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਮਦਾਨ੍ਧਾ ਮਦਲਾਲਸਾਃ||੫੫|| ਮਦ੍ਯੇ ਮੋਹੋ ਭਯਂ ਸ਼ੋਕਃ ਕ੍ਰੋਧੋ ਮਤ੍ਯੁਸ਼੍ਚ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤਃ| ਸੋਨ੍ਮਾਦਮਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਾਃ ਸਾਪਸ੍ਮਾਰਾਪਤਾਨਕਾਃ||੫੬|| ਯਤ੍ਰੈਕਃ ਸ੍ਮਤਿਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਮਸਾਧੁਵਤ੍| ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਮਦ੍ਯਦੋਸਜ੍ਞਾ ਮਦ੍ਯਂ ਗਰ੍ਹਨ੍ਤਿ ਯਤ੍ਨਤਃ||੫੭|| ਸਤ੍ਯਮੇਤੇ ਮਹਾਦੋਸਾ ਮਦ੍ਯਸ੍ਯੋਕ੍ਤਾ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ| ਅਹਿਤਸ੍ਯਾਤਿਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਪੀਤਸ੍ਯ ਵਿਧਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍||੫੮|| ਕਿਨ੍ਤੁ ਮਦ੍ਯਂ ਸ੍ਵਭਾਵੇਨ ਯਥੈਵਾਨ੍ਨਂ ਤਥਾ ਸ੍ਮਤਮ੍| ਅਯੁਕ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤਂ ਰੋਗਾਯ ਯੁਕ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤਂ ਯਥਾਮਤਮ੍||੫੯|| ਪ੍ਰਾਣਾਃ ਪ੍ਰਾਣਭਤਾਮਨ੍ਨਂ ਤਦਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਨਿਹਨ੍ਤ੍ਯਸੂਨ੍| ਵਿਸਂ ਪ੍ਰਾਣਹਰਂ ਤਚ੍ਚ ਯੁਕ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤਂ ਰਸਾਯਨਮ੍||੬੦||
प्रेत्य चेह च यच्छ्रेयः श्रेयो मोक्षे च यत् परम्| मनःसमाधौ तत् सर्वमायत्तं सर्वदेहिनाम्||५२|| मद्येन मनसश्चास्य सङ्क्षोभः क्रियते महान्| महामारुतवेगेन तटस्थस्येव शाखिनः||५३|| मद्यप्रसङ्गं तं चाज्ञा महादोषं महागदम्| सुखमित्यधिगच्छन्ति रजोमोहपराजिताः||५४|| मद्योपहतविज्ञाना वियुक्ताः सात्त्विकैर्गुणैः| श्रेयोभिर्विप्रयुज्यन्ते मदान्धा मदलालसाः||५५|| मद्ये मोहो भयं शोकः क्रोधो मृत्युश्च संश्रितः| सोन्मादमदमूर्च्छायाः सापस्मारापतानकाः||५६|| यत्रैकः स्मृतिविभ्रंशस्तत्र सर्वमसाधुवत्| इत्येवं मद्यदोषज्ञा मद्यं गर्हन्ति यत्नतः||५७|| सत्यमेते महादोषा मद्यस्योक्ता न संशयः| अहितस्यातिमात्रस्य पीतस्य विधिवर्जितम्||५८|| किन्तु मद्यं स्वभावेन यथैवान्नं तथा स्मृतम्| अयुक्तियुक्तं रोगाय युक्तियुक्तं यथाऽमृतम्||५९|| प्राणाः प्राणभृतामन्नं तदयुक्त्या निहन्त्यसून्| विषं प्राणहरं तच्च युक्तियुक्तं रसायनम्||६०||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰੇਤ੍ਯ ਚੇਹੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਏਕੀਯਮਤਂ ਮਦ੍ਯਨਿਨ੍ਦਕਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਪ੍ਰੇਤ੍ਯੇਤਿ ਜਨ੍ਮਾਨ੍ਤਰੇ| ਤਟਸ੍ਥਸ੍ਯੇਤਿ ਵਚਨੇਨ ਵਾਤਾਕ੍ਸੋਭ੍ਯਤਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਸਤ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸ੍ਵਮਤਮਾਹ| ਏਤੇ ਦੋਸਾਃ ਮਦ੍ਯਸ੍ਯੈਕੀਯਮਤੋਕ੍ਤਾ ਅਹਿਤਾਦਿਧਰ੍ਮਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯੈਵ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਨ ਹਿਤਾਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਵਿਧਿਪੀਤਸ੍ਯੇਤਿ ਭਾਵਃ| ਵਿਧਿਵਰ੍ਜਿਤਮਿਤਿ ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍| ਮਦ੍ਯਸ੍ਯਾਨ੍ਨਸਾਰੂਪ੍ਯਦਰ੍ਸ਼ਨੇਨ ਵਿਧਿਵਦੁਪਯੋਗੇ ਗੁਣਵਤ੍ਤਾਮਵਿਧ੍ਯੁਪਯੋਗੇ ਚ ਦੋਸਵਤ੍ਤਾਮਾਹ- ਕਿਨ੍ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਦੇਸ਼ਕਾਲਮਾਤ੍ਰਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾ ਯੋਜਨਯਾ ਯੁਕ੍ਤਂ ਸ਼ੁਭਮ੍, ਅਸ਼ੁਭਂ ਚਾਯੁਕ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਯੁਕ੍ਤੇਰਨ੍ਵਯਵ੍ਯਤਿਰੇਕਾਭ੍ਯਾਂ ਕਾਰ੍ਯਮਾਹ- ਪ੍ਰਾਣਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਾਣਹੇਤੁਤ੍ਵਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਣਾਃ| ਅਯੁਕ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤਮਿਤਿ ਅਵਿਧਿਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਯੁਕ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤਂ ਰਸਾਯਨਮਿਤਿ ਯਥਾ “ਵਿਸਸ੍ਯ ਤੁ ਤਿਲਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍” (ਚਿ.ਅ.੧) ਇਤ੍ਯਾਦਿਪ੍ਰਯੋਗੇ ਤਿਲਮਾਨਸ੍ਯ ਰਸਾਯਨਤ੍ਵਂ, ਤਥਾ ਜ੍ਞੇਯਮ੍||੫੨-੬੦||
Adhikarana 14 (61) · Śloka 61
ਹਰ੍ਸਮੂਰ੍ਜਂ ਮੁਦਂ ਪੁਸ੍ਟਿਮਾਰੋਗ੍ਯਂ ਪੌਰੁਸਂ ਪਰਮ੍ | ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪੀਤਂ ਕਰੋਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਮਦ੍ਯਂ ਸੁਖਮਦਪ੍ਰਦਮ੍||੬੧||
हर्षमूर्जं मुदं पुष्टिमारोग्यं पौरुषं परम् | युक्त्या पीतं करोत्याशु मद्यं सुखमदप्रदम्||६१||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਧਿਪੀਤਮਦ੍ਯਗੁਣਾਨਾਹ- ਹਰ੍ਸਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਹਰ੍ਸਮ੍ ਉਤ੍ਸਾਹਂ ਕਾਯਿਕਮ੍| ਮੁਦਮਿਤਿ ਮਨਃਸਨ੍ਤੋਸਮ੍| ਪੌਰੁਸਮਿਤਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮ੍| ਆਸ਼੍ਵਿਤਿ ਵਚਨੇਨ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਹਰ੍ਸਾਦੀਨਿ ਕਰੋਤਿ ਨ ਪਰਿਣਾਮਂ ਯਾਵਦਪੇਕ੍ਸਤੇ| ਸੁਖਮਦਪ੍ਰਦਮਿਤਿ ਸੁਖਪ੍ਰਦਮਦਂ, ਪ੍ਰਥਮਂ ਮਦਮਿਤਿ ਯਾਵਤ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਮਦਸੁਖਪ੍ਰਦਮ੍’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤਤ੍ਰਾਪਿ ਮਦਸੁਖਂ ਪ੍ਰਥਮਮਦਾਰਮ੍ਭ ਏਵ||੬੧||
Adhikarana 15 (62-67) · Śloka 67
ਰੋਚਨਂ ਦੀਪਨਂ ਹਦ੍ਯਂ ਸ੍ਵਰਵਰ੍ਣਪ੍ਰਸਾਦਨਮ੍| ਪ੍ਰੀਣਨਂ ਬਂਹਣਂ ਬਲ੍ਯਂ ਭਯਸ਼ੋਕਸ਼੍ਰਮਾਪਹਮ੍||੬੨|| ਸ੍ਵਾਪਨਂ ਨਸ੍ਟਨਿਦ੍ਰਾਣਾਂ ਮੂਕਾਨਾਂ ਵਾਗ੍ਵਿਬੋਧਨਮ੍| ਬੋਧਨਂ ਚਾਤਿਨਿਦ੍ਰਾਣਾਂ ਵਿਬਦ੍ਧਾਨਾਂ ਵਿਬਨ੍ਧਨੁਤ੍||੬੩|| ਵਧਬਨ੍ਧਪਰਿਕ੍ਲੇਸ਼ਦੁਃਖਾਨਾਂ ਚਾਪ੍ਯਬੋਧਨਮ੍| ਮਦ੍ਯੋਤ੍ਥਾਨਾਂ ਚ ਰੋਗਾਣਾਂ ਮਦ੍ਯਮੇਵ ਪ੍ਰਬਾਧਕਮ੍||੬੪|| ਰਤਿਰ੍ਵਿਸਯਸਂਯੋਗੇ ਪ੍ਰੀਤਿਸਂਯੋਗਵਰ੍ਧਨਮ੍| ਅਪਿ ਪ੍ਰਵਯਸਾਂ ਮਦ੍ਯਮੁਤ੍ਸਵਾਮੋਦਕਾਰਕਮ੍||੬੫|| ਪਞ੍ਚਸ੍ਵਰ੍ਥੇਸੁ ਕਾਨ੍ਤੇਸੁ ਯਾ ਰਤਿਃ ਪ੍ਰਥਮੇ ਮਦੇ| ਯੂਨਾਂ ਵਾ ਸ੍ਥਵਿਰਾਣਾਂ ਵਾ ਤਸ੍ਯ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯੁਪਮਾ ਭੁਵਿ||੬੬|| ਬਹੁਦੁਃਖਹਤਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਸ਼ੋਕੇਨੋਪਹਤਸ੍ਯ ਚ| ਵਿਸ਼੍ਰਾਮੋ ਜੀਵਲੋਕਸ੍ਯ ਮਦ੍ਯਂ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਨਿਸੇਵਿਤਮ੍||੬੭||
रोचनं दीपनं हृद्यं स्वरवर्णप्रसादनम्| प्रीणनं बृंहणं बल्यं भयशोकश्रमापहम्||६२|| स्वापनं नष्टनिद्राणां मूकानां वाग्विबोधनम्| बोधनं चातिनिद्राणां विबद्धानां विबन्धनुत्||६३|| वधबन्धपरिक्लेशदुःखानां चाप्यबोधनम्| मद्योत्थानां च रोगाणां मद्यमेव प्रबाधकम्||६४|| रतिर्विषयसंयोगे प्रीतिसंयोगवर्धनम्| अपि प्रवयसां मद्यमुत्सवामोदकारकम्||६५|| पञ्चस्वर्थेषु कान्तेषु या रतिः प्रथमे मदे| यूनां वा स्थविराणां वा तस्य नास्त्युपमा भुवि||६६|| बहुदुःखहतस्यास्य शोकेनोपहतस्य च| विश्रामो जीवलोकस्य मद्यं युक्त्या निषेवितम्||६७||
🔊 Audio coming soon
ਰੋਚਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਮਦ੍ਯਗੁਣਾਨਾਹ| ਸ੍ਵਾਪਨਂ ਨਸ੍ਟਨਿਦ੍ਰਾਣਾਂ ਤਥਾ ਬੋਧਨਂ ਚਾਤਿਨਿਦ੍ਰਾਣਾਮਿਤਿ ਕਾਰ੍ਯਦ੍ਵਯਕਰਣਮੁਚਿਤਨਿਦ੍ਰਾਕਰਤ੍ਵਪ੍ਰਭਾਵਾਦੇਵ; ਕਿਂਵਾ ਨਸ੍ਟਨਿਦ੍ਰਾਣਾਂ ਨਿਦ੍ਰਾਭਿਘਾਤਹੇਤ੍ਵਤਿਚਿਨ੍ਤਨਾਦਿਵਿਸ੍ਮਾਰਕਤਯਾ ਨਿਦ੍ਰਾਕਰਂ ਭਵਤਿ, ਅਤਿਨਿਦ੍ਰਾਣਾਂ ਨਿਦ੍ਰਾਹੇਤੁਮਨੋਵਹਸ੍ਰੋਤੋਰੋਧਾਦਿਹਨ੍ਤਤਯਾ ਪ੍ਰਬੋਧਕਂ ਭਵਤੀਤਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਮਦ੍ਯੋਤ੍ਥਾਨਾਂ ਚ ਰੋਗਾਣਾਂ ਮਦ੍ਯਮੇਵ ਪ੍ਰਬਾਧਕਮਿਤਿ ਹੇਤੁਵਿਪਰੀਤਾਰ੍ਥਕਾਰਿਤਾਪ੍ਰਭਾਵਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਰਤਿਰਿਤਿ ਰਤਿਕਾਰਕਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵਿਸਯਸਂਯੋਗੇ ਪ੍ਰੀਤਿਸਂਯੋਗਵਰ੍ਧਨਮਿਤਿ ਵਿਸਯਾਣਾਂ ਸ਼ਬ੍ਦਾਦੀਨਾਂ ਸਂਯੋਗੇ ਪ੍ਰੀਤਿਂ ਸਂਯੋਗਂ ਚ ਵਰ੍ਧਯਤਿ; ਪੀਤਮਦ੍ਯੋ ਯਦਾ ਵਿਸਯੈਃ ਸ਼ਬ੍ਦਾਦਿਭਿਃ ਸਂਯੁਜ੍ਯਤੇ ਤਦਾ ਤੇਸ੍ਵਪਿ ਪ੍ਰੀਤਿਮਾਨ੍ ਭਵਤਿ, ਪ੍ਰੀਤਸ਼੍ਚ ਸੁਖਾਕਾਙ੍ਕ੍ਸੀ ਸਨ੍ ਪੁਨਸ੍ਤੇਸੁ ਸਂਯੁਜ੍ਯਤੇ| ਪ੍ਰਵਯਸਾਮਿਤਿ ਵਦ੍ਧਾਨਾਮ੍| ਉਤ੍ਸਵਃ ਔਤ੍ਸੁਕ੍ਯਂ ਵਿਸਯਾਭਿਲਾਸ ਇਤਿ ਯਾਵਤ੍, ਆਮੋਦੋ ਹਰ੍ਸਃ| ਨਨੁ ਵਿਸਯੇ ਸ੍ਵਭਾਵਾਦੇਵ ਪ੍ਰੀਤਿਰ੍ਭਵਤਿ, ਤਤ੍ ਕਿਂ ਮਦ੍ਯੇਨ ਕ੍ਰਿਯਤੇ? ਇਤ੍ਯਾਸ਼ਙ੍ਕ੍ਯ ਪ੍ਰਥਮਮਦਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਰਤਿਕਰ੍ਤਤ੍ਵਮਾਹ- ਪਞ੍ਚਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਰਤਿਸ਼੍ਚੇਹ ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਸੁਖਜਨਕਤ੍ਵਾਦੇਵੋਪਾਦੇਯੇਤਿ ਵਿਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਵਿਸ਼੍ਰਾਮ ਇਤਿ ਦੁਃਖਾਰ੍ਤਵਿਸ਼੍ਰਾਮਹੇਤੁਃ| ਜੀਵਲੋਕ ਇਤਿ ਜੀਵਮਾਨਲੋਕਃ ||੬੨-੬੭||
Adhikarana 16 (68-73) · Śloka 73
ਅਨ੍ਨਪਾਨਵਯੋਵ੍ਯਾਧਿਬਲਕਾਲਤ੍ਰਿਕਾਣਿ ਸਟ੍| ਤ੍ਰੀਨ੍ਦੋਸਾਂਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਮਦ੍ਯਂ ਪਿਬੇਤ੍ਸਦਾ||੬੮|| ਤੇਸਾਂ ਤ੍ਰਿਕਾਣਾਮਸ੍ਟਾਨਾਂ ਯੋਜਨਾ ਯੁਕ੍ਤਿਰੁਚ੍ਯਤੇ| ਯਯਾ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪਿਬਨ੍ਮਦ੍ਯਂ ਮਦ੍ਯਦੋਸੈਰ੍ਨ ਯੁਜ੍ਯਤੇ||੬੯|| ਮਦ੍ਯਸ੍ਯ ਚ ਗੁਣਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਯਥੋਕ੍ਤਾਨ੍ ਸ ਸਮਸ਼੍ਨੁਤੇ| ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਯੋਰਪੀਡਾਯੈ ਨਰਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਗੁਣੋਚ੍ਛ੍ਰਿਤਃ||੭੦|| ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਿ ਤੁ ਪ੍ਰਬੁਧ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਃ ਪ੍ਰਥਮੇ ਮਦੇ| ਦ੍ਵਿਤੀਯੇਵ੍ਯਕ੍ਤਤਾਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਮਧ੍ਯੇ ਚੋਤ੍ਤਮਮਧ੍ਯਯੋਃ||੭੧|| ਸਸ੍ਯਸਮ੍ਬੋਧਕਂ ਵਰ੍ਸਂ, ਹੇਮਪ੍ਰਕਤਿਦਰ੍ਸ਼ਕਃ| ਹੁਤਾਸ਼ਃ, ਸਰ੍ਵਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ ਮਦ੍ਯਂ ਤੂਭਯਕਾਰਕਮ੍||੭੨|| ਪ੍ਰਧਾਨਾਵਰਮਧ੍ਯਾਨਾਂ ਰੂਪਾਣਾਂ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਦਰ੍ਸ਼ਕਃ| ਯਥਾਗ੍ਨਿਰੇਵਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ ਮਦ੍ਯਂ ਪ੍ਰਕਤਿਦਰ੍ਸ਼ਕਮ੍||੭੩||
अन्नपानवयोव्याधिबलकालत्रिकाणि षट्| त्रीन्दोषांस्त्रिविधं सत्त्वं ज्ञात्वा मद्यं पिबेत्सदा||६८|| तेषां त्रिकाणामष्टानां योजना युक्तिरुच्यते| यया युक्त्या पिबन्मद्यं मद्यदोषैर्न युज्यते||६९|| मद्यस्य च गुणान् सर्वान् यथोक्तान् स समश्नुते| धर्मार्थयोरपीडायै नरः सत्त्वगुणोच्छ्रितः||७०|| सत्त्वानि तु प्रबुध्यन्ते प्रायशः प्रथमे मदे| द्वितीयेऽव्यक्ततां यान्ति मध्ये चोत्तममध्ययोः||७१|| सस्यसम्बोधकं वर्षं, हेमप्रकृतिदर्शकः| हुताशः, सर्वसत्त्वानां मद्यं तूभयकारकम्||७२|| प्रधानावरमध्यानां रूपाणां व्यक्तिदर्शकः| यथाऽग्निरेवं सत्त्वानां मद्यं प्रकृतिदर्शकम्||७३||
🔊 Audio coming soon
ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਨਿਸੇਵਿਤਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰੋਕ੍ਤਾਂ ਮਦ੍ਯਪਾਨਯੁਕ੍ਤਿਮਾਹ- ਅਨ੍ਨਪਾਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਰਾਨ੍ਨਂ ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਕਰਮ੍, ਏਵਂ ਪਾਨਮਪਿ ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ, ਬਾਲ੍ਯਾਦਿਭੇਦਾਦ੍ਵਯੋਪਿ ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ, ਵ੍ਯਾਧਿਰਪਿ ਮਦੁਮਧ੍ਯਤੀਵ੍ਰਭੇਦੇਨ ਤ੍ਰਿਵਿਧਃ, ਕਿਂਵਾ ਸੌਮ੍ਯਾਗ੍ਨੇਯਵਾਯਵ੍ਯਭੇਦੇਨ ਤ੍ਰਿਵਿਧਃ, ਬਲਂ ਪ੍ਰਵਰਾਵਰਮਧ੍ਯਭੇਦਾਤ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ, ਕਾਲਸ੍ਤੁ ਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਵਰ੍ਸਾਲਕ੍ਸਣਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਃ, ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਰਾਜਸਂ ਤਾਮਸਂ ਚ| ਯੋਜਨੇਤਿ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਜਨਾਰੂਪਾ| ਯੁਕ੍ਤਿਂ ਫਲੇਨਾਵਧਾਰਯਤਿ- ਯਯਾ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ| ਸਤ੍ਤ੍ਵਗੁਣੋਚ੍ਛ੍ਰਿਤੋ ਮਦ੍ਯਗੁਣਾਨ੍ ਸਮਸ਼੍ਨੁਤੇ ਇਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਤਤ੍ਰਾਨ੍ਨਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਯੁਕ੍ਤਿਰ੍ਯਥਾ- ਵਾਤਕਰਮਨ੍ਨਮੁਪਯੁਜ੍ਯ ਵਾਤਹਰਂ ਮਦ੍ਯਂ ਪੇਯਮ੍, ਏਵਂ ਪਿਤ੍ਤਕਰਕਫਕਰਤ੍ਵੇਪਿ ਪਿਤ੍ਤਕਫਹਰਾਨ੍ਨੋਪਯੋਗਃ| ਏਵਂ ਪਾਨਾਦ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾਪਿ ਯੋਜਨਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾ ਭਵਤਿ| ਵਯਸ੍ਤ੍ਰਿਕੇਪਿ ਬਾਲ੍ਯੇ ਸ੍ਥਵਿਰੇ ਚ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਮਦ੍ਯਂ ਨ ਪੇਯਂ, ਯੌਵਨੇ ਤੁ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣਮਪੀਤਿ| ਵ੍ਯਾਧ੍ਯਪੇਕ੍ਸਯਾਪਿ ਯੋਜਨਾ ਯਥਾ- ਮਦੁਵ੍ਯਾਧੌ ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਂ, ਉਸ੍ਣੇ ਚ ਸ਼ੀਤਮਧੁਰਂ, ਵਰ੍ਸਾਕਾਲੇ ਤੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਦੀਪਨਂ ਚ ਮਦ੍ਯਮ੍| ਦੋਸਭੇਦੇਨ ਤੁ ਮਦ੍ਯਂ ਵਾਤੇ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਂ ਗੌਡਿਕਾਦਿ, ਪਿਤ੍ਤੇ ਸ਼ੀਤਮਧੁਰਂ ਸ਼ਾਰ੍ਕਰਾਦਿ, ਕਫੇ ਰੂਕ੍ਸਤੀਕ੍ਸ੍ਣਂ ਮਾਧਵਾਦਿ| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ- “ਵਾਤਿਕੇਭ੍ਯੋ ਹਿਤਂ ਮਦ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਯੋ ਗੌਡਿਕਪੈਸ੍ਟਿਕਮ੍| ਕਫਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕੇਭ੍ਯਸ੍ਤੁ ਫਾਲਮਾਧਵਸ਼ਾਰ੍ਕਰਮ੍” ਇਤਿ| ਦੋਸਗ੍ਰਹਣੇਨੈਵ ਵਾਤਲਾਦਿਪ੍ਰਕਤਿਰਪਿ ਗਹੀਤਾ| ਸਤ੍ਤ੍ਵਭੇਦੇਨਾਪਿ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕੇਨ ਤੁ ਬਹ੍ਵਪਿ ਮਦ੍ਯਂ ਪਾਤਵ੍ਯਂ, ਰਾਜਸਤਾਮਸੈਸ੍ਤੁ ਸ੍ਵਲ੍ਪਮੇਵ| ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨੀਤਿ ਮਨਾਂਸਿ| ਅਵ੍ਯਕ੍ਤਤਾਮ੍ ਈਸਦ੍ਵ੍ਯਕ੍ਤਤਾਂ, ਮਧ੍ਯੇ ਚਾਵ੍ਯਕ੍ਤਤਾਂ ਯਾਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ਉਤ੍ਤਮੇ ਤੁ ਸਰ੍ਵਥਾਪ੍ਯਵ੍ਯਕ੍ਤਂ ਭਵਤੀਤਿ ਭਾਵਃ| ਕੇਚਿਤ੍ਤੁ ‘ਸਸ੍ਯਸਮ੍ਬੋਧਕਂ ਵਰ੍ਸਂ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਸ਼੍ਲੋਕਂ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਹੇਮਪ੍ਰਕਤਿਦਰ੍ਸ਼ਕੋ ਹੁਤਾਸ਼ੋ ਯਥਾ ਸੁਵਰ੍ਣਸ੍ਯ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਸ਼ੁਦ੍ਧਤਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ, ਤਥਾ ਮਦ੍ਯਂ ਤੂਭਯਕਾਰਕਮਿਤਿ ਮਨਃਪ੍ਰਬੋਧਕਂ ਮਨੋਗੁਣਦਰ੍ਸ਼ਕਂ ਚ| ਰੂਪਾਣਾਮਿਤਿ ਹੇਮਰੂਪਾਣਾਂ; ਕਿਂਵਾ ‘ਰੁਕ੍ਮਾਣਾਂ’ ਇਤਿ ਪਾਠਃ| ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਦਰ੍ਸ਼ਕ ਇਤਿ ਆਕਾਰਦਰ੍ਸ਼ਕਃ||੬੮-੭੩||
Adhikarana 17 (74-78) · Śloka 78
ਸੁਗਨ੍ਧਿਮਾਲ੍ਯਗਨ੍ਧਰ੍ਵਂ ਸੁਪ੍ਰਣੀਤਮਮਾਕੁਲਮ੍| ਮਿਸ੍ਟਾਨ੍ਨਪਾਨਵਿਸ਼ਦਂ ਸਦਾ ਮਧੁਰਸਙ੍ਕਥਮ੍||੭੪|| ਸੁਖਪ੍ਰਪਾਨਂ ਸੁਮਦਂ ਹਰ੍ਸਪ੍ਰੀਤਿਵਿਵਰ੍ਧਨਮ੍| ਸ੍ਵਨ੍ਤਂ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਮਾਪਾਨਂ ਨ ਚੋਤ੍ਤਮਮਦਪ੍ਰਦਮ੍||੭੫|| ਵੈਗੁਣ੍ਯਂ ਸਹਸਾ ਯਾਨ੍ਤਿ ਮਦ੍ਯਦੋਸੈਰ੍ਨ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਾਃ| ਮਦ੍ਯਂ ਹਿ ਬਲਵਤ੍ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਗਹ੍ਣਾਤਿ ਸਹਸਾ ਨ ਤੁ ||੭੬|| ਸੌਮ੍ਯਾਸੌਮ੍ਯਕਥਾਪ੍ਰਾਯਂ ਵਿਸ਼ਦਾਵਿਸ਼ਦਂ ਕ੍ਸਣਾਤ੍| ਚਿਤ੍ਰਂ ਰਾਜਸਮਾਪਨ੍ਨਂ ਪ੍ਰਾਯੇਣਾਸ੍ਵਨ੍ਤਕਾਕੁਲਮ੍||੭੭|| ਹਰ੍ਸਪ੍ਰੀਤਿਕਥਾਪੇਤਮਤੁਸ੍ਟਂ ਪਾਨਭੋਜਨੇ| ਸਮ੍ਮੋਹਕ੍ਰੋਧਨਿਦ੍ਰਾਨ੍ਤਮਾਪਾਨਂ ਤਾਮਸਂ ਸ੍ਮਤਮ੍||੭੮||
सुगन्धिमाल्यगन्धर्वं सुप्रणीतममाकुलम्| मिष्टान्नपानविशदं सदा मधुरसङ्कथम्||७४|| सुखप्रपानं सुमदं हर्षप्रीतिविवर्धनम्| स्वन्तं सात्त्विकमापानं न चोत्तममदप्रदम्||७५|| वैगुण्यं सहसा यान्ति मद्यदोषैर्न सात्त्विकाः| मद्यं हि बलवत्सत्त्वं गृह्णाति सहसा न तु ||७६|| सौम्यासौम्यकथाप्रायं विशदाविशदं क्षणात्| चित्रं राजसमापन्नं प्रायेणास्वन्तकाकुलम्||७७|| हर्षप्रीतिकथापेतमतुष्टं पानभोजने| सम्मोहक्रोधनिद्रान्तमापानं तामसं स्मृतम्||७८||
🔊 Audio coming soon
ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਾਦਿਭੇਦੇਨ ਪਾਨਂ ਤ੍ਰਿਵਿਧਮਾਹ- ਸੁਗਨ੍ਧੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ਼ੋਭਨੋ ਗਨ੍ਧੋ ਯਸ੍ਯ ਤਤ੍ ਸੁਗਨ੍ਧਿ, ਗਨ੍ਧਰ੍ਵਃ ਗਾਨਮ੍| ਸ਼ੋਭਨੋਨ੍ਤੋ ਯਸ੍ਯ ਤਤ੍ ਸ੍ਵਨ੍ਤਮ੍| ਸੁਮਦਮਿਤਿ ਸਮਮਦਮ੍| ਨ ਚੋਤ੍ਤਮਮਦਪ੍ਰਦਮਿਤਿ ਨੋਤ੍ਤਮਮਦਕਰਂ, ਕਦਾਚਿਦਪਿ ਮਦ੍ਯਪਾਨਾਤ੍ਤਤੀਯਮਦਾਸ਼ਙ੍ਕਾ ਨ ਭਵਤਿ; ਉਤ੍ਤਮਮਦਃ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕੇ ਨ ਭਵਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਉਤ੍ਤਮਮਦਾਪ੍ਰਾਪ੍ਤੌ ਹੇਤੁਮਾਹ- ਵੈਗੁਣ੍ਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਤ੍ਤ੍ਵਸਂਯੋਗਾਦਿਤਿ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਖ੍ਯਗੁਣਯੋਗਾਤ੍; ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਖ੍ਯੋ ਹਿ ਗੁਣਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਤਯਾ ਨ ਮਦੇਨ ਮੋਹਕੇਨਾਭਿਭੂਯਤ ਇਤਿ ਭਾਵਃ| ਏਤਦੇਵਾਹ- ਸਹਸੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਰਾਜਸਪਾਨਮਾਹ- ਸੌਮ੍ਯਾਸੌਮ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸੌਮ੍ਯਕਥਾ ਸੌਮ੍ਯਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾ, ਤਦ੍ਵਿਪਰੀਤਾ ਅਸੌਮ੍ਯਾ| ਵਿਸ਼ਦਾਵਿਸ਼ਦਮਿਤਿ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਪ੍ਰਸਨ੍ਨਮ੍| ਚਿਤ੍ਰਮਿਤਿ ਸਮ੍ਬਦ੍ਧਾਸਮ੍ਬਦ੍ਧਵਾਕ੍ਯਾਦਿਯੋਗਾਨ੍ਨਾਨਾਪ੍ਰਕਾਰਕਮ੍| ਤਥੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਤਾਮਸਮਾਹ| ਸਮ੍ਮੋਹਃ ਕ੍ਰੋਧੋ ਨਿਦ੍ਰਾ ਚ ਅਨ੍ਤੇ ਯਸ੍ਯ ਤਤ੍ ਸਮ੍ਮੋਹਕ੍ਰੋਧਨਿਦ੍ਰਾਨ੍ਤਮ੍||੭੪-੭੮||
Adhikarana 18 (79) · Śloka 79
ਆਪਾਨੇ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਾਨ੍ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਤਥਾ ਰਾਜਸਤਾਮਸਾਨ੍| ਜਹ੍ਯਾਤ੍ਸਹਾਯਾਨ੍ ਯੈਃ ਪੀਤ੍ਵਾ ਮਦ੍ਯਦੋਸਾਨੁਪਾਸ਼੍ਨੁਤੇ||੭੯||
आपाने सात्त्विकान् बुद्ध्वा तथा राजसतामसान्| जह्यात्सहायान् यैः पीत्वा मद्यदोषानुपाश्नुते||७९||
🔊 Audio coming soon
ਯੈਰਿਤ੍ਯਨੇਨ ਰਾਜਸਤਾਮਸਾਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਵਮਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ, ਤੈਃ ਸਮਂ ਪਿਬਨ੍ ਤਤ੍ਪ੍ਰਸਕ੍ਤ੍ਯਾ ਸ੍ਵਯਮਪ੍ਯਤਿਪਿਬਨ੍ ਮਦ੍ਯਦੋਸਾਨ੍ ਦ੍ਵਿਤੀਯਤਤੀਯਮਦਦੋਸਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ||੭੯||
Adhikarana 19 (80-87) · Śloka 87
ਸੁਖਸ਼ੀਲਾਃ ਸੁਸਮ੍ਭਾਸਾਃ ਸੁਮੁਖਾਃ ਸਮ੍ਮਤਾਃ ਸਤਾਮ੍| ਕਲਾਸ੍ਵਬਾਹ੍ਯਾ ਵਿਸ਼ਦਾ ਵਿਸਯਪ੍ਰਵਣਾਸ਼੍ਚ ਯੇ||੮੦|| ਪਰਸ੍ਪਰਵਿਧੇਯਾ ਯੇ ਯੇਸਾਮੈਕ੍ਯਂ ਸੁਹਤ੍ਤਯਾ| ਪ੍ਰਹਰ੍ਸਪ੍ਰੀਤਿਮਾਧੁਰ੍ਯੈਰਾਪਾਨਂ ਵਰ੍ਧਯਨ੍ਤਿ ਯੇ||੮੧|| ਉਤ੍ਸਵਾਦੁਤ੍ਸਵਤਰਂ ਯੇਸਾਮਨ੍ਯੋਨ੍ਯਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍| ਤੇ ਸਹਾਯਾਃ ਸੁਖਾਃ ਪਾਨੇ ਤੈਃ ਪਿਬਨ੍ਸਹ ਮੋਦਤੇ||੮੨|| ਰੂਪਗਨ੍ਧਰਸਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੈਃ ਸ਼ਬ੍ਦੈਸ਼੍ਚਾਪਿ ਮਨੋਰਮੈਃ| ਪਿਬਨ੍ਤਿ ਸੁਸਹਾਯਾ ਯੇ ਤੇ ਵੈ ਸੁਕਤਿਭਿਃ ਸਮਾਃ||੮੩|| ਪਞ੍ਚਭਿਰ੍ਵਿਸਯੈਰਿਸ੍ਟੈਰੁਪੇਤੈਰ੍ਮਨਸਃ ਪ੍ਰਿਯੈਃ| ਦੇਸ਼ੇ ਕਾਲੇ ਪਿਬੇਨ੍ਮਦ੍ਯਂ ਪ੍ਰਹਸ੍ਟੇਨਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਨਾ||੮੪|| ਸ੍ਥਿਰਸਤ੍ਤ੍ਵਸ਼ਰੀਰਾ ਯੇ ਪੂਰ੍ਵਾਨ੍ਨਾ ਮਦ੍ਯਪਾਨ੍ਵਯਾਃ| ਬਹੁਮਦ੍ਯੋਚਿਤਾ ਯੇ ਚ ਮਾਦ੍ਯਨ੍ਤਿ ਸਹਸਾ ਨ ਤੇ||੮੫|| ਕ੍ਸੁਤ੍ਪਿਪਾਸਾਪਰੀਤਾਸ਼੍ਚ ਦੁਰ੍ਬਲਾ ਵਾਤਪੈਤ੍ਤਿਕਾਃ| ਰੂਕ੍ਸਾਲ੍ਪਪ੍ਰਮਿਤਾਹਾਰਾ ਵਿਸ੍ਟਬ੍ਧਾਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਦੁਰ੍ਬਲਾਃ||੮੬|| ਕ੍ਰੋਧਿਨੋਨੁਚਿਤਾਃ ਕ੍ਸੀਣਾਃ ਪਰਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਮਦਕ੍ਸਤਾਃ| ਸ੍ਵਲ੍ਪੇਨਾਪਿ ਮਦਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਮਦ੍ਯੇਨ ਮਾਨਵਾਃ||੮੭||
सुखशीलाः सुसम्भाषाः सुमुखाः सम्मताः सताम्| कलास्वबाह्या विशदा विषयप्रवणाश्च ये||८०|| परस्परविधेया ये येषामैक्यं सुहृत्तया| प्रहर्षप्रीतिमाधुर्यैरापानं वर्धयन्ति ये||८१|| उत्सवादुत्सवतरं येषामन्योन्यदर्शनम्| ते सहायाः सुखाः पाने तैः पिबन्सह मोदते||८२|| रूपगन्धरसस्पर्शैः शब्दैश्चापि मनोरमैः| पिबन्ति सुसहाया ये ते वै सुकृतिभिः समाः||८३|| पञ्चभिर्विषयैरिष्टैरुपेतैर्मनसः प्रियैः| देशे काले पिबेन्मद्यं प्रहृष्टेनान्तरात्मना||८४|| स्थिरसत्त्वशरीरा ये पूर्वान्ना मद्यपान्वयाः| बहुमद्योचिता ये च माद्यन्ति सहसा न ते||८५|| क्षुत्पिपासापरीताश्च दुर्बला वातपैत्तिकाः| रूक्षाल्पप्रमिताहारा विष्टब्धाः सत्त्वदुर्बलाः||८६|| क्रोधिनोऽनुचिताः क्षीणाः परिश्रान्ता मदक्षताः| स्वल्पेनापि मदं शीघ्रं यान्ति मद्येन मानवाः||८७||
🔊 Audio coming soon
ਉਪਾਦੇਯਾਨ੍ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਾਨਾਹ- ਸੁਖਸ਼ੀਲਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸੁਮੁਖਾ ਇਤਿ ਪ੍ਰਿਯਾਕਾਰਾਃ| ਵਿਸ਼ਦਾ ਇਤਿ ਅਵਾਮਾਃ| ਆਪਾਨਂ ਵਰ੍ਧਯਨ੍ਤੀਤਿ ਆਪਾਨੇ ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਵਰ੍ਧਯਨ੍ਤਿ ਨ ਪਾਨਪ੍ਰਸਕ੍ਤਿਂ ਵਰ੍ਧਯਨ੍ਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ਤਸ੍ਯਾ ਨਿਨ੍ਦਿਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਮਨੋਰਮੈਰਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਸਾਧੀਯਾਂਸੈਃ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਸੁਕਤਿਭਿਃ ਸਮਾ ਇਤਿ ਏਵਮ੍ਭੂਤਪਾਨਸ੍ਯ ਸੁਕਤਿਲਭ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍| ਸ੍ਥਿਰਸਤ੍ਤ੍ਵੇਤ੍ਯਾਦੌ ਪੂਰ੍ਵਾਨ੍ਨਾ ਇਤਿ ਮਦ੍ਯਪਾਨਾਤ੍ ਪੂਰ੍ਵਮੁਪਯੁਕ੍ਤਾਨ੍ਨਾਃ| ਮਦ੍ਯਪਾਨ੍ਵਯਾ ਇਤਿ ਮਦ੍ਯਪਵਂਸ਼ਜਾਃ, ਤੇਸਾਂ ਮਦ੍ਯਪਾਨਂ ਮਦ੍ਯਸਾਤ੍ਮ੍ਯਤ੍ਵਾਦੇਵ ਨ ਵਿਕਾਰਕਰਂ ਭਵਤਿ, ਵਿਸਕਨ੍ਯਾਯਾ ਵਿਸਮਿਵ||੮੦-੮੭||
Adhikarana 20 (88-97) · Śloka 97
ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਮਦਾਤ੍ਯਯਸ੍ਯਾਤਃ ਸਮ੍ਭਵਂ ਸ੍ਵਸ੍ਵਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਅਗ੍ਨਿਵੇਸ਼! ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਚ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍||੮੮|| ਸ੍ਤ੍ਰੀਸ਼ੋਕਭਯਭਾਰਾਧ੍ਵਕਰ੍ਮਭਿਰ੍ਯੋਤਿਕਰ੍ਸ਼ਿਤਃ| ਰੂਕ੍ਸਾਲ੍ਪਪ੍ਰਮਿਤਾਸ਼ੀ ਚ ਯਃ ਪਿਬਤ੍ਯਤਿਮਾਤ੍ਰਯਾ||੮੯|| ਰੂਕ੍ਸਂ ਪਰਿਣਤਂ ਮਦ੍ਯਂ ਨਿਸ਼ਿ ਨਿਦ੍ਰਾਂ ਵਿਹਤ੍ਯ ਚ| ਕਰੋਤਿ ਤਸ੍ਯ ਤਚ੍ਛੀਘ੍ਰਂ ਵਾਤਪ੍ਰਾਯਂ ਮਦਾਤ੍ਯਯਮ੍||੯੦|| ਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸਸ਼ਿਰਃਕਮ੍ਪਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲਪ੍ਰਜਾਗਰੈਃ| ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਬਹੁਪ੍ਰਲਾਪਸ੍ਯ ਵਾਤਪ੍ਰਾਯਂ ਮਦਾਤ੍ਯਯਮ੍||੯੧|| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਂ ਮਦ੍ਯਮਮ੍ਲਂ ਚ ਯੋਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਨਿਸੇਵਤੇ| ਅਮ੍ਲੋਸ੍ਣਤੀਕ੍ਸ੍ਣਭੋਜੀ ਚ ਕ੍ਰੋਧਨੋਗ੍ਨ੍ਯਾਤਪਪ੍ਰਿਯਃ||੯੨|| ਤਸ੍ਯੋਪਜਾਯਤੇ ਪਿਤ੍ਤਾਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਮਦਾਤ੍ਯਯਃ| ਸ ਤੁ ਵਾਤੋਲ੍ਬਣਸ੍ਯਾਸ਼ੁ ਪ੍ਰਸ਼ਮਂ ਯਾਤਿ ਹਨ੍ਤਿ ਵਾ||੯੩|| ਤਸ੍ਣਾਦਾਹਜ੍ਵਰਸ੍ਵੇਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਤੀਸਾਰਵਿਭ੍ਰਮੈਃ| ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਧਰਿਤਵਰ੍ਣਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਾਯਂ ਮਦਾਤ੍ਯਯਮ੍||੯੪|| ਤਰੁਣਂ ਮਧੁਰਪ੍ਰਾਯਂ ਗੌਡਂ ਪੈਸ੍ਟਿਕਮੇਵ ਵਾ| ਮਧੁਰਸ੍ਨਿਗ੍ਧਗੁਰ੍ਵਾਸ਼ੀ ਯਃ ਪਿਬਤ੍ਯਤਿਮਾਤ੍ਰਯਾ||੯੫|| ਅਵ੍ਯਾਯਾਮਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਸ਼ਯ੍ਯਾਸਨਸੁਖੇ ਰਤਃ| ਮਦਾਤ੍ਯਯਂ ਕਫਪ੍ਰਾਯਂ ਸ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਧਿਗਚ੍ਛਤਿ||੯੬|| ਛਰ੍ਦ੍ਯਰੋਚਕਹਲ੍ਲਾਸਤਨ੍ਦ੍ਰਾਸ੍ਤੈਮਿਤ੍ਯਗੌਰਵੈਃ| ਵਿਦ੍ਯਾਚ੍ਛੀਤਪਰੀਤਸ੍ਯ ਕਫਪ੍ਰਾਯਂ ਮਦਾਤ੍ਯਯਮ੍||੯੭||
ऊर्ध्वं मदात्ययस्यातः सम्भवं स्वस्वलक्षणम्| अग्निवेश! चिकित्सां च प्रवक्ष्यामि यथाक्रमम्||८८|| स्त्रीशोकभयभाराध्वकर्मभिर्योऽतिकर्शितः| रूक्षाल्पप्रमिताशी च यः पिबत्यतिमात्रया||८९|| रूक्षं परिणतं मद्यं निशि निद्रां विहत्य च| करोति तस्य तच्छीघ्रं वातप्रायं मदात्ययम्||९०|| हिक्काश्वासशिरःकम्पपार्श्वशूलप्रजागरैः| विद्याद्बहुप्रलापस्य वातप्रायं मदात्ययम्||९१|| तीक्ष्णोष्णं मद्यमम्लं च योऽतिमात्रं निषेवते| अम्लोष्णतीक्ष्णभोजी च क्रोधनोऽग्न्यातपप्रियः||९२|| तस्योपजायते पित्ताद्विशेषेण मदात्ययः| स तु वातोल्बणस्याशु प्रशमं याति हन्ति वा||९३|| तृष्णादाहज्वरस्वेदमूर्च्छातीसारविभ्रमैः| विद्याद्धरितवर्णस्य पित्तप्रायं मदात्ययम्||९४|| तरुणं मधुरप्रायं गौडं पैष्टिकमेव वा| मधुरस्निग्धगुर्वाशी यः पिबत्यतिमात्रया||९५|| अव्यायामदिवास्वप्नशय्यासनसुखे रतः| मदात्ययं कफप्रायं स शीघ्रमधिगच्छति||९६|| छर्द्यरोचकहृल्लासतन्द्रास्तैमित्यगौरवैः| विद्याच्छीतपरीतस्य कफप्रायं मदात्ययम्||९७||
🔊 Audio coming soon
ਮਦ੍ਯਪਾਨਦੋਸਗੁਣਾਨਭਿਧਾਯ ਮਦਾਤ੍ਯਯਾਨ੍ ਹੇਤ੍ਵਾਦਿਭਿਰਾਹ- ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਮ੍ਭਵਮਿਤਿ ਕਾਰਣਮ੍| ਵਾਤਪ੍ਰਾਯਮਿਤ੍ਯਾਦੌ ਪ੍ਰਾਯਃਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਧਿਕਵਾਚਿਨਾ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾਨਾਂ ਸਰ੍ਵਮਦਾਤ੍ਯਯਾਨਾਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਨ੍ਯਤ੍ਵਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਸ ਤੁ ਵਾਤੇਤ੍ਯਾਦੌ ਸ ਤ੍ਵਿਤਿ ਪੈਤ੍ਤਿਕਃ; ਵਾਤੋਲ੍ਬਣਸ੍ਯ ਪੈਤ੍ਤੋ ਮਦਾਤ੍ਯਯੋ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸਂਯੋਗਕਤਤਯਾ ਬਾਹ੍ਯ ਇਵਾਗ੍ਨਿਰ੍ਵਾਯੁਯੁਕ੍ਤਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਕਾਰੀ ਭਵਤਿ| ਤਤ੍ਰੇਯਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ- ਯਤ੍ਰ ਸਦ੍ਯਃਫਲਾ ਕ੍ਰਿਯਾ ਤਤ੍ਰ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮੇਵ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ, ਅਕ੍ਰਿਯਾਯਾਂ ਚ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਹਨ੍ਤਿ, ਸ਼ਙ੍ਖਕਰੋਹਿਣ੍ਯਾਦਿਵਤ੍||੮੮-੯੭||
Adhikarana 21 (98-100) · Śloka 100
ਵਿਸਸ੍ਯ ਯੇ ਗੁਣਾ ਦਸ੍ਟਾਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਪ੍ਰਕੋਪਣਾਃ| ਤ ਏਵ ਮਦ੍ਯੇ ਦਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਿਸੇ ਤੁ ਬਲਵਤ੍ਤਰਾਃ||੯੮|| ਹਨ੍ਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਹਿ ਵਿਸਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਰੋਗਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ| ਯਥਾ ਵਿਸਂ ਤਥੈਵਾਨ੍ਤ੍ਯੋ ਜ੍ਞੇਯੋ ਮਦ੍ਯਕਤੋ ਮਦਃ||੯੯|| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਂ ਲਿਙ੍ਗਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਪਿ ਮਦਾਤ੍ਯਯੇ| ਦਸ਼੍ਯਤੇ ਰੂਪਵੈਸ਼ੇਸ੍ਯਾਤ੍ ਪਥਕ੍ਤ੍ਵਂ ਚਾਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ||੧੦੦||
विषस्य ये गुणा दृष्टाः सन्निपातप्रकोपणाः| त एव मद्ये दृश्यन्ते विषे तु बलवत्तराः||९८|| हन्त्याशु हि विषं किञ्चित् किञ्चिद्रोगाय कल्पते| यथा विषं तथैवान्त्यो ज्ञेयो मद्यकृतो मदः||९९|| तस्मात् त्रिदोषजं लिङ्गं सर्वत्रापि मदात्यये| दृश्यते रूपवैशेष्यात् पृथक्त्वं चास्य लक्ष्यते||१००||
🔊 Audio coming soon
ਮਦ੍ਯਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਦੋਸਕਰਤ੍ਵੇ ਹੇਤੁਮਾਹ- ਵਿਸਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਮਦ੍ਯਮਮ੍ਲਂ, ਵਿਸਂ ਤ੍ਵਵ੍ਯਕ੍ਤਮਧੁਰਂ, ਤਥਾਪਿ ਬਹੁਗੁਣਸਾਮਾਨ੍ਯਾਤ੍ ਤ ਏਵ ਮਦ੍ਯੇ ਦਸ਼੍ਯਨ੍ਤ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਥੈਵਾਨ੍ਤ੍ਯੋ ਮਦ ਇਤਿ ਪ੍ਰਾਣਹਰੋ ਰੋਗਕਰਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪਥਕ੍ਤ੍ਵਮਿਤਿ ਵਾਤਿਕਤ੍ਵਾਦਿਨਾ ਪਾਰ੍ਥਕ੍ਯਮ੍||੯੮-੧੦੦||
Adhikarana 22 (101-106) · Śloka 106
ਸ਼ਰੀਰਦੁਃਖਂ ਬਲਵਤ੍ ਸਮ੍ਮੋਹੋ ਹਦਯਵ੍ਯਥਾ| ਅਰੁਚਿਃ ਪ੍ਰਤਤਾ ਤਸ੍ਣਾ ਜ੍ਵਰਃ ਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਲਕ੍ਸਣਃ||੧੦੧|| ਸ਼ਿਰਃਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਸ੍ਥਿਸਨ੍ਧੀਨਾਂ ਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਤੁਲ੍ਯਾ ਚ ਵੇਦਨਾ| ਜਾਯਤੇਤਿਬਲਾ ਜਮ੍ਭਾ ਸ੍ਫੁਰਣਂ ਵੇਪਨਂ ਸ਼੍ਰਮਃ||੧੦੨|| ਉਰੋਵਿਬਨ੍ਧਃ ਕਾਸਸ਼੍ਚ ਹਿਕ੍ਕਾ ਸ਼੍ਵਾਸਃ ਪ੍ਰਜਾਗਰਃ| ਸ਼ਰੀਰਕਮ੍ਪਃ ਕਰ੍ਣਾਕ੍ਸਿਮੁਖਰੋਗਸ੍ਤ੍ਰਿਕਗ੍ਰਹਃ||੧੦੩|| ਛਰ੍ਦ੍ਯਤੀਸਾਰਹਲ੍ਲਾਸਾ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਾਤ੍ਮਕਾਃ| ਭ੍ਰਮਃ ਪ੍ਰਲਾਪੋ ਰੂਪਾਣਾਮਸਤਾਂ ਚੈਵ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍||੧੦੪|| ਤਣਭਸ੍ਮਲਤਾਪਰ੍ਣਪਾਂਸ਼ੁਭਿਸ਼੍ਚਾਵਪੂਰਣਮ੍| ਪ੍ਰਧਰ੍ਸਣਂ ਵਿਹਙ੍ਗੈਸ਼੍ਚ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਚੇਤਾਃ ਸ ਮਨ੍ਯਤੇ||੧੦੫|| ਵ੍ਯਾਕੁਲਾਨਾਮਸ਼ਸ੍ਤਾਨਾਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਨਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਨਿ ਚ| ਮਦਾਤ੍ਯਯਸ੍ਯ ਰੂਪਾਣਿ ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯੇਤਾਨਿ ਲਕ੍ਸਯੇਤ੍||੧੦੬||
शरीरदुःखं बलवत् सम्मोहो हृदयव्यथा| अरुचिः प्रतता तृष्णा ज्वरः शीतोष्णलक्षणः||१०१|| शिरःपार्श्वास्थिसन्धीनां विद्युत्तुल्या च वेदना| जायतेऽतिबला जृम्भा स्फुरणं वेपनं श्रमः||१०२|| उरोविबन्धः कासश्च हिक्का श्वासः प्रजागरः| शरीरकम्पः कर्णाक्षिमुखरोगस्त्रिकग्रहः||१०३|| छर्द्यतीसारहृल्लासा वातपित्तकफात्मकाः| भ्रमः प्रलापो रूपाणामसतां चैव दर्शनम्||१०४|| तृणभस्मलतापर्णपांशुभिश्चावपूरणम्| प्रधर्षणं विहङ्गैश्च भ्रान्तचेताः स मन्यते||१०५|| व्याकुलानामशस्तानां स्वप्नानां दर्शनानि च| मदात्ययस्य रूपाणि सर्वाण्येतानि लक्षयेत्||१०६||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਰੀਰਦੁਃਖਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਰ੍ਵਮਦਾਤ੍ਯਯਸ੍ਯ ਸਾਮਾਨ੍ਯਂ ਲਕ੍ਸਣਂ ਬ੍ਰੂਤੇ, ਕਿਂਵਾ ਤ੍ਰਿਦੋਸਮਦਾਤ੍ਯਯਸ੍ਯੈਵ ਲਕ੍ਸਣਂ; ਯਤੋ ਰੋਗਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਸਨ੍ਨਿਪਾਤੈਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰੋ ਮਦਾ ਉਕ੍ਤਾਃ| “ਯਸ਼੍ਚ ਮਦ੍ਯਮਦਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤੋ ਵਿਸਜੋ ਰੌਧਿਰਸ਼੍ਚ ਯਃ| ਸਰ੍ਵ ਏਤੇ ਮਦਾ ਨਰ੍ਤੇ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਤ੍ਰਯਾਤ੍” (ਸੂ.ਅ.੨੪) ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਮਦਸ੍ਯ ਵਾਤਾਦਿਜਤ੍ਵੇਨ ਚਾਤੁਰ੍ਵਿਧ੍ਯਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਤੇਨ ਮਦਾਤ੍ਯਯਸ੍ਯ ਚਾਤੁਰ੍ਵਿਧ੍ਯਂ ਮਦਚਾਤੁਰ੍ਵਿਧ੍ਯਾਤ੍; ਯਤੋ ਮਦ ਏਵ ਆਤ੍ਯਯਿਕੋ ਮਦਾਤ੍ਯਯ ਇਤਿ ਨਿਰੁਚ੍ਯਤੇ| ਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਤੁਲ੍ਯੇਤਿ ਵਿਦ੍ਯੁਦ੍ਵਤ੍ਕ੍ਸਣਸ੍ਥਾਯਿਨੀ| ਸ੍ਫੁਰਣਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕਮ੍ਪਨਂ, ਵੇਪਨਮੇਕਦੇਸ਼ੇ ਵ੍ਯਕ੍ਤਕਮ੍ਪਨਮ੍||੧੦੧-੧੦੬||
Adhikarana 23 (107-111) · Śloka 111
ਸਰ੍ਵਂ ਮਦਾਤ੍ਯਯਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਤ੍ਰਿਦੋਸਮਧਿਕਂ ਤੁ ਯਮ੍| ਦੋਸਂ ਮਦਾਤ੍ਯਯੇ ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍ ਤਸ੍ਯਾਦੌ ਪ੍ਰਤਿਕਾਰਯੇਤ੍||੧੦੭|| ਕਫਸ੍ਥਾਨਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾ ਚ ਕ੍ਰਿਯਾ ਕਾਰ੍ਯਾ ਮਦਾਤ੍ਯਯੇ| ਪਿਤ੍ਤਮਾਰੁਤਪਰ੍ਯਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਹਿ ਮਦਾਤ੍ਯਯਃ||੧੦੮|| ਮਿਥ੍ਯਾਤਿਹੀਨਪੀਤੇਨ ਯੋ ਵ੍ਯਾਧਿਰੁਪਜਾਯਤੇ| ਸਮਪੀਤੇਨ ਤੇਨੈਵ ਸ ਮਦ੍ਯੇਨੋਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ||੧੦੯|| ਜੀਰ੍ਣਾਮਮਦ੍ਯਦੋਸਾਯ ਮਦ੍ਯਮੇਵ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍| ਪ੍ਰਕਾਙ੍ਕ੍ਸਾਲਾਘਵੇ ਜਾਤੇ ਯਦ੍ਯਦਸ੍ਮੈ ਹਿਤਂ ਭਵੇਤ੍||੧੧੦|| ਸੌਵਰ੍ਚਲਾਨੁਸਂਵਿਦ੍ਧਂ ਸ਼ੀਤਂ ਸਬਿਡਸੈਨ੍ਧਵਮ੍| ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਾਰ੍ਦ੍ਰਕੋਪੇਤਂ ਜਲਯੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਮਾਣਵਿਤ੍ ||੧੧੧||
सर्वं मदात्ययं विद्यात् त्रिदोषमधिकं तु यम्| दोषं मदात्यये पश्येत् तस्यादौ प्रतिकारयेत्||१०७|| कफस्थानानुपूर्व्या च क्रिया कार्या मदात्यये| पित्तमारुतपर्यन्तः प्रायेण हि मदात्ययः||१०८|| मिथ्यातिहीनपीतेन यो व्याधिरुपजायते| समपीतेन तेनैव स मद्येनोपशाम्यति||१०९|| जीर्णाममद्यदोषाय मद्यमेव प्रदापयेत्| प्रकाङ्क्षालाघवे जाते यद्यदस्मै हितं भवेत्||११०|| सौवर्चलानुसंविद्धं शीतं सबिडसैन्धवम्| मातुलुङ्गार्द्रकोपेतं जलयुक्तं प्रमाणवित् ||१११||
🔊 Audio coming soon
ਉਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਸਰ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਮਸਰ੍ਵਦੋਸੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਕਫਸ੍ਥਾਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਫਸ੍ਥਾਨਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾ ਚਾਤ੍ਰ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਕਫਸ੍ਥਾਨੋਦ੍ਭੂਤਤਯਾ ਪ੍ਰਥਮਂ ਕਫਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਤ੍ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜ੍ਵਰ ਇਵ ਜ੍ਞੇਯਾ| ਆਦੌ ਕਫਪ੍ਰਬਲਤਾਮੇਵਾਹ- ਪਿਤ੍ਤਮਾਰੁਤਪਰ੍ਯਨ੍ਤ ਇਤਿ; ਅਨੇਨ ਚਾਰ੍ਥਾਤ੍ ਕਫਾਦਿਤ੍ਵਂ ਲਮ੍ਭਯਤਿ| ਸਮਪੀਤੇਨ ਤੇਨੈਵੇਤਿ ਯਜ੍ਜਾਤੀਯੇਨ ਮਦ੍ਯੇਨ ਮਦਾਤ੍ਯਯੋ ਜਨਿਤਃ ਨਿਤਰਾਂ ਤਜ੍ਜਾਤੀਯੇਨੈਵ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ| ਯਥਾ ਵਿਸਂ ਮੌਲਂ ਦਂਸ੍ਟ੍ਰੀਯੇਣ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ, ਤਥਾ ਮਦ੍ਯਮਪਿ ਵਿਜਾਤੀਯੇਨ ਮਦ੍ਯੇਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤੀਤ੍ਯੇਕੇ; ਕਿਨ੍ਤੁ ਤੇਨੈਵੇਤ੍ਯਨੇਨ ਤਾਮੇਵ ਮਦ੍ਯਜਾਤਿਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਵਮਸ਼ਤਿ, ਤੇਨਾਵਸ਼੍ਯਂ ਤਜ੍ਜਾਤੀਯਮੇਵ ਮਦ੍ਯਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਯਤੋਨਨ੍ਤਰਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ- ‘ਯਚ੍ਚ ਯਸ੍ਮੈ ਹਿਤਂ ਭਵੇਤ੍’ ਇਤਿ| ਤਥਾ ‘ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਸਲਵਣਂ ਮਦ੍ਯਂ ਪੈਸ੍ਟਿਕਂ ਵਾਤਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ’ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਯੇਨ ਕੇਨਚਿਨ੍ਮਦ੍ਯੇਨੋਦ੍ਭੂਤੇ ਵਾਤਮਦਾਤ੍ਯਯੇ ਪੈਸ੍ਟਿਕਮੁਕ੍ਤਂ, ਤਥਾ ‘ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਂ ਸ਼ਾਰ੍ਕਰਂ ਵਾ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਵਿਸ਼ੇਸਵਿਧਾਨਂ ਬਹੁ ਕਰਿਸ੍ਯਤਿ; ਤੇਨ ਤਜ੍ਜਾਤੀਯਮਨ੍ਯਜਾਤੀਯਂ ਚ ਮਦ੍ਯਂ ਮਦਾਤ੍ਯਯੇ ਦੇਯਮ੍||੧੦੭-੧੧੧||
Adhikarana 24 (112-116) · Śloka 116
ਤੀਕ੍ਸੋਸ੍ਣੇਨਾਤਿਮਾਤ੍ਰੇਣ ਪੀਤੇਨਾਮ੍ਲਵਿਦਾਹਿਨਾ| ਮਦ੍ਯੇਨਾਨ੍ਨਰਸੋਤ੍ਕ੍ਲੇਦੋ ਵਿਦਗ੍ਧਃ ਕ੍ਸਾਰਤਾਂ ਗਤਃ||੧੧੨|| ਅਨ੍ਤਰ੍ਦਾਹਂ ਜ੍ਵਰਂ ਤਸ੍ਣਾਂ ਪ੍ਰਮੋਹਂ ਵਿਭ੍ਰਮਂ ਮਦਮ੍| ਜਨਯਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਤਚ੍ਛਾਨ੍ਤ੍ਯੈ ਮਦ੍ਯਮੇਵ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍||੧੧੩|| ਕ੍ਸਾਰੋ ਹਿ ਯਾਤਿ ਮਾਧੁਰ੍ਯਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਮ੍ਲੋਪਸਂਹਿਤਃ| ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਮਮ੍ਲੇਸੁ ਮਦ੍ਯਂ ਚ ਯੈਰ੍ਗੁਣੈਸ੍ਤਾਨ੍ ਪਰਂ ਸ਼ਣੁ||੧੧੪|| ਮਦ੍ਯਸ੍ਯਾਮ੍ਲਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਯ ਚਤ੍ਵਾਰੋਨੁਰਸਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ| ਮਧੁਰਸ਼੍ਚ ਕਸਾਯਸ਼੍ਚ ਤਿਕ੍ਤਃ ਕਟੁਕ ਏਵ ਚ||੧੧੫|| ਗੁਣਾਸ਼੍ਚ ਦਸ਼ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤੈਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਭਿਰ੍ਗੁਣੈਃ| ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਮਦ੍ਯਮਮ੍ਲਾਨਾਮੁਪਰ੍ਯੁਪਰਿ ਤਿਸ੍ਠਤਿ||੧੧੬||
तीक्षोष्णेनातिमात्रेण पीतेनाम्लविदाहिना| मद्येनान्नरसोत्क्लेदो विदग्धः क्षारतां गतः||११२|| अन्तर्दाहं ज्वरं तृष्णां प्रमोहं विभ्रमं मदम्| जनयत्याशु तच्छान्त्यै मद्यमेव प्रदापयेत्||११३|| क्षारो हि याति माधुर्यं शीघ्रमम्लोपसंहितः| श्रेष्ठमम्लेषु मद्यं च यैर्गुणैस्तान् परं शृणु||११४|| मद्यस्याम्लस्वभावस्य चत्वारोऽनुरसाः स्मृताः| मधुरश्च कषायश्च तिक्तः कटुक एव च||११५|| गुणाश्च दश पूर्वोक्तास्तैश्चतुर्दशभिर्गुणैः| सर्वेषां मद्यमम्लानामुपर्युपरि तिष्ठति||११६||
🔊 Audio coming soon
ਅਨ੍ਨਰਸੋਤ੍ਕ੍ਲੇਦ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਅਮ੍ਲਰਸਕ੍ਲੇਦਃ’ ਇਤਿ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਕ੍ਸਾਰਮਾਧੁਰ੍ਯਾਯ ਯਦਾਮ੍ਲਮਦ੍ਯਦਾਨਂ, ਤਦਾ ਕਿਮਿਤਿ ਅਨ੍ਯਦਮ੍ਲਂ ਨ ਦੀਯਤੇ ਇਤ੍ਯਾਹ- ਕ੍ਸਾਰੋ ਹੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਉਪਰ੍ਯੁਪਰੀਤਿ ਉਪਰਿਸ੍ਟਾਦਪ੍ਯੁਪਰਿ ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੧੨-੧੧੬||
Adhikarana 25 (117-135) · Śloka 135
ਮਦ੍ਯੋਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟੇਨ ਦੋਸੇਣ ਰੁਦ੍ਧਃ ਸ੍ਰੋਤਃਸੁ ਮਾਰੁਤਃ| ਕਰੋਤਿ ਵੇਦਨਾਂ ਤੀਵ੍ਰਾਂ ਸ਼ਿਰਸ੍ਯਸ੍ਥਿਸੁ ਸਨ੍ਧਿਸੁ||੧੧੭|| ਦੋਸਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦਨਾਰ੍ਥਂ ਹਿ ਤਸ੍ਮੈ ਮਦ੍ਯਂ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ| ਵ੍ਯਵਾਯਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਤਯਾ ਦੇਯਮਮ੍ਲੇ(ਨ੍ਯੇ)ਸੁ ਸਤ੍ਸ੍ਵਪਿ||੧੧੮|| ਸ੍ਰੋਤੋਵਿਬਨ੍ਧਨੁਨ੍ਮਦ੍ਯਂ ਮਾਰੁਤਸ੍ਯਾਨੁਲੋਮਨਮ੍| ਰੋਚਨਂ ਦੀਪਨਂ ਚਾਗ੍ਨੇਰਭ੍ਯਾਸਾਤ੍ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮੇਵ ਚ||੧੧੯|| ਰੁਜਃ ਸ੍ਰੋਤਃਸ੍ਵਰੁਦ੍ਧੇਸੁ ਮਾਰੁਤੇ ਚਾਨੁਲੋਮਿਤੇ| ਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਵਿਕਾਰਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਸ੍ਯ ਮਦੋਦਯਾਃ||੧੨੦|| ਬੀਜਪੂਰਕਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਕੋਲਦਾਡਿਮਸਂਯੁਤਮ੍| ਯਵਾਨੀਹਪੁਸਾਜਾਜੀਸ਼ਙ੍ਗਵੇਰਾਵਚੂਰ੍ਣਿਤਮ੍||੧੨੧|| ਸਸ੍ਨੇਹੈਃ ਸ਼ਕ੍ਤੁਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤਮਵਦਂਸ਼ੈਰ੍ਵਿਰੋਚਿਤਮ੍ | ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਸਲਵਣਂ ਮਦ੍ਯਂ ਪੈਸ੍ਟਿਕਂ ਵਾਤਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ||੧੨੨|| ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਵਾਤੋਲ੍ਬਣਂ ਲਿਙ੍ਗਂ ਰਸੈਸ਼੍ਚੈਨਮੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਲਾਵਤਿਤ੍ਤਿਰਦਕ੍ਸਾਣਾਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਮ੍ਲੈਃ ਸ਼ਿਖਿਨਾਮਪਿ||੧੨੩|| ਪਕ੍ਸਿਣਾਂ ਮਗਮਤ੍ਸ੍ਯਾਨਾਮਾਨੂਪਾਨਾਂ ਚ ਸਂਸ੍ਕਤੈਃ| ਭੂਸ਼ਯਪ੍ਰਸਹਾਨਾਂ ਚ ਰਸੈਃ ਸ਼ਾਲ੍ਯੋਦਨੇਨ ਚ||੧੨੪|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਲਵਣਾਮ੍ਲੈਸ਼੍ਚ ਵੇਸ਼ਵਾਰੈਰ੍ਮੁਖਪ੍ਰਿਯੈਃ| ਚਿਤ੍ਰੈਰ੍ਗੌਧੂਮਿਕੈਸ਼੍ਚਾਨ੍ਨੈਰ੍ਵਾਰੁਣੀਮਣ੍ਡਸਂਯੁਤੈਃ ||੧੨੫|| ਪਿਸ਼ਿਤਾਰ੍ਦ੍ਰਕਗਰ੍ਭਾਭਿਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਭਿਃ ਪੂਪਵਰ੍ਤਿਭਿਃ| ਮਾਸਪੂਪਲਿਕਾਭਿਸ਼੍ਚ ਵਾਤਿਕਂ ਸਮੁਪਾਚਰੇਤ੍||੧੨੬|| ਨਾਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਨ ਚਾਮ੍ਲੇਨ ਯੁਕ੍ਤਂ ਸਮਰਿਚਾਰ੍ਦ੍ਰਕਮ੍| ਮੇਦ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਗੁਦਿਤਂ ਮਾਂਸਂ ਦਾਡਿਮਸ੍ਵਰਸੇਨ ਵਾ||੧੨੭|| ਪਥਕ੍ਤ੍ਰਿਜਾਤਕੋਪੇਤਂ ਸਧਾਨ੍ਯਮਰਿਚਾਰ੍ਦ੍ਰਕਮ੍| ਰਸਪ੍ਰਲੇਪਿ ਸਮ੍ਪੂਪੈਃ ਸੁਖੋਸ੍ਣੈਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍||੧੨੮|| ਭੁਕ੍ਤੇ ਤੁ ਵਾਰੁਣੀਮਣ੍ਡਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਪਾਤੁਂ ਪਿਪਾਸਵੇ| ਦਾਡਿਮਸ੍ਯ ਰਸਂ ਵਾਪਿ ਜਲਂ ਵਾ ਪਾਞ੍ਚਮੂਲਿਕਮ੍||੧੨੯|| ਧਾਨ੍ਯਨਾਗਰਤੋਯਂ ਚ ਦਧਿਮਣ੍ਡਮਥਾਪਿ ਵਾ| ਅਮ੍ਲਕਾਞ੍ਜਿਕਮਣ੍ਡਂ ਵਾ ਸ਼ੁਕ੍ਤੋਦਕਮਥਾਪਿ ਵਾ||੧੩੦|| ਕਰ੍ਮਣਾਨੇਨ ਸਿਦ੍ਧੇਨ ਵਿਕਾਰ ਉਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ| ਮਾਤ੍ਰਾਕਾਲਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੇਨ ਬਲਂ ਵਰ੍ਣਸ਼੍ਚ ਵਰ੍ਧਤੇ||੧੩੧|| ਰਾਗਸਾਡਵਸਂਯੋਗੈਰ੍ਵਿਵਿਧੈਰ੍ਭਕ੍ਤਰੋਚਨੈਃ| ਪਿਸ਼ਿਤੈਃ ਸ਼ਾਕਪਿਸ੍ਟਾਨ੍ਨੈਰ੍ਯਵਗੋਧੂਮਸ਼ਾਲਿਭਿਃ||੧੩੨|| ਅਭ੍ਯਙ੍ਗੋਤ੍ਸਾਦਨੈਃ ਸ੍ਨਾਨੈਰੁਸ੍ਣੈਃ ਪ੍ਰਾਵਰਣੈਰ੍ਘਨੈਃ| ਘਨੈਰਗੁਰੁਪਙ੍ਕੈਸ਼੍ਚ ਧੂਪੈਸ਼੍ਚਾਗੁਰੁਜੈਰ੍ਘਨੈਃ||੧੩੩|| ਨਾਰੀਣਾਂ ਯੌਵਨੋਸ੍ਣਾਨਾਂ ਨਿਰ੍ਦਯੈਰੁਪਗੂਹਨੈਃ| ਸ਼੍ਰੋਣ੍ਯੂਰੁਕੁਚਭਾਰੈਸ਼੍ਚ ਸਂਰੋਧੋਸ੍ਣਸੁਖਾਵਹੈਃ||੧੩੪|| ਸ਼ਯਨਾਚ੍ਛਾਦਨੈਰੁਸ੍ਣੈਰੁਸ੍ਣੈਸ਼੍ਚਾਨ੍ਤਰ੍ਗਹੈਃ ਸੁਖੈਃ| ਮਾਰੁਤਪ੍ਰਬਲਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਮਦਾਤ੍ਯਯਃ||੧੩੫||
मद्योत्क्लिष्टेन दोषेण रुद्धः स्रोतःसु मारुतः| करोति वेदनां तीव्रां शिरस्यस्थिषु सन्धिषु||११७|| दोषविष्यन्दनार्थं हि तस्मै मद्यं विशेषतः| व्यवायितीक्ष्णोष्णतया देयमम्ले(न्ये)षु सत्स्वपि||११८|| स्रोतोविबन्धनुन्मद्यं मारुतस्यानुलोमनम्| रोचनं दीपनं चाग्नेरभ्यासात् सात्म्यमेव च||११९|| रुजः स्रोतःस्वरुद्धेषु मारुते चानुलोमिते| निवर्तन्ते विकाराश्च शाम्यन्त्यस्य मदोदयाः||१२०|| बीजपूरकवृक्षाम्लकोलदाडिमसंयुतम्| यवानीहपुषाजाजीशृङ्गवेरावचूर्णितम्||१२१|| सस्नेहैः शक्तुभिर्युक्तमवदंशैर्विरोचितम् | दद्यात् सलवणं मद्यं पैष्टिकं वातशान्तये||१२२|| दृष्ट्वा वातोल्बणं लिङ्गं रसैश्चैनमुपाचरेत्| लावतित्तिरदक्षाणां स्निग्धाम्लैः शिखिनामपि||१२३|| पक्षिणां मृगमत्स्यानामानूपानां च संस्कृतैः| भूशयप्रसहानां च रसैः शाल्योदनेन च||१२४|| स्निग्धोष्णलवणाम्लैश्च वेशवारैर्मुखप्रियैः| चित्रैर्गौधूमिकैश्चान्नैर्वारुणीमण्डसंयुतैः ||१२५|| पिशितार्द्रकगर्भाभिः स्निग्धाभिः पूपवर्तिभिः| माषपूपलिकाभिश्च वातिकं समुपाचरेत्||१२६|| नातिस्निग्धं न चाम्लेन युक्तं समरिचार्द्रकम्| मेद्यं प्रागुदितं मांसं दाडिमस्वरसेन वा||१२७|| पृथक्त्रिजातकोपेतं सधान्यमरिचार्द्रकम्| रसप्रलेपि सम्पूपैः सुखोष्णैः सम्प्रदापयेत्||१२८|| भुक्ते तु वारुणीमण्डं दद्यात् पातुं पिपासवे| दाडिमस्य रसं वाऽपि जलं वा पाञ्चमूलिकम्||१२९|| धान्यनागरतोयं च दधिमण्डमथापि वा| अम्लकाञ्जिकमण्डं वा शुक्तोदकमथापि वा||१३०|| कर्मणाऽनेन सिद्धेन विकार उपशाम्यति| मात्राकालप्रयुक्तेन बलं वर्णश्च वर्धते||१३१|| रागषाडवसंयोगैर्विविधैर्भक्तरोचनैः| पिशितैः शाकपिष्टान्नैर्यवगोधूमशालिभिः||१३२|| अभ्यङ्गोत्सादनैः स्नानैरुष्णैः प्रावरणैर्घनैः| घनैरगुरुपङ्कैश्च धूपैश्चागुरुजैर्घनैः||१३३|| नारीणां यौवनोष्णानां निर्दयैरुपगूहनैः| श्रोण्यूरुकुचभारैश्च संरोधोष्णसुखावहैः||१३४|| शयनाच्छादनैरुष्णैरुष्णैश्चान्तर्गृहैः सुखैः| मारुतप्रबलः शीघ्रं प्रशाम्यति मदात्ययः||१३५||
🔊 Audio coming soon
ਮਦੋਦਯਾ ਇਤਿ ਮਦਨਿਮਿਤ੍ਤਾਸ੍ਤਰ੍ਸਾਦਯਃ ; ਕੇਚਿਤ੍ਤੁ ‘ਜ੍ਵਰਾਦਯਃ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤਤ੍ਰ ਜ੍ਵਰਪ੍ਰਧਾਨਾਸ੍ਤਰ੍ਸਾਦਯ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥ ਉਨ੍ਨੇਯਃ| ਅਵਦਂਸ਼ੋ ਯਮੁਪਯੁਜ੍ਯ ਮਦ੍ਯਂ ਪੀਯਤੇ| ਦਕ੍ਸਃ ਕੁਕ੍ਕੁਟਃ| ਵੇਸ਼ਵਾਰਃ ਖਾਨਿਸ੍ਕਃ, ਸ ਚੋਕ੍ਤਲਕ੍ਸਣੋਸਕਤ੍| ਪੂਪਵਰ੍ਤਿਃ ਵਰ੍ਤ੍ਯਾਕਾਰਾ ਪੂਪਲਿਕਾ| ਰਸਪ੍ਰਲੇਪੀਤਿ ਰਸਪ੍ਰਲੇਪਨਰੂਪਤਯਾ ਨਿਰ੍ਵਤ੍ਤਂ ‘ਰਸਪ੍ਰਲੇਹ’ ਇਤਿ ਯਾਵਤ੍| ਅਗੁਰੁਪਙ੍ਕੈਰਿਤਿ ਅਗੁਰੁਲੇਪੈਃ| ਘਨੈਰਿਤਿ ਬਹਲੈਃ| ਸਂਰੋਧੋਸ੍ਣਸੁਖਾਵਹੈਰਿਤਿ ਸਂਰੋਧਜਨਿਤੋਸ੍ਮਣਾ ਸੁਖਕਾਰਕੈਃ||੧੧੭-੧੩੫||
Adhikarana 26 (136-163) · Śloka 164
ਭਵ੍ਯਖਰ੍ਜੂਰਮਦ੍ਵੀਕਾਪਰੂਸਕਰਸੈਰ੍ਯੁਤਮ੍ | ਸਦਾਡਿਮਰਸਂ ਸ਼ੀਤਂ ਸਕ੍ਤੁਭਿਸ਼੍ਚਾਵਚੂਰ੍ਣਿਤਮ੍||੧੩੬|| ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਂ ਸ਼ਾਰ੍ਕਰਂ ਵਾ ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਮਥਵਾਪਰਮ੍| ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਬਹੂਦਕਂ ਕਾਲੇ ਪਾਤੁਂ ਪਿਤ੍ਤਮਦਾਤ੍ਯਯੇ||੧੩੭|| ਸ਼ਸ਼ਾਨ੍ ਕਪਿਞ੍ਜਲਾਨੇਣਾਁਲ੍ਲਾਵਾਨਸਿਤਪੁਚ੍ਛਕਾਨ੍| ਮਧੁਰਾਮ੍ਲਾਨ੍ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਭੋਜਨੇ ਸ਼ਾਲਿਸਸ੍ਟਿਕਾਨ੍||੧੩੮|| ਪਟੋਲਯੂਸਮਿਸ਼੍ਰਂ ਵਾ ਛਾਗਲਂ ਕਲ੍ਪਯੇਦ੍ਰਸਮ੍| ਸਤੀਨਮੁਦ੍ਗਮਿਸ਼੍ਰਂ ਵਾ ਦਾਡਿਮਾਮਲਕਾਨ੍ਵਿਤਮ੍||੧੩੯|| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਮਲਕਖਰ੍ਜੂਰਪਰੂਸਕਰਸੇਨ ਵਾ| ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ਤਰ੍ਪਣਾਨ੍ ਯੂਸਾਨ੍ ਰਸਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧਾਤ੍ਮਕਾਨ੍||੧੪੦|| ਆਮਾਸ਼ਯਸ੍ਥਮੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਂ ਮਦਾਤ੍ਯਯੇ| ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਬਹੁਦੋਸਸ੍ਯ ਦਹ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯਤਃ||੧੪੧|| ਮਦ੍ਯਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਸਂ ਤੋਯਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤਰ੍ਪਣਮੇਵ ਵਾ| ਨਿਃਸ਼ੇਸਂ ਵਾਮਯੇਚ੍ਛੀਘ੍ਰਮੇਵਂ ਰੋਗਾਦ੍ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ||੧੪੨|| ਕਾਲੇ ਪੁਨਸ੍ਤਰ੍ਪਣਾਦ੍ਯਂ ਕ੍ਰਮਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਕਾਙ੍ਕ੍ਸਿਤੇ| ਤੇਨਾਗ੍ਨਿਰ੍ਦੀਪ੍ਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਦੋਸਸ਼ੇਸਾਨ੍ਨਪਾਚਕਃ||੧੪੩|| ਕਾਸੇ ਸਰਕ੍ਤਨਿਸ੍ਠੀਵੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਤਨਰੁਜਾਸੁ ਚ| ਤਸ੍ਯਤੇ ਸਵਿਦਾਹੇ ਚ ਸੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ੇ ਹਦਯੋਰਸਿ||੧੪੪|| ਗੁਡੂਚੀਭਦ੍ਰਮੁਸ੍ਤਾਨਾਂ ਪਟੋਲਸ੍ਯਾਥਵਾ ਭਿਸਕ੍| ਰਸਂ ਸਨਾਗਰਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਪ੍ਰਤਿਭੋਜਨਮ੍ ||੧੪੫|| ਤਸ੍ਯਤੇ ਚਾਤਿਬਲਵਦ੍ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੇ ਸਮੁਦ੍ਧਤੇ| ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਸਂ ਪਾਤੁਂ ਸ਼ੀਤਂ ਦੋਸਾਨੁਲੋਮਨਮ੍||੧੪੬|| ਜੀਰ੍ਣੇ ਸਮਧੁਰਾਮ੍ਲੇਨ ਛਾਗਮਾਂਸਰਸੇਨ ਤਮ੍| ਭੋਜਨਂ ਭੋਜਯੇਨ੍ਮਦ੍ਯਮਨੁਤਰ੍ਸਂ ਚ ਪਾਯਯੇਤ੍||੧੪੭|| ਅਨੁਤਰ੍ਸਸ੍ਯ ਮਾਤ੍ਰਾ ਸਾ ਯਯਾ ਨੋ ਦੂਸ੍ਯਤੇ ਮਨਃ| ਤਸ੍ਯਤੇ ਮਦ੍ਯਮਲ੍ਪਾਲ੍ਪਂ ਪ੍ਰਦੇਯਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਬਹੂਦਕਮ੍||੧੪੮|| ਤਸ੍ਣਾ ਯੇਨੋਪਸ਼ਾਮ੍ਯੇਤ ਮਦਂ ਯੇਨ ਚ ਨਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍| ਪਰੂਸਕਾਣਾਂ ਪੀਲੂਨਾਂ ਰਸਂ ਸ਼ੀਤਮਥਾਪਿ ਵਾ||੧੪੯|| ਪਰ੍ਣਿਨੀਨਾਂ ਚਤਸਣਾਂ ਪਿਬੇਦ੍ਵਾ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਂ ਜਲਮ੍| ਮੁਸ੍ਤਦਾਡਿਮਲਾਜਾਨਾਂ ਤਸ੍ਣਾਘ੍ਨਂ ਵਾ ਪਿਬੇਦ੍ਰਸਮ੍||੧੫੦|| ਕੋਲਦਾਡਿਮਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਚੁਕ੍ਰੀਕਾਚੁਕ੍ਰਿਕਾਰਸਃ| ਪਞ੍ਚਾਮ੍ਲਕੋ ਮੁਖਾਲੇਪਃ ਸਦ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਣਾਂ ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ||੧੫੧|| ਸ਼ੀਤਲਾਨ੍ਯਨ੍ਨਪਾਨਾਨਿ ਸ਼ੀਤਸ਼ਯ੍ਯਾਸਨਾਨਿ ਚ| ਸ਼ੀਤਵਾਤਜਲਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਃ ਸ਼ੀਤਾਨ੍ਯੁਪਵਨਾਨਿ ਚ||੧੫੨|| ਕ੍ਸੌਮਪਦ੍ਮੋਤ੍ਪਲਾਨਾਂ ਚ ਮਣੀਨਾਂ ਮੌਕ੍ਤਿਕਸ੍ਯ ਚ| ਚਨ੍ਦਨੋਦਕਸ਼ੀਤਾਨਾਂ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਂਸ਼ੁਸ਼ੀਤਲਾਃ||੧੫੩|| ਹੇਮਰਾਜਤਕਾਂਸ੍ਯਾਨਾਂ ਪਾਤ੍ਰਾਣਾਂ ਸ਼ੀਤਵਾਰਿਭਿਃ| ਪੂਰ੍ਣਾਨਾਂ ਹਿਮਪੂਰ੍ਣਾਨਾਂ ਦਤੀਨਾਂ ਪਵਨਾਹਤਾਃ||੧੫੪|| ਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਚਨ੍ਦਨਾਰ੍ਦ੍ਰਾਣਾਂ ਨਾਰੀਣਾਂ ਚ ਸਮਾਰੁਤਾਃ| ਚਨ੍ਦਨਾਨਾਂ ਚ ਮੁਖ੍ਯਾਨਾਂ ਸ਼ਸ੍ਤਾਃ ਪਿਤ੍ਤਮਦਾਤ੍ਯਯੇ ||੧੫੫|| ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਂ ਯਦਨ੍ਯਚ੍ਚ ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਨਿਯੋਜਯੇਤ੍| ਕੁਮੁਦੋਤ੍ਪਲਪਤ੍ਰਾਣਾਂ ਸਿਕ੍ਤਾਨਾਂ ਚਨ੍ਦਨਾਮ੍ਬੁਨਾ||੧੫੬|| ਹਿਤਾਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾ ਮਨੋਜ੍ਞਾਨਾਂ ਦਾਹੇ ਮਦ੍ਯਸਮੁਤ੍ਥਿਤੇ| ਕਥਾਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧਾਃ ਸ਼ਸ੍ਤਾਃ ਸ਼ਬ੍ਦਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਖਿਨਾਂ ਸ਼ਿਵਾਃ||੧੫੭|| ਤੋਯਦਾਨਾਂ ਚ ਸ਼ਬ੍ਦਾ ਹਿ ਸ਼ਮਯਨ੍ਤਿ ਮਦਾਤ੍ਯਯਮ੍| ਜਲਯਨ੍ਤ੍ਰਾਭਿਵਰ੍ਸੀਣਿ ਵਾਤਯਨ੍ਤ੍ਰਵਹਾਨਿ ਚ||੧੫੮|| ਕਲ੍ਪਨੀਯਾਨਿ ਭਿਸਜਾ ਦਾਹੇ ਧਾਰਾਗਹਾਣਿ ਚ| ਫਲਿਨੀਸੇਵ੍ਯਲੋਧ੍ਰਾਮ੍ਬੁਹੇਮਪਤ੍ਰਂ ਕੁਟਨ੍ਨਟਮ੍||੧੫੯|| ਕਾਲੀਯਕਰਸੋਪੇਤਂ ਦਾਹੇ ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਪ੍ਰਲੇਪਨਮ੍| ਬਦਰੀਪਲ੍ਲਵੋਤ੍ਥਸ਼੍ਚ ਤਥੈਵਾਰਿਸ੍ਟਕੋਦ੍ਭਵਃ||੧੬੦|| ਫੇਨਿਲਾਯਾਸ਼੍ਚ ਯਃ ਫੇਨਸ੍ਤੈਰ੍ਦਾਹੇ ਲੇਪਨਂ ਸ਼ੁਭਮ੍| ਸੁਰਾ ਸਮਣ੍ਡਾ ਦਧ੍ਯਮ੍ਲਂ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਰਸੋ ਮਧੁ||੧੬੧|| ਸੇਕੇ ਪ੍ਰਦੇਹੇ ਸ਼ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਦਾਹਘ੍ਨਾਃ ਸਾਮ੍ਲਕਾਞ੍ਜਿਕਾਃ| ਪਰਿਸੇਕਾਵਗਾਹੇਸੁ ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਾਨਾਂ ਚ ਸੇਵਨੇ||੧੬੨|| ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਂ ਤੋਯਂ ਦਾਹਤਸ੍ਣਾਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ| ਮਾਤ੍ਰਾਕਾਲਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾਨੇਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ||੧੬੩|| ਧੀਮਤੋ ਵੈਦ੍ਯਵਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਪਿਤ੍ਤਮਦਾਤ੍ਯਯਃ|੧੬੪|
भव्यखर्जूरमृद्वीकापरूषकरसैर्युतम् | सदाडिमरसं शीतं सक्तुभिश्चावचूर्णितम्||१३६|| सशर्करं शार्करं वा मार्द्वीकमथवाऽपरम्| दद्याद्बहूदकं काले पातुं पित्तमदात्यये||१३७|| शशान् कपिञ्जलानेणाँल्लावानसितपुच्छकान्| मधुराम्लान् प्रयुञ्जीत भोजने शालिषष्टिकान्||१३८|| पटोलयूषमिश्रं वा छागलं कल्पयेद्रसम्| सतीनमुद्गमिश्रं वा दाडिमामलकान्वितम्||१३९|| द्राक्षामलकखर्जूरपरूषकरसेन वा| कल्पयेत्तर्पणान् यूषान् रसांश्च विविधात्मकान्||१४०|| आमाशयस्थमुत्क्लिष्टं कफपित्तं मदात्यये| विज्ञाय बहुदोषस्य दह्यमानस्य तृष्यतः||१४१|| मद्यं द्राक्षारसं तोयं दत्त्वा तर्पणमेव वा| निःशेषं वामयेच्छीघ्रमेवं रोगाद्विमुच्यते||१४२|| काले पुनस्तर्पणाद्यं क्रमं कुर्यात् प्रकाङ्क्षिते| तेनाग्निर्दीप्यते तस्य दोषशेषान्नपाचकः||१४३|| कासे सरक्तनिष्ठीवे पार्श्वस्तनरुजासु च| तृष्यते सविदाहे च सोत्क्लेशे हृदयोरसि||१४४|| गुडूचीभद्रमुस्तानां पटोलस्याथवा भिषक्| रसं सनागरं दद्यात् तित्तिरिप्रतिभोजनम् ||१४५|| तृष्यते चातिबलवद्वातपित्ते समुद्धते| दद्याद्द्राक्षारसं पातुं शीतं दोषानुलोमनम्||१४६|| जीर्णे समधुराम्लेन छागमांसरसेन तम्| भोजनं भोजयेन्मद्यमनुतर्षं च पाययेत्||१४७|| अनुतर्षस्य मात्रा सा यया नो दूष्यते मनः| तृष्यते मद्यमल्पाल्पं प्रदेयं स्याद्बहूदकम्||१४८|| तृष्णा येनोपशाम्येत मदं येन च नाप्नुयात्| परूषकाणां पीलूनां रसं शीतमथापि वा||१४९|| पर्णिनीनां चतसॄणां पिबेद्वा शिशिरं जलम्| मुस्तदाडिमलाजानां तृष्णाघ्नं वा पिबेद्रसम्||१५०|| कोलदाडिमवृक्षाम्लचुक्रीकाचुक्रिकारसः| पञ्चाम्लको मुखालेपः सद्यस्तृष्णां नियच्छति||१५१|| शीतलान्यन्नपानानि शीतशय्यासनानि च| शीतवातजलस्पर्शाः शीतान्युपवनानि च||१५२|| क्षौमपद्मोत्पलानां च मणीनां मौक्तिकस्य च| चन्दनोदकशीतानां स्पर्शाश्चन्द्रांशुशीतलाः||१५३|| हेमराजतकांस्यानां पात्राणां शीतवारिभिः| पूर्णानां हिमपूर्णानां दृतीनां पवनाहताः||१५४|| संस्पर्शाश्चन्दनार्द्राणां नारीणां च समारुताः| चन्दनानां च मुख्यानां शस्ताः पित्तमदात्यये ||१५५|| शीतवीर्यं यदन्यच्च तत् सर्वं विनियोजयेत्| कुमुदोत्पलपत्राणां सिक्तानां चन्दनाम्बुना||१५६|| हिताः स्पर्शा मनोज्ञानां दाहे मद्यसमुत्थिते| कथाश्च विविधाः शस्ताः शब्दाश्च शिखिनां शिवाः||१५७|| तोयदानां च शब्दा हि शमयन्ति मदात्ययम्| जलयन्त्राभिवर्षीणि वातयन्त्रवहानि च||१५८|| कल्पनीयानि भिषजा दाहे धारागृहाणि च| फलिनीसेव्यलोध्राम्बुहेमपत्रं कुटन्नटम्||१५९|| कालीयकरसोपेतं दाहे शस्तं प्रलेपनम्| बदरीपल्लवोत्थश्च तथैवारिष्टकोद्भवः||१६०|| फेनिलायाश्च यः फेनस्तैर्दाहे लेपनं शुभम्| सुरा समण्डा दध्यम्लं मातुलुङ्गरसो मधु||१६१|| सेके प्रदेहे शस्यन्ते दाहघ्नाः साम्लकाञ्जिकाः| परिषेकावगाहेषु व्यञ्जनानां च सेवने||१६२|| शस्यते शिशिरं तोयं दाहतृष्णाप्रशान्तये| मात्राकालप्रयुक्तेन कर्मणाऽनेन शाम्यति ||१६३|| धीमतो वैद्यवश्यस्य शीघ्रं पित्तमदात्ययः|१६४|
🔊 Audio coming soon
ਭਵ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪੈਤ੍ਤਿਕੇ ਵਿਧਿਮਾਹ| ਭਵ੍ਯਮ੍ ਔਤ੍ਤਰਾਪਥਿਕਮ੍, ਅਨ੍ਯੇ ਕਰ੍ਮਰਙ੍ਗਮਾਹੁਃ| ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਮਿਤਿ ਮਦ੍ਵੀਕਾਰਸਕਤਮ੍| ਸਤੀਨਃ ਵਰ੍ਤੁਲਕਲਾਯਃ| ਰੋਗਾਦ੍ਵਿਮੁਚ੍ਯਤ ਇਤਿ ਪ੍ਰਕਤਪਿਤ੍ਤਮਦਾਤ੍ਯਯਾਦ੍ਵਿਮੁਚ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕ੍ਰਮਮਿਤਿ ਵਮਨਾਨਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਮਨ੍ਨਸਂਸਰ੍ਜਨਕ੍ਰਮਮ੍| ਦੋਸਸ਼ੇਸਃ ਕੋਸ੍ਠੋਪਲਪਕੋਤ੍ਰ ਜ੍ਞੇਯਃ| ਗੁਡੂਚੀਤ੍ਯਾਦੌ ਰਸਮਿਤਿ ਕ੍ਵਾਥਮ੍| ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਃ ਪ੍ਰਤਿਭੋਜਨਂ ਪਸ਼੍ਚਾਜ੍ਜੀਰ੍ਣੇ ਭੋਜਨਂ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਰਸੇ ਤਂ ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਪ੍ਰਤਿਭੋਜਨਮ੍| ਅਨੁਤਰ੍ਸਂ ਚ ਪਾਯਯੇਦਿਤਿ ਭੋਜਨਸਮਯੇ ਤਸਾਂ ਲਕ੍ਸੀਕਤ੍ਯ ਪਾਯਯੇਤ੍; ਅਨੁਪਾਨਂ ਦਾਪਯੇਦਿਤਿ ਯਾਵਤ੍| ਏਤਦਨੁਪਾਨਸ੍ਯ ਮਾਤ੍ਰਾਮਾਹ- ਅਨੁਤਰ੍ਸਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨੁਤਰ੍ਸਸ੍ਯੇਤਿ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਰ੍ਦੀਯਮਾਨਾਨੁਪਾਨਸ੍ਯ| ਯਯਾਸ੍ਯ ਮਨੋ ਨ ਦੂਸ੍ਯਤ ਇਤਿ ਨ ਵਿਕਤਿਂ ਯਾਤਿ; ਏਤੇਨ ਤਸਾਯਾਂ ਮਨੋਦੈਨ੍ਯਮਾਤ੍ਰਹਨ੍ਤ ਯਨ੍ਮਦ੍ਯਂ ਭਵਤਿ ਤਦਨੁਤਰ੍ਸਸਞ੍ਜ੍ਞਂ ਭਵਤਿ, ਨਤੁ ਮਦਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਮਦ੍ਯਂ ਦੇਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਸ੍ਣਾਘ੍ਨਮਿਤਿ ਸ਼ੀਤਕਸਾਯਰੂਪਂ ਰਸਮ੍| ਚੁਕ੍ਰੀਕਾ ਚਾਙ੍ਗੇਰੀ| ਬਦਰੀਤ੍ਯਾਦੌ ਬਦਰ੍ਯਾਦਿਪਤ੍ਰਾਣਿ ਮਥਿਤ੍ਵਾ ਤਜ੍ਜਃ ਫੇਨੋ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਃ| ਅਰਿਸ੍ਟਕਃ ਨਿਮ੍ਬਃ||੧੩੬-੧੬੩||-
Adhikarana 27 (164-188) · Śloka 188
ਉਲ੍ਲੇਖਨੋਪਵਾਸਾਭ੍ਯਾਂ ਜਯੇਤ੍ ਕਫਮਦਾਤ੍ਯਯਮ੍||੧੬੪|| ਤਸ੍ਯਤੇ ਸਲਿਲਂ ਚਾਸ੍ਮੈ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਧ੍ਰੀਬੇਰਸਾਧਿਤਮ੍| ਬਲਯਾ ਪਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣ੍ਯਾ ਵਾ ਕਣ੍ਟਕਾਰ੍ਯਾਥਵਾ ਸ਼ਤਮ੍||੧੬੫|| ਸਨਾਗਰਾਭਿਃ ਸਰ੍ਵਾਭਿਰ੍ਜਲਂ ਵਾ ਸ਼ਤਸ਼ੀਤਲਮ੍| ਦੁਃਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੇਨ ਸਮੁਸ੍ਤੇਨ ਮੁਸ੍ਤਪਰ੍ਪਟਕੇਨ ਵਾ||੧੬੬|| ਜਲਂ ਮੁਸ੍ਤੈਃ ਸ਼ਤਂ ਵਾਪਿ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਦੋਸਵਿਪਾਚਨਮ੍| ਏਤਦੇਵ ਚ ਪਾਨੀਯਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਪਿ ਮਦਾਤ੍ਯਯੇ||੧੬੭|| ਨਿਰਤ੍ਯਯਂ ਪੀਯਮਾਨਂ ਪਿਪਾਸਾਜ੍ਵਰਨਾਸ਼ਨਮ੍| ਨਿਰਾਮਂ ਕਾਙ੍ਕ੍ਸਿਤਂ ਕਾਲੇ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਪਾਯਯੇਤ੍ਤੁ ਤਮ੍||੧੬੮|| ਸ਼ਾਰ੍ਕਰਂ ਮਧੁ ਵਾ ਜੀਰ੍ਣਮਰਿਸ੍ਟਂ ਸੀਧੁਮੇਵ ਵਾ| ਰੂਕ੍ਸਤਰ੍ਪਣਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਯਵਾਨੀਨਾਗਰਾਨ੍ਵਿਤਮ੍||੧੬੯|| ਯਾਵਗੌਧੂਮਿਕਂ ਚਾਨ੍ਨਂ ਰੂਕ੍ਸਯੂਸੇਣ ਭੋਜਯੇਤ੍| ਕੁਲਤ੍ਥਾਨਾਂ ਸੁਸ਼ੁਸ੍ਕਾਣਾਂ ਮੂਲਕਾਨਾਂ ਰਸੇਨ ਵਾ||੧੭੦|| ਤਨੁਨਾਲ੍ਪੇਨ ਲਘੁਨਾ ਕਟ੍ਵਮ੍ਲੇਨਾਲ੍ਪਸਰ੍ਪਿਸਾ| ਪਟੋਲਯੂਸਮਮ੍ਲਂ ਵਾ ਯੂਸਮਾਮਲਕਸ੍ਯ ਵਾ||੧੭੧|| ਪ੍ਰਭੂਤਕਟੁਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਸਯਵਾਨ੍ਨਂ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍| ਵ੍ਯੋਸਯੂਸਮਥਾਮ੍ਲਂ ਵਾ ਯੂਸਂ ਵਾ ਸਾਮ੍ਲਵੇਤਸਮ੍||੧੭੨|| ਛਾਗਮਾਂਸਰਸਂ ਰੂਕ੍ਸਮਮ੍ਲਂ ਵਾ ਜਾਙ੍ਗਲਂ ਰਸਮ੍| ਸ੍ਥਾਲ੍ਯਾਂ ਵਾਥ ਕਪਾਲੇ ਵਾ ਭਸ੍ਟਂ ਨਿਰ੍ਦ੍ਰਵਵਰ੍ਤਿਤਮ੍ ||੧੭੩|| ਕਟ੍ਵਮ੍ਲਲਵਣਂ ਮਾਂਸਂ ਭਕ੍ਸਯਨ੍ ਵਣੁਯਾਨ੍ਮਧੁ| ਵ੍ਯਕ੍ਤਮਾਰੀਚਕਂ ਮਾਂਸਂ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਰਸਾਨ੍ਵਿਤਮ੍||੧੭੪|| ਪ੍ਰਭੂਤਕਟੁਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਯਵਾਨੀਨਾਗਰਾਨ੍ਵਿਤਮ੍| ਭਸ੍ਟਂ ਦਾਡਿਮਸਾਰਾਮ੍ਲਮੁਸ੍ਣਪੂਪੋਪਵੇਸ੍ਟਿਤਮ੍||੧੭੫|| ਯਥਾਗ੍ਨਿ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍ ਕਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂਤਾਰ੍ਦ੍ਰਕਪੇਸ਼ਿਕਮ੍| ਪਿਬੇਚ੍ਚ ਨਿਗਦਂ ਮਦ੍ਯਂ ਕਫਪ੍ਰਾਯੇ ਮਦਾਤ੍ਯਯੇ||੧੭੬|| ਸੌਵਰ੍ਚਲਮਜਾਜੀ ਚ ਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਂ ਸਾਮ੍ਲਵੇਤਸਮ੍| ਤ੍ਵਗੇਲਾਮਰਿਚਾਰ੍ਧਾਂਸ਼ਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਭਾਗਯੋਜਿਤਮ੍||੧੭੭|| ਏਤਲ੍ਲਵਣਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਮਗ੍ਨਿਸਨ੍ਦੀਪਨਂ ਪਰਮ੍| ਮਦਾਤ੍ਯਯੇ ਕਫਪ੍ਰਾਯੇ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਰੋਤੋਵਿਸ਼ੋਧਨਮ੍||੧੭੮|| ਏਤਦੇਵ ਪੁਨਰ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਮਧੁਰਾਮ੍ਲੈਰ੍ਦ੍ਰਵੀਕਤਮ੍| ਗੋਧੂਮਾਨ੍ਨਯਵਾਨ੍ਨਾਨਾਂ ਮਾਂਸਾਨਾਂ ਚਾਤਿਰੋਚਨਮ੍||੧੭੯|| ਪੇਸਯੇਤ੍ ਕਟੁਕੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾਂ ਸ਼੍ਵੇਤਾਂ ਬੀਜਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾਮ੍| ਮਦ੍ਵੀਕਾਂ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਸ੍ਯ ਦਾਡਿਮਸ੍ਯ ਰਸੇਨ ਵਾ||੧੮੦|| ਸੌਵਰ੍ਚਲੈਲਾਮਰਿਚੈਰਜਾਜੀਭਙ੍ਗਦੀਪ੍ਯਕੈਃ| ਸ ਰਾਗਃ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਂਯੁਕ੍ਤਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠੋ ਰੋਚਨਦੀਪਨਃ ||੧੮੧|| ਮਦ੍ਵੀਕਾਯਾ ਵਿਧਾਨੇਨ ਕਾਰਯੇਤ੍ ਕਾਰਵੀਮਪਿ| ਸ਼ੁਕ੍ਤਮਤ੍ਸ੍ਯਣ੍ਡਿਕੋਪੇਤਂ ਰਾਗਂ ਦੀਪਨਪਾਚਨਮ੍||੧੮੨|| ਆਮ੍ਰਾਮਲਕਪੇਸ਼ੀਨਾਂ ਰਾਗਾਨ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਪਥਕ੍ ਪਥਕ੍| ਧਾਨ੍ਯਸੌਵਰ੍ਚਲਾਜਾਜੀਕਾਰਵੀਮਰਿਚਾਨ੍ਵਿਤਾਨ੍||੧੮੩|| ਗੁਡੇਨ ਮਧੁਯੁਕ੍ਤੇਨ ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਮ੍ਲਲਵਣੀਕਤਾਨ੍| ਤੈਰਨ੍ਨਂ ਰੋਚਤੇ ਦਿਗ੍ਧਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਭੁਕ੍ਤਂ ਚ ਜੀਰ੍ਯਤਿ||੧੮੪|| ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣੇਨਾਨ੍ਨਪਾਨੇਨ ਸ੍ਨਾਨੇਨਾਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇਣ ਚ| ਵ੍ਯਾਯਾਮਲਙ੍ਘਨਾਭ੍ਯਾਂ ਚ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਜਾਗਰਣੇਨ ਚ||੧੮੫|| ਕਾਲਯੁਕ੍ਤੇਨ ਰੂਕ੍ਸੇਣ ਸ੍ਨਾਨੇਨੋਦ੍ਵਰ੍ਤਨੇਨ ਚ| ਪ੍ਰਾਣਵਰ੍ਣਕਰਾਣਾਂ ਚ ਪ੍ਰਘਰ੍ਸਾਣਾਂ ਚ ਸੇਵਯਾ||੧੮੬|| ਸੇਵਯਾ ਵਸਨਾਨਾਂ ਚ ਗੁਰੂਣਾਮਗੁਰੋਰਪਿ| ਸਙ੍ਕੋਚੋਸ੍ਣਸੁਖਾਙ੍ਗੀਨਾਮਙ੍ਗਨਾਨਾਂ ਚ ਸੇਵਯਾ||੧੮੭|| ਸੁਖਸ਼ਿਕ੍ਸਿਤਹਸ੍ਤਾਨਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਸਂਵਾਹਨੇਨ ਚ| ਮਦਾਤ੍ਯਯਃ ਕਫਪ੍ਰਾਯਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮੇਵੋਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ||੧੮੮||
उल्लेखनोपवासाभ्यां जयेत् कफमदात्ययम्||१६४|| तृष्यते सलिलं चास्मै दद्याद्ध्रीबेरसाधितम्| बलया पृश्निपर्ण्या वा कण्टकार्याऽथवा शृतम्||१६५|| सनागराभिः सर्वाभिर्जलं वा शृतशीतलम्| दुःस्पर्शेन समुस्तेन मुस्तपर्पटकेन वा||१६६|| जलं मुस्तैः शृतं वाऽपि दद्याद्दोषविपाचनम्| एतदेव च पानीयं सर्वत्रापि मदात्यये||१६७|| निरत्ययं पीयमानं पिपासाज्वरनाशनम्| निरामं काङ्क्षितं काले सक्षौद्रं पाययेत्तु तम्||१६८|| शार्करं मधु वा जीर्णमरिष्टं सीधुमेव वा| रूक्षतर्पणसंयुक्तं यवानीनागरान्वितम्||१६९|| यावगौधूमिकं चान्नं रूक्षयूषेण भोजयेत्| कुलत्थानां सुशुष्काणां मूलकानां रसेन वा||१७०|| तनुनाऽल्पेन लघुना कट्वम्लेनाल्पसर्पिषा| पटोलयूषमम्लं वा यूषमामलकस्य वा||१७१|| प्रभूतकटुसंयुक्तं सयवान्नं प्रदापयेत्| व्योषयूषमथाम्लं वा यूषं वा साम्लवेतसम्||१७२|| छागमांसरसं रूक्षमम्लं वा जाङ्गलं रसम्| स्थाल्यां वाऽथ कपाले वा भृष्टं निर्द्रववर्तितम् ||१७३|| कट्वम्ललवणं मांसं भक्षयन् वृणुयान्मधु| व्यक्तमारीचकं मांसं मातुलुङ्गरसान्वितम्||१७४|| प्रभूतकटुसंयुक्तं यवानीनागरान्वितम्| भृष्टं दाडिमसाराम्लमुष्णपूपोपवेष्टितम्||१७५|| यथाग्नि भक्षयेत् काले प्रभूतार्द्रकपेशिकम्| पिबेच्च निगदं मद्यं कफप्राये मदात्यये||१७६|| सौवर्चलमजाजी च वृक्षाम्लं साम्लवेतसम्| त्वगेलामरिचार्धांशं शर्कराभागयोजितम्||१७७|| एतल्लवणमष्टाङ्गमग्निसन्दीपनं परम्| मदात्यये कफप्राये दद्यात् स्रोतोविशोधनम्||१७८|| एतदेव पुनर्युक्त्या मधुराम्लैर्द्रवीकृतम्| गोधूमान्नयवान्नानां मांसानां चातिरोचनम्||१७९|| पेषयेत् कटुकैर्युक्तां श्वेतां बीजविवर्जिताम्| मृद्वीकां मातुलुङ्गस्य दाडिमस्य रसेन वा||१८०|| सौवर्चलैलामरिचैरजाजीभृङ्गदीप्यकैः| स रागः क्षौद्रसंयुक्तः श्रेष्ठो रोचनदीपनः ||१८१|| मृद्वीकाया विधानेन कारयेत् कारवीमपि| शुक्तमत्स्यण्डिकोपेतं रागं दीपनपाचनम्||१८२|| आम्रामलकपेशीनां रागान् कुर्यात् पृथक् पृथक्| धान्यसौवर्चलाजाजीकारवीमरिचान्वितान्||१८३|| गुडेन मधुयुक्तेन व्यक्ताम्ललवणीकृतान्| तैरन्नं रोचते दिग्धं सम्यग्भुक्तं च जीर्यति||१८४|| रूक्षोष्णेनान्नपानेन स्नानेनाशिशिरेण च| व्यायामलङ्घनाभ्यां च युक्त्या जागरणेन च||१८५|| कालयुक्तेन रूक्षेण स्नानेनोद्वर्तनेन च| प्राणवर्णकराणां च प्रघर्षाणां च सेवया||१८६|| सेवया वसनानां च गुरूणामगुरोरपि| सङ्कोचोष्णसुखाङ्गीनामङ्गनानां च सेवया||१८७|| सुखशिक्षितहस्तानां स्त्रीणां संवाहनेन च| मदात्ययः कफप्रायः शीघ्रमेवोपशाम्यति||१८८||
🔊 Audio coming soon
ਉਲ੍ਲੇਖਨੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਕਫਮਦਾਤ੍ਯਯਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਤਸ੍ਯਤੇ ਸਲਿਲਮਿਤ੍ਯਾਦੌ ਸਡਙ੍ਗਵਿਧਿਨਾ ਜਲਸਾਧਨਂ ਸਾਧ੍ਵਿਤਿ| ਮਧੁਪ੍ਰਕਤਿਕਂ ਮਾਧਵਮ੍| ਵ੍ਯੋਸਪ੍ਰਧਾਨੋ ਯੂਸੋ ਵ੍ਯੋਸਯੂਸਃ| ਨੀਰਸਵਰ੍ਤਿਤਮਿਤਿ ਅਨਤਿਦ੍ਰਵਵਰ੍ਤਿਤਂ ਸ਼ੁਸ੍ਕਾਖ੍ਯਂ ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵਣੁਯਾਦਿਤਿ ਵ੍ਯਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍| ਆਰ੍ਦ੍ਰਕਪੇਸ਼ਿਕਾ ਆਰ੍ਦ੍ਰਕਦੀਰ੍ਘਖਣ੍ਡਾਨਿ; ‘ਪ੍ਰਭੂਤਾਰ੍ਦ੍ਰਕਪੇਸਿਤਮ੍’ ਇਤਿ ਵਾ ਪਾਠਃ| ਸੌਵਰ੍ਚਲਮਿਤ੍ਯਾਦੌ ਤ੍ਵਗੇਲਾਮਰਿਚਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮੇਵ ਭਾਗਾਰ੍ਧਤ੍ਵਮ੍| ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਭਾਗਃ ਪੂਰ੍ਵੈਕਦ੍ਰਵ੍ਯਭਾਗਃ| ਕਟੁਕੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾਮਿਤਿ ਕਿਞ੍ਚਿਦੂਸਣਾਮ੍| ਸ਼੍ਵੇਤਾਮਿਤਿ ਮਦ੍ਵੀਕਾਂ, ਸ਼੍ਵੇਤਾ ਚ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾ ਕਾਸ਼੍ਮੀਰਭਵਾ ਜ੍ਞੇਯਾ| ਕਾਰਵੀਮਿਤਿ ਸ੍ਵਲ੍ਪਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਮ੍| ਆਮ੍ਰਾਮਲਕਯੋਃ ਪੇਸ਼ੀਤ੍ਯਨੇਨ ਫਲਗਤਂ ਸਸ੍ਯਂ ਗਹ੍ਯਤੇ| ਸਙ੍ਕੋਚੋਸ੍ਣਸੁਖਾਙ੍ਗੀਨਾਂ ਸਙ੍ਕੋਚੇਨ ਸਂਸ਼੍ਲੇਸੇਣ ਉਸ੍ਣਸੁਖਮਙ੍ਗਂ ਯਾਸਾਂ ਤਾਸਾਂ; ਕੇਚਿਤ੍ਤੁ ਸਙ੍ਕੋਚਂ ਕੁਙ੍ਕੁਮਮਾਹੁਃ||੧੬੪-੧੮੮||
Adhikarana 28 (189-190) · Śloka 190
ਯਦਿਦਂ ਕਰ੍ਮ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਪਥਗ੍ਦੋਸਬਲਂ ਪ੍ਰਤਿ| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਦਸ਼ਵਿਧੇ ਤਦ੍ਵਿਕਲ੍ਪ੍ਯਂ ਭਿਸਗ੍ਵਿਦਾ||੧੮੯|| ਯਸ੍ਤੁ ਦੋਸਵਿਕਲ੍ਪਜ੍ਞੋ ਯਸ਼੍ਚੌਸਧਿਵਿਕਲ੍ਪਵਿਤ੍| ਸ ਸਾਧ੍ਯਾਨ੍ਸਾਧਯੇਦ੍ਵ੍ਯਾਧੀਨ੍ ਸਾਧ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯਵਿਭਾਗਵਿਤ੍||੧੯੦||
यदिदं कर्म निर्दिष्टं पृथग्दोषबलं प्रति| सन्निपाते दशविधे तद्विकल्प्यं भिषग्विदा||१८९|| यस्तु दोषविकल्पज्ञो यश्चौषधिविकल्पवित्| स साध्यान्साधयेद्व्याधीन् साध्यासाध्यविभागवित्||१९०||
🔊 Audio coming soon
ਯਦਿਦਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਾਨ੍ਨਿਪਾਤਿਕਮਦਾਤ੍ਯਯਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਵਿਧਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੋ ਵਦ੍ਧਦੋਸਾਣਾਮੁਕ੍ਤਸ੍ਤਥਾਪਿ ਸਰ੍ਵਮਦਾਤ੍ਯਯਾਨਾਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਤ੍ਵਾਦ੍ ਯਦੇਤਦ੍ਵਾਤਾਦਿਮਦਾਤ੍ਯਯਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮੁਕ੍ਤਂ ਤਦੇਕਦੋਸੋਲ੍ਬਣਸਨ੍ਨਿਪਾਤਜਮਦਾਤ੍ਯਯਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਭਵਤਿ, ਤੇਨ ਦ੍ਵ੍ਯੁਲ੍ਬਣਹੀਨਮਧ੍ਯਾਧਿਕਭੇਦਸਮਸਨ੍ਨਿਪਾਤੈਰ੍ਯੇ ਦਸ਼ਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟਾਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਸ੍ਤਾਨਭਿਪ੍ਰੇਤ੍ਯੇਦਮੁਕ੍ਤਂ- ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਦਸ਼ਵਿਧੇ ਤਦ੍ਵਿਕਲ੍ਪ੍ਯਮਿਤਿ; ਹੀਨਮਧ੍ਯਾਧਿਕਦੋਸਤ੍ਰਯੋਦ੍ਭੂਤਮਦਾਤ੍ਯਯੇਸੁ ਹੀਨਮਧ੍ਯਾਧਿਕਦੋਸਭੇਦੇਨ ਵਿਕਲ੍ਪ੍ਯ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ; ਸਮਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਤੁ ਤ੍ਰਯਾਣਾਮਪਿ ਮਿਲਿਤ੍ਵਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ||੧੮੯-੧੯੦||
Adhikarana 29 (191-198) · Śloka 198
ਵਨਾਨਿ ਰਮਣੀਯਾਨਿ ਸਪਦ੍ਮਾਃ ਸਲਿਲਾਸ਼ਯਾਃ| ਵਿਸ਼ਦਾਨ੍ਯਨ੍ਨਪਾਨਾਨਿ ਸਹਾਯਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਹਰ੍ਸਣਾਃ||੧੯੧|| ਮਾਲ੍ਯਾਨਿ ਗਨ੍ਧਯੋਗਾਸ਼੍ਚ ਵਾਸਾਂਸਿ ਵਿਮਲਾਨਿ ਚ| ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵਸ਼ਬ੍ਦਾਃ ਕਾਨ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਗੋਸ੍ਠ੍ਯਸ਼੍ਚ ਹਦਯਪ੍ਰਿਯਾਃ||੧੯੨|| ਸਙ੍ਕਥਾਹਾਸ੍ਯਗੀਤਾਨਾਂ ਵਿਸ਼ਦਾਸ਼੍ਚੈਵ ਯੋਜਨਾਃ| ਪ੍ਰਿਯਾਸ਼੍ਚਾਨੁਗਤਾ ਨਾਰ੍ਯੋ ਨਾਸ਼ਯਨ੍ਤਿ ਮਦਾਤ੍ਯਯਮ੍||੧੯੩|| ਨਾਕ੍ਸੋਭ੍ਯ ਹਿ ਮਨੋ ਮਦ੍ਯਂ ਸ਼ਰੀਰਮਵਿਹਤ੍ਯ ਚ| ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਮਦਾਤ੍ਯਯਂ ਤਸ੍ਮਾਦੇਸ੍ਟਵ੍ਯਾ ਹਰ੍ਸਣੀ ਕ੍ਰਿਯਾ||੧੯੪|| ਆਭਿਃ ਕ੍ਰਿਯਾਭਿਃ ਸਿਦ੍ਧਾਭਿਃ ਸ਼ਮਂ ਯਾਤਿ ਮਦਾਤ੍ਯਯਃ| ਨ ਚੇਨ੍ਮਦ੍ਯਵਿਧਿਂ ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕ੍ਸੀਰਮਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍||੧੯੫|| ਲਙ੍ਘਨੈਃ ਪਾਚਨੈਰ੍ਦੋਸਸ਼ੋਧਨੈਃ ਸ਼ਮਨੈਰਪਿ| ਵਿਮਦ੍ਯਸ੍ਯ ਕਫੇ ਕ੍ਸੀਣੇ ਜਾਤੇ ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਲਾਘਵੇ||੧੯੬|| ਤਸ੍ਯ ਮਦ੍ਯਵਿਦਗ੍ਧਸ੍ਯ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕਸ੍ਯ ਚ| ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੋਪਤਪ੍ਤਸ੍ਯ ਤਰੋਰ੍ਯਥਾ ਵਰ੍ਸਂ ਤਥਾ ਪਯਃ||੧੯੭|| ਪਯਸਾਭਿਹਤੇ ਰੋਗੇ ਬਲੇ ਜਾਤੇ ਨਿਵਰ੍ਤਯੇਤ੍| ਕ੍ਸੀਰਪ੍ਰਯੋਗਂ ਮਦ੍ਯਂ ਚ ਕ੍ਰਮੇਣਾਲ੍ਪਾਲ੍ਪਮਾਚਰੇਤ੍||੧੯੮||
वनानि रमणीयानि सपद्माः सलिलाशयाः| विशदान्यन्नपानानि सहायाश्च प्रहर्षणाः||१९१|| माल्यानि गन्धयोगाश्च वासांसि विमलानि च| गान्धर्वशब्दाः कान्ताश्च गोष्ठ्यश्च हृदयप्रियाः||१९२|| सङ्कथाहास्यगीतानां विशदाश्चैव योजनाः| प्रियाश्चानुगता नार्यो नाशयन्ति मदात्ययम्||१९३|| नाक्षोभ्य हि मनो मद्यं शरीरमविहत्य च| कुर्यान्मदात्ययं तस्मादेष्टव्या हर्षणी क्रिया||१९४|| आभिः क्रियाभिः सिद्धाभिः शमं याति मदात्ययः| न चेन्मद्यविधिं मुक्त्वा क्षीरमस्य प्रयोजयेत्||१९५|| लङ्घनैः पाचनैर्दोषशोधनैः शमनैरपि| विमद्यस्य कफे क्षीणे जाते दौर्बल्यलाघवे||१९६|| तस्य मद्यविदग्धस्य वातपित्ताधिकस्य च| ग्रीष्मोपतप्तस्य तरोर्यथा वर्षं तथा पयः||१९७|| पयसाऽभिहृते रोगे बले जाते निवर्तयेत्| क्षीरप्रयोगं मद्यं च क्रमेणाल्पाल्पमाचरेत्||१९८||
🔊 Audio coming soon
ਮਦਾਤ੍ਯਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਹਰ੍ਸਜਨਿਕਾ ਕ੍ਰਿਯਾ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੇਤ੍ਯਾਹ- ਵਨਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਸ੍ਮਾਤ੍ ਪੁਨਰ੍ਮਦਾਤ੍ਯਯੇ ਪ੍ਰਹਰ੍ਸਿਣੀ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਕਾਰ੍ਯੇਤ੍ਯਾਹ- ਨਾਕ੍ਸੋਭ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਨਃਪ੍ਰੀਤ੍ਯਾ ਸ਼ਰੀਰਪ੍ਰਸ਼ਮਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਹਰ੍ਸਣੀ ਕ੍ਰਿਯਾ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੇਤਿ ਭਾਵਃ| ਉਕ੍ਤਕ੍ਸੀਰਪ੍ਰਯੋਗਸ੍ਯ ਵਿਸਯਂ ਗੁਣਂ ਚਾਹ- ਲਙ੍ਘਨੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯਕ੍ਸੀਰਵਤ੍ਤਿਕ੍ਰਮਂ ਪੁਨਰ੍ਮਦ੍ਯਾਭ੍ਯਾਸਕ੍ਰਮਂ ਚਾਹ- ਪਯਸਾਭਿਹਤੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਰਮੇਣੇਤਿ ਕਾਲਕ੍ਰਮੇਣ| ਅਲ੍ਪਾਲ੍ਪਮਿਤਿ ਸ੍ਤੋਕਂ ਸ੍ਤੋਕਮ੍||੧੯੧-੧੯੮||
Adhikarana 30 (199-205) · Śloka 205
ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮਦ੍ਯਃ ਸਹਸਾ ਯੋਤਿਮਦ੍ਯਂ ਨਿਸੇਵਤੇ| ਧ੍ਵਂਸਕੋ ਵਿਕ੍ਸਯਸ਼੍ਚੈਵ ਰੋਗਸ੍ਤਸ੍ਯੋਪਜਾਯਤੇ||੧੯੯|| ਵ੍ਯਾਧ੍ਯੁਪਕ੍ਸੀਣਦੇਹਸ੍ਯ ਦੁਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਤਮੌ ਹਿ ਤੌ| ਤਯੋਰ੍ਲਿਙ੍ਗਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਚ ਯਥਾਵਦੁਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਤੇ||੨੦੦|| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪ੍ਰਸੇਕਃ ਕਣ੍ਠਾਸ੍ਯਸ਼ੋਸਃ ਸ਼ਬ੍ਦਾਸਹਿਸ੍ਣੁਤਾ| ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਨਿਦ੍ਰਾਤਿਯੋਗਸ਼੍ਚ ਜ੍ਞੇਯਂ ਧ੍ਵਂਸਕਲਕ੍ਸਣਮ੍||੨੦੧|| ਹਤ੍ਕਣ੍ਠਰੋਗਃ ਸਮ੍ਮੋਹਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਰਙ੍ਗਰੁਜਾ ਜ੍ਵਰਃ| ਤਸ੍ਣਾ ਕਾਸਃ ਸ਼ਿਰਃਸ਼ੂਲਮੇਤਦ੍ਵਿਕ੍ਸਯਲਕ੍ਸਣਮ੍||੨੦੨|| ਤਯੋਃ ਕਰ੍ਮ ਤਦੇਵੇਸ੍ਟਂ ਵਾਤਿਕੇ ਯਨ੍ਮਦਾਤ੍ਯਯੇ| ਤੌ ਹਿ ਪ੍ਰਕ੍ਸੀਣਦੇਹਸ੍ਯ ਜਾਯੇਤੇ ਦੁਰ੍ਬਲਸ੍ਯ ਵੈ||੨੦੩|| ਬਸ੍ਤਯਃ ਸਰ੍ਪਿਸਃ ਪਾਨਂ ਪ੍ਰਯੋਗਃ ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਸੋਃ| ਅਭ੍ਯਙ੍ਗੋਦ੍ਵਰ੍ਤਨਸ੍ਨਾਨਾਨ੍ਯਨ੍ਨਪਾਨਂ ਚ ਵਾਤਨੁਤ੍||੨੦੪|| ਧ੍ਵਂਸਕੋ ਵਿਕ੍ਸਯਸ਼੍ਚੈਵ ਕਰ੍ਮਣਾਨੇਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ| ਯੁਕ੍ਤਮਦ੍ਯਸ੍ਯ ਮਦ੍ਯੋਤ੍ਥੋ ਨ ਵ੍ਯਾਧਿਰੁਪਜਾਯਤੇ||੨੦੫||
विच्छिन्नमद्यः सहसा योऽतिमद्यं निषेवते| ध्वंसको विक्षयश्चैव रोगस्तस्योपजायते||१९९|| व्याध्युपक्षीणदेहस्य दुश्चिकित्स्यतमौ हि तौ| तयोर्लिङ्गं चिकित्सा च यथावदुपदेक्ष्यते||२००|| श्लेष्मप्रसेकः कण्ठास्यशोषः शब्दासहिष्णुता| तन्द्रानिद्रातियोगश्च ज्ञेयं ध्वंसकलक्षणम्||२०१|| हृत्कण्ठरोगः सम्मोहश्छर्दिरङ्गरुजा ज्वरः| तृष्णा कासः शिरःशूलमेतद्विक्षयलक्षणम्||२०२|| तयोः कर्म तदेवेष्टं वातिके यन्मदात्यये| तौ हि प्रक्षीणदेहस्य जायेते दुर्बलस्य वै||२०३|| बस्तयः सर्पिषः पानं प्रयोगः क्षीरसर्पिषोः| अभ्यङ्गोद्वर्तनस्नानान्यन्नपानं च वातनुत्||२०४|| ध्वंसको विक्षयश्चैव कर्मणाऽनेन शाम्यति| युक्तमद्यस्य मद्योत्थो न व्याधिरुपजायते||२०५||
🔊 Audio coming soon
ਏਤਦ੍ਵਿਪਰ੍ਯਯੇਣ ਮਦ੍ਯਸੇਵਾਯਾਂ ਦੋਸਮਾਹ- ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਧ੍ਵਂਸਕਵਿਕ੍ਸਯੌ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਲਕ੍ਸਣੌ| ਧ੍ਵਂਸਕਵਿਕ੍ਸਯੌ ਚੇਮੌ ਸੁਸ਼੍ਰੁਤੇਨਾਪ੍ਯੁਕ੍ਤੌ| ਕੇਚਿਤ੍ਤੁ “ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮਦ੍ਯਃ ਸਹਸਾ ਯੋਤਿਮਦ੍ਯਂ ਨਿਸੇਵਤੇ| ਤਸ੍ਯ ਪਾਨਾਤ੍ਯਯੋਦ੍ਦਿਸ੍ਟਾ ਵਿਕਾਰਾਃ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਹਿ” ਇਤਿ ਗ੍ਰਨ੍ਥੇਨ ਧ੍ਵਂਸਕਵਿਕ੍ਸਯਾਵਰੋਧਂ ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਤਿ| ਏਤਯੋਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਤਯੋਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਰ੍ਮੇਤਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ| ਤੌ ਹੀਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪ੍ਰਕ੍ਸੀਣਦੁਰ੍ਬਲਤਯਾ ਧ੍ਵਂਸਕਵਿਕ੍ਸਯਯੋਰ੍ਵਾਤਪ੍ਰਧਾਨਤਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਯੁਕ੍ਤਮਦ੍ਯਸ੍ਯੇਤਿ ਯਥੋਕ੍ਤਵਿਧਿਨਾ ਮਦ੍ਯਮਾਚਰਤਃ||੧੯੯-੨੦੫||
Adhikarana 31 (206) · Śloka 206
ਨਿਵਤ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵਮਦ੍ਯੇਭ੍ਯੋ ਨਰੋ ਯਸ਼੍ਚ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ| ਸ਼ਾਰੀਰਮਾਨਸੈਰ੍ਧੀਮਾਨ੍ ਵਿਕਾਰੈਰ੍ਨ ਸ ਯੁਜ੍ਯਤੇ||੨੦੬||
निवृत्तः सर्वमद्येभ्यो नरो यश्च जितेन्द्रियः| शारीरमानसैर्धीमान् विकारैर्न स युज्यते||२०६||
🔊 Audio coming soon
ਸਰ੍ਵਥਾ ਮਦ੍ਯਪਰਿਤ੍ਯਾਗਫਲਮਾਹ- ਨਿਵਤ੍ਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯ ਇਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸਣਂ ਮਦ੍ਯਨਿਵਤ੍ਤਾਵੇਵ ਪ੍ਰਯੋਜਕਮ੍| ਸ਼ਾਰੀਰਮਾਨਸੈਰ੍ਵਿਕਾਰੈਰਿਤਿ ਯੋਗ੍ਯਤਯਾ ਮਦ੍ਯਵ੍ਯਾਪਤ੍ਤਿਜਨ੍ਯੈਰੇਵ ਸ਼ਾਰੀਰਮਾਨਸੈਰ੍ਵਿਕਾਰੈਃ; ਅਨ੍ਯਹੇਤੁਜਾਞ੍ ਸ਼ਾਰੀਰਮਾਨਸਵਿਕਾਰਾਨ੍ ਪ੍ਰਤਿ ਮਦ੍ਯਨਿਵਤ੍ਤਿਰਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ਕਰੀਤਿ ਭਾਵਃ| ਨ ਯੁਜ੍ਯਤ ਇਤਿ ਸ਼ਾਰੀਰਮਾਨਸਵਿਕਾਰੈਰ੍ਮਦ੍ਯਨਿਵਤ੍ਤ੍ਯਾ ਨ ਯੁਕ੍ਤੋ ਭਵਤਿ||੨੦੬||
Adhikarana 32 (207-211) · Śloka 211
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕਾਃ- ਯਤ੍ਪ੍ਰਭਾਵਾ ਭਗਵਤੀ ਸੁਰਾ ਪੇਯਾ ਯਥਾ ਚ ਸਾ| ਯਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਾ ਯਸ੍ਯ ਯਾ ਚੇਸ੍ਟਾ ਯੋਗਂ ਚਾਪੇਕ੍ਸਤੇ ਯਥਾ||੨੦੭|| ਯਥਾ ਮਦਯਤੇ ਯੈਸ਼੍ਚ ਗੁਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਮਹਾਗੁਣਾ| ਯੋ ਮਦੋ ਮਦਭੇਦਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਤ੍ਰਯਃ ਸ੍ਵਸ੍ਵਲਕ੍ਸਣਾਃ||੨੦੮|| ਯੇ ਚ ਮਦ੍ਯਕਤਾ ਦੋਸਾ ਗੁਣਾ ਯੇ ਚ ਮਦਾਤ੍ਮਕਾਃ| ਯਚ੍ਚ ਤ੍ਰਿਵਿਧਮਾਪਾਨਂ ਯਥਾਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਚ ਲਕ੍ਸਣਮ੍||੨੦੯|| ਯੇ ਸਹਾਯਾਃ ਸੁਖਾਃ ਪਾਨੇ ਚਿਰਕ੍ਸਿਪ੍ਰਮਦਾ ਨਰਾਃ| ਮਦਾਤ੍ਯਯਸ੍ਯ ਯੋ ਹੇਤੁਰ੍ਲਕ੍ਸਣਂ ਯਦ੍ ਯਥਾ ਚ ਯਤ੍||੨੧੦|| ਮਦ੍ਯਂ ਮਦ੍ਯੋਤ੍ਥਿਤਾਨ੍ ਰੋਗਾਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ ਯਸ਼੍ਚ ਕ੍ਰਿਯਾਕ੍ਰਮਃ| ਸਰ੍ਵਂ ਤਦੁਕ੍ਤਮਖਿਲਂ ਮਦਾਤ੍ਯਯਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ||੨੧੧||
तत्र श्लोकाः- यत्प्रभावा भगवती सुरा पेया यथा च सा| यद्द्रव्या यस्य या चेष्टा योगं चापेक्षते यथा||२०७|| यथा मदयते यैश्च गुणैर्युक्ता महागुणा| यो मदो मदभेदाश्च ये त्रयः स्वस्वलक्षणाः||२०८|| ये च मद्यकृता दोषा गुणा ये च मदात्मकाः| यच्च त्रिविधमापानं यथासत्त्वं च लक्षणम्||२०९|| ये सहायाः सुखाः पाने चिरक्षिप्रमदा नराः| मदात्ययस्य यो हेतुर्लक्षणं यद् यथा च यत्||२१०|| मद्यं मद्योत्थितान् रोगान् हन्ति यश्च क्रियाक्रमः| सर्वं तदुक्तमखिलं मदात्ययचिकित्सिते||२११||
🔊 Audio coming soon
ਯਤ੍ਪ੍ਰਭਾਵੇਤ੍ਯਾਦਿਰਧ੍ਯਾਯਸਙ੍ਗ੍ਰਹਃ| ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਾਰ੍ਥੋ ਵ੍ਯਕ੍ਤ ਏਵ||੨੦੭-੨੧੧||
Adhikarana puShpikA · Śloka 24
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇ ਮਦਾਤ੍ਯਯਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨੪||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते चिकित्सास्थाने मदात्ययचिकित्सितं नाम चतुर्विंशोऽध्यायः||२४||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਚਕ੍ਰਪਾਣਿਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਚਰਕਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਟੀਕਾਯਾਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਦੀਪਿਕਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇ ਮਦਾਤ੍ਯਯਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨੪||