Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋ ਮਦਾਤ੍ਯਯਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
View original
अथातो मदात्ययचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
30. madātyayacikitsitam
Adhikarana 2 (3-5) · Śloka 5
ਸੁਰੈਃ ਸੁਰੇਸ਼ਸਹਿਤੈਰ੍ਯਾ ਪੁਰਾ ਪਰਿਪੂਜਿਤਾ| ਸੌਤ੍ਰਾਮਣ੍ਯਾਂ ਹੂਯਤੇ ਯਾ ਕਰ੍ਮਿਭਿਰ੍ਯਾ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਠਿਤਾ||੩|| ਯਜ੍ਞੌਹੀ ਯਾ ਯਯਾ ਸ਼ਕ੍ਰਃ ਸੋਮਾਤਿਪਤਿਤੋ ਭਸ਼ਮ੍| ਨਿਰੋਜਸ੍ਤਮਸਾਵਿਸ੍ਟਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦੁਰ੍ਗਾਤ੍ ਸਮੁਦ੍ਧਤਃ||੪|| ਵਿਧਿਭਿਰ੍ਵੇਦਵਿਹਿਤੈਰ੍ਵਾ ਯਜਦ੍ਭਿਰ੍ਮਹਾਤ੍ਮਭਿਃ| ਦਸ਼੍ਯਾ ਸ੍ਪਸ਼੍ਯਾ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪ੍ਯਾ ਚ ਯਜ੍ਞੀਯਾ ਯਜ੍ਞਸਿਦ੍ਧਯੇ||੫||
View original
सुरैः सुरेशसहितैर्या पुरा परिपूजिता| सौत्रामण्यां हूयते या कर्मिभिर्या प्रतिष्ठिता||३|| यज्ञौही या यया शक्रः सोमातिपतितो भृशम्| निरोजस्तमसाऽऽविष्टस्तस्माद्दुर्गात् समुद्धृतः||४|| विधिभिर्वेदविहितैर्वा यजद्भिर्महात्मभिः| दृश्या स्पृश्या प्रकल्प्या च यज्ञीया यज्ञसिद्धये||५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (6) · Śloka 6
ਯੋਨਿਸਂਸ੍ਕਾਰਨਾਮਾਦ੍ਯੈਰ੍ਵਿਸ਼ੇਸੈਰ੍ਬਹੁਧਾ ਚ ਯਾ| ਭੂਤ੍ਵਾ ਭਵਤ੍ਯੇਕਵਿਧਾ ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਨ੍ਮਦਲਕ੍ਸਣਾਤ੍||੬||
View original
योनिसंस्कारनामाद्यैर्विशेषैर्बहुधा च या| भूत्वा भवत्येकविधा सामान्यान्मदलक्षणात्||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (7) · Śloka 7
ਯਾ ਦੇਵਾਨਮਤਂ ਭੂਤ੍ਵਾ ਸ੍ਵਧਾ ਭੂਤ੍ਵਾ ਪਿਤ੍ਤਂਸ਼੍ਚ ਯਾ| ਸੋਮੋ ਭੂਤ੍ਵਾ ਦ੍ਵਿਜਾਤੀਨ੍ ਯਾ ਯੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਸ਼੍ਰੇਯੋਭਿਰੁਤ੍ਤਮੈਃ||੭||
View original
या देवानमृतं भूत्वा स्वधा भूत्वा पित्तॄंश्च या| सोमो भूत्वा द्विजातीन् या युङ्क्ते श्रेयोभिरुत्तमैः||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (8-10) · Śloka 10
ਆਸ਼੍ਵਿਨਂ ਯਾ ਮਹਤ੍ਤੇਜੋ ਬਲਂ ਸਾਰਸ੍ਵਤਂ ਚ ਯਾ| ਵੀਰ੍ਯਮੈਨ੍ਦ੍ਰਂ ਚ ਯਾ ਸਿਦ੍ਧਾ ਸੋਮਃ ਸੌਤ੍ਰਾਮਣੌ ਚ ਯਾ||੮|| ਸ਼ੋਕਾਰਤਿਭਯੋਦ੍ਵੇਗਨਾਸ਼ਿਨੀ ਯਾ ਮਹਾਬਲਾ| ਯਾ ਪ੍ਰੀਤਿਰ੍ਯਾ ਰਤਿਰ੍ਯਾ ਵਾਗ੍ਯਾ ਪੁਸ੍ਟਿਰ੍ਯਾ ਚ ਨਿਰ੍ਵਤਿਃ||੯|| ਯਾ ਸੁਰਾ ਸੁਰਗਨ੍ਧਰ੍ਵਯਕ੍ਸਰਾਕ੍ਸਸਮਾਨੁਸੈਃ| ਰਤਿਃ ਸੁਰੇਤ੍ਯਭਿਹਿਤਾ ਤਾਂ ਸੁਰਾਂ ਵਿਧਿਨਾ ਪਿਬੇਤ੍||੧੦||
View original
आश्विनं या महत्तेजो बलं सारस्वतं च या| वीर्यमैन्द्रं च या सिद्धा सोमः सौत्रामणौ च या||८|| शोकारतिभयोद्वेगनाशिनी या महाबला| या प्रीतिर्या रतिर्या वाग्या पुष्टिर्या च निर्वृतिः||९|| या सुरा सुरगन्धर्वयक्षराक्षसमानुषैः| रतिः सुरेत्यभिहिता तां सुरां विधिना पिबेत्||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (11-20) · Śloka 20
ਸ਼ਰੀਰਕਤਸਂਸ੍ਕਾਰਃ ਸ਼ੁਚਿਰੁਤ੍ਤਮਗਨ੍ਧਵਾਨ੍| ਪ੍ਰਾਵਤੋ ਨਿਰ੍ਮਲੈਰ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰੈਰ੍ਯਥਰ੍ਤੂਦ੍ਦਾਮਗਨ੍ਧਿਭਿਃ||੧੧|| ਵਿਚਿਤ੍ਰਵਿਵਿਧਸ੍ਰਗ੍ਵੀ ਰਤ੍ਨਾਭਰਣਭੂਸਿਤਃ| ਦੇਵਦ੍ਵਿਜਾਤੀਨ੍ ਸਮ੍ਪੂਜ੍ਯ ਸ੍ਪਸ੍ਟ੍ਵਾ ਮਙ੍ਗਲਮੁਤ੍ਤਮਮ੍||੧੨|| ਦੇਸ਼ੇ ਯਥਰ੍ਤੁਕੇ ਸ਼ਸ੍ਤੇ ਕੁਸੁਮਪ੍ਰਕਰੀਕਤੇ| ਸਰਸਾਸਮ੍ਮਤੇ ਮੁਖ੍ਯੇ ਧੂਪਸਮ੍ਮੋਦਬੋਧਿਤੇ||੧੩|| ਸੋਪਧਾਨੇ ਸੁਸਂਸ੍ਤੀਰ੍ਣੇ ਵਿਹਿਤੇ ਸ਼ਯਨਾਸਨੇ| ਉਪਵਿਸ੍ਟੋਥਵਾ ਤਿਰ੍ਯਕ੍ ਸ੍ਵਸ਼ਰੀਰਸੁਖੇ ਸ੍ਥਿਤਃ||੧੪|| ਸੌਵਰ੍ਣੈ ਰਾਜਤੈਸ਼੍ਚਾਪਿ ਤਥਾ ਮਣਿਮਯੈਰਪਿ| ਭਾਜਨੈਰ੍ਵਿਮਲੈਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੈਃ ਸੁਕਤੈਸ਼੍ਚ ਪਿਬੇਤ੍ ਸਦਾ||੧੫|| ਰੂਪਯੌਵਨਮਤ੍ਤਾਭਿਃ ਸ਼ਿਕ੍ਸਿਤਾਭਿਰ੍ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ| ਵਸ੍ਤ੍ਰਾਭਰਣਮਾਲ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਭੂਸਿਤਾਭਿਰ੍ਯਥਰ੍ਤੁਕੈਃ||੧੬|| ਸ਼ੌਚਾਨੁਰਾਗਯੁਕ੍ਤਾਭਿਃ ਪ੍ਰਮਦਾਭਿਰਿਤਸ੍ਤਤਃ| ਸਂਵਾਹ੍ਯਮਾਨ ਇਸ੍ਟਾਭਿਃ ਪਿਬੇਨ੍ਮਦ੍ਯਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍||੧੭|| ਮਦ੍ਯਾਨੁਕੂਲੈਰ੍ਵਿਵਿਧੈਃ ਫਲੈਰ੍ਹਰਿਤਕੈਃ ਸ਼ੁਭੈਃ| ਲਵਣੈਰ੍ਗਨ੍ਧਪਿਸ਼ੁਨੈਰਵਦਂਸ਼ੈਰ੍ਯਥਰ੍ਤੁਕੈਃ||੧੮|| ਭਸ੍ਟੈਰ੍ਮਾਂਸੈਰ੍ਬਹੁਵਿਧੈਰ੍ਭੂਜਲਾਮ੍ਬਰਚਾਰਿਣਾਮ੍| ਪੌਰੋਗਵਰ੍ਗਵਿਹਿਤੈਰ੍ਭਕ੍ਸ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧਾਤ੍ਮਕੈਃ||੧੯|| ਪੂਜਯਿਤ੍ਵਾ ਸੁਰਾਨ੍ ਪੂਰ੍ਵਮਾਸ਼ਿਸਃ ਪ੍ਰਾਕ੍ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯ ਚ| ਪ੍ਰਦਾਯ ਸਜਲਂ ਮਦ੍ਯਮਰ੍ਥਿਭ੍ਯੋ ਵਸੁਧਾਤਲੇ||੨੦||
View original
शरीरकृतसंस्कारः शुचिरुत्तमगन्धवान्| प्रावृतो निर्मलैर्वस्त्रैर्यथर्तूद्दामगन्धिभिः||११|| विचित्रविविधस्रग्वी रत्नाभरणभूषितः| देवद्विजातीन् सम्पूज्य स्पृष्ट्वा मङ्गलमुत्तमम्||१२|| देशे यथर्तुके शस्ते कुसुमप्रकरीकृते| सरसासम्मते मुख्ये धूपसम्मोदबोधिते||१३|| सोपधाने सुसंस्तीर्णे विहिते शयनासने| उपविष्टोऽथवा तिर्यक् स्वशरीरसुखे स्थितः||१४|| सौवर्णै राजतैश्चापि तथा मणिमयैरपि| भाजनैर्विमलैश्चान्यैः सुकृतैश्च पिबेत् सदा||१५|| रूपयौवनमत्ताभिः शिक्षिताभिर्विशेषतः| वस्त्राभरणमाल्यैश्च भूषिताभिर्यथर्तुकैः||१६|| शौचानुरागयुक्ताभिः प्रमदाभिरितस्ततः| संवाह्यमान इष्टाभिः पिबेन्मद्यमनुत्तमम्||१७|| मद्यानुकूलैर्विविधैः फलैर्हरितकैः शुभैः| लवणैर्गन्धपिशुनैरवदंशैर्यथर्तुकैः||१८|| भृष्टैर्मांसैर्बहुविधैर्भूजलाम्बरचारिणाम्| पौरोगवर्गविहितैर्भक्ष्यैश्च विविधात्मकैः||१९|| पूजयित्वा सुरान् पूर्वमाशिषः प्राक् प्रयुज्य च| प्रदाय सजलं मद्यमर्थिभ्यो वसुधातले||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (21-25) · Śloka 25
ਅਭ੍ਯਙ੍ਗੋਤ੍ਸਾਦਨਸ੍ਨਾਨਵਾਸੋਧੂਪਾਨੁਲੇਪਨੈਃ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣੈਰ੍ਭਾਵਿਤਸ਼੍ਚਾਨ੍ਨੈਰ੍ਵਾਤਿਕੋ ਮਦ੍ਯਮਾਚਰੇਤ੍||੨੧|| ਸ਼ੀਤੋਪਚਾਰੈਰ੍ਵਿਵਿਧੈਰ੍ਮਧੁਰਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ਼ੀਤਲੈਃ| ਪੈਤ੍ਤਿਕੋ ਭਾਵਿਤਸ਼੍ਚਾਨ੍ਨੈਃ ਪਿਬਨ੍ਮਦ੍ਯਂ ਨ ਸੀਦਤਿ||੨੨|| ਉਪਚਾਰੈਰਸ਼ਿਸ਼ਿਰੈਰ੍ਯਵਗੋਧੂਮਭੁਕ੍ ਪਿਬੇਤ੍| ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕੋ ਧਨ੍ਵਜੈਰ੍ਮਾਂਸੈਰ੍ਮਦ੍ਯਂ ਮਾਰਿਚਕੈਃ ਸਹ||੨੩|| ਵਿਧਿਰ੍ਵਸੁਮਤਾਮੇਸ ਭਵਿਸ੍ਯਦ੍ਵਿਭਵਾਸ਼੍ਚ ਯੇ| ਯਥੋਪਪਤ੍ਤਿ ਤੈਰ੍ਮਦ੍ਯਂ ਪਾਤਵ੍ਯਂ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਹਿਤਮ੍||੨੪|| ਵਾਤਿਕੇਭ੍ਯੋ ਹਿਤਂ ਮਦ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਯੋ ਗੌਡਿਕਪੈਸ੍ਟਿਕਮ੍| ਕਫਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕੇਭ੍ਯਸ੍ਤੁ ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਂ ਮਾਧਵਂ ਚ ਯਤ੍||੨੫||
View original
अभ्यङ्गोत्सादनस्नानवासोधूपानुलेपनैः| स्निग्धोष्णैर्भावितश्चान्नैर्वातिको मद्यमाचरेत्||२१|| शीतोपचारैर्विविधैर्मधुरस्निग्धशीतलैः| पैत्तिको भावितश्चान्नैः पिबन्मद्यं न सीदति||२२|| उपचारैरशिशिरैर्यवगोधूमभुक् पिबेत्| श्लैष्मिको धन्वजैर्मांसैर्मद्यं मारिचकैः सह||२३|| विधिर्वसुमतामेष भविष्यद्विभवाश्च ये| यथोपपत्ति तैर्मद्यं पातव्यं मात्रया हितम्||२४|| वातिकेभ्यो हितं मद्यं प्रायो गौडिकपैष्टिकम्| कफपित्ताधिकेभ्यस्तु मार्द्वीकं माधवं च यत्||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (26-28) · Śloka 28
ਬਹੁਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਬਹੁਗੁਣਂ ਬਹੁਕਰ੍ਮ ਮਦਾਤ੍ਮਕਮ੍| ਗੁਣੈਰ੍ਦੋਸੈਸ਼੍ਚ ਤਨ੍ਮਦ੍ਯਮੁਭਯਂ ਚੋਪਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ||੨੬|| ਵਿਧਿਨਾ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਕਾਲੇ ਹਿਤੈਰਨ੍ਨੈਰ੍ਯਥਾਬਲਮ੍| ਪ੍ਰਹਸ੍ਟੋ ਯਃ ਪਿਬੇਨ੍ਮਦ੍ਯਂ ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਯਾਦਮਤਂ ਯਥਾ||੨੭|| ਯਥੋਪੇਤਂ ਪੁਨਰ੍ਮਦ੍ਯਂ ਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਦ੍ਯੇਨ ਪੀਯਤੇ| ਰੂਕ੍ਸਵ੍ਯਾਯਾਮਨਿਤ੍ਯੇਨ ਵਿਸਵਦ੍ਯਾਤਿ ਤਸ੍ਯ ਤਤ੍||੨੮||
View original
बहुद्रव्यं बहुगुणं बहुकर्म मदात्मकम्| गुणैर्दोषैश्च तन्मद्यमुभयं चोपलक्ष्यते||२६|| विधिना मात्रया काले हितैरन्नैर्यथाबलम्| प्रहृष्टो यः पिबेन्मद्यं तस्य स्यादमृतं यथा||२७|| यथोपेतं पुनर्मद्यं प्रसङ्गाद्येन पीयते| रूक्षव्यायामनित्येन विषवद्याति तस्य तत्||२८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (29-36) · Śloka 36
ਮਦ੍ਯਂ ਹਦਯਮਾਵਿਸ਼੍ਯ ਸ੍ਵਗੁਣੈਰੋਜਸੋ ਗੁਣਾਨ੍| ਦਸ਼ਭਿਰ੍ਦਸ਼ ਸਙ੍ਕ੍ਸੋਭ੍ਯ ਚੇਤੋ ਨਯਤਿ ਵਿਕ੍ਰਿਯਾਮ੍||੨੯|| ਲਘੂਸ੍ਣਤੀਕ੍ਸ੍ਣਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਮ੍ਲਵ੍ਯਵਾਯ੍ਯਾਸ਼ੁਗਮੇਵ ਚ| ਰੂਕ੍ਸਂ ਵਿਕਾਸ਼ਿ ਵਿਸ਼ਦਂ ਮਦ੍ਯਂ ਦਸ਼ਗੁਣਂ ਸ੍ਮਤਮ੍||੩੦|| ਗੁਰੁ ਸ਼ੀਤਂ ਮਦੁ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਂ ਬਹਲਂ ਮਧੁਰਂ ਸ੍ਥਿਰਮ੍| ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਂ ਪਿਚ੍ਛਿਲਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮੋਜੋ ਦਸ਼ਗੁਣਂ ਸ੍ਮਤਮ੍||੩੧|| ਗੁਰੁਤ੍ਵਂ ਲਾਘਵਾਚ੍ਛੈਤ੍ਯਮੌਸ੍ਣਾਦਮ੍ਲਸ੍ਵਭਾਵਤਃ| ਮਾਧੁਰ੍ਯਂ ਮਾਰ੍ਦਵਂ ਤੈਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯਾਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਚਾਸ਼ੁਭਾਵਨਾਤ੍||੩੨|| ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਂ ਵ੍ਯਵਾਯਿਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਥਿਰਤ੍ਵਂ ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਤਾਮਪਿ| ਵਿਕਾਸਿਭਾਵਾਤ੍ਪੈਚ੍ਛਿਲ੍ਯਂ ਵੈਸ਼ਦ੍ਯਾਤ੍ਸਾਨ੍ਦ੍ਰਤਾਂ ਤਥਾ||੩੩|| ਸੌਕ੍ਸ੍ਮ੍ਯਾਨ੍ਮਦ੍ਯਂ ਨਿਹਨ੍ਤ੍ਯੇਵਮੋਜਸਃ ਸ੍ਵਗੁਣੈਰ੍ਗੁਣਾਨ੍| ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਤਦਾਸ਼੍ਰਯਂ ਚਾਸ਼ੁ ਸਙ੍ਕ੍ਸੋਭ੍ਯ ਜਨਯੇਨ੍ਮਦਮ੍||੩੪|| ਰਸਵਾਤਾਦਿਮਾਰ੍ਗਾਣਾਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਬੁਦ੍ਧੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਤ੍ਮਨਾਮ੍| ਪ੍ਰਧਾਨਸ੍ਯੌਜਸਸ਼੍ਚੈਵ ਹਦਯਂ ਸ੍ਥਾਨਮੁਚ੍ਯਤੇ||੩੫|| ਅਤਿਪੀਤੇਨ ਮਦ੍ਯੇਨ ਵਿਹਤੇਨੌਜਸਾ ਚ ਤਤ੍| ਹਦਯਂ ਯਾਤਿ ਵਿਕਤਿਂ ਤਤ੍ਰਸ੍ਥਾ ਯੇ ਚ ਧਾਤਵਃ||੩੬||
View original
मद्यं हृदयमाविश्य स्वगुणैरोजसो गुणान्| दशभिर्दश सङ्क्षोभ्य चेतो नयति विक्रियाम्||२९|| लघूष्णतीक्ष्णसूक्ष्माम्लव्यवाय्याशुगमेव च| रूक्षं विकाशि विशदं मद्यं दशगुणं स्मृतम्||३०|| गुरु शीतं मृदु श्लक्ष्णं बहलं मधुरं स्थिरम्| प्रसन्नं पिच्छिलं स्निग्धमोजो दशगुणं स्मृतम्||३१|| गुरुत्वं लाघवाच्छैत्यमौष्णादम्लस्वभावतः| माधुर्यं मार्दवं तैक्ष्ण्यात्प्रसादं चाशुभावनात्||३२|| रौक्ष्यात् स्नेहं व्यवायित्वात् स्थिरत्वं श्लक्ष्णतामपि| विकासिभावात्पैच्छिल्यं वैशद्यात्सान्द्रतां तथा||३३|| सौक्ष्म्यान्मद्यं निहन्त्येवमोजसः स्वगुणैर्गुणान्| सत्त्वं तदाश्रयं चाशु सङ्क्षोभ्य जनयेन्मदम्||३४|| रसवातादिमार्गाणां सत्त्वबुद्धीन्द्रियात्मनाम्| प्रधानस्यौजसश्चैव हृदयं स्थानमुच्यते||३५|| अतिपीतेन मद्येन विहतेनौजसा च तत्| हृदयं याति विकृतिं तत्रस्था ये च धातवः||३६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (37-38) · Śloka 38
ਓਜਸ੍ਯਵਿਹਤੇ ਪੂਰ੍ਵੋ ਹਦਿ ਚ ਪ੍ਰਤਿਬੋਧਿਤੇ| ਮਧ੍ਯਮੋ ਵਿਹਤੇਲ੍ਪੇ ਚ ਵਿਹਤੇ ਤੂਤ੍ਤਮੋ ਮਦਃ||੩੭|| ਨੈਵਂ ਵਿਘਾਤਂ ਜਨਯੇਨ੍ਮਦ੍ਯਂ ਪੈਸ੍ਟਿਕਮੋਜਸਃ| ਵਿਕਾਸ਼ਿਰੂਕ੍ਸਵਿਸ਼ਦਾ ਗੁਣਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਹਿ ਨੋਲ੍ਬਣਾਃ||੩੮||
View original
ओजस्यविहते पूर्वो हृदि च प्रतिबोधिते| मध्यमो विहतेऽल्पे च विहते तूत्तमो मदः||३७|| नैवं विघातं जनयेन्मद्यं पैष्टिकमोजसः| विकाशिरूक्षविशदा गुणास्तत्र हि नोल्बणाः||३८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (39-40) · Śloka 40
ਹਦਿ ਮਦ੍ਯਗੁਣਾਵਿਸ੍ਟੇ ਹਰ੍ਸਸ੍ਤਰ੍ਸੋ ਰਤਿਃ ਸੁਖਮ੍| ਵਿਕਾਰਾਸ਼੍ਚ ਯਥਾਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਚਿਤ੍ਰਾ ਰਾਜਸਤਾਮਸਾਃ||੩੯|| ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਮੋਹਨਿਦ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਮਦ੍ਯਸ੍ਯਾਤਿਨਿਸੇਵਣਾਤ੍| ਸ ਮਦ੍ਯਵਿਭ੍ਰਮੋ ਨਾਮ੍ਨਾ ‘ਮਦ’ ਇਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ||੪੦||
View original
हृदि मद्यगुणाविष्टे हर्षस्तर्षो रतिः सुखम्| विकाराश्च यथासत्त्वं चित्रा राजसतामसाः||३९|| जायन्ते मोहनिद्रान्ता मद्यस्यातिनिषेवणात्| स मद्यविभ्रमो नाम्ना ‘मद’ इत्यभिधीयते||४०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (41-51) · Śloka 51
ਪੀਯਮਾਨਸ੍ਯ ਮਦ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਜ੍ਞਾਤਵ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਰਯੋ ਮਦਾਃ| ਪ੍ਰਥਮੋ ਮਧ੍ਯਮੋਨ੍ਤ੍ਯਸ਼੍ਚ ਲਕ੍ਸਣੈਸ੍ਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸ੍ਮਹੇ||੪੧|| ਪ੍ਰਹਰ੍ਸਣਃ ਪ੍ਰੀਤਿਕਰਃ ਪਾਨਾਨ੍ਨਗੁਣਦਰ੍ਸ਼ਕਃ| ਵਾਦ੍ਯਗੀਤਪ੍ਰਹਾਸਾਨਾਂ ਕਥਾਨਾਂ ਚ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਕਃ||੪੨|| ਨ ਚ ਬੁਦ੍ਧਿਸ੍ਮਤਿਹਰੋ ਵਿਸਯੇਸੁ ਨ ਚਾਕ੍ਸਮਃ| ਸੁਖਨਿਦ੍ਰਾਪ੍ਰਬੋਧਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਥਮਃ ਸੁਖਦੋ ਮਦਃ||੪੩|| ਮੁਹੁਃ ਸ੍ਮਤਿਰ੍ਮੁਹੁਰ੍ਮੋਹੋ()ਵ੍ਯਕ੍ਤਾ ਸਜ੍ਜਤਿ ਵਾਙ੍ਮੁਹੁਃ| ਯੁਕ੍ਤਾਯੁਕ੍ਤਪ੍ਰਲਾਪਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਚਲਾਯਨਮੇਵ ਚ||੪੪|| ਸ੍ਥਾਨਪਾਨਾਨ੍ਨਸਾਙ੍ਕਥ੍ਯਯੋਜਨਾ ਸਵਿਪਰ੍ਯਯਾ| ਲਿਙ੍ਗਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ ਜਾਨੀਯਾਦਾਵਿਸ੍ਟੇ ਮਧ੍ਯਮੇ ਮਦੇ||੪੫|| ਮਧ੍ਯਮਂ ਮਦਮੁਤ੍ਕ੍ਰਮ੍ਯ ਮਦਮਾਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਚੋਤ੍ਤਮਮ੍| ਨ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਨਾਸ਼ੁਭਂ ਕੁਰ੍ਯੁਰ੍ਨਰਾ ਰਾਜਸਤਾਮਸਾਃ||੪੬|| ਕੋ ਮਦਂ ਤਾਦਸ਼ਂ ਵਿਦ੍ਵਾਨੁਨ੍ਮਾਦਮਿਵ ਦਾਰੁਣਮ੍| ਗਚ੍ਛੇਦਧ੍ਵਾਨਮਸ੍ਵਨ੍ਤਂ ਬਹੁਦੋਸਮਿਵਾਧ੍ਵਗਃ||੪੭|| ਤਤੀਯਂ ਤੁ ਮਦਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਭਗ੍ਨਦਾਰ੍ਵਿਵ ਨਿਸ੍ਕ੍ਰਿਯਃ| ਮਦਮੋਹਾਵਤਮਨਾ ਜੀਵਨ੍ਨਪਿ ਮਤੈਃ ਸਮਃ||੪੮|| ਰਮਣੀਯਾਨ੍ ਸ ਵਿਸਯਾਨ੍ਨ ਵੇਤ੍ਤਿ ਨ ਸੁਹਜ੍ਜਨਮ੍| ਯਦਰ੍ਥਂ ਪੀਯਤੇ ਮਦ੍ਯਂ ਰਤਿਂ ਤਾਂ ਚ ਨ ਵਿਨ੍ਦਤਿ||੪੯|| ਕਾਰ੍ਯਾਕਾਰ੍ਯਂ ਸੁਖਂ ਦੁਃਖਂ ਲੋਕੇ ਯਚ੍ਚ ਹਿਤਾਹਿਤਮ੍| ਯਦਵਸ੍ਥੋ ਨ ਜਾਨਾਤਿ ਕੋਵਸ੍ਥਾਂ ਤਾਂ ਵ੍ਰਜੇਦ੍ਬੁਧਃ||੫੦|| ਸ ਦੂਸ੍ਯਃ ਸਰ੍ਵਭੂਤਾਨਾਂ ਨਿਨ੍ਦ੍ਯਸ਼੍ਚਾਗ੍ਰਾਹ੍ਯ ਏਵ ਚ| ਵ੍ਯਸਨਿਤ੍ਵਾਦੁਦਰ੍ਕੇ ਚ ਸ ਦੁਃਖਂ ਵ੍ਯਾਧਿਮਸ਼੍ਨੁਤੇ||੫੧||
View original
पीयमानस्य मद्यस्य विज्ञातव्यास्त्रयो मदाः| प्रथमो मध्यमोऽन्त्यश्च लक्षणैस्तान् प्रचक्ष्महे||४१|| प्रहर्षणः प्रीतिकरः पानान्नगुणदर्शकः| वाद्यगीतप्रहासानां कथानां च प्रवर्तकः||४२|| न च बुद्धिस्मृतिहरो विषयेषु न चाक्षमः| सुखनिद्राप्रबोधश्च प्रथमः सुखदो मदः||४३|| मुहुः स्मृतिर्मुहुर्मोहो(ऽ)व्यक्ता सज्जति वाङ्मुहुः| युक्तायुक्तप्रलापश्च प्रचलायनमेव च||४४|| स्थानपानान्नसाङ्कथ्ययोजना सविपर्यया| लिङ्गान्येतानि जानीयादाविष्टे मध्यमे मदे||४५|| मध्यमं मदमुत्क्रम्य मदमाप्राप्य चोत्तमम्| न किञ्चिन्नाशुभं कुर्युर्नरा राजसतामसाः||४६|| को मदं तादृशं विद्वानुन्मादमिव दारुणम्| गच्छेदध्वानमस्वन्तं बहुदोषमिवाध्वगः||४७|| तृतीयं तु मदं प्राप्य भग्नदार्विव निष्क्रियः| मदमोहावृतमना जीवन्नपि मृतैः समः||४८|| रमणीयान् स विषयान्न वेत्ति न सुहृज्जनम्| यदर्थं पीयते मद्यं रतिं तां च न विन्दति||४९|| कार्याकार्यं सुखं दुःखं लोके यच्च हिताहितम्| यदवस्थो न जानाति कोऽवस्थां तां व्रजेद्बुधः||५०|| स दूष्यः सर्वभूतानां निन्द्यश्चाग्राह्य एव च| व्यसनित्वादुदर्के च स दुःखं व्याधिमश्नुते||५१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (52-60) · Śloka 60
ਪ੍ਰੇਤ੍ਯ ਚੇਹ ਚ ਯਚ੍ਛ੍ਰੇਯਃ ਸ਼੍ਰੇਯੋ ਮੋਕ੍ਸੇ ਚ ਯਤ੍ ਪਰਮ੍| ਮਨਃਸਮਾਧੌ ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਮਾਯਤ੍ਤਂ ਸਰ੍ਵਦੇਹਿਨਾਮ੍||੫੨|| ਮਦ੍ਯੇਨ ਮਨਸਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਸਙ੍ਕ੍ਸੋਭਃ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਮਹਾਨ੍| ਮਹਾਮਾਰੁਤਵੇਗੇਨ ਤਟਸ੍ਥਸ੍ਯੇਵ ਸ਼ਾਖਿਨਃ||੫੩|| ਮਦ੍ਯਪ੍ਰਸਙ੍ਗਂ ਤਂ ਚਾਜ੍ਞਾ ਮਹਾਦੋਸਂ ਮਹਾਗਦਮ੍| ਸੁਖਮਿਤ੍ਯਧਿਗਚ੍ਛਨ੍ਤਿ ਰਜੋਮੋਹਪਰਾਜਿਤਾਃ||੫੪|| ਮਦ੍ਯੋਪਹਤਵਿਜ੍ਞਾਨਾ ਵਿਯੁਕ੍ਤਾਃ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕੈਰ੍ਗੁਣੈਃ| ਸ਼੍ਰੇਯੋਭਿਰ੍ਵਿਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਨ੍ਤੇ ਮਦਾਨ੍ਧਾ ਮਦਲਾਲਸਾਃ||੫੫|| ਮਦ੍ਯੇ ਮੋਹੋ ਭਯਂ ਸ਼ੋਕਃ ਕ੍ਰੋਧੋ ਮਤ੍ਯੁਸ਼੍ਚ ਸਂਸ਼੍ਰਿਤਃ| ਸੋਨ੍ਮਾਦਮਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਯਾਃ ਸਾਪਸ੍ਮਾਰਾਪਤਾਨਕਾਃ||੫੬|| ਯਤ੍ਰੈਕਃ ਸ੍ਮਤਿਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਮਸਾਧੁਵਤ੍| ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਮਦ੍ਯਦੋਸਜ੍ਞਾ ਮਦ੍ਯਂ ਗਰ੍ਹਨ੍ਤਿ ਯਤ੍ਨਤਃ||੫੭|| ਸਤ੍ਯਮੇਤੇ ਮਹਾਦੋਸਾ ਮਦ੍ਯਸ੍ਯੋਕ੍ਤਾ ਨ ਸਂਸ਼ਯਃ| ਅਹਿਤਸ੍ਯਾਤਿਮਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਪੀਤਸ੍ਯ ਵਿਧਿਵਰ੍ਜਿਤਮ੍||੫੮|| ਕਿਨ੍ਤੁ ਮਦ੍ਯਂ ਸ੍ਵਭਾਵੇਨ ਯਥੈਵਾਨ੍ਨਂ ਤਥਾ ਸ੍ਮਤਮ੍| ਅਯੁਕ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤਂ ਰੋਗਾਯ ਯੁਕ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤਂ ਯਥਾਮਤਮ੍||੫੯|| ਪ੍ਰਾਣਾਃ ਪ੍ਰਾਣਭਤਾਮਨ੍ਨਂ ਤਦਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਨਿਹਨ੍ਤ੍ਯਸੂਨ੍| ਵਿਸਂ ਪ੍ਰਾਣਹਰਂ ਤਚ੍ਚ ਯੁਕ੍ਤਿਯੁਕ੍ਤਂ ਰਸਾਯਨਮ੍||੬੦||
View original
प्रेत्य चेह च यच्छ्रेयः श्रेयो मोक्षे च यत् परम्| मनःसमाधौ तत् सर्वमायत्तं सर्वदेहिनाम्||५२|| मद्येन मनसश्चास्य सङ्क्षोभः क्रियते महान्| महामारुतवेगेन तटस्थस्येव शाखिनः||५३|| मद्यप्रसङ्गं तं चाज्ञा महादोषं महागदम्| सुखमित्यधिगच्छन्ति रजोमोहपराजिताः||५४|| मद्योपहतविज्ञाना वियुक्ताः सात्त्विकैर्गुणैः| श्रेयोभिर्विप्रयुज्यन्ते मदान्धा मदलालसाः||५५|| मद्ये मोहो भयं शोकः क्रोधो मृत्युश्च संश्रितः| सोन्मादमदमूर्च्छायाः सापस्मारापतानकाः||५६|| यत्रैकः स्मृतिविभ्रंशस्तत्र सर्वमसाधुवत्| इत्येवं मद्यदोषज्ञा मद्यं गर्हन्ति यत्नतः||५७|| सत्यमेते महादोषा मद्यस्योक्ता न संशयः| अहितस्यातिमात्रस्य पीतस्य विधिवर्जितम्||५८|| किन्तु मद्यं स्वभावेन यथैवान्नं तथा स्मृतम्| अयुक्तियुक्तं रोगाय युक्तियुक्तं यथाऽमृतम्||५९|| प्राणाः प्राणभृतामन्नं तदयुक्त्या निहन्त्यसून्| विषं प्राणहरं तच्च युक्तियुक्तं रसायनम्||६०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (61) · Śloka 61
ਹਰ੍ਸਮੂਰ੍ਜਂ ਮੁਦਂ ਪੁਸ੍ਟਿਮਾਰੋਗ੍ਯਂ ਪੌਰੁਸਂ ਪਰਮ੍ | ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪੀਤਂ ਕਰੋਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਮਦ੍ਯਂ ਸੁਖਮਦਪ੍ਰਦਮ੍||੬੧||
View original
हर्षमूर्जं मुदं पुष्टिमारोग्यं पौरुषं परम् | युक्त्या पीतं करोत्याशु मद्यं सुखमदप्रदम्||६१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (62-67) · Śloka 67
ਰੋਚਨਂ ਦੀਪਨਂ ਹਦ੍ਯਂ ਸ੍ਵਰਵਰ੍ਣਪ੍ਰਸਾਦਨਮ੍| ਪ੍ਰੀਣਨਂ ਬਂਹਣਂ ਬਲ੍ਯਂ ਭਯਸ਼ੋਕਸ਼੍ਰਮਾਪਹਮ੍||੬੨|| ਸ੍ਵਾਪਨਂ ਨਸ੍ਟਨਿਦ੍ਰਾਣਾਂ ਮੂਕਾਨਾਂ ਵਾਗ੍ਵਿਬੋਧਨਮ੍| ਬੋਧਨਂ ਚਾਤਿਨਿਦ੍ਰਾਣਾਂ ਵਿਬਦ੍ਧਾਨਾਂ ਵਿਬਨ੍ਧਨੁਤ੍||੬੩|| ਵਧਬਨ੍ਧਪਰਿਕ੍ਲੇਸ਼ਦੁਃਖਾਨਾਂ ਚਾਪ੍ਯਬੋਧਨਮ੍| ਮਦ੍ਯੋਤ੍ਥਾਨਾਂ ਚ ਰੋਗਾਣਾਂ ਮਦ੍ਯਮੇਵ ਪ੍ਰਬਾਧਕਮ੍||੬੪|| ਰਤਿਰ੍ਵਿਸਯਸਂਯੋਗੇ ਪ੍ਰੀਤਿਸਂਯੋਗਵਰ੍ਧਨਮ੍| ਅਪਿ ਪ੍ਰਵਯਸਾਂ ਮਦ੍ਯਮੁਤ੍ਸਵਾਮੋਦਕਾਰਕਮ੍||੬੫|| ਪਞ੍ਚਸ੍ਵਰ੍ਥੇਸੁ ਕਾਨ੍ਤੇਸੁ ਯਾ ਰਤਿਃ ਪ੍ਰਥਮੇ ਮਦੇ| ਯੂਨਾਂ ਵਾ ਸ੍ਥਵਿਰਾਣਾਂ ਵਾ ਤਸ੍ਯ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯੁਪਮਾ ਭੁਵਿ||੬੬|| ਬਹੁਦੁਃਖਹਤਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਸ਼ੋਕੇਨੋਪਹਤਸ੍ਯ ਚ| ਵਿਸ਼੍ਰਾਮੋ ਜੀਵਲੋਕਸ੍ਯ ਮਦ੍ਯਂ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਨਿਸੇਵਿਤਮ੍||੬੭||
View original
रोचनं दीपनं हृद्यं स्वरवर्णप्रसादनम्| प्रीणनं बृंहणं बल्यं भयशोकश्रमापहम्||६२|| स्वापनं नष्टनिद्राणां मूकानां वाग्विबोधनम्| बोधनं चातिनिद्राणां विबद्धानां विबन्धनुत्||६३|| वधबन्धपरिक्लेशदुःखानां चाप्यबोधनम्| मद्योत्थानां च रोगाणां मद्यमेव प्रबाधकम्||६४|| रतिर्विषयसंयोगे प्रीतिसंयोगवर्धनम्| अपि प्रवयसां मद्यमुत्सवामोदकारकम्||६५|| पञ्चस्वर्थेषु कान्तेषु या रतिः प्रथमे मदे| यूनां वा स्थविराणां वा तस्य नास्त्युपमा भुवि||६६|| बहुदुःखहतस्यास्य शोकेनोपहतस्य च| विश्रामो जीवलोकस्य मद्यं युक्त्या निषेवितम्||६७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (68-73) · Śloka 73
ਅਨ੍ਨਪਾਨਵਯੋਵ੍ਯਾਧਿਬਲਕਾਲਤ੍ਰਿਕਾਣਿ ਸਟ੍| ਤ੍ਰੀਨ੍ਦੋਸਾਂਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਮਦ੍ਯਂ ਪਿਬੇਤ੍ਸਦਾ||੬੮|| ਤੇਸਾਂ ਤ੍ਰਿਕਾਣਾਮਸ੍ਟਾਨਾਂ ਯੋਜਨਾ ਯੁਕ੍ਤਿਰੁਚ੍ਯਤੇ| ਯਯਾ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਪਿਬਨ੍ਮਦ੍ਯਂ ਮਦ੍ਯਦੋਸੈਰ੍ਨ ਯੁਜ੍ਯਤੇ||੬੯|| ਮਦ੍ਯਸ੍ਯ ਚ ਗੁਣਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਯਥੋਕ੍ਤਾਨ੍ ਸ ਸਮਸ਼੍ਨੁਤੇ| ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਯੋਰਪੀਡਾਯੈ ਨਰਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਗੁਣੋਚ੍ਛ੍ਰਿਤਃ||੭੦|| ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਿ ਤੁ ਪ੍ਰਬੁਧ੍ਯਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਃ ਪ੍ਰਥਮੇ ਮਦੇ| ਦ੍ਵਿਤੀਯੇਵ੍ਯਕ੍ਤਤਾਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਮਧ੍ਯੇ ਚੋਤ੍ਤਮਮਧ੍ਯਯੋਃ||੭੧|| ਸਸ੍ਯਸਮ੍ਬੋਧਕਂ ਵਰ੍ਸਂ, ਹੇਮਪ੍ਰਕਤਿਦਰ੍ਸ਼ਕਃ| ਹੁਤਾਸ਼ਃ, ਸਰ੍ਵਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ ਮਦ੍ਯਂ ਤੂਭਯਕਾਰਕਮ੍||੭੨|| ਪ੍ਰਧਾਨਾਵਰਮਧ੍ਯਾਨਾਂ ਰੂਪਾਣਾਂ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਦਰ੍ਸ਼ਕਃ| ਯਥਾਗ੍ਨਿਰੇਵਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ ਮਦ੍ਯਂ ਪ੍ਰਕਤਿਦਰ੍ਸ਼ਕਮ੍||੭੩||
View original
अन्नपानवयोव्याधिबलकालत्रिकाणि षट्| त्रीन्दोषांस्त्रिविधं सत्त्वं ज्ञात्वा मद्यं पिबेत्सदा||६८|| तेषां त्रिकाणामष्टानां योजना युक्तिरुच्यते| यया युक्त्या पिबन्मद्यं मद्यदोषैर्न युज्यते||६९|| मद्यस्य च गुणान् सर्वान् यथोक्तान् स समश्नुते| धर्मार्थयोरपीडायै नरः सत्त्वगुणोच्छ्रितः||७०|| सत्त्वानि तु प्रबुध्यन्ते प्रायशः प्रथमे मदे| द्वितीयेऽव्यक्ततां यान्ति मध्ये चोत्तममध्ययोः||७१|| सस्यसम्बोधकं वर्षं, हेमप्रकृतिदर्शकः| हुताशः, सर्वसत्त्वानां मद्यं तूभयकारकम्||७२|| प्रधानावरमध्यानां रूपाणां व्यक्तिदर्शकः| यथाऽग्निरेवं सत्त्वानां मद्यं प्रकृतिदर्शकम्||७३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (74-78) · Śloka 78
ਸੁਗਨ੍ਧਿਮਾਲ੍ਯਗਨ੍ਧਰ੍ਵਂ ਸੁਪ੍ਰਣੀਤਮਮਾਕੁਲਮ੍| ਮਿਸ੍ਟਾਨ੍ਨਪਾਨਵਿਸ਼ਦਂ ਸਦਾ ਮਧੁਰਸਙ੍ਕਥਮ੍||੭੪|| ਸੁਖਪ੍ਰਪਾਨਂ ਸੁਮਦਂ ਹਰ੍ਸਪ੍ਰੀਤਿਵਿਵਰ੍ਧਨਮ੍| ਸ੍ਵਨ੍ਤਂ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਮਾਪਾਨਂ ਨ ਚੋਤ੍ਤਮਮਦਪ੍ਰਦਮ੍||੭੫|| ਵੈਗੁਣ੍ਯਂ ਸਹਸਾ ਯਾਨ੍ਤਿ ਮਦ੍ਯਦੋਸੈਰ੍ਨ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਾਃ| ਮਦ੍ਯਂ ਹਿ ਬਲਵਤ੍ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਗਹ੍ਣਾਤਿ ਸਹਸਾ ਨ ਤੁ ||੭੬|| ਸੌਮ੍ਯਾਸੌਮ੍ਯਕਥਾਪ੍ਰਾਯਂ ਵਿਸ਼ਦਾਵਿਸ਼ਦਂ ਕ੍ਸਣਾਤ੍| ਚਿਤ੍ਰਂ ਰਾਜਸਮਾਪਨ੍ਨਂ ਪ੍ਰਾਯੇਣਾਸ੍ਵਨ੍ਤਕਾਕੁਲਮ੍||੭੭|| ਹਰ੍ਸਪ੍ਰੀਤਿਕਥਾਪੇਤਮਤੁਸ੍ਟਂ ਪਾਨਭੋਜਨੇ| ਸਮ੍ਮੋਹਕ੍ਰੋਧਨਿਦ੍ਰਾਨ੍ਤਮਾਪਾਨਂ ਤਾਮਸਂ ਸ੍ਮਤਮ੍||੭੮||
View original
सुगन्धिमाल्यगन्धर्वं सुप्रणीतममाकुलम्| मिष्टान्नपानविशदं सदा मधुरसङ्कथम्||७४|| सुखप्रपानं सुमदं हर्षप्रीतिविवर्धनम्| स्वन्तं सात्त्विकमापानं न चोत्तममदप्रदम्||७५|| वैगुण्यं सहसा यान्ति मद्यदोषैर्न सात्त्विकाः| मद्यं हि बलवत्सत्त्वं गृह्णाति सहसा न तु ||७६|| सौम्यासौम्यकथाप्रायं विशदाविशदं क्षणात्| चित्रं राजसमापन्नं प्रायेणास्वन्तकाकुलम्||७७|| हर्षप्रीतिकथापेतमतुष्टं पानभोजने| सम्मोहक्रोधनिद्रान्तमापानं तामसं स्मृतम्||७८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 18 (79) · Śloka 79
ਆਪਾਨੇ ਸਾਤ੍ਤ੍ਵਿਕਾਨ੍ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਤਥਾ ਰਾਜਸਤਾਮਸਾਨ੍| ਜਹ੍ਯਾਤ੍ਸਹਾਯਾਨ੍ ਯੈਃ ਪੀਤ੍ਵਾ ਮਦ੍ਯਦੋਸਾਨੁਪਾਸ਼੍ਨੁਤੇ||੭੯||
View original
आपाने सात्त्विकान् बुद्ध्वा तथा राजसतामसान्| जह्यात्सहायान् यैः पीत्वा मद्यदोषानुपाश्नुते||७९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 19 (80-87) · Śloka 87
ਸੁਖਸ਼ੀਲਾਃ ਸੁਸਮ੍ਭਾਸਾਃ ਸੁਮੁਖਾਃ ਸਮ੍ਮਤਾਃ ਸਤਾਮ੍| ਕਲਾਸ੍ਵਬਾਹ੍ਯਾ ਵਿਸ਼ਦਾ ਵਿਸਯਪ੍ਰਵਣਾਸ਼੍ਚ ਯੇ||੮੦|| ਪਰਸ੍ਪਰਵਿਧੇਯਾ ਯੇ ਯੇਸਾਮੈਕ੍ਯਂ ਸੁਹਤ੍ਤਯਾ| ਪ੍ਰਹਰ੍ਸਪ੍ਰੀਤਿਮਾਧੁਰ੍ਯੈਰਾਪਾਨਂ ਵਰ੍ਧਯਨ੍ਤਿ ਯੇ||੮੧|| ਉਤ੍ਸਵਾਦੁਤ੍ਸਵਤਰਂ ਯੇਸਾਮਨ੍ਯੋਨ੍ਯਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍| ਤੇ ਸਹਾਯਾਃ ਸੁਖਾਃ ਪਾਨੇ ਤੈਃ ਪਿਬਨ੍ਸਹ ਮੋਦਤੇ||੮੨|| ਰੂਪਗਨ੍ਧਰਸਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੈਃ ਸ਼ਬ੍ਦੈਸ਼੍ਚਾਪਿ ਮਨੋਰਮੈਃ| ਪਿਬਨ੍ਤਿ ਸੁਸਹਾਯਾ ਯੇ ਤੇ ਵੈ ਸੁਕਤਿਭਿਃ ਸਮਾਃ||੮੩|| ਪਞ੍ਚਭਿਰ੍ਵਿਸਯੈਰਿਸ੍ਟੈਰੁਪੇਤੈਰ੍ਮਨਸਃ ਪ੍ਰਿਯੈਃ| ਦੇਸ਼ੇ ਕਾਲੇ ਪਿਬੇਨ੍ਮਦ੍ਯਂ ਪ੍ਰਹਸ੍ਟੇਨਾਨ੍ਤਰਾਤ੍ਮਨਾ||੮੪|| ਸ੍ਥਿਰਸਤ੍ਤ੍ਵਸ਼ਰੀਰਾ ਯੇ ਪੂਰ੍ਵਾਨ੍ਨਾ ਮਦ੍ਯਪਾਨ੍ਵਯਾਃ| ਬਹੁਮਦ੍ਯੋਚਿਤਾ ਯੇ ਚ ਮਾਦ੍ਯਨ੍ਤਿ ਸਹਸਾ ਨ ਤੇ||੮੫|| ਕ੍ਸੁਤ੍ਪਿਪਾਸਾਪਰੀਤਾਸ਼੍ਚ ਦੁਰ੍ਬਲਾ ਵਾਤਪੈਤ੍ਤਿਕਾਃ| ਰੂਕ੍ਸਾਲ੍ਪਪ੍ਰਮਿਤਾਹਾਰਾ ਵਿਸ੍ਟਬ੍ਧਾਃ ਸਤ੍ਤ੍ਵਦੁਰ੍ਬਲਾਃ||੮੬|| ਕ੍ਰੋਧਿਨੋਨੁਚਿਤਾਃ ਕ੍ਸੀਣਾਃ ਪਰਿਸ਼੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਮਦਕ੍ਸਤਾਃ| ਸ੍ਵਲ੍ਪੇਨਾਪਿ ਮਦਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਯਾਨ੍ਤਿ ਮਦ੍ਯੇਨ ਮਾਨਵਾਃ||੮੭||
View original
सुखशीलाः सुसम्भाषाः सुमुखाः सम्मताः सताम्| कलास्वबाह्या विशदा विषयप्रवणाश्च ये||८०|| परस्परविधेया ये येषामैक्यं सुहृत्तया| प्रहर्षप्रीतिमाधुर्यैरापानं वर्धयन्ति ये||८१|| उत्सवादुत्सवतरं येषामन्योन्यदर्शनम्| ते सहायाः सुखाः पाने तैः पिबन्सह मोदते||८२|| रूपगन्धरसस्पर्शैः शब्दैश्चापि मनोरमैः| पिबन्ति सुसहाया ये ते वै सुकृतिभिः समाः||८३|| पञ्चभिर्विषयैरिष्टैरुपेतैर्मनसः प्रियैः| देशे काले पिबेन्मद्यं प्रहृष्टेनान्तरात्मना||८४|| स्थिरसत्त्वशरीरा ये पूर्वान्ना मद्यपान्वयाः| बहुमद्योचिता ये च माद्यन्ति सहसा न ते||८५|| क्षुत्पिपासापरीताश्च दुर्बला वातपैत्तिकाः| रूक्षाल्पप्रमिताहारा विष्टब्धाः सत्त्वदुर्बलाः||८६|| क्रोधिनोऽनुचिताः क्षीणाः परिश्रान्ता मदक्षताः| स्वल्पेनापि मदं शीघ्रं यान्ति मद्येन मानवाः||८७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 20 (88-97) · Śloka 97
ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਮਦਾਤ੍ਯਯਸ੍ਯਾਤਃ ਸਮ੍ਭਵਂ ਸ੍ਵਸ੍ਵਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਅਗ੍ਨਿਵੇਸ਼! ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਚ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍||੮੮|| ਸ੍ਤ੍ਰੀਸ਼ੋਕਭਯਭਾਰਾਧ੍ਵਕਰ੍ਮਭਿਰ੍ਯੋਤਿਕਰ੍ਸ਼ਿਤਃ| ਰੂਕ੍ਸਾਲ੍ਪਪ੍ਰਮਿਤਾਸ਼ੀ ਚ ਯਃ ਪਿਬਤ੍ਯਤਿਮਾਤ੍ਰਯਾ||੮੯|| ਰੂਕ੍ਸਂ ਪਰਿਣਤਂ ਮਦ੍ਯਂ ਨਿਸ਼ਿ ਨਿਦ੍ਰਾਂ ਵਿਹਤ੍ਯ ਚ| ਕਰੋਤਿ ਤਸ੍ਯ ਤਚ੍ਛੀਘ੍ਰਂ ਵਾਤਪ੍ਰਾਯਂ ਮਦਾਤ੍ਯਯਮ੍||੯੦|| ਹਿਕ੍ਕਾਸ਼੍ਵਾਸਸ਼ਿਰਃਕਮ੍ਪਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲਪ੍ਰਜਾਗਰੈਃ| ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਬਹੁਪ੍ਰਲਾਪਸ੍ਯ ਵਾਤਪ੍ਰਾਯਂ ਮਦਾਤ੍ਯਯਮ੍||੯੧|| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਂ ਮਦ੍ਯਮਮ੍ਲਂ ਚ ਯੋਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਨਿਸੇਵਤੇ| ਅਮ੍ਲੋਸ੍ਣਤੀਕ੍ਸ੍ਣਭੋਜੀ ਚ ਕ੍ਰੋਧਨੋਗ੍ਨ੍ਯਾਤਪਪ੍ਰਿਯਃ||੯੨|| ਤਸ੍ਯੋਪਜਾਯਤੇ ਪਿਤ੍ਤਾਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਮਦਾਤ੍ਯਯਃ| ਸ ਤੁ ਵਾਤੋਲ੍ਬਣਸ੍ਯਾਸ਼ੁ ਪ੍ਰਸ਼ਮਂ ਯਾਤਿ ਹਨ੍ਤਿ ਵਾ||੯੩|| ਤਸ੍ਣਾਦਾਹਜ੍ਵਰਸ੍ਵੇਦਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾਤੀਸਾਰਵਿਭ੍ਰਮੈਃ| ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਧਰਿਤਵਰ੍ਣਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਪ੍ਰਾਯਂ ਮਦਾਤ੍ਯਯਮ੍||੯੪|| ਤਰੁਣਂ ਮਧੁਰਪ੍ਰਾਯਂ ਗੌਡਂ ਪੈਸ੍ਟਿਕਮੇਵ ਵਾ| ਮਧੁਰਸ੍ਨਿਗ੍ਧਗੁਰ੍ਵਾਸ਼ੀ ਯਃ ਪਿਬਤ੍ਯਤਿਮਾਤ੍ਰਯਾ||੯੫|| ਅਵ੍ਯਾਯਾਮਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਸ਼ਯ੍ਯਾਸਨਸੁਖੇ ਰਤਃ| ਮਦਾਤ੍ਯਯਂ ਕਫਪ੍ਰਾਯਂ ਸ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਧਿਗਚ੍ਛਤਿ||੯੬|| ਛਰ੍ਦ੍ਯਰੋਚਕਹਲ੍ਲਾਸਤਨ੍ਦ੍ਰਾਸ੍ਤੈਮਿਤ੍ਯਗੌਰਵੈਃ| ਵਿਦ੍ਯਾਚ੍ਛੀਤਪਰੀਤਸ੍ਯ ਕਫਪ੍ਰਾਯਂ ਮਦਾਤ੍ਯਯਮ੍||੯੭||
View original
ऊर्ध्वं मदात्ययस्यातः सम्भवं स्वस्वलक्षणम्| अग्निवेश! चिकित्सां च प्रवक्ष्यामि यथाक्रमम्||८८|| स्त्रीशोकभयभाराध्वकर्मभिर्योऽतिकर्शितः| रूक्षाल्पप्रमिताशी च यः पिबत्यतिमात्रया||८९|| रूक्षं परिणतं मद्यं निशि निद्रां विहत्य च| करोति तस्य तच्छीघ्रं वातप्रायं मदात्ययम्||९०|| हिक्काश्वासशिरःकम्पपार्श्वशूलप्रजागरैः| विद्याद्बहुप्रलापस्य वातप्रायं मदात्ययम्||९१|| तीक्ष्णोष्णं मद्यमम्लं च योऽतिमात्रं निषेवते| अम्लोष्णतीक्ष्णभोजी च क्रोधनोऽग्न्यातपप्रियः||९२|| तस्योपजायते पित्ताद्विशेषेण मदात्ययः| स तु वातोल्बणस्याशु प्रशमं याति हन्ति वा||९३|| तृष्णादाहज्वरस्वेदमूर्च्छातीसारविभ्रमैः| विद्याद्धरितवर्णस्य पित्तप्रायं मदात्ययम्||९४|| तरुणं मधुरप्रायं गौडं पैष्टिकमेव वा| मधुरस्निग्धगुर्वाशी यः पिबत्यतिमात्रया||९५|| अव्यायामदिवास्वप्नशय्यासनसुखे रतः| मदात्ययं कफप्रायं स शीघ्रमधिगच्छति||९६|| छर्द्यरोचकहृल्लासतन्द्रास्तैमित्यगौरवैः| विद्याच्छीतपरीतस्य कफप्रायं मदात्ययम्||९७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 21 (98-100) · Śloka 100
ਵਿਸਸ੍ਯ ਯੇ ਗੁਣਾ ਦਸ੍ਟਾਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਪ੍ਰਕੋਪਣਾਃ| ਤ ਏਵ ਮਦ੍ਯੇ ਦਸ਼੍ਯਨ੍ਤੇ ਵਿਸੇ ਤੁ ਬਲਵਤ੍ਤਰਾਃ||੯੮|| ਹਨ੍ਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਹਿ ਵਿਸਂ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ਰੋਗਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ| ਯਥਾ ਵਿਸਂ ਤਥੈਵਾਨ੍ਤ੍ਯੋ ਜ੍ਞੇਯੋ ਮਦ੍ਯਕਤੋ ਮਦਃ||੯੯|| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਂ ਲਿਙ੍ਗਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਪਿ ਮਦਾਤ੍ਯਯੇ| ਦਸ਼੍ਯਤੇ ਰੂਪਵੈਸ਼ੇਸ੍ਯਾਤ੍ ਪਥਕ੍ਤ੍ਵਂ ਚਾਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ||੧੦੦||
View original
विषस्य ये गुणा दृष्टाः सन्निपातप्रकोपणाः| त एव मद्ये दृश्यन्ते विषे तु बलवत्तराः||९८|| हन्त्याशु हि विषं किञ्चित् किञ्चिद्रोगाय कल्पते| यथा विषं तथैवान्त्यो ज्ञेयो मद्यकृतो मदः||९९|| तस्मात् त्रिदोषजं लिङ्गं सर्वत्रापि मदात्यये| दृश्यते रूपवैशेष्यात् पृथक्त्वं चास्य लक्ष्यते||१००||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 22 (101-106) · Śloka 106
ਸ਼ਰੀਰਦੁਃਖਂ ਬਲਵਤ੍ ਸਮ੍ਮੋਹੋ ਹਦਯਵ੍ਯਥਾ| ਅਰੁਚਿਃ ਪ੍ਰਤਤਾ ਤਸ੍ਣਾ ਜ੍ਵਰਃ ਸ਼ੀਤੋਸ੍ਣਲਕ੍ਸਣਃ||੧੦੧|| ਸ਼ਿਰਃਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਸ੍ਥਿਸਨ੍ਧੀਨਾਂ ਵਿਦ੍ਯੁਤ੍ਤੁਲ੍ਯਾ ਚ ਵੇਦਨਾ| ਜਾਯਤੇਤਿਬਲਾ ਜਮ੍ਭਾ ਸ੍ਫੁਰਣਂ ਵੇਪਨਂ ਸ਼੍ਰਮਃ||੧੦੨|| ਉਰੋਵਿਬਨ੍ਧਃ ਕਾਸਸ਼੍ਚ ਹਿਕ੍ਕਾ ਸ਼੍ਵਾਸਃ ਪ੍ਰਜਾਗਰਃ| ਸ਼ਰੀਰਕਮ੍ਪਃ ਕਰ੍ਣਾਕ੍ਸਿਮੁਖਰੋਗਸ੍ਤ੍ਰਿਕਗ੍ਰਹਃ||੧੦੩|| ਛਰ੍ਦ੍ਯਤੀਸਾਰਹਲ੍ਲਾਸਾ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਾਤ੍ਮਕਾਃ| ਭ੍ਰਮਃ ਪ੍ਰਲਾਪੋ ਰੂਪਾਣਾਮਸਤਾਂ ਚੈਵ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍||੧੦੪|| ਤਣਭਸ੍ਮਲਤਾਪਰ੍ਣਪਾਂਸ਼ੁਭਿਸ਼੍ਚਾਵਪੂਰਣਮ੍| ਪ੍ਰਧਰ੍ਸਣਂ ਵਿਹਙ੍ਗੈਸ਼੍ਚ ਭ੍ਰਾਨ੍ਤਚੇਤਾਃ ਸ ਮਨ੍ਯਤੇ||੧੦੫|| ਵ੍ਯਾਕੁਲਾਨਾਮਸ਼ਸ੍ਤਾਨਾਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨਾਨਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਨਿ ਚ| ਮਦਾਤ੍ਯਯਸ੍ਯ ਰੂਪਾਣਿ ਸਰ੍ਵਾਣ੍ਯੇਤਾਨਿ ਲਕ੍ਸਯੇਤ੍||੧੦੬||
View original
शरीरदुःखं बलवत् सम्मोहो हृदयव्यथा| अरुचिः प्रतता तृष्णा ज्वरः शीतोष्णलक्षणः||१०१|| शिरःपार्श्वास्थिसन्धीनां विद्युत्तुल्या च वेदना| जायतेऽतिबला जृम्भा स्फुरणं वेपनं श्रमः||१०२|| उरोविबन्धः कासश्च हिक्का श्वासः प्रजागरः| शरीरकम्पः कर्णाक्षिमुखरोगस्त्रिकग्रहः||१०३|| छर्द्यतीसारहृल्लासा वातपित्तकफात्मकाः| भ्रमः प्रलापो रूपाणामसतां चैव दर्शनम्||१०४|| तृणभस्मलतापर्णपांशुभिश्चावपूरणम्| प्रधर्षणं विहङ्गैश्च भ्रान्तचेताः स मन्यते||१०५|| व्याकुलानामशस्तानां स्वप्नानां दर्शनानि च| मदात्ययस्य रूपाणि सर्वाण्येतानि लक्षयेत्||१०६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 23 (107-111) · Śloka 111
ਸਰ੍ਵਂ ਮਦਾਤ੍ਯਯਂ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ ਤ੍ਰਿਦੋਸਮਧਿਕਂ ਤੁ ਯਮ੍| ਦੋਸਂ ਮਦਾਤ੍ਯਯੇ ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍ ਤਸ੍ਯਾਦੌ ਪ੍ਰਤਿਕਾਰਯੇਤ੍||੧੦੭|| ਕਫਸ੍ਥਾਨਾਨੁਪੂਰ੍ਵ੍ਯਾ ਚ ਕ੍ਰਿਯਾ ਕਾਰ੍ਯਾ ਮਦਾਤ੍ਯਯੇ| ਪਿਤ੍ਤਮਾਰੁਤਪਰ੍ਯਨ੍ਤਃ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਹਿ ਮਦਾਤ੍ਯਯਃ||੧੦੮|| ਮਿਥ੍ਯਾਤਿਹੀਨਪੀਤੇਨ ਯੋ ਵ੍ਯਾਧਿਰੁਪਜਾਯਤੇ| ਸਮਪੀਤੇਨ ਤੇਨੈਵ ਸ ਮਦ੍ਯੇਨੋਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ||੧੦੯|| ਜੀਰ੍ਣਾਮਮਦ੍ਯਦੋਸਾਯ ਮਦ੍ਯਮੇਵ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍| ਪ੍ਰਕਾਙ੍ਕ੍ਸਾਲਾਘਵੇ ਜਾਤੇ ਯਦ੍ਯਦਸ੍ਮੈ ਹਿਤਂ ਭਵੇਤ੍||੧੧੦|| ਸੌਵਰ੍ਚਲਾਨੁਸਂਵਿਦ੍ਧਂ ਸ਼ੀਤਂ ਸਬਿਡਸੈਨ੍ਧਵਮ੍| ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਾਰ੍ਦ੍ਰਕੋਪੇਤਂ ਜਲਯੁਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਮਾਣਵਿਤ੍ ||੧੧੧||
View original
सर्वं मदात्ययं विद्यात् त्रिदोषमधिकं तु यम्| दोषं मदात्यये पश्येत् तस्यादौ प्रतिकारयेत्||१०७|| कफस्थानानुपूर्व्या च क्रिया कार्या मदात्यये| पित्तमारुतपर्यन्तः प्रायेण हि मदात्ययः||१०८|| मिथ्यातिहीनपीतेन यो व्याधिरुपजायते| समपीतेन तेनैव स मद्येनोपशाम्यति||१०९|| जीर्णाममद्यदोषाय मद्यमेव प्रदापयेत्| प्रकाङ्क्षालाघवे जाते यद्यदस्मै हितं भवेत्||११०|| सौवर्चलानुसंविद्धं शीतं सबिडसैन्धवम्| मातुलुङ्गार्द्रकोपेतं जलयुक्तं प्रमाणवित् ||१११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 24 (112-116) · Śloka 116
ਤੀਕ੍ਸੋਸ੍ਣੇਨਾਤਿਮਾਤ੍ਰੇਣ ਪੀਤੇਨਾਮ੍ਲਵਿਦਾਹਿਨਾ| ਮਦ੍ਯੇਨਾਨ੍ਨਰਸੋਤ੍ਕ੍ਲੇਦੋ ਵਿਦਗ੍ਧਃ ਕ੍ਸਾਰਤਾਂ ਗਤਃ||੧੧੨|| ਅਨ੍ਤਰ੍ਦਾਹਂ ਜ੍ਵਰਂ ਤਸ੍ਣਾਂ ਪ੍ਰਮੋਹਂ ਵਿਭ੍ਰਮਂ ਮਦਮ੍| ਜਨਯਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਤਚ੍ਛਾਨ੍ਤ੍ਯੈ ਮਦ੍ਯਮੇਵ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍||੧੧੩|| ਕ੍ਸਾਰੋ ਹਿ ਯਾਤਿ ਮਾਧੁਰ੍ਯਂ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮਮ੍ਲੋਪਸਂਹਿਤਃ| ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਮਮ੍ਲੇਸੁ ਮਦ੍ਯਂ ਚ ਯੈਰ੍ਗੁਣੈਸ੍ਤਾਨ੍ ਪਰਂ ਸ਼ਣੁ||੧੧੪|| ਮਦ੍ਯਸ੍ਯਾਮ੍ਲਸ੍ਵਭਾਵਸ੍ਯ ਚਤ੍ਵਾਰੋਨੁਰਸਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ| ਮਧੁਰਸ਼੍ਚ ਕਸਾਯਸ਼੍ਚ ਤਿਕ੍ਤਃ ਕਟੁਕ ਏਵ ਚ||੧੧੫|| ਗੁਣਾਸ਼੍ਚ ਦਸ਼ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਾਸ੍ਤੈਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਦਸ਼ਭਿਰ੍ਗੁਣੈਃ| ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਮਦ੍ਯਮਮ੍ਲਾਨਾਮੁਪਰ੍ਯੁਪਰਿ ਤਿਸ੍ਠਤਿ||੧੧੬||
View original
तीक्षोष्णेनातिमात्रेण पीतेनाम्लविदाहिना| मद्येनान्नरसोत्क्लेदो विदग्धः क्षारतां गतः||११२|| अन्तर्दाहं ज्वरं तृष्णां प्रमोहं विभ्रमं मदम्| जनयत्याशु तच्छान्त्यै मद्यमेव प्रदापयेत्||११३|| क्षारो हि याति माधुर्यं शीघ्रमम्लोपसंहितः| श्रेष्ठमम्लेषु मद्यं च यैर्गुणैस्तान् परं शृणु||११४|| मद्यस्याम्लस्वभावस्य चत्वारोऽनुरसाः स्मृताः| मधुरश्च कषायश्च तिक्तः कटुक एव च||११५|| गुणाश्च दश पूर्वोक्तास्तैश्चतुर्दशभिर्गुणैः| सर्वेषां मद्यमम्लानामुपर्युपरि तिष्ठति||११६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 25 (117-135) · Śloka 135
ਮਦ੍ਯੋਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟੇਨ ਦੋਸੇਣ ਰੁਦ੍ਧਃ ਸ੍ਰੋਤਃਸੁ ਮਾਰੁਤਃ| ਕਰੋਤਿ ਵੇਦਨਾਂ ਤੀਵ੍ਰਾਂ ਸ਼ਿਰਸ੍ਯਸ੍ਥਿਸੁ ਸਨ੍ਧਿਸੁ||੧੧੭|| ਦੋਸਵਿਸ੍ਯਨ੍ਦਨਾਰ੍ਥਂ ਹਿ ਤਸ੍ਮੈ ਮਦ੍ਯਂ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ| ਵ੍ਯਵਾਯਿਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਤਯਾ ਦੇਯਮਮ੍ਲੇ(ਨ੍ਯੇ)ਸੁ ਸਤ੍ਸ੍ਵਪਿ||੧੧੮|| ਸ੍ਰੋਤੋਵਿਬਨ੍ਧਨੁਨ੍ਮਦ੍ਯਂ ਮਾਰੁਤਸ੍ਯਾਨੁਲੋਮਨਮ੍| ਰੋਚਨਂ ਦੀਪਨਂ ਚਾਗ੍ਨੇਰਭ੍ਯਾਸਾਤ੍ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮੇਵ ਚ||੧੧੯|| ਰੁਜਃ ਸ੍ਰੋਤਃਸ੍ਵਰੁਦ੍ਧੇਸੁ ਮਾਰੁਤੇ ਚਾਨੁਲੋਮਿਤੇ| ਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਵਿਕਾਰਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਾਮ੍ਯਨ੍ਤ੍ਯਸ੍ਯ ਮਦੋਦਯਾਃ||੧੨੦|| ਬੀਜਪੂਰਕਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਕੋਲਦਾਡਿਮਸਂਯੁਤਮ੍| ਯਵਾਨੀਹਪੁਸਾਜਾਜੀਸ਼ਙ੍ਗਵੇਰਾਵਚੂਰ੍ਣਿਤਮ੍||੧੨੧|| ਸਸ੍ਨੇਹੈਃ ਸ਼ਕ੍ਤੁਭਿਰ੍ਯੁਕ੍ਤਮਵਦਂਸ਼ੈਰ੍ਵਿਰੋਚਿਤਮ੍ | ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਸਲਵਣਂ ਮਦ੍ਯਂ ਪੈਸ੍ਟਿਕਂ ਵਾਤਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ||੧੨੨|| ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਵਾਤੋਲ੍ਬਣਂ ਲਿਙ੍ਗਂ ਰਸੈਸ਼੍ਚੈਨਮੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਲਾਵਤਿਤ੍ਤਿਰਦਕ੍ਸਾਣਾਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਮ੍ਲੈਃ ਸ਼ਿਖਿਨਾਮਪਿ||੧੨੩|| ਪਕ੍ਸਿਣਾਂ ਮਗਮਤ੍ਸ੍ਯਾਨਾਮਾਨੂਪਾਨਾਂ ਚ ਸਂਸ੍ਕਤੈਃ| ਭੂਸ਼ਯਪ੍ਰਸਹਾਨਾਂ ਚ ਰਸੈਃ ਸ਼ਾਲ੍ਯੋਦਨੇਨ ਚ||੧੨੪|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਲਵਣਾਮ੍ਲੈਸ਼੍ਚ ਵੇਸ਼ਵਾਰੈਰ੍ਮੁਖਪ੍ਰਿਯੈਃ| ਚਿਤ੍ਰੈਰ੍ਗੌਧੂਮਿਕੈਸ਼੍ਚਾਨ੍ਨੈਰ੍ਵਾਰੁਣੀਮਣ੍ਡਸਂਯੁਤੈਃ ||੧੨੫|| ਪਿਸ਼ਿਤਾਰ੍ਦ੍ਰਕਗਰ੍ਭਾਭਿਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਭਿਃ ਪੂਪਵਰ੍ਤਿਭਿਃ| ਮਾਸਪੂਪਲਿਕਾਭਿਸ਼੍ਚ ਵਾਤਿਕਂ ਸਮੁਪਾਚਰੇਤ੍||੧੨੬|| ਨਾਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਨ ਚਾਮ੍ਲੇਨ ਯੁਕ੍ਤਂ ਸਮਰਿਚਾਰ੍ਦ੍ਰਕਮ੍| ਮੇਦ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਗੁਦਿਤਂ ਮਾਂਸਂ ਦਾਡਿਮਸ੍ਵਰਸੇਨ ਵਾ||੧੨੭|| ਪਥਕ੍ਤ੍ਰਿਜਾਤਕੋਪੇਤਂ ਸਧਾਨ੍ਯਮਰਿਚਾਰ੍ਦ੍ਰਕਮ੍| ਰਸਪ੍ਰਲੇਪਿ ਸਮ੍ਪੂਪੈਃ ਸੁਖੋਸ੍ਣੈਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍||੧੨੮|| ਭੁਕ੍ਤੇ ਤੁ ਵਾਰੁਣੀਮਣ੍ਡਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਪਾਤੁਂ ਪਿਪਾਸਵੇ| ਦਾਡਿਮਸ੍ਯ ਰਸਂ ਵਾਪਿ ਜਲਂ ਵਾ ਪਾਞ੍ਚਮੂਲਿਕਮ੍||੧੨੯|| ਧਾਨ੍ਯਨਾਗਰਤੋਯਂ ਚ ਦਧਿਮਣ੍ਡਮਥਾਪਿ ਵਾ| ਅਮ੍ਲਕਾਞ੍ਜਿਕਮਣ੍ਡਂ ਵਾ ਸ਼ੁਕ੍ਤੋਦਕਮਥਾਪਿ ਵਾ||੧੩੦|| ਕਰ੍ਮਣਾਨੇਨ ਸਿਦ੍ਧੇਨ ਵਿਕਾਰ ਉਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ| ਮਾਤ੍ਰਾਕਾਲਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੇਨ ਬਲਂ ਵਰ੍ਣਸ਼੍ਚ ਵਰ੍ਧਤੇ||੧੩੧|| ਰਾਗਸਾਡਵਸਂਯੋਗੈਰ੍ਵਿਵਿਧੈਰ੍ਭਕ੍ਤਰੋਚਨੈਃ| ਪਿਸ਼ਿਤੈਃ ਸ਼ਾਕਪਿਸ੍ਟਾਨ੍ਨੈਰ੍ਯਵਗੋਧੂਮਸ਼ਾਲਿਭਿਃ||੧੩੨|| ਅਭ੍ਯਙ੍ਗੋਤ੍ਸਾਦਨੈਃ ਸ੍ਨਾਨੈਰੁਸ੍ਣੈਃ ਪ੍ਰਾਵਰਣੈਰ੍ਘਨੈਃ| ਘਨੈਰਗੁਰੁਪਙ੍ਕੈਸ਼੍ਚ ਧੂਪੈਸ਼੍ਚਾਗੁਰੁਜੈਰ੍ਘਨੈਃ||੧੩੩|| ਨਾਰੀਣਾਂ ਯੌਵਨੋਸ੍ਣਾਨਾਂ ਨਿਰ੍ਦਯੈਰੁਪਗੂਹਨੈਃ| ਸ਼੍ਰੋਣ੍ਯੂਰੁਕੁਚਭਾਰੈਸ਼੍ਚ ਸਂਰੋਧੋਸ੍ਣਸੁਖਾਵਹੈਃ||੧੩੪|| ਸ਼ਯਨਾਚ੍ਛਾਦਨੈਰੁਸ੍ਣੈਰੁਸ੍ਣੈਸ਼੍ਚਾਨ੍ਤਰ੍ਗਹੈਃ ਸੁਖੈਃ| ਮਾਰੁਤਪ੍ਰਬਲਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ਮਦਾਤ੍ਯਯਃ||੧੩੫||
View original
मद्योत्क्लिष्टेन दोषेण रुद्धः स्रोतःसु मारुतः| करोति वेदनां तीव्रां शिरस्यस्थिषु सन्धिषु||११७|| दोषविष्यन्दनार्थं हि तस्मै मद्यं विशेषतः| व्यवायितीक्ष्णोष्णतया देयमम्ले(न्ये)षु सत्स्वपि||११८|| स्रोतोविबन्धनुन्मद्यं मारुतस्यानुलोमनम्| रोचनं दीपनं चाग्नेरभ्यासात् सात्म्यमेव च||११९|| रुजः स्रोतःस्वरुद्धेषु मारुते चानुलोमिते| निवर्तन्ते विकाराश्च शाम्यन्त्यस्य मदोदयाः||१२०|| बीजपूरकवृक्षाम्लकोलदाडिमसंयुतम्| यवानीहपुषाजाजीशृङ्गवेरावचूर्णितम्||१२१|| सस्नेहैः शक्तुभिर्युक्तमवदंशैर्विरोचितम् | दद्यात् सलवणं मद्यं पैष्टिकं वातशान्तये||१२२|| दृष्ट्वा वातोल्बणं लिङ्गं रसैश्चैनमुपाचरेत्| लावतित्तिरदक्षाणां स्निग्धाम्लैः शिखिनामपि||१२३|| पक्षिणां मृगमत्स्यानामानूपानां च संस्कृतैः| भूशयप्रसहानां च रसैः शाल्योदनेन च||१२४|| स्निग्धोष्णलवणाम्लैश्च वेशवारैर्मुखप्रियैः| चित्रैर्गौधूमिकैश्चान्नैर्वारुणीमण्डसंयुतैः ||१२५|| पिशितार्द्रकगर्भाभिः स्निग्धाभिः पूपवर्तिभिः| माषपूपलिकाभिश्च वातिकं समुपाचरेत्||१२६|| नातिस्निग्धं न चाम्लेन युक्तं समरिचार्द्रकम्| मेद्यं प्रागुदितं मांसं दाडिमस्वरसेन वा||१२७|| पृथक्त्रिजातकोपेतं सधान्यमरिचार्द्रकम्| रसप्रलेपि सम्पूपैः सुखोष्णैः सम्प्रदापयेत्||१२८|| भुक्ते तु वारुणीमण्डं दद्यात् पातुं पिपासवे| दाडिमस्य रसं वाऽपि जलं वा पाञ्चमूलिकम्||१२९|| धान्यनागरतोयं च दधिमण्डमथापि वा| अम्लकाञ्जिकमण्डं वा शुक्तोदकमथापि वा||१३०|| कर्मणाऽनेन सिद्धेन विकार उपशाम्यति| मात्राकालप्रयुक्तेन बलं वर्णश्च वर्धते||१३१|| रागषाडवसंयोगैर्विविधैर्भक्तरोचनैः| पिशितैः शाकपिष्टान्नैर्यवगोधूमशालिभिः||१३२|| अभ्यङ्गोत्सादनैः स्नानैरुष्णैः प्रावरणैर्घनैः| घनैरगुरुपङ्कैश्च धूपैश्चागुरुजैर्घनैः||१३३|| नारीणां यौवनोष्णानां निर्दयैरुपगूहनैः| श्रोण्यूरुकुचभारैश्च संरोधोष्णसुखावहैः||१३४|| शयनाच्छादनैरुष्णैरुष्णैश्चान्तर्गृहैः सुखैः| मारुतप्रबलः शीघ्रं प्रशाम्यति मदात्ययः||१३५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 26 (136-163) · Śloka 164
ਭਵ੍ਯਖਰ੍ਜੂਰਮਦ੍ਵੀਕਾਪਰੂਸਕਰਸੈਰ੍ਯੁਤਮ੍ | ਸਦਾਡਿਮਰਸਂ ਸ਼ੀਤਂ ਸਕ੍ਤੁਭਿਸ਼੍ਚਾਵਚੂਰ੍ਣਿਤਮ੍||੧੩੬|| ਸਸ਼ਰ੍ਕਰਂ ਸ਼ਾਰ੍ਕਰਂ ਵਾ ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਮਥਵਾਪਰਮ੍| ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਬਹੂਦਕਂ ਕਾਲੇ ਪਾਤੁਂ ਪਿਤ੍ਤਮਦਾਤ੍ਯਯੇ||੧੩੭|| ਸ਼ਸ਼ਾਨ੍ ਕਪਿਞ੍ਜਲਾਨੇਣਾਁਲ੍ਲਾਵਾਨਸਿਤਪੁਚ੍ਛਕਾਨ੍| ਮਧੁਰਾਮ੍ਲਾਨ੍ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਭੋਜਨੇ ਸ਼ਾਲਿਸਸ੍ਟਿਕਾਨ੍||੧੩੮|| ਪਟੋਲਯੂਸਮਿਸ਼੍ਰਂ ਵਾ ਛਾਗਲਂ ਕਲ੍ਪਯੇਦ੍ਰਸਮ੍| ਸਤੀਨਮੁਦ੍ਗਮਿਸ਼੍ਰਂ ਵਾ ਦਾਡਿਮਾਮਲਕਾਨ੍ਵਿਤਮ੍||੧੩੯|| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਮਲਕਖਰ੍ਜੂਰਪਰੂਸਕਰਸੇਨ ਵਾ| ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍ਤਰ੍ਪਣਾਨ੍ ਯੂਸਾਨ੍ ਰਸਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧਾਤ੍ਮਕਾਨ੍||੧੪੦|| ਆਮਾਸ਼ਯਸ੍ਥਮੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਂ ਕਫਪਿਤ੍ਤਂ ਮਦਾਤ੍ਯਯੇ| ਵਿਜ੍ਞਾਯ ਬਹੁਦੋਸਸ੍ਯ ਦਹ੍ਯਮਾਨਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯਤਃ||੧੪੧|| ਮਦ੍ਯਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਸਂ ਤੋਯਂ ਦਤ੍ਤ੍ਵਾ ਤਰ੍ਪਣਮੇਵ ਵਾ| ਨਿਃਸ਼ੇਸਂ ਵਾਮਯੇਚ੍ਛੀਘ੍ਰਮੇਵਂ ਰੋਗਾਦ੍ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ||੧੪੨|| ਕਾਲੇ ਪੁਨਸ੍ਤਰ੍ਪਣਾਦ੍ਯਂ ਕ੍ਰਮਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਕਾਙ੍ਕ੍ਸਿਤੇ| ਤੇਨਾਗ੍ਨਿਰ੍ਦੀਪ੍ਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਦੋਸਸ਼ੇਸਾਨ੍ਨਪਾਚਕਃ||੧੪੩|| ਕਾਸੇ ਸਰਕ੍ਤਨਿਸ੍ਠੀਵੇ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਤਨਰੁਜਾਸੁ ਚ| ਤਸ੍ਯਤੇ ਸਵਿਦਾਹੇ ਚ ਸੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ੇ ਹਦਯੋਰਸਿ||੧੪੪|| ਗੁਡੂਚੀਭਦ੍ਰਮੁਸ੍ਤਾਨਾਂ ਪਟੋਲਸ੍ਯਾਥਵਾ ਭਿਸਕ੍| ਰਸਂ ਸਨਾਗਰਂ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਪ੍ਰਤਿਭੋਜਨਮ੍ ||੧੪੫|| ਤਸ੍ਯਤੇ ਚਾਤਿਬਲਵਦ੍ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੇ ਸਮੁਦ੍ਧਤੇ| ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਰਸਂ ਪਾਤੁਂ ਸ਼ੀਤਂ ਦੋਸਾਨੁਲੋਮਨਮ੍||੧੪੬|| ਜੀਰ੍ਣੇ ਸਮਧੁਰਾਮ੍ਲੇਨ ਛਾਗਮਾਂਸਰਸੇਨ ਤਮ੍| ਭੋਜਨਂ ਭੋਜਯੇਨ੍ਮਦ੍ਯਮਨੁਤਰ੍ਸਂ ਚ ਪਾਯਯੇਤ੍||੧੪੭|| ਅਨੁਤਰ੍ਸਸ੍ਯ ਮਾਤ੍ਰਾ ਸਾ ਯਯਾ ਨੋ ਦੂਸ੍ਯਤੇ ਮਨਃ| ਤਸ੍ਯਤੇ ਮਦ੍ਯਮਲ੍ਪਾਲ੍ਪਂ ਪ੍ਰਦੇਯਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਬਹੂਦਕਮ੍||੧੪੮|| ਤਸ੍ਣਾ ਯੇਨੋਪਸ਼ਾਮ੍ਯੇਤ ਮਦਂ ਯੇਨ ਚ ਨਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍| ਪਰੂਸਕਾਣਾਂ ਪੀਲੂਨਾਂ ਰਸਂ ਸ਼ੀਤਮਥਾਪਿ ਵਾ||੧੪੯|| ਪਰ੍ਣਿਨੀਨਾਂ ਚਤਸਣਾਂ ਪਿਬੇਦ੍ਵਾ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਂ ਜਲਮ੍| ਮੁਸ੍ਤਦਾਡਿਮਲਾਜਾਨਾਂ ਤਸ੍ਣਾਘ੍ਨਂ ਵਾ ਪਿਬੇਦ੍ਰਸਮ੍||੧੫੦|| ਕੋਲਦਾਡਿਮਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਚੁਕ੍ਰੀਕਾਚੁਕ੍ਰਿਕਾਰਸਃ| ਪਞ੍ਚਾਮ੍ਲਕੋ ਮੁਖਾਲੇਪਃ ਸਦ੍ਯਸ੍ਤਸ੍ਣਾਂ ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ||੧੫੧|| ਸ਼ੀਤਲਾਨ੍ਯਨ੍ਨਪਾਨਾਨਿ ਸ਼ੀਤਸ਼ਯ੍ਯਾਸਨਾਨਿ ਚ| ਸ਼ੀਤਵਾਤਜਲਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਃ ਸ਼ੀਤਾਨ੍ਯੁਪਵਨਾਨਿ ਚ||੧੫੨|| ਕ੍ਸੌਮਪਦ੍ਮੋਤ੍ਪਲਾਨਾਂ ਚ ਮਣੀਨਾਂ ਮੌਕ੍ਤਿਕਸ੍ਯ ਚ| ਚਨ੍ਦਨੋਦਕਸ਼ੀਤਾਨਾਂ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਾਂਸ਼ੁਸ਼ੀਤਲਾਃ||੧੫੩|| ਹੇਮਰਾਜਤਕਾਂਸ੍ਯਾਨਾਂ ਪਾਤ੍ਰਾਣਾਂ ਸ਼ੀਤਵਾਰਿਭਿਃ| ਪੂਰ੍ਣਾਨਾਂ ਹਿਮਪੂਰ੍ਣਾਨਾਂ ਦਤੀਨਾਂ ਪਵਨਾਹਤਾਃ||੧੫੪|| ਸਂਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਸ਼੍ਚਨ੍ਦਨਾਰ੍ਦ੍ਰਾਣਾਂ ਨਾਰੀਣਾਂ ਚ ਸਮਾਰੁਤਾਃ| ਚਨ੍ਦਨਾਨਾਂ ਚ ਮੁਖ੍ਯਾਨਾਂ ਸ਼ਸ੍ਤਾਃ ਪਿਤ੍ਤਮਦਾਤ੍ਯਯੇ ||੧੫੫|| ਸ਼ੀਤਵੀਰ੍ਯਂ ਯਦਨ੍ਯਚ੍ਚ ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਵਿਨਿਯੋਜਯੇਤ੍| ਕੁਮੁਦੋਤ੍ਪਲਪਤ੍ਰਾਣਾਂ ਸਿਕ੍ਤਾਨਾਂ ਚਨ੍ਦਨਾਮ੍ਬੁਨਾ||੧੫੬|| ਹਿਤਾਃ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾ ਮਨੋਜ੍ਞਾਨਾਂ ਦਾਹੇ ਮਦ੍ਯਸਮੁਤ੍ਥਿਤੇ| ਕਥਾਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧਾਃ ਸ਼ਸ੍ਤਾਃ ਸ਼ਬ੍ਦਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਿਖਿਨਾਂ ਸ਼ਿਵਾਃ||੧੫੭|| ਤੋਯਦਾਨਾਂ ਚ ਸ਼ਬ੍ਦਾ ਹਿ ਸ਼ਮਯਨ੍ਤਿ ਮਦਾਤ੍ਯਯਮ੍| ਜਲਯਨ੍ਤ੍ਰਾਭਿਵਰ੍ਸੀਣਿ ਵਾਤਯਨ੍ਤ੍ਰਵਹਾਨਿ ਚ||੧੫੮|| ਕਲ੍ਪਨੀਯਾਨਿ ਭਿਸਜਾ ਦਾਹੇ ਧਾਰਾਗਹਾਣਿ ਚ| ਫਲਿਨੀਸੇਵ੍ਯਲੋਧ੍ਰਾਮ੍ਬੁਹੇਮਪਤ੍ਰਂ ਕੁਟਨ੍ਨਟਮ੍||੧੫੯|| ਕਾਲੀਯਕਰਸੋਪੇਤਂ ਦਾਹੇ ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਪ੍ਰਲੇਪਨਮ੍| ਬਦਰੀਪਲ੍ਲਵੋਤ੍ਥਸ਼੍ਚ ਤਥੈਵਾਰਿਸ੍ਟਕੋਦ੍ਭਵਃ||੧੬੦|| ਫੇਨਿਲਾਯਾਸ਼੍ਚ ਯਃ ਫੇਨਸ੍ਤੈਰ੍ਦਾਹੇ ਲੇਪਨਂ ਸ਼ੁਭਮ੍| ਸੁਰਾ ਸਮਣ੍ਡਾ ਦਧ੍ਯਮ੍ਲਂ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਰਸੋ ਮਧੁ||੧੬੧|| ਸੇਕੇ ਪ੍ਰਦੇਹੇ ਸ਼ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਦਾਹਘ੍ਨਾਃ ਸਾਮ੍ਲਕਾਞ੍ਜਿਕਾਃ| ਪਰਿਸੇਕਾਵਗਾਹੇਸੁ ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਾਨਾਂ ਚ ਸੇਵਨੇ||੧੬੨|| ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ਿਰਂ ਤੋਯਂ ਦਾਹਤਸ੍ਣਾਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ| ਮਾਤ੍ਰਾਕਾਲਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤੇਨ ਕਰ੍ਮਣਾਨੇਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ ||੧੬੩|| ਧੀਮਤੋ ਵੈਦ੍ਯਵਸ਼੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਪਿਤ੍ਤਮਦਾਤ੍ਯਯਃ|੧੬੪|
View original
भव्यखर्जूरमृद्वीकापरूषकरसैर्युतम् | सदाडिमरसं शीतं सक्तुभिश्चावचूर्णितम्||१३६|| सशर्करं शार्करं वा मार्द्वीकमथवाऽपरम्| दद्याद्बहूदकं काले पातुं पित्तमदात्यये||१३७|| शशान् कपिञ्जलानेणाँल्लावानसितपुच्छकान्| मधुराम्लान् प्रयुञ्जीत भोजने शालिषष्टिकान्||१३८|| पटोलयूषमिश्रं वा छागलं कल्पयेद्रसम्| सतीनमुद्गमिश्रं वा दाडिमामलकान्वितम्||१३९|| द्राक्षामलकखर्जूरपरूषकरसेन वा| कल्पयेत्तर्पणान् यूषान् रसांश्च विविधात्मकान्||१४०|| आमाशयस्थमुत्क्लिष्टं कफपित्तं मदात्यये| विज्ञाय बहुदोषस्य दह्यमानस्य तृष्यतः||१४१|| मद्यं द्राक्षारसं तोयं दत्त्वा तर्पणमेव वा| निःशेषं वामयेच्छीघ्रमेवं रोगाद्विमुच्यते||१४२|| काले पुनस्तर्पणाद्यं क्रमं कुर्यात् प्रकाङ्क्षिते| तेनाग्निर्दीप्यते तस्य दोषशेषान्नपाचकः||१४३|| कासे सरक्तनिष्ठीवे पार्श्वस्तनरुजासु च| तृष्यते सविदाहे च सोत्क्लेशे हृदयोरसि||१४४|| गुडूचीभद्रमुस्तानां पटोलस्याथवा भिषक्| रसं सनागरं दद्यात् तित्तिरिप्रतिभोजनम् ||१४५|| तृष्यते चातिबलवद्वातपित्ते समुद्धते| दद्याद्द्राक्षारसं पातुं शीतं दोषानुलोमनम्||१४६|| जीर्णे समधुराम्लेन छागमांसरसेन तम्| भोजनं भोजयेन्मद्यमनुतर्षं च पाययेत्||१४७|| अनुतर्षस्य मात्रा सा यया नो दूष्यते मनः| तृष्यते मद्यमल्पाल्पं प्रदेयं स्याद्बहूदकम्||१४८|| तृष्णा येनोपशाम्येत मदं येन च नाप्नुयात्| परूषकाणां पीलूनां रसं शीतमथापि वा||१४९|| पर्णिनीनां चतसॄणां पिबेद्वा शिशिरं जलम्| मुस्तदाडिमलाजानां तृष्णाघ्नं वा पिबेद्रसम्||१५०|| कोलदाडिमवृक्षाम्लचुक्रीकाचुक्रिकारसः| पञ्चाम्लको मुखालेपः सद्यस्तृष्णां नियच्छति||१५१|| शीतलान्यन्नपानानि शीतशय्यासनानि च| शीतवातजलस्पर्शाः शीतान्युपवनानि च||१५२|| क्षौमपद्मोत्पलानां च मणीनां मौक्तिकस्य च| चन्दनोदकशीतानां स्पर्शाश्चन्द्रांशुशीतलाः||१५३|| हेमराजतकांस्यानां पात्राणां शीतवारिभिः| पूर्णानां हिमपूर्णानां दृतीनां पवनाहताः||१५४|| संस्पर्शाश्चन्दनार्द्राणां नारीणां च समारुताः| चन्दनानां च मुख्यानां शस्ताः पित्तमदात्यये ||१५५|| शीतवीर्यं यदन्यच्च तत् सर्वं विनियोजयेत्| कुमुदोत्पलपत्राणां सिक्तानां चन्दनाम्बुना||१५६|| हिताः स्पर्शा मनोज्ञानां दाहे मद्यसमुत्थिते| कथाश्च विविधाः शस्ताः शब्दाश्च शिखिनां शिवाः||१५७|| तोयदानां च शब्दा हि शमयन्ति मदात्ययम्| जलयन्त्राभिवर्षीणि वातयन्त्रवहानि च||१५८|| कल्पनीयानि भिषजा दाहे धारागृहाणि च| फलिनीसेव्यलोध्राम्बुहेमपत्रं कुटन्नटम्||१५९|| कालीयकरसोपेतं दाहे शस्तं प्रलेपनम्| बदरीपल्लवोत्थश्च तथैवारिष्टकोद्भवः||१६०|| फेनिलायाश्च यः फेनस्तैर्दाहे लेपनं शुभम्| सुरा समण्डा दध्यम्लं मातुलुङ्गरसो मधु||१६१|| सेके प्रदेहे शस्यन्ते दाहघ्नाः साम्लकाञ्जिकाः| परिषेकावगाहेषु व्यञ्जनानां च सेवने||१६२|| शस्यते शिशिरं तोयं दाहतृष्णाप्रशान्तये| मात्राकालप्रयुक्तेन कर्मणाऽनेन शाम्यति ||१६३|| धीमतो वैद्यवश्यस्य शीघ्रं पित्तमदात्ययः|१६४|
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 27 (164-188) · Śloka 188
ਉਲ੍ਲੇਖਨੋਪਵਾਸਾਭ੍ਯਾਂ ਜਯੇਤ੍ ਕਫਮਦਾਤ੍ਯਯਮ੍||੧੬੪|| ਤਸ੍ਯਤੇ ਸਲਿਲਂ ਚਾਸ੍ਮੈ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਧ੍ਰੀਬੇਰਸਾਧਿਤਮ੍| ਬਲਯਾ ਪਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣ੍ਯਾ ਵਾ ਕਣ੍ਟਕਾਰ੍ਯਾਥਵਾ ਸ਼ਤਮ੍||੧੬੫|| ਸਨਾਗਰਾਭਿਃ ਸਰ੍ਵਾਭਿਰ੍ਜਲਂ ਵਾ ਸ਼ਤਸ਼ੀਤਲਮ੍| ਦੁਃਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ੇਨ ਸਮੁਸ੍ਤੇਨ ਮੁਸ੍ਤਪਰ੍ਪਟਕੇਨ ਵਾ||੧੬੬|| ਜਲਂ ਮੁਸ੍ਤੈਃ ਸ਼ਤਂ ਵਾਪਿ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਦੋਸਵਿਪਾਚਨਮ੍| ਏਤਦੇਵ ਚ ਪਾਨੀਯਂ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਪਿ ਮਦਾਤ੍ਯਯੇ||੧੬੭|| ਨਿਰਤ੍ਯਯਂ ਪੀਯਮਾਨਂ ਪਿਪਾਸਾਜ੍ਵਰਨਾਸ਼ਨਮ੍| ਨਿਰਾਮਂ ਕਾਙ੍ਕ੍ਸਿਤਂ ਕਾਲੇ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਪਾਯਯੇਤ੍ਤੁ ਤਮ੍||੧੬੮|| ਸ਼ਾਰ੍ਕਰਂ ਮਧੁ ਵਾ ਜੀਰ੍ਣਮਰਿਸ੍ਟਂ ਸੀਧੁਮੇਵ ਵਾ| ਰੂਕ੍ਸਤਰ੍ਪਣਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਯਵਾਨੀਨਾਗਰਾਨ੍ਵਿਤਮ੍||੧੬੯|| ਯਾਵਗੌਧੂਮਿਕਂ ਚਾਨ੍ਨਂ ਰੂਕ੍ਸਯੂਸੇਣ ਭੋਜਯੇਤ੍| ਕੁਲਤ੍ਥਾਨਾਂ ਸੁਸ਼ੁਸ੍ਕਾਣਾਂ ਮੂਲਕਾਨਾਂ ਰਸੇਨ ਵਾ||੧੭੦|| ਤਨੁਨਾਲ੍ਪੇਨ ਲਘੁਨਾ ਕਟ੍ਵਮ੍ਲੇਨਾਲ੍ਪਸਰ੍ਪਿਸਾ| ਪਟੋਲਯੂਸਮਮ੍ਲਂ ਵਾ ਯੂਸਮਾਮਲਕਸ੍ਯ ਵਾ||੧੭੧|| ਪ੍ਰਭੂਤਕਟੁਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਸਯਵਾਨ੍ਨਂ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍| ਵ੍ਯੋਸਯੂਸਮਥਾਮ੍ਲਂ ਵਾ ਯੂਸਂ ਵਾ ਸਾਮ੍ਲਵੇਤਸਮ੍||੧੭੨|| ਛਾਗਮਾਂਸਰਸਂ ਰੂਕ੍ਸਮਮ੍ਲਂ ਵਾ ਜਾਙ੍ਗਲਂ ਰਸਮ੍| ਸ੍ਥਾਲ੍ਯਾਂ ਵਾਥ ਕਪਾਲੇ ਵਾ ਭਸ੍ਟਂ ਨਿਰ੍ਦ੍ਰਵਵਰ੍ਤਿਤਮ੍ ||੧੭੩|| ਕਟ੍ਵਮ੍ਲਲਵਣਂ ਮਾਂਸਂ ਭਕ੍ਸਯਨ੍ ਵਣੁਯਾਨ੍ਮਧੁ| ਵ੍ਯਕ੍ਤਮਾਰੀਚਕਂ ਮਾਂਸਂ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਰਸਾਨ੍ਵਿਤਮ੍||੧੭੪|| ਪ੍ਰਭੂਤਕਟੁਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਯਵਾਨੀਨਾਗਰਾਨ੍ਵਿਤਮ੍| ਭਸ੍ਟਂ ਦਾਡਿਮਸਾਰਾਮ੍ਲਮੁਸ੍ਣਪੂਪੋਪਵੇਸ੍ਟਿਤਮ੍||੧੭੫|| ਯਥਾਗ੍ਨਿ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍ ਕਾਲੇ ਪ੍ਰਭੂਤਾਰ੍ਦ੍ਰਕਪੇਸ਼ਿਕਮ੍| ਪਿਬੇਚ੍ਚ ਨਿਗਦਂ ਮਦ੍ਯਂ ਕਫਪ੍ਰਾਯੇ ਮਦਾਤ੍ਯਯੇ||੧੭੬|| ਸੌਵਰ੍ਚਲਮਜਾਜੀ ਚ ਵਕ੍ਸਾਮ੍ਲਂ ਸਾਮ੍ਲਵੇਤਸਮ੍| ਤ੍ਵਗੇਲਾਮਰਿਚਾਰ੍ਧਾਂਸ਼ਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਭਾਗਯੋਜਿਤਮ੍||੧੭੭|| ਏਤਲ੍ਲਵਣਮਸ੍ਟਾਙ੍ਗਮਗ੍ਨਿਸਨ੍ਦੀਪਨਂ ਪਰਮ੍| ਮਦਾਤ੍ਯਯੇ ਕਫਪ੍ਰਾਯੇ ਦਦ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਰੋਤੋਵਿਸ਼ੋਧਨਮ੍||੧੭੮|| ਏਤਦੇਵ ਪੁਨਰ੍ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਮਧੁਰਾਮ੍ਲੈਰ੍ਦ੍ਰਵੀਕਤਮ੍| ਗੋਧੂਮਾਨ੍ਨਯਵਾਨ੍ਨਾਨਾਂ ਮਾਂਸਾਨਾਂ ਚਾਤਿਰੋਚਨਮ੍||੧੭੯|| ਪੇਸਯੇਤ੍ ਕਟੁਕੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾਂ ਸ਼੍ਵੇਤਾਂ ਬੀਜਵਿਵਰ੍ਜਿਤਾਮ੍| ਮਦ੍ਵੀਕਾਂ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਸ੍ਯ ਦਾਡਿਮਸ੍ਯ ਰਸੇਨ ਵਾ||੧੮੦|| ਸੌਵਰ੍ਚਲੈਲਾਮਰਿਚੈਰਜਾਜੀਭਙ੍ਗਦੀਪ੍ਯਕੈਃ| ਸ ਰਾਗਃ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਂਯੁਕ੍ਤਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠੋ ਰੋਚਨਦੀਪਨਃ ||੧੮੧|| ਮਦ੍ਵੀਕਾਯਾ ਵਿਧਾਨੇਨ ਕਾਰਯੇਤ੍ ਕਾਰਵੀਮਪਿ| ਸ਼ੁਕ੍ਤਮਤ੍ਸ੍ਯਣ੍ਡਿਕੋਪੇਤਂ ਰਾਗਂ ਦੀਪਨਪਾਚਨਮ੍||੧੮੨|| ਆਮ੍ਰਾਮਲਕਪੇਸ਼ੀਨਾਂ ਰਾਗਾਨ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਪਥਕ੍ ਪਥਕ੍| ਧਾਨ੍ਯਸੌਵਰ੍ਚਲਾਜਾਜੀਕਾਰਵੀਮਰਿਚਾਨ੍ਵਿਤਾਨ੍||੧੮੩|| ਗੁਡੇਨ ਮਧੁਯੁਕ੍ਤੇਨ ਵ੍ਯਕ੍ਤਾਮ੍ਲਲਵਣੀਕਤਾਨ੍| ਤੈਰਨ੍ਨਂ ਰੋਚਤੇ ਦਿਗ੍ਧਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਭੁਕ੍ਤਂ ਚ ਜੀਰ੍ਯਤਿ||੧੮੪|| ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣੇਨਾਨ੍ਨਪਾਨੇਨ ਸ੍ਨਾਨੇਨਾਸ਼ਿਸ਼ਿਰੇਣ ਚ| ਵ੍ਯਾਯਾਮਲਙ੍ਘਨਾਭ੍ਯਾਂ ਚ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਜਾਗਰਣੇਨ ਚ||੧੮੫|| ਕਾਲਯੁਕ੍ਤੇਨ ਰੂਕ੍ਸੇਣ ਸ੍ਨਾਨੇਨੋਦ੍ਵਰ੍ਤਨੇਨ ਚ| ਪ੍ਰਾਣਵਰ੍ਣਕਰਾਣਾਂ ਚ ਪ੍ਰਘਰ੍ਸਾਣਾਂ ਚ ਸੇਵਯਾ||੧੮੬|| ਸੇਵਯਾ ਵਸਨਾਨਾਂ ਚ ਗੁਰੂਣਾਮਗੁਰੋਰਪਿ| ਸਙ੍ਕੋਚੋਸ੍ਣਸੁਖਾਙ੍ਗੀਨਾਮਙ੍ਗਨਾਨਾਂ ਚ ਸੇਵਯਾ||੧੮੭|| ਸੁਖਸ਼ਿਕ੍ਸਿਤਹਸ੍ਤਾਨਾਂ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਸਂਵਾਹਨੇਨ ਚ| ਮਦਾਤ੍ਯਯਃ ਕਫਪ੍ਰਾਯਃ ਸ਼ੀਘ੍ਰਮੇਵੋਪਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ||੧੮੮||
View original
उल्लेखनोपवासाभ्यां जयेत् कफमदात्ययम्||१६४|| तृष्यते सलिलं चास्मै दद्याद्ध्रीबेरसाधितम्| बलया पृश्निपर्ण्या वा कण्टकार्याऽथवा शृतम्||१६५|| सनागराभिः सर्वाभिर्जलं वा शृतशीतलम्| दुःस्पर्शेन समुस्तेन मुस्तपर्पटकेन वा||१६६|| जलं मुस्तैः शृतं वाऽपि दद्याद्दोषविपाचनम्| एतदेव च पानीयं सर्वत्रापि मदात्यये||१६७|| निरत्ययं पीयमानं पिपासाज्वरनाशनम्| निरामं काङ्क्षितं काले सक्षौद्रं पाययेत्तु तम्||१६८|| शार्करं मधु वा जीर्णमरिष्टं सीधुमेव वा| रूक्षतर्पणसंयुक्तं यवानीनागरान्वितम्||१६९|| यावगौधूमिकं चान्नं रूक्षयूषेण भोजयेत्| कुलत्थानां सुशुष्काणां मूलकानां रसेन वा||१७०|| तनुनाऽल्पेन लघुना कट्वम्लेनाल्पसर्पिषा| पटोलयूषमम्लं वा यूषमामलकस्य वा||१७१|| प्रभूतकटुसंयुक्तं सयवान्नं प्रदापयेत्| व्योषयूषमथाम्लं वा यूषं वा साम्लवेतसम्||१७२|| छागमांसरसं रूक्षमम्लं वा जाङ्गलं रसम्| स्थाल्यां वाऽथ कपाले वा भृष्टं निर्द्रववर्तितम् ||१७३|| कट्वम्ललवणं मांसं भक्षयन् वृणुयान्मधु| व्यक्तमारीचकं मांसं मातुलुङ्गरसान्वितम्||१७४|| प्रभूतकटुसंयुक्तं यवानीनागरान्वितम्| भृष्टं दाडिमसाराम्लमुष्णपूपोपवेष्टितम्||१७५|| यथाग्नि भक्षयेत् काले प्रभूतार्द्रकपेशिकम्| पिबेच्च निगदं मद्यं कफप्राये मदात्यये||१७६|| सौवर्चलमजाजी च वृक्षाम्लं साम्लवेतसम्| त्वगेलामरिचार्धांशं शर्कराभागयोजितम्||१७७|| एतल्लवणमष्टाङ्गमग्निसन्दीपनं परम्| मदात्यये कफप्राये दद्यात् स्रोतोविशोधनम्||१७८|| एतदेव पुनर्युक्त्या मधुराम्लैर्द्रवीकृतम्| गोधूमान्नयवान्नानां मांसानां चातिरोचनम्||१७९|| पेषयेत् कटुकैर्युक्तां श्वेतां बीजविवर्जिताम्| मृद्वीकां मातुलुङ्गस्य दाडिमस्य रसेन वा||१८०|| सौवर्चलैलामरिचैरजाजीभृङ्गदीप्यकैः| स रागः क्षौद्रसंयुक्तः श्रेष्ठो रोचनदीपनः ||१८१|| मृद्वीकाया विधानेन कारयेत् कारवीमपि| शुक्तमत्स्यण्डिकोपेतं रागं दीपनपाचनम्||१८२|| आम्रामलकपेशीनां रागान् कुर्यात् पृथक् पृथक्| धान्यसौवर्चलाजाजीकारवीमरिचान्वितान्||१८३|| गुडेन मधुयुक्तेन व्यक्ताम्ललवणीकृतान्| तैरन्नं रोचते दिग्धं सम्यग्भुक्तं च जीर्यति||१८४|| रूक्षोष्णेनान्नपानेन स्नानेनाशिशिरेण च| व्यायामलङ्घनाभ्यां च युक्त्या जागरणेन च||१८५|| कालयुक्तेन रूक्षेण स्नानेनोद्वर्तनेन च| प्राणवर्णकराणां च प्रघर्षाणां च सेवया||१८६|| सेवया वसनानां च गुरूणामगुरोरपि| सङ्कोचोष्णसुखाङ्गीनामङ्गनानां च सेवया||१८७|| सुखशिक्षितहस्तानां स्त्रीणां संवाहनेन च| मदात्ययः कफप्रायः शीघ्रमेवोपशाम्यति||१८८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 28 (189-190) · Śloka 190
ਯਦਿਦਂ ਕਰ੍ਮ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਪਥਗ੍ਦੋਸਬਲਂ ਪ੍ਰਤਿ| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਦਸ਼ਵਿਧੇ ਤਦ੍ਵਿਕਲ੍ਪ੍ਯਂ ਭਿਸਗ੍ਵਿਦਾ||੧੮੯|| ਯਸ੍ਤੁ ਦੋਸਵਿਕਲ੍ਪਜ੍ਞੋ ਯਸ਼੍ਚੌਸਧਿਵਿਕਲ੍ਪਵਿਤ੍| ਸ ਸਾਧ੍ਯਾਨ੍ਸਾਧਯੇਦ੍ਵ੍ਯਾਧੀਨ੍ ਸਾਧ੍ਯਾਸਾਧ੍ਯਵਿਭਾਗਵਿਤ੍||੧੯੦||
View original
यदिदं कर्म निर्दिष्टं पृथग्दोषबलं प्रति| सन्निपाते दशविधे तद्विकल्प्यं भिषग्विदा||१८९|| यस्तु दोषविकल्पज्ञो यश्चौषधिविकल्पवित्| स साध्यान्साधयेद्व्याधीन् साध्यासाध्यविभागवित्||१९०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 29 (191-198) · Śloka 198
ਵਨਾਨਿ ਰਮਣੀਯਾਨਿ ਸਪਦ੍ਮਾਃ ਸਲਿਲਾਸ਼ਯਾਃ| ਵਿਸ਼ਦਾਨ੍ਯਨ੍ਨਪਾਨਾਨਿ ਸਹਾਯਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਹਰ੍ਸਣਾਃ||੧੯੧|| ਮਾਲ੍ਯਾਨਿ ਗਨ੍ਧਯੋਗਾਸ਼੍ਚ ਵਾਸਾਂਸਿ ਵਿਮਲਾਨਿ ਚ| ਗਾਨ੍ਧਰ੍ਵਸ਼ਬ੍ਦਾਃ ਕਾਨ੍ਤਾਸ਼੍ਚ ਗੋਸ੍ਠ੍ਯਸ਼੍ਚ ਹਦਯਪ੍ਰਿਯਾਃ||੧੯੨|| ਸਙ੍ਕਥਾਹਾਸ੍ਯਗੀਤਾਨਾਂ ਵਿਸ਼ਦਾਸ਼੍ਚੈਵ ਯੋਜਨਾਃ| ਪ੍ਰਿਯਾਸ਼੍ਚਾਨੁਗਤਾ ਨਾਰ੍ਯੋ ਨਾਸ਼ਯਨ੍ਤਿ ਮਦਾਤ੍ਯਯਮ੍||੧੯੩|| ਨਾਕ੍ਸੋਭ੍ਯ ਹਿ ਮਨੋ ਮਦ੍ਯਂ ਸ਼ਰੀਰਮਵਿਹਤ੍ਯ ਚ| ਕੁਰ੍ਯਾਨ੍ਮਦਾਤ੍ਯਯਂ ਤਸ੍ਮਾਦੇਸ੍ਟਵ੍ਯਾ ਹਰ੍ਸਣੀ ਕ੍ਰਿਯਾ||੧੯੪|| ਆਭਿਃ ਕ੍ਰਿਯਾਭਿਃ ਸਿਦ੍ਧਾਭਿਃ ਸ਼ਮਂ ਯਾਤਿ ਮਦਾਤ੍ਯਯਃ| ਨ ਚੇਨ੍ਮਦ੍ਯਵਿਧਿਂ ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਕ੍ਸੀਰਮਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍||੧੯੫|| ਲਙ੍ਘਨੈਃ ਪਾਚਨੈਰ੍ਦੋਸਸ਼ੋਧਨੈਃ ਸ਼ਮਨੈਰਪਿ| ਵਿਮਦ੍ਯਸ੍ਯ ਕਫੇ ਕ੍ਸੀਣੇ ਜਾਤੇ ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਲਾਘਵੇ||੧੯੬|| ਤਸ੍ਯ ਮਦ੍ਯਵਿਦਗ੍ਧਸ੍ਯ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਧਿਕਸ੍ਯ ਚ| ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੋਪਤਪ੍ਤਸ੍ਯ ਤਰੋਰ੍ਯਥਾ ਵਰ੍ਸਂ ਤਥਾ ਪਯਃ||੧੯੭|| ਪਯਸਾਭਿਹਤੇ ਰੋਗੇ ਬਲੇ ਜਾਤੇ ਨਿਵਰ੍ਤਯੇਤ੍| ਕ੍ਸੀਰਪ੍ਰਯੋਗਂ ਮਦ੍ਯਂ ਚ ਕ੍ਰਮੇਣਾਲ੍ਪਾਲ੍ਪਮਾਚਰੇਤ੍||੧੯੮||
View original
वनानि रमणीयानि सपद्माः सलिलाशयाः| विशदान्यन्नपानानि सहायाश्च प्रहर्षणाः||१९१|| माल्यानि गन्धयोगाश्च वासांसि विमलानि च| गान्धर्वशब्दाः कान्ताश्च गोष्ठ्यश्च हृदयप्रियाः||१९२|| सङ्कथाहास्यगीतानां विशदाश्चैव योजनाः| प्रियाश्चानुगता नार्यो नाशयन्ति मदात्ययम्||१९३|| नाक्षोभ्य हि मनो मद्यं शरीरमविहत्य च| कुर्यान्मदात्ययं तस्मादेष्टव्या हर्षणी क्रिया||१९४|| आभिः क्रियाभिः सिद्धाभिः शमं याति मदात्ययः| न चेन्मद्यविधिं मुक्त्वा क्षीरमस्य प्रयोजयेत्||१९५|| लङ्घनैः पाचनैर्दोषशोधनैः शमनैरपि| विमद्यस्य कफे क्षीणे जाते दौर्बल्यलाघवे||१९६|| तस्य मद्यविदग्धस्य वातपित्ताधिकस्य च| ग्रीष्मोपतप्तस्य तरोर्यथा वर्षं तथा पयः||१९७|| पयसाऽभिहृते रोगे बले जाते निवर्तयेत्| क्षीरप्रयोगं मद्यं च क्रमेणाल्पाल्पमाचरेत्||१९८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 30 (199-205) · Śloka 205
ਵਿਚ੍ਛਿਨ੍ਨਮਦ੍ਯਃ ਸਹਸਾ ਯੋਤਿਮਦ੍ਯਂ ਨਿਸੇਵਤੇ| ਧ੍ਵਂਸਕੋ ਵਿਕ੍ਸਯਸ਼੍ਚੈਵ ਰੋਗਸ੍ਤਸ੍ਯੋਪਜਾਯਤੇ||੧੯੯|| ਵ੍ਯਾਧ੍ਯੁਪਕ੍ਸੀਣਦੇਹਸ੍ਯ ਦੁਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਤਮੌ ਹਿ ਤੌ| ਤਯੋਰ੍ਲਿਙ੍ਗਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਚ ਯਥਾਵਦੁਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਤੇ||੨੦੦|| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪ੍ਰਸੇਕਃ ਕਣ੍ਠਾਸ੍ਯਸ਼ੋਸਃ ਸ਼ਬ੍ਦਾਸਹਿਸ੍ਣੁਤਾ| ਤਨ੍ਦ੍ਰਾਨਿਦ੍ਰਾਤਿਯੋਗਸ਼੍ਚ ਜ੍ਞੇਯਂ ਧ੍ਵਂਸਕਲਕ੍ਸਣਮ੍||੨੦੧|| ਹਤ੍ਕਣ੍ਠਰੋਗਃ ਸਮ੍ਮੋਹਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਰਙ੍ਗਰੁਜਾ ਜ੍ਵਰਃ| ਤਸ੍ਣਾ ਕਾਸਃ ਸ਼ਿਰਃਸ਼ੂਲਮੇਤਦ੍ਵਿਕ੍ਸਯਲਕ੍ਸਣਮ੍||੨੦੨|| ਤਯੋਃ ਕਰ੍ਮ ਤਦੇਵੇਸ੍ਟਂ ਵਾਤਿਕੇ ਯਨ੍ਮਦਾਤ੍ਯਯੇ| ਤੌ ਹਿ ਪ੍ਰਕ੍ਸੀਣਦੇਹਸ੍ਯ ਜਾਯੇਤੇ ਦੁਰ੍ਬਲਸ੍ਯ ਵੈ||੨੦੩|| ਬਸ੍ਤਯਃ ਸਰ੍ਪਿਸਃ ਪਾਨਂ ਪ੍ਰਯੋਗਃ ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਸੋਃ| ਅਭ੍ਯਙ੍ਗੋਦ੍ਵਰ੍ਤਨਸ੍ਨਾਨਾਨ੍ਯਨ੍ਨਪਾਨਂ ਚ ਵਾਤਨੁਤ੍||੨੦੪|| ਧ੍ਵਂਸਕੋ ਵਿਕ੍ਸਯਸ਼੍ਚੈਵ ਕਰ੍ਮਣਾਨੇਨ ਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ| ਯੁਕ੍ਤਮਦ੍ਯਸ੍ਯ ਮਦ੍ਯੋਤ੍ਥੋ ਨ ਵ੍ਯਾਧਿਰੁਪਜਾਯਤੇ||੨੦੫||
View original
विच्छिन्नमद्यः सहसा योऽतिमद्यं निषेवते| ध्वंसको विक्षयश्चैव रोगस्तस्योपजायते||१९९|| व्याध्युपक्षीणदेहस्य दुश्चिकित्स्यतमौ हि तौ| तयोर्लिङ्गं चिकित्सा च यथावदुपदेक्ष्यते||२००|| श्लेष्मप्रसेकः कण्ठास्यशोषः शब्दासहिष्णुता| तन्द्रानिद्रातियोगश्च ज्ञेयं ध्वंसकलक्षणम्||२०१|| हृत्कण्ठरोगः सम्मोहश्छर्दिरङ्गरुजा ज्वरः| तृष्णा कासः शिरःशूलमेतद्विक्षयलक्षणम्||२०२|| तयोः कर्म तदेवेष्टं वातिके यन्मदात्यये| तौ हि प्रक्षीणदेहस्य जायेते दुर्बलस्य वै||२०३|| बस्तयः सर्पिषः पानं प्रयोगः क्षीरसर्पिषोः| अभ्यङ्गोद्वर्तनस्नानान्यन्नपानं च वातनुत्||२०४|| ध्वंसको विक्षयश्चैव कर्मणाऽनेन शाम्यति| युक्तमद्यस्य मद्योत्थो न व्याधिरुपजायते||२०५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 31 (206) · Śloka 206
ਨਿਵਤ੍ਤਃ ਸਰ੍ਵਮਦ੍ਯੇਭ੍ਯੋ ਨਰੋ ਯਸ਼੍ਚ ਜਿਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਃ| ਸ਼ਾਰੀਰਮਾਨਸੈਰ੍ਧੀਮਾਨ੍ ਵਿਕਾਰੈਰ੍ਨ ਸ ਯੁਜ੍ਯਤੇ||੨੦੬||
View original
निवृत्तः सर्वमद्येभ्यो नरो यश्च जितेन्द्रियः| शारीरमानसैर्धीमान् विकारैर्न स युज्यते||२०६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 32 (207-211) · Śloka 211
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕਾਃ- ਯਤ੍ਪ੍ਰਭਾਵਾ ਭਗਵਤੀ ਸੁਰਾ ਪੇਯਾ ਯਥਾ ਚ ਸਾ| ਯਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਾ ਯਸ੍ਯ ਯਾ ਚੇਸ੍ਟਾ ਯੋਗਂ ਚਾਪੇਕ੍ਸਤੇ ਯਥਾ||੨੦੭|| ਯਥਾ ਮਦਯਤੇ ਯੈਸ਼੍ਚ ਗੁਣੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਮਹਾਗੁਣਾ| ਯੋ ਮਦੋ ਮਦਭੇਦਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਤ੍ਰਯਃ ਸ੍ਵਸ੍ਵਲਕ੍ਸਣਾਃ||੨੦੮|| ਯੇ ਚ ਮਦ੍ਯਕਤਾ ਦੋਸਾ ਗੁਣਾ ਯੇ ਚ ਮਦਾਤ੍ਮਕਾਃ| ਯਚ੍ਚ ਤ੍ਰਿਵਿਧਮਾਪਾਨਂ ਯਥਾਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਚ ਲਕ੍ਸਣਮ੍||੨੦੯|| ਯੇ ਸਹਾਯਾਃ ਸੁਖਾਃ ਪਾਨੇ ਚਿਰਕ੍ਸਿਪ੍ਰਮਦਾ ਨਰਾਃ| ਮਦਾਤ੍ਯਯਸ੍ਯ ਯੋ ਹੇਤੁਰ੍ਲਕ੍ਸਣਂ ਯਦ੍ ਯਥਾ ਚ ਯਤ੍||੨੧੦|| ਮਦ੍ਯਂ ਮਦ੍ਯੋਤ੍ਥਿਤਾਨ੍ ਰੋਗਾਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ ਯਸ਼੍ਚ ਕ੍ਰਿਯਾਕ੍ਰਮਃ| ਸਰ੍ਵਂ ਤਦੁਕ੍ਤਮਖਿਲਂ ਮਦਾਤ੍ਯਯਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ||੨੧੧||
View original
तत्र श्लोकाः- यत्प्रभावा भगवती सुरा पेया यथा च सा| यद्द्रव्या यस्य या चेष्टा योगं चापेक्षते यथा||२०७|| यथा मदयते यैश्च गुणैर्युक्ता महागुणा| यो मदो मदभेदाश्च ये त्रयः स्वस्वलक्षणाः||२०८|| ये च मद्यकृता दोषा गुणा ये च मदात्मकाः| यच्च त्रिविधमापानं यथासत्त्वं च लक्षणम्||२०९|| ये सहायाः सुखाः पाने चिरक्षिप्रमदा नराः| मदात्ययस्य यो हेतुर्लक्षणं यद् यथा च यत्||२१०|| मद्यं मद्योत्थितान् रोगान् हन्ति यश्च क्रियाक्रमः| सर्वं तदुक्तमखिलं मदात्ययचिकित्सिते||२११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 24
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇ ਮਦਾਤ੍ਯਯਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਚਤੁਰ੍ਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨੪||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते चिकित्सास्थाने मदात्ययचिकित्सितं नाम चतुर्विंशोऽध्यायः||२४||
🔊 Audio coming soon