22. pāṇḍurōgacikitsitam

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

அதாதஃ பாண்டுரோகசிகித்ஸிதஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ||௧|| இதி ஹ ஸ்மாஹ பகவாநாத்ரேயஃ||௨||

க்ரஹணீதோஷசிகித்ஸிதே க்ரியாமாணே தீக்ஷ்ணாதிநா பித்தஜநநாத்க்ரஹணீசிகித்ஸிதாநந்தரஂ பித்தப்ரதாநபாண்டுரோகசிகித்ஸிதமுச்யதே| பாண்டுநா வக்ஷ்யமாணஹரிதாதிவர்ணேப்யஃ ப்ரதாநேந வர்ணேநோபலக்ஷிதோ ரோகஃ பாண்டுரோகஃ| உக்தஂ ஹி ஸுஶ்ருதே- “ஸர்வேஷு சைதேஷு ஹி பாண்டுபாவோ யதோऽதிகோऽதஃ கலு பாண்டுரோகஃ” (ஸு.உ.அ.௪௪) இதி| காமலா-ஹலீமகாதிசிகித்ஸா ச பாண்டுரோகபேதத்வாதேவ தேஷாமிஹ வக்தவ்யா; கிஂவா ‘பாண்டுரோகாதீநாஂ சிகித்ஸிதஂ பாண்டுரோகசிகித்ஸிதம்’ இதி பரிக்ரஹாத் காமலாதிசிகித்ஸிதமபி ப்ரதிஜ்ஞாதமேவ||௧-௨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

பாண்டுரோகாஃ ஸ்மதாஃ பஞ்ச வாதபித்தகபைஸ்த்ரயஃ| சதுர்தஃ ஸந்நிபாதேந பஞ்சமோ பக்ஷணாந்மதஃ||௩||

த்ரிஶோதீயே யத்யபி பாண்டுரோகஃ பஞ்சஸங்க்யாக உக்தஸ்ததாऽபீஹ புநஸ்ததநுவாதேந ஸுஶ்ருதோக்தசதுஃஸங்க்யாத்வஂ நிஷேதயதி| உக்தஂ ஹி ஸுஶ்ருதே- “பாண்ட்வாமயோऽஷ்டார்தவிதஃ ப்ரதிஷ்டஃ பதக்ஸமஸ்தைர்யுகபஞ்ச தோஷைஃ” (ஸு.உ.அ.௪௪) இதி| தத்ர ஹி மத்பக்ஷணஜஃ ஸந்நிபாதஜே ஏவாவருத்தஃ||௩||

Adhikarana 3 (4-6) · Śloka 6

தோஷாஃ பித்தப்ரதாநாஸ்து யஸ்ய குப்யந்தி தாதுஷு| ஶைதில்யஂ தஸ்ய தாதூநாஂ கௌரவஂ சோபஜாயதே||௪|| ததோ வர்ணபலஸ்நேஹா யே சாந்யேऽப்யோஜஸோ குணாஃ| வ்ரஜந்தி க்ஷயமத்யர்தஂ தோஷதூஷ்யப்ரதூஷணாத்||௫|| ஸோऽல்பரக்தோऽல்பமேதஸ்கோ நிஃஸாரஃ ஶிதிலேந்த்ரியஃ| வைவர்ண்யஂ பஜதே, தஸ்ய ஹேதுஂ ஶணு ஸலக்ஷணம்||௬||

தோஷா இத்யாதிநா ஸம்ப்ராப்திமாஹ| பித்தஂ ப்ரதாநஂ யயோஸ்தே பித்தப்ரதாநாஃ; பஹுவசநஂ ச வ்யக்திபஹுத்வாபேக்ஷயா, நது பாரமார்திகம்| கௌரவஂ க்ரியாஸ்வஸாமர்த்யாத்; கௌரவஂ பாண்டுரோகிணோ நிஃஸாரதாதுத்வாதிதி ப்ருவதே| ஓஜஸோ குணா இதி ஓஜஸோ ரக்ததாதுரூபஸ்ய யே குணாஃ; கிஂவா ஓஜஸ ஏவ யே தஶகுணாஃ க்ஷீரஸமாநா உக்தாஸ்தே ஜ்ஞேயாஃ| ஓஜஸஃ க்ஷயேநைவ ஸ்நேஹக்ஷயே லப்தே புநஃ ஸ்நேஹக்ஷயாபிதாநஂ விஶேஷக்ஷயாபிதாநார்தம்| தோஷைர்தூஷ்யாணாஂ ப்ரகஷ்டாத்தூஷணாதிதி தோஷதூஷ்யப்ரதூஷணாத்| நிஃஸாரஃ அபகததாதுஸாரஃ; “அஷ்டௌ ஸாராஃ” (வி.அ.௮) இத்யாதிநா ப்ரோக்தஸாரவிரஹித இத்யர்தஃ| ஶிதிலேந்த்ரியஃ துர்பலேந்த்ரியஃ| ஸ இதி புமாந்| யத்யபி ரக்தபித்தயோரேகயோநித்வாத் பித்தேநேஹ ரக்தவத்திர்பாவ்யா, ததாऽபீஹ ரக்தக்ஷயோ ரக்தபோஷகரஸஸ்ய பித்தேந க்ஷபணாத் ரக்தபோஷகஸாரபாகாநுத்பாதாச்ச| யத்யபி பித்தஂ தேஜோரூபதயா வர்ணகரமிஹோச்யதே, யதுக்தஂ- “தேஜோதாதுரப்யுதகாந்தரீக்ஷதாதுப்ராயோऽவதாதவர்ணகரஃ” (ஶா.அ.௮) இதி, ததாऽபி விகதத்வாத் பித்தமிஹ விகதவர்ணகதேவ பவதி||௪-௬||

Adhikarana 4 (7-11) · Śloka 12

க்ஷாராம்லலவணாத்யுஷ்ணவிருத்தாஸாத்ம்யபோஜநாத்| நிஷ்பாவமாஷபிண்யாகதிலதைலநிஷேவணாத்||௭|| விதக்தேऽந்நே திவாஸ்வப்நாத்வ்யாயாமாந்மைதுநாத்ததா| ப்ரதிகர்மர்துவைஷம்யாத்வேகாநாஂ ச விதாரணாத்||௮|| காமசிந்தாபயக்ரோதஶோகோபஹதசேதஸஃ| ஸமுதீர்ணஂ யதா பித்தஂ ஹதயே ஸமவஸ்திதம்||௯|| வாயுநா பலிநா க்ஷிப்தஂ ஸம்ப்ராப்ய தமநீர்தஶ| ப்ரபந்நஂ கேவலஂ தேஹஂ த்வங்மாஂஸாந்தரமாஶ்ரிதம்||௧௦|| ப்ரதூஷ்ய கபவாதாஸக்த்வங்மாஂஸாநி கரோதி தத்| பாண்டுஹாரித்ரஹரிதாந் வர்ணாந் பஹுவிதாஂஸ்த்வசி||௧௧|| ஸ பாண்டுரோக இத்யுக்தஃ ...|௧௨|

க்ஷாரேத்யாதிநா ஸமாநஂ ஹேதுமாஹ| நிஷ்பாவஃ ஶிம்பஃ| வ்யாயாமமைதுநே விதக்தேऽந்நே ஏவ க்ரியமாணே ரோகஹேதுநீ| ப்ரதிகர்மணாஂ வமநாதீநாமதூநாஂ ச வைஷம்யஂ ப்ரதிகர்மர்துவைஷம்யம்| தமநீர்தஶ இதி ஹதயாஶ்ரிதா தஶ தமநீஃ| கேவலமிதி கத்ஸ்நம்| ‘ப்ரதூஷ்ய கபவாதாஸக்’ இதி பாடே விக்ஷிப்தஸ்ய வாயோஃ பித்தேந தூஷணஂ, யதா து ‘கபபித்தாஸக்’ இதி பாடஸ்ததா பித்தேந ஹதயஸ்தேந ஸ்தாநாந்தரஸ்தஸ்ய பித்தஸ்ய துஷ்டிர்ஜேயா| ஸமுதீர்ணமித்யாதிநா சேயஂ ஸம்ப்ராப்திஃ பூர்வோக்தஸாமாந்யஸம்ப்ராப்தேரேவ ப்ரபஞ்சஃ||௭-௧௧||-

Adhikarana 5 (12) · Śloka 12

... தஸ்ய லிங்கஂ பவிஷ்யதஃ| ஹதயஸ்பந்தநஂ ரௌக்ஷ்யஂ ஸ்வேதாபாவஃ ஶ்ரமஸ்ததா||௧௨||

தஸ்யேத்யாதிநா பூர்வரூபமாஹ| ‘ஸ்வேதாபாதஃ’ இதி கேசித் படந்தி||௧௨||

Adhikarana 6 (13-16) · Śloka 16

ஸம்பூதேऽஸ்மிந் பவேத் ஸர்வஃ கர்ணக்ஷ்வேடீ ஹதாநலஃ| துர்பலஃ ஸதநோऽந்நத்விட் ஶ்ரமப்ரமநிபீடிதஃ||௧௩|| காத்ரஶூலஜ்வரஶ்வாஸகௌரவாருசிமாந்நரஃ| மதிதைரிவ காத்ரைஶ்ச பீடிதோந்மதிதைரிவ||௧௪|| ஶூநாக்ஷிகூடோ ஹரிதஃ ஶீர்ணலோமா ஹதப்ரபஃ| கோபநஃ ஶிஶிரத்வேஷீ நித்ராலுஃ ஷ்டீவநோऽல்பவாக்||௧௫|| பிண்டிகோத்வேஷ்டகட்யூருபாதருக்ஸதநாநி ச| பவந்த்யாரோஹணாயாஸைர்விஶேஷஶ்சாஸ்ய வக்ஷ்யதே||௧௬||

ஸம்பூதேऽஸ்மிந்நிதி உத்பந்நே பாண்டுரோகே| கர்ணக்ஷ்வேடீத்யாதி ஸாமாந்யஂ லக்ஷணஂ; கர்ணக்ஷ்வேடீ கர்ணநாதவாந்| அந்நத்விடித்யநேந அந்நாக்ரஹ உச்யதே, அருசிமாநித்யநேந ப்ரார்திதாந்நபக்ஷணாஸாமர்த்யமுச்யதே| ஶிஶிரத்வேஷீதி ஶீதத்வேஷீ; ஶிஶிரத்வேஷிதா ச பித்தரோகேऽப்யஸ்மிந் ரோகமஹிம்நா பவதி| பிண்டிகோத்வேஷ்டநஂ பிண்டிகாபீடா| ஆரோஹணேநாயாஸைரிதி கேசித்விபாகஂ வர்ணயந்தி| விஶேஷஶ்சாஸ்ய வக்ஷ்யதே இதி பாண்டுரோகஸ்ய வாதஜத்வாதிவிஶேஷகதோ ஹேதுலிங்கவிஶேஷோ வக்ஷ்யத இத்யர்தஃ||௧௩-௧௬||

Adhikarana 7 (17-18) · Śloka 18

ஆஹாரைருபசாரைஶ்ச வாதலைஃ குபிதோऽநிலஃ| ஜநயேத்கஷ்ணபாண்டுத்வஂ ததா ரூக்ஷாருணாங்கதாம்||௧௭|| அங்கமர்தஂ ருஜஂ தோதஂ கம்பஂ பார்ஶ்வஶிரோருஜம்| வர்சஃஶோஷாஸ்யவைரஸ்யஶோபாநாஹபலக்ஷயாந்||௧௮||

ஆஹாரைரித்யாதிநா வாதஜஸ்ய ஹேதுலக்ஷணே ப்ராஹ| ஸாமாந்யலக்ஷணாநி ஸர்வத்ர பவந்தி, விஶேஷலக்ஷணைஸ்து விஶேஷாவகதிஃ||௧௭-௧௮||

Adhikarana 8 (19-22) · Śloka 22

பித்தலஸ்யாசிதஂ பித்தஂ யதோக்தைஃ ஸ்வைஃ ப்ரகோபணைஃ| தூஷயித்வா து ரக்தாதீந் பாண்டுரோகாய கல்பதே||௧௯|| ஸ பீதோ ஹரிதாபோ வா ஜ்வரதாஹஸமந்விதஃ| தஷ்ணாமூர்ச்சாபிபாஸார்தஃ பீதமூத்ரஶகந்நரஃ||௨௦|| ஸ்வேதநஃ ஶீதகாமஶ்ச ந சாந்நமபிநந்ததி| கடுகாஸ்யோ ந சாஸ்யோஷ்ணமுபஶேதேऽம்லமேவ ச||௨௧|| உத்காரோऽம்லோ விதாஹஶ்ச விதக்தேऽந்நேऽஸ்ய ஜாயதே| தௌர்கந்த்யஂ பிந்நவர்சஸ்த்வஂ தௌர்பல்யஂ தம ஏவ ச||௨௨||

பித்தலஸ்யேத்யாதிநா பைத்திகமாஹ| ஸர்வோऽபி பாண்டுரோகஃ பித்தஜஃ, ததாऽப்யயஂ விஶேஷேண தோஷாந்தராஸம்பக்தப்ரபலபித்தஜந்யத்வாத் பைத்திக இத்யுச்யதே; யதா பைத்திகஂ ரக்தபித்தம்; அத ஏவாத்ர பித்தாதிப்ரபலதோபதர்ஶநார்தஂ பித்தலஸ்யேத்யநேந பித்தப்ரகதிதாऽபி காரணத்வேநோக்தா, நாந்யத்ர ‘வாதலஸ்ய, ஶ்லேஷ்மலஸ்ய’ இதி வா கதம்| யதோக்தைரிதி யோ ஹ்யம்லேத்யாதிநோக்தைரிஹைவ| ரக்தாதீநிதி ரக்தப்ரகாராந், தேந பலவாதாதீநாமபி க்ரஹணம்| தஷ்ணாமூர்ச்சாபிபாஸார்த இத்யத்ர தஷ்ணாநிமித்தா மூர்ச்சா தஷ்ணாமூர்ச்சா, தேந பிபாஸயா ஸமஂ ந பௌநருக்த்யம்; அந்யே து தஷ்ணாமிஹ க்ஷுதாமாஹுஃ, கேசித் ‘தஷ்ணாமூர்ச்சாபரீதஸ்ய’ இதி படந்தி||௧௯-௨௨||

Adhikarana 9 (23-25) · Śloka 25

விவத்தஃ ஶ்லேஷ்மலைஃ ஶ்லேஷ்மா பாண்டுரோகஂ ஸ பூர்வவத்| கரோதி கௌரவஂ தந்த்ரா சர்திஂ ஶ்வேதாவபாஸதாம்||௨௩|| ப்ரஸேகஂ லோமஹர்ஷஂ ச ஸாதஂ மூர்ச்சாஂ ப்ரமஂ க்லமம்| ஶ்வாஸஂ காஸஂ ததாऽऽலஸ்யமருசிஂ வாக்ஸ்வரக்ரஹம்||௨௪|| ஶுக்லமூத்ராக்ஷிவர்சஸ்த்வஂ கடுரூக்ஷோஷ்ணகாமதாம்| ஶ்வயதுஂ மதுராஸ்யத்வமிதி பாண்ட்வாமயஃ கபாத்||௨௫||

விவத்த இத்யாதிநா கபஜமாஹ| பூர்வவதிதி ரக்தாதீந் ஸந்தூஷ்ய||௨௩-௨௫||

Adhikarana 10 (26) · Śloka 26

ஸர்வாந்நஸேவிநஃ ஸர்வே துஷ்டா தோஷாஸ்த்ரிதோஷஜம்| த்ரிதோஷலிங்கஂ குர்வந்தி பாண்டுரோகஂ ஸுதுஃஸஹம்||௨௬||

ஸர்வாந்நேத்யாதிநா ஸாந்நிபாதிகஂ வ்யாகரோதி| த்ரிதோஷலிங்கமிதி ப்ரத்யேகதோஷலிங்கஸமுதாயயுக்தம்||௨௬||

Adhikarana 11 (27-30) · Śloka 30

மத்திகாதநஶீலஸ்ய குப்யத்யந்யதமோ மலஃ| கஷாயா மாருதஂ, பித்தமூஷரா, மதுரா கபம்||௨௭|| கோபயேந்மத்ரஸாதீஂஶ்ச ரௌக்ஷ்யாத்புக்தஂ விரூக்ஷயேத் | பூரயத்யவிபக்வைவ ஸ்ரோதாஂஸி நிருணத்தி ச||௨௮|| இந்த்ரியாணாஂ பலஂ ஹத்வா தேஜோ வீர்யௌஜஸீ ததா| பாண்டுரோகஂ கரோத்யாஶு பலவர்ணாக்நிநாஶநம்||௨௯|| ஶூநகண்டாக்ஷிகூடப்ரூஃ ஶூநபாந்நாபிமேஹநஃ| க்ரிமிகோஷ்டோऽதிஸார்யேத மலஂ ஸாஸக் கபாந்விதம்||௩௦||

மத்திகேத்யாதிநா மத்பக்ஷணஜமாஹ| அத்ர ச தோஷஸம்பந்தே ஸத்யபி மதேவ வ்யபதேஶிகா ந தோஷாஃ, தஸ்யா ஏவ சிகித்ஸாபேதலிங்கபேதகர்தத்வாத்| கஷாயா மாருதமித்யாதிநா மதோऽபி வாதாதிகதலிங்கஂ தர்ஶயதி| ஊஷரேதி க்ஷாராநுரஸா| ரஸாதீந் புக்தஂ ச விரூக்ஷயேதிதி யோஜ்யம்| அவிபக்வைவேதி ஸ்வரூபாவஸ்திதைவ கேவலஂ ஸ்ரோதாஂஸி பூரயதி ருணத்தி ச; ஸ்ரோதோவிரோதேந ரஸாதீநாஂ ந ஸம்யக்பலஂ பவதி| பலவர்ணாக்நிநாஶநமித்யநேந பலாதிஹாநிஂ தர்ஶயதி||௨௭-௩௦||

Adhikarana 12 (31-33) · Śloka 33

பாண்டுரோகஶ்சிரோத்பந்நஃ கரீபூதோ ந ஸித்யதி| காலப்ரகர்ஷாச்சூநோ நா யஶ்ச பீதாநி பஶ்யதி||௩௧|| பத்தால்பவிட்கஂ ஸகபஂ ஹரிதஂ யோऽதிஸார்யதே| தீநஃ ஶ்வேதாதிதிக்தாங்கஶ்சர்திமூர்ச்சாதஷார்திதஃ||௩௨|| ஸ நாஸ்த்யஸக்க்ஷயாத்யஶ்ச பாண்டுஃ ஶ்வேதத்வமாப்நுயாத்| இதி பஞ்சவிதஸ்யோக்தஂ பாண்டுரோகஸ்ய லக்ஷணம்||௩௩||

பாண்டுரோக இத்யாதிநாऽஸாத்யலக்ஷணமாஹ| கரீபூத இதி அத்யர்தரூக்ஷஃ| காலேத்யாதிநாऽபரமஸாத்யலக்ஷணம்| ஶ்வேதாதிதிக்தாங்க இதி ஶ்வேதவர்ணலிப்தாங்க இத்யர்தஃ||௩௧-௩௩||

Adhikarana 13 (34-38) · Śloka 39

பாண்டுரோகீ து யோऽத்யர்தஂ பித்தலாநி நிஷேவதே| தஸ்ய பித்தமஸக்மாஂஸஂ தக்த்வா ரோகாய கல்பதே||௩௪|| ஹாரித்ரநேத்ரஃ ஸ பஶஂ ஹாரித்ரத்வங்நகாநநஃ| ரக்தபீதஶகந்மூத்ரோ பேகவர்ணோ ஹதேந்த்ரியஃ||௩௫|| தாஹாவிபாகதௌர்பல்யஸதநாருசிகர்ஷிதஃ| காமலா பஹுபித்தைஷா கோஷ்டஶாகாஶ்ரயா மதா||௩௬|| காலாந்தராத் கரீபூதா கச்ச்ரா ஸ்யாத் கும்பகாமலா| கஷ்ணபீதஶகந்மூத்ரோ பஶஂ ஶூநஶ்ச மாநவஃ||௩௭|| ஸரக்தாக்ஷிமுகச்சர்திவிண்மூத்ரோ யஶ்ச தாம்யதி| தாஹாருசிதஷாநாஹதந்த்ராமோஹஸமந்விதஃ||௩௮|| நஷ்டாக்நிஸஞ்ஜ்ஞஃ க்ஷிப்ரஂ ஹி காமலாவாந் விபத்யதே|௩௯|

பாண்டுரோகீத்யாதிநா காமலாமாஹ| பாண்டுரோகீதி வசநாத் பாண்டுரோகஸ்யைவ ஹேதுவிஶேஷேண காமலாதிரூபாऽவஸ்தா உத்பத்யதே; அத ஏவ ச ஹாரீதே காமலாதீநாமபி பாண்டுரோகத்வமேவோக்தம்| வசநஂ ஹி- “வாதேந பித்தேந கபேந சைவ த்ரிதோஷமத்பக்ஷணஸம்பவே ச| த்வே காமலே சைவ ஹலீமகஶ்ச ஸ்மதோऽஷ்டதைவஂ கலு பாண்டுரோகஃ” இதி; அந்யா து ஸுஶ்ருதோக்தா காமலா பிந்நா பவதி, “யோ ஹ்யாமயாந்தே ஸஹஸாऽம்லமந்நமத்யாதபத்யாந்யபி தஸ்ய பித்தம்| கரோதி பாண்டுஂ வதநஂ விஶேஷாத் பூர்வேரிதௌ தந்த்ரிபலக்ஷயௌ ச” (ஸு. உ. அ. ௪௪) இத்யாதிநா பதக்காமலாஹேதுருக்தஃ; வாக்படேऽபி- “பவேத் பித்தோல்பணஸ்யாஸௌ பாண்டுரோகாததேऽபி ச” (வா. நி. அ. ௧௩) இதி; இஹ து பாண்டுரோகேऽபி பவேத் பாண்டுரோகாத்விநாऽபி பவேத், யதா ப்ரமேஹாஶ்ரிதாஃ பிடிகாஃ ப்ரமேஹேஷு பவந்தி விநா ப்ரமேஹமபி பவந்தி; ததா பாண்டுரோகிணோऽப்யுக்தா காமலா பதகபி பவதி| கோஷ்டஶாகாஶ்ரயா பஹுபித்தா பாண்டுரோகபூர்விகா பவதி, யா து கேவலஂ ஶாகாஶ்ரயா அல்பபித்தா ச வக்தவ்யா ஸா ஸ்வதந்த்ராऽபி பவதீதி கேசித், அத ஏவ தஸ்யா ரூக்ஷஶீதேத்யாதிநா பதகேவ ஹேதுஂ லிங்கஂ சாத்யாயஶேஷே வக்ஷ்யதி| பஹுபித்தேத்யநேந கேவலஂ ஶாகாஶ்ரயாயா அல்பபித்தத்வஂ ஸூசயதி; அம்லகடுதீக்ஷ்ணோபயோகஂ ஶாகாஶ்ரயிபித்தஸ்ய கோஷ்டாநயநார்தஂ வக்ஷ்யதி| கரீபூதேதி கடோரதாமுபகதா| கும்பகாமலேதி அவஸ்தாபேதேந கோஷ்டகதகாமலாயாஃ ஸஞ்ஜ்ஞா; கும்பஃ கோஷ்டஃ, ததாஶ்ரயா காமலா கும்பகாமலா| அஸ்யாஂ ச ஶோதோऽபி லக்ஷணஂ பவதி| உக்தஂ ஹி ஸுஶ்ருதே- “பேதஸ்து தஸ்யாஃ கலு கும்பஸாஹ்வஃ ஶோதோ மஹாஂஸ்தத்ர ச பர்வபேதஃ” (ஸு. உ. அ. ௪௪) இதி||௩௪-௩௮||-

Adhikarana 14 (39-43) · Śloka 43

ஸாத்யாநாமிதரேஷாஂ து ப்ரவக்ஷ்யாமி சிகித்ஸிதம்||௩௯|| தத்ர பாண்ட்வாமயீ ஸ்நிக்தஸ்தீக்ஷ்ணைரூர்த்வாநுலோமிகைஃ| ஸஂஶோத்யோ மதுபிஸ்திக்தைஃ காமலீ து விரேசநைஃ||௪௦|| தாப்யாஂ ஸஂஶுத்தகோஷ்டாப்யாஂ பத்யாந்யந்நாநி தாபயேத்| ஶாலீந் ஸயவகோதூமாந் புராணாந் யூஷஸஂஹிதாந்||௪௧|| முத்காடகீமஸூரைஶ்ச ஜாங்கலைஶ்ச ரஸைர்ஹிதைஃ| யதாதோஷஂ விஶிஷ்டஂ ச தயோர்பைஷஜ்யமாசரேத்||௪௨|| பஞ்சகவ்யஂ மஹாதிக்தஂ கல்யாணகமதாபி வா| ஸ்நேஹநார்தஂ கதஂ தத்யாத் காமலாபாண்டுரோகிணே||௪௩||

தத்ரேத்யாதிநா சிகித்ஸாமாஹ| ஊர்த்வாநுலோமிகைரித்யநேந ஊர்த்வஹராநுலோமநவமநவிரேசநயோரபி க்ரஹணமுக்தஂ; யதஃ பாண்டுரோகேऽபி “கபபாண்டுஸ்து கோமூத்ரக்லிந்நயுக்தாஂ ஹரீதகீம்” இத்யாதிநா விரேசநஂ வக்ஷ்யதி| தாப்யாமிதி பாண்டுரோககாமலாப்யாம்| ‘தாப்யாஂ ஸஂஶுத்தகோஷ்டாய’ இதி பாடபக்ஷே தாப்யாமிதி வமநவிரேசநாப்யாம்| விஶிஷ்டமித்யாதி விஶிஷ்டபைஷஜ்யமிஹைவ காமலாயாஂ பாண்டுரோகே ச வக்ஷ்யமாணஂ ஜ்ஞேயம்||௩௯-௪௩||

Adhikarana 15 (44-49) · Śloka 49

தாடிமாத் குடவோ தாந்யாத் குடவார்தஂ பலஂ பலம்| சித்ரகாச்சங்கவேராச்ச பிப்பல்யஷ்டமிகா ததா||௪௪|| தைஃ கல்கைர்விஂஶதிபலஂ கதஸ்ய ஸலிலாடகே| ஸித்தஂ ஹத்பாண்டுகுல்மார்ஶஃப்லீஹவாதகபார்திநுத்||௪௫|| தீபநஂ ஶ்வாஸகாஸக்நஂ மூடவாதே ச ஶஸ்யதே| துஃகப்ரஸவிநீநாஂ ச வந்த்யாநாஂ சைவ கர்பதம்||௪௬|| இதி தாடிமாத்யஂ கதம்| கடுகா ரோஹிணீ முஸ்தஂ ஹரித்ரே வத்ஸகாத் பலம்| படோலஂ சந்தநஂ மூர்வா த்ராயமாணா துராலபா||௪௭|| கஷ்ணா பர்படகோ நிம்போ பூநிம்போ தேவதாரு ச| தைஃ கார்ஷிகைர்கதப்ரஸ்தஃ ஸித்தஃ க்ஷீரசதுர்குணஃ||௪௮|| ரக்தபித்தஂ ஜ்வரஂ தாஹஂ ஶ்வயதுஂ ஸ பகந்தரம்| அர்ஶாஂஸ்யஸக்தரஂ சைவ ஹந்தி விஸ்போடகாஂஸ்ததா||௪௯|| இதி கடுகாத்யஂ கதம்|

தாடிமேத்யாதௌ அஷ்டமிகா த்விகர்ஷமுக்தம்| உக்தஂ ஹி- “த்வே ஸுவர்ணே பலார்தஂ ஸ்யாச்சுக்திரஷ்டமிகாऽபி ச” (க.அ.௧௨) இதி||௪௪-௪௯||

Adhikarana 16 (50) · Śloka 50

பத்யாஶதரஸே பத்யாவந்தார்தஶதகல்கவாந்| ப்ரஸ்தஃ ஸித்தோ கதாத் பேயஃ ஸ பாண்ட்வாமயகுல்மநுத்||௫௦|| இதி பத்யாகதம்|

பத்யாஶதேந க்வாதஃ கர்தவ்யஃ; அத்ர ச ததா க்வாதார்தஂ ஜலஂ தேயஂ யதா சதுர்பாகாவஶிஷ்டஂ ஸத்கதசதுர்குணஂ பவதி; அத ஏவ த்ரோணமாநஂ ஜலஂ தேயம்| பத்யாவந்தார்தஶதஂ ஹரீதகீபலபந்தாநார்தஶதம்; அந்யே து பத்யாவந்தசூர்ணஂ ஹரீதகீபலஸ்யைவ சூர்ணஂ, ததஸ்திஶூந்யமித்யாஹுஃ||௫௦||

Adhikarana 17 (51) · Śloka 51

தந்த்யாஶ்சதுஷ்பலரஸே பிஷ்டைர்தந்தீஶலாடுபிஃ| தத்வத்ப்ரஸ்தோ கதாத்ஸித்தஃ ப்லீஹபாண்ட்வர்திஶோபஜித்||௫௧|| இதி தந்தீகதம்|

தந்தீத்யாதௌ தந்த்யாஃ க்வாதோ கதாச்சதுர்குணஃ ஸ்தாப்யஃ; தந்த்ராந்தரதர்ஶநாத் ப்ரஸ்தமாந ஏவாத்ர க்வாதோ பவதி| உக்தஂ ஹ்யந்யத்ர- “நிகும்பகுடவாக்வாதே ப்ரஸ்தே தத்கல்கஸஂயுதம்| ஸர்பிஃப்ரஸ்தஂ பசேத் ப்லீஹகாமலாபாண்டுரோகநுத்” இதி||௫௧||

Adhikarana 18 (52) · Śloka 52

புராணஸர்பிஷஃ ப்ரஸ்தோ த்ராக்ஷார்தப்ரஸ்தஸாதிதஃ| காமலாகுல்மபாண்ட்வர்திஜ்வரமேஹோதராபஹஃ||௫௨|| இதி த்ராக்ஷாகதம்|

புராணேத்யாதௌ ஜலமநுக்தத்ரவத்வாத்பவதி| த்ராக்ஷாப்ரஸ்தார்தஂ து கல்கஃ||௫௨||

Adhikarana 19 (53) · Śloka 53

ஹரித்ராத்ரிபலாநிம்பபலாமதுகஸாதிதம்| ஸக்ஷீரஂ மாஹிஷஂ ஸர்பிஃ காமலாஹரமுத்தமம்||௫௩|| இதி ஹரித்ராதிகதம்|

ஹரித்ரேத்யாதௌ த்ரவாந்தராபாவாத் க்ஷீரமேவ சதுர்குணம்||௫௩||

Adhikarana 20 (54) · Śloka 55

கோமூத்ரே த்விகுணே தார்வ்யாஃ கல்காக்ஷத்வயஸாதிதஃ| தார்வ்யாஃ பஞ்சபலக்வாதே கல்கே காலீயகே பரஃ||௫௪|| மாஹிஷாத் ஸர்பிஷஃ ப்ரஸ்தஃ பூர்வஃ பூர்வே பரே பரஃ|௫௫|

தார்வ்யாஃ கல்காக்ஷத்வயஸாதிதோ மாஹிஷஸர்பிஷஃ ப்ரஸ்த இதி யோஜ்யம்| தார்வ்யாஃ பஞ்சபலக்வாதே இத்யத்ராபி பூர்வகதாநுஸாராத் பஞ்சபலதார்வீக்வாதோऽபி கதாத்த்விகுண ஏவ கர்தவ்யஃ| காலீயககல்கோऽபி பூர்வவதக்ஷத்வயமாந ஏவ| பூர்வஃ பூர்வே இதி பூர்வே பாண்டுரோகே, தார்வீகல்ககோமூத்ரஸித்தோ கதப்ரஸ்தஃ; பரே து காமலாக்யே, பரஃ தார்வீக்வாதகாலீயகல்கஸித்தஃ; ‘தேயஃ’ இதி ஶேஷஃ||௫௪||-

Adhikarana 21 (55-69) · Śloka 69

ஸ்நேஹைரேபிருபக்ரம்ய ஸ்நிக்தஂ மத்வா விரேசயேத்||௫௫|| பயஸா மூத்ரயுக்தேந பஹுஶஃ கேவலேந வா| தந்தீபலரஸே கோஷ்ணே காஶ்மர்யாஞ்ஜலிநா ஶதம்||௫௬|| த்ராக்ஷாஞ்ஜலிஂ மதித்வா வா தத்யாத் பாண்ட்வாமயாபஹம்| த்விஶர்கரஂ த்ரிவச்சூர்ணஂ பலார்தஂ பைத்திகஃ பிபேத்||௫௭|| கபபாண்டுஸ்து கோமூத்ரக்லிந்நயுக்தாஂ ஹரீதகீம்| ஆரக்வதஂ ரஸேநேக்ஷோர்விதார்யாமலகஸ்ய ச||௫௮|| ஸத்ர்யூஷணஂ பில்வபத்ரஂ பிபேந்நா காமலாபஹம்| தந்த்யர்தபலகல்கஂ வா த்விகுடஂ ஶீதவாரிணா||௫௯|| காமலீ த்ரிவதாஂ வாऽபி த்ரிபலாயா ரஸைஃ பிபேத்| விஶாலாத்ரிபலாமுஸ்தகுஷ்டதாருகலிங்ககாந்||௬௦|| கார்ஷிகாநர்தகர்ஷாஂஶாஂ குர்யாததிவிஷாஂ ததா| கர்ஷௌ மதுரஸாயா த்வௌ ஸர்வமேதத் ஸுகாம்புநா||௬௧|| மதிதஂ தஂ ரஸஂ பூதஂ பீத்வா லிஹ்யாச்ச மத்வநு| காஸஂ ஶ்வாஸஂ ஜ்வரஂ தாஹஂ பாண்டுரோகமரோசகம்||௬௨|| குல்மாநாஹாமவாதாஂஶ்ச ரக்தபித்தஂ ச நாஶயேத்| த்ரிபலாயா குடூச்யா வா தார்வ்யா நிம்பஸ்ய வா ரஸம்||௬௩|| ஶீதஂ மதுயுதஂ ப்ராதஃ காமலார்தஃ பிபேந்நரஃ| க்ஷீரமூத்ரஂ பிபேத் பக்ஷஂ கவ்யஂ மாஹிஷமேவ வா||௬௪|| பாண்டுர்கோமூத்ரயுக்தஂ வா ஸப்தாஹஂ த்ரிபலாரஸம்| தருஜாந் ஜ்வலிதாந்மூத்ரே நிர்வாப்யாமத்ய சாங்குராந்||௬௫|| மாதுலுங்கஸ்ய தத் பூதஂ பாண்டுஶோதஹரஂ பிபேத்| ஸ்வர்ணக்ஷீரீ த்ரிவச்ச்யாமே பத்ரதாரு ஸநாகரம்||௬௬|| கோமூத்ராஞ்ஜலிநா பிஷ்டஂ மூத்ரே வா க்வதிதஂ பிபேத்| க்ஷீரமேபிஃ ஶதஂ வாऽபி பிபேத்தோஷாநுலோமநம்||௬௭|| ஹரீதகீஂ ப்ரயோகேண கோமூத்ரேணாதவா பிபேத்| ஜீர்ணே க்ஷீரேண புஞ்ஜீத ரஸேந மதுரேண வா||௬௮|| ஸப்தராத்ரஂ கவாஂ மூத்ரே பாவிதஂ வாऽப்யயோரஜஃ| பாண்டுரோகப்ரஶாந்த்யர்தஂ பயஸா பாயயேத்பிஷக்||௬௯||

காஶ்மர்யஂ கம்பாரீபலம்| ஶதமிதி பாண்டகஷாயவிதிநா ப்ரக்ஷிப்தஂ, த்ராக்ஷாஞ்ஜலிஂ மதித்வேத்யநேந ஸ்புடமேவ பாண்டகஷாயஂ தர்ஶயதி| த்விஶர்கரமித்யாதௌ த்ரிவச்சூர்ணஂ பலார்தஂ த்விஶர்கரயுக்தஂ ஸத் ஸார்தபலமாநஂ பவதி| கோமூத்ரக்லிந்நயுக்தாமிதி கோமூத்ரேண க்லிந்நாஂ கல்கீகதாஂ ததா கோமூத்ரேண யுக்தாமாலோடிதாஂ பிபேத்| அந்யே து ஆரக்வதரஸேந ஹரீதகீஂ பிபேதிதி யோஜயந்தி, இக்ஷ்வாதிரஸேந ஸத்ரிகடுஂ பில்வபத்ரஂ பிபேதிதி யோஜயந்தி| ஆரக்வதஂ ஸத்ரிகடுகஂ விதார்யா ஆமலகஸ்ய ச ரஸேந பிபேதித்யபரோऽர்தஃ| விஶாலேத்யாதௌ பாண்டகஷாயவத்த்ரவ்யாத் பலமாநாத் சதுஷ்பலஂ த்ரவஂ வதந்தி வத்தாஃ||௫௫-௬௯||

Adhikarana 22 (70-71) · Śloka 71

த்ர்யூஷணத்ரிபலாமுஸ்தவிடங்கசித்ரகாஃ ஸமாஃ| நவாயோரஜஸோ பாகாஸ்தச்சூர்ணஂ க்ஷௌத்ரஸர்பிஷா||௭௦|| பக்ஷயேத் பாண்டுஹத்ரோககுஷ்டார்ஶஃகாமலாபஹம்| நவாயஸமிதஂ சூர்ணஂ கஷ்ணாத்ரேயேண பாஷிதம்||௭௧|| இதி நவாயஸசூர்ணம்|

நவாயோரஜஸோ பாக இதி ஏகபாகாபேக்ஷயா நவகுணத்வமயோரஜஸஃ; தேந த்ர்யூஷணாதீநாஂ மிலிதாநாஂ சூர்ணேந ஸமமயோரஜஃ||௭௦-௭௧||

Adhikarana 23 (72-79) · Śloka 80

குடநாகரமண்டூரதிலாஂஶாந்மாநதஃ ஸமாந்| பிப்பலீத்விகுணாஂ குர்யாத்குடிகாஂ பாண்டுரோகிணே||௭௨|| த்ர்யூஷணஂ த்ரிபலா முஸ்தஂ விடங்கஂ சவ்யசித்ரகௌ| தார்வீத்வங்மாக்ஷிகோ தாதுர்க்ரந்திகஂ தேவதாரு ச||௭௩|| ஏதாந் த்விபலிகாந்பாகாஂஶ்சூர்ணஂ குர்யாத் பதக் பதக்| மண்டூரஂ த்விகுணஂ சூர்ணாச்சுத்தமஞ்ஜநஸந்நிபம்||௭௪|| கோமூத்ரேऽஷ்டகுணே பக்த்வா தஸ்மிஂஸ்தத் ப்ரக்ஷிபேத்ததஃ| உதும்பரஸமாந்கத்வா வடகாஂஸ்தாந் யதாக்நி நா||௭௫|| உபயுஞ்ஜீத தக்ரேண ஸாத்ம்யஂ ஜீர்ணே ச போஜநம்| மண்டூரவடகா ஹ்யேதே ப்ராணதாஃ பாண்டுரோகிணாம்||௭௬|| குஷ்டாந்யஜீர்ணகஂ ஶோதமூருஸ்தம்பஂ கபாமயாந்| அர்ஶாஂஸி காமலாஂ மேஹஂ ப்லீஹாநஂ ஶமயந்தி ச||௭௭|| இதி மண்டூரவடகாஃ| தாப்யாத்ரிஜதுரூப்யாயோமலாஃ பஞ்சபலாஃ பதக்| சித்ரகத்ரிபலாவ்யோஷவிடங்கைஃ பலிகைஃ ஸஹ||௭௮|| ஶர்கராஷ்டபலோந்மிஶ்ராஶ்சூர்ணிதா மதுநாऽऽப்லுதாஃ| அப்யஸ்யாஸ்த்வக்ஷமாத்ரா ஹி ஜீர்ணே ஹிதமிதாஶிநா||௭௯|| குலத்தகாகமாச்யாதிகபோதபரிஹாரிணா|௮௦|

மண்டூரஂ புராணஂ லோஹகிட்டம்||௭௨-௭௯||-

Adhikarana 24 (80-86) · Śloka 86

த்ரிபலாயாஸ்த்ரயோ பாகாஸ்த்ரயஸ்த்ரிகடுகஸ்ய ச||௮௦|| பாகஶ்சித்ரகமூலஸ்ய விடங்காநாஂ ததைவ ச| பஞ்சாஶ்மஜதுநோ பாகாஸ்ததா ரூப்யமலஸ்ய ச||௮௧|| மாக்ஷிகஸ்ய ச ஶுத்தஸ்ய லௌஹஸ்ய ரஜஸஸ்ததா| அஷ்டௌ பாகாஃ ஸிதாயாஶ்ச தத்ஸர்வஂ ஸூக்ஷ்மசூர்ணிதம்||௮௨|| மாக்ஷிகேணாப்லுதஂ ஸ்தாப்யமாயஸே பாஜநே ஶுபே| உதும்பரஸமாஂ மாத்ராஂ ததஃ காதேத்யதாக்நி நா||௮௩|| திநே திநே ப்ரயுஞ்ஜீத ஜீர்ணே போஜ்யஂ யதேப்ஸிதம்| வர்ஜயித்வா குலத்தாநி காகமாசீஂ கபோதகம்||௮௪|| யோகராஜ இதி க்யாதோ யோகோऽயமமதோபமஃ| ரஸாயநமிதஂ ஶ்ரேஷ்டஂ ஸர்வரோகஹரஂ ஶிவம்||௮௫|| பாண்டுரோகஂ விஷஂ காஸஂ யக்ஷ்மாணஂ விஷமஜ்வரம்| குஷ்டாந்யஜீர்ணகஂ மேஹஂ ஶோஷஂ ஶ்வாஸமரோசகம்||௮௬|| விஶேஷாத்தந்த்யபஸ்மாரஂ காமலாஂ குதஜாநி ச| இதி யோகராஜஃ|

த்ரிபலேத்யாதௌ ரௌப்யமலஂ ரூப்யஸ்ய யத் கிட்டஂ பவதி தஜ்ஜ்ஞேயம்| மாக்ஷிகஸ்யேதி மாக்ஷிகதாதோஃ| அஶ்மஜத்வாதீநாஂ சதுர்ணாஂ பஞ்சபாகாஃ ப்ரத்யேகஂ; கிஂவா பஞ்சாஶ்மஜதுநோ பாகாஃ, ததா ரூப்யமலஸ்ய சேதி ரூப்யமலஸ்யேதி ஶிலாஜதுவிஶேஷணஂ; தேந ரூப்யமலரூபஂ யதுக்தஂ ஶிலாஜது “ராஜதஂ கடுகஂ” (சி.அ.௧,பா.௩) இத்யாதிநா, ததிஹ கஹ்யதே||௮௦-௮௬||-

Adhikarana 25 (87-99) · Śloka 99

கௌடஜத்ரிபலாநிம்பபடோலகநநாகரைஃ||௮௭|| பாவிதாநி தஶாஹாநி ரஸைர்த்வித்ரிகுணாநி வா| ஶிலாஜதுபலாந்யஷ்டௌ தாவதீ ஸிதஶர்கரா||௮௮|| த்வக்க்ஷீரீ பிப்பலீ தாத்ரீ கர்கடாக்யா பலோந்மிதா| நிதிக்த்யாஃ பலமூலாப்யாஂ பலஂ யுக்த்யா த்ரிகந்தகம்| சூர்ணிதஂ மதுநஃ குர்யாத் த்ரிபலேநாக்ஷிகாந் குடாந்| தாடிமாம்புபயஃபக்ஷிரஸதோயஸுராஸவாந்||௯௦|| தாந் பக்ஷயித்வாऽநுபிபேந்நிரந்நோ புக்த ஏவ வா| பாண்டுகுஷ்டஜ்வரப்லீஹதமகார்ஶோபகந்தராந்||௯௧|| பூதிஹச்சுக்ரமூத்ராக்நிதோஷஶோஷகரோதராந் | காஸாஸக்தரபித்தாஸக்ஶோதகுல்மகலாமயாந்||௯௨|| தே ச ஸர்வவ்ரணாந் ஹந்யுஃ ஸர்வரோகஹராஃ ஶிவாஃ| இதி ஶிலாஜதுவடகாஃ| புநர்நவா த்ரிவத்வ்யோஷவிடங்கஂ தாரு சித்ரகம்||௯௩|| குஷ்டஂ ஹரித்ரே த்ரிபலா தந்தீ சவ்யஂ கலிங்ககாஃ| பிப்பலீ பிப்பலீமூலஂ முஸ்தஂ சேதி பலோந்மிதம்||௯௪|| மண்டூரஂ த்விகுணஂ சூர்ணாத்கோமூத்ரே த்வ்யாடகே பசேத்| கோலவத்குடிகாஃ கத்வா தக்ரேணாலோட்ய நா பிபேத்||௯௫|| தாஃ பாண்டுரோகாந் ப்லீஹாநமர்ஶாஂஸி விஷமஜ்வரம்| ஶ்வயதுஂ க்ரஹணீதோஷஂ ஹந்யுஃ குஷ்டஂ க்ரிமீஂஸ்ததா||௯௬|| இதி புநர்நவாமண்டூரம்| தார்வீத்வக் த்ரிபலா வ்யோஷஂ விடங்கமயஸோ ரஜஃ| மதுஸர்பிர்யுதஂ லிஹ்யாத் காமலாபாண்டுரோகவாந்||௯௭|| துல்யா அயோரஜஃபத்யாஹரித்ராஃ க்ஷௌத்ரஸர்பிஷா| சூர்ணிதாஃ காமலீ லிஹ்யாத்குடக்ஷௌத்ரேண வாऽபயாஃ||௯௮|| த்ரிபலா த்வே ஹரித்ரே ச கடுரோஹிண்யயோரஜஃ| சூர்ணிதஂ க்ஷௌத்ரஸர்பிர்ப்யாஂ ஸ லேஹஃ காமலாபஹஃ||௯௯||

பாவிதாநீத்யாதி| த்விகுணத்ரிகுணதஶாஹாநி பாவிதாநி| ரஸைரிதி கௌடஜாதிக்வாதைஃ| கௌடஜஂ குடஜபலம்| அத்ர பாவநா ஶிலாஜதூக்தேநைவ விதிநா கர்தவ்யா; க்வாத்யக்வாதமாநே ச தந்த்ராந்தரஂ- “துல்யஂ கிரிஜேந ஜலே சதுர்குணே பாவநௌஷதஂ க்வாத்யம்| தத்க்வாதே பாதாஂஶே பூதோஷ்ணே ப்ரக்ஷிபேத்கிரிஜம்|| தத்ஸமரஸதாஂ யாதஂ ஸஂஶுஷ்கஂ ப்ரக்ஷிபேத்ரஸே பூயஃ” இதி; ஏவஂ சாந்யத்ராபி பாவநாவிதௌ க்வாத்யக்காதமாநௌ ஜ்ஞேயௌ| பலமூலாப்யாஂ பலமிதி மிலித்வா பலம்| யுக்த்யா த்ரிகந்தகமிதி யாவதா த்ரிகந்தேந ஸாதுகந்தோ பவதி தாவந்மாத்ரஂ த்ரிகந்தஂ ஜ்ஞேயஂ; த்ரிகந்தஂ ச பத்ரத்வகேலா உச்யந்தே, “த்ரிகந்தஂ து ஸமாக்யாதஂ த்வகேலாபத்ரகைஃ ஸமைஃ| ததேவ து ஸமாக்யாதஂ சாதுர்ஜாதஂ ஸகேஸரம்” இதி| பூத்யாதிபிர்தோஷஶப்தஃ ப்ரத்யேகஂ ஸம்பத்யதே||௮௭-௯௯||

Adhikarana 26 (100-101) · Śloka 101

த்விபலாஂஶாஂ துகாக்ஷீரீஂ நாகரஂ மதுயஷ்டிகாம்| ப்ராஸ்திகீஂ பிப்பலீஂ த்ராக்ஷாஂ ஶர்கரார்ததுலாஂ ஶுபாம்||௧௦௦|| தாத்ரீபலரஸத்ரோணே சூர்ணிதஂ லேஹவத் பசேத்| ஶீதஂ மதுப்ரஸ்தயுதஂ லிஹ்யாத் பாணிதலஂ ததஃ||௧௦௧|| ஹந்த்யேஷ காமலாஂ பித்தஂ பாண்டுஂ காஸஂ ஹலீமகம்| இதி தாத்ர்யவலேஹஃ|

த்விபலாஂஶாமித்யாதௌ த்ராக்ஷா ப்ராஸ்திகீ| தாத்ரீபலரஸஃ தாத்ரீஸ்வரஸஃ||௧௦௦-௧௦௧||-

Adhikarana 27 (102-104) · Śloka 104

த்ர்யூஷணஂ த்ரிபலா சவ்யஂ சித்ரகோ தேவதாரு ச||௧௦௨|| விடங்காந்யத முஸ்தஂ ச வத்ஸகஂ சேதி சூர்ணயேத்| மண்டூரதுல்யஂ தச்சூர்ணஂ கோமூத்ரேऽஷ்டகுணே பசேத்||௧௦௩|| ஶநைஃ ஸித்தாஸ்ததா ஶீதாஃ கார்யாஃ கர்ஷஸமா குடாஃ| யதாக்நி பக்ஷணீயாஸ்தே ப்லீஹபாண்ட்வாமயாபஹாஃ||௧௦௪|| க்ரஹண்யர்ஶோநுதஶ்சைவ தக்ரவாட்யாஶிநஃ ஸ்மதாஃ| இதி மண்டூரவடகாஃ|

த்ர்யூஷணாதீநாமஷ்டாவிஂஶதிபலாநி, மண்டூரஂ ச த்விகுணஂ, ஸமுதிதஂ சூர்ணஂ சதுரதிகாஶீதிபலமாநஂ பவதி| பதகிதி பாடாந்மண்டூரசூர்ணமேவ பதங்மூத்ரே பக்தவ்யஂ, தஸ்மிந் ஸித்யதி த்ர்யூஷணாதீநாஂ சூர்ணஂ ப்ரக்ஷேப்யம்| ஶுத்தமிதிபதேந மண்டூரஸ்ய த்மாபநகோமூத்ரநிர்வாபணாதிநா ஶுத்திஂ தர்ஶயதி| கேசித்து கோமூத்ரமஷ்டகுணஂ ப்ரத்யாஸந்நமண்டூராதேவ வதந்தி; அயமேவ பக்ஷஃ ஸாது ப்ரதிபாதி||௧௦௨-௧௦௪||-

Adhikarana 28 (105-110) · Śloka 110

மஞ்ஜிஷ்டா ரஜநீ த்ராக்ஷா பலாமூலாந்யயோரஜஃ||௧௦௫|| லோத்ரஂ சைதேஷு கௌடஃ ஸ்யாதரிஷ்டஃ பாண்டுரோகிணாம்| இதி கௌடோऽரிஷ்டஃ| பீஜகாத்ஷோடஶபலஂ த்ரிபலாயாஶ்ச விஂஶதிஃ||௧௦௬|| த்ராக்ஷாயாஃ பஞ்ச லாக்ஷாயாஃ ஸப்த த்ரோணே ஜலஸ்ய தத்| ஸாத்யஂ பாதாவஶேஷே து பூதஶேஷே ஸமாவபேத்||௧௦௭|| ஶர்கராயாஸ்துலாஂ ப்ரஸ்தஂ மாக்ஷிகஸ்ய ச கார்ஷிகம்| வ்யோஷஂ வ்யாக்ரநகோஶீரஂ க்ரமுகஂ ஸைலவாலுகம்||௧௦௮|| மதுகஂ குஷ்டமித்யேதச்சூர்ணிதஂ கதபாஜநே| யவேஷு தஶராத்ரஂ தத்க்ரீஷ்மே த்விஃ ஶிஶிரே ஸ்திதம்||௧௦௯|| பிபேத்தத்க்ரஹணீபாண்டுரோகார்ஶஃஶோதகுல்மநுத்| மூத்ரகச்ச்ராஶ்மரீமேஹகாமலாஸந்நிபாதஜித்||௧௧௦|| பீஜகாரிஷ்ட இத்யேஷ ஆத்ரேயேண ப்ரகீர்திதஃ| இதி பீஜகாரிஷ்டஃ|

பீஜகாத் ஷோடஶபலமித்யத்ர கேசித் ‘த்விர்பீஜகபலாந்யஷ்டௌ’ இதி படந்தி, தத்ராபி ஸ ஏவார்தஃ| பீஜகஃ அஸநஃ| வ்யாக்ரநகஃ நகீபேத ஏவ| த்விஃ ஶிஶிரே இதி விஂஶதிராத்ரஸ்திதம்||௧௦௫-௧௧௦||-

Adhikarana 29 (111-113) · Śloka 113

தாத்ரீபலஸஹஸ்ரே த்வே பீடயித்வா ரஸஂ து தம்||௧௧௧|| க்ஷௌத்ராஷ்டாஂஶேந ஸஂயுக்தஂ கஷ்ணார்தகுடவேந ச| ஶர்கரார்ததுலோந்மிஶ்ரஂ பக்ஷஂ ஸ்நிக்தகடே ஸ்திதம்||௧௧௨|| ப்ரபிபேந்மாத்ரயா ப்ராதர்ஜீர்ணே ஹிதமிதாஶநஃ| காமலாபாண்டுஹத்ரோகவாதாஸக்விஷமஜ்வராந்||௧௧௩|| காஸஹிக்காருசிஶ்வாஸாஂஶ்சைஷோऽரிஷ்டஃ ப்ரணாஶயேத்| இதி தாத்ர்யரிஷ்டஃ|

தாத்ரீத்யாதௌ தாத்ரீபலஸஹஸ்ரத்வயஸ்ய ஸ்வரஸ ஏவ க்ராஹ்யஃ||௧௧௧-௧௧௩||-

Adhikarana 30 (114) · Śloka 115

ஸ்திராதிபிஃ ஶதஂ தோயஂ பாநாஹாரே ப்ரஶஸ்யதே||௧௧௪|| பாண்டூநாஂ, காமலார்தாநாஂ மத்வீகாமலகீரஸஃ|௧௧௫|

காமலார்தாநாஂ மத்வீகாமலகீரஸஃ பாநாஹாரே ப்ரஶஸ்யத இத்யர்தஃ||௧௧௪||-

Adhikarana 31 (115-116) · Śloka 117

பாண்டுரோகப்ரஶாந்த்யர்தமிதி ப்ரோக்தஂ மஹர்ஷிணா||௧௧௫|| விகல்ப்யமேதத்பிஷஜா பதக்தோஷபலஂ ப்ரதி| வாதிகே ஸ்நேஹபூயிஷ்டஂ, பைத்திகே திக்தஶீதலம்||௧௧௬|| ஶ்லைஷ்மிகே கடுதிக்தோஷ்ணஂ , விமிஶ்ரஂ ஸாந்நிபாதிகே|௧௧௭|

விகல்ப்யமித்யநேநோக்தஂ விகல்பவிதிமாஹ- வாதிகே இத்யாதி||௧௧௫-௧௧௬||-

Adhikarana 32 (117-122) · Śloka 123

நிபாதயேச்சரீராத்து மத்திகாஂ பக்ஷிதாஂ பிஷக்||௧௧௭|| யுக்திஜ்ஞஃ ஶோதநைஸ்தீக்ஷ்ணைஃ ப்ரஸமீக்ஷ்ய பலாபலம்| ஶுத்தகாயஸ்ய ஸர்பீஂஷி பலாதாநாநி யோஜயேத்||௧௧௮|| வ்யோஷஂ பில்வஂ ஹரித்ரே த்வே த்ரிபலா த்வே புநர்நவே| முஸ்தாந்யயோரஜஃ பாடா விடங்கஂ தேவதாரு ச||௧௧௯|| வஶ்சிகாலீ ச பார்கீ ச ஸக்ஷீரைஸ்தைஃ ஸமைர்கதம்| ஸாதயித்வா பிபேத்யுக்த்யா நரோ மத்தோஷபீடிதஃ||௧௨௦|| தத்வத் கேஶரயஷ்ட்யாஹ்வபிப்பலீக்ஷாரஶாத்வலைஃ| மத்பக்ஷணாதாதுரஸ்ய லௌல்யாதவிநிவர்திநஃ||௧௨௧|| த்வேஷ்யார்தஂ பாவிதாஂ காமஂ தத்யாத்தத்தோஷநாஶநைஃ| விங்கைலாதிவிஷயா நிம்பபத்ரேண பாடயா||௧௨௨|| வார்தாகைஃ கடுரோஹிண்யா கௌடஜைர்மூர்வயாऽபி வா|௧௨௩|

நிபாதயேதித்யாதிநா மஜ்ஜபாண்டுரோகசிகித்ஸாமாஹ| ஶாத்வலஂ தூர்வா| மத்பக்ஷணாதவிநிவர்திநஃ ஸக்தஸ்யேத்யர்தஃ| பாவிதாமிதி தத்தோஷநாஶநைர்த்ரவ்யைஃ ஸஂஸ்கதாம்| மூர்வயாऽபி வேத்யந்தோ க்ரந்தஃ பூர்வேண ஸம்பத்யதே||௧௧௭-௧௨௨||-

Adhikarana 33 (123) · Śloka 124

யதாதோஷஂ ப்ரகுர்வீத பைஷஜ்யஂ பாண்டுரோகிணாம்||௧௨௩|| க்ரியாவிஶேஷ ஏஷோऽஸ்ய மதோ ஹேதுவிஶேஷதஃ|௧௨௪|

பாண்டுரோகோக்தஂ தோஷவிஶேஷசிகித்ஸிதஂ மஜ்ஜேऽப்யதிதிஶதி- யதாதோஷமித்யாதி| ஏஷ இதி மஜ்ஜே பாண்டுரோகே ப்ரோக்தஃ||௧௨௩||-

Adhikarana 34 (124-127) · Śloka 128

திலபிஷ்டநிபஂ யஸ்து வர்சஃ ஸஜதி காமலீ||௧௨௪|| ஶ்லேஷ்மணா ருத்தமார்கஂ தத் பித்தஂ கபஹரைர்ஜயேத்| ரூக்ஷஶீதகுருஸ்வாதுவ்யாயாமைர்வேகநிக்ரஹைஃ||௧௨௫|| கபஸம்மூர்ச்சிதோ வாயுஃ ஸ்தாநாத் பித்தஂ க்ஷிபேத்பலீ| ஹாரித்ரநேத்ரமூத்ரத்வக் ஶ்வேதவர்சாஸ்ததா நரஃ||௧௨௬|| பவேத் ஸாடோபவிஷ்டம்போ குருணா ஹதயேந ச| தௌர்பல்யால்பாக்நிபார்ஶ்வார்திஹிக்காஶ்வாஸாருசிஜ்வரைஃ||௧௨௭|| க்ரமேணால்பேऽநுஸஜ்யேத பித்தே ஶாகாஸமாஶ்ரிதே|௧௨௮|

திலபிஷ்டநிபமித்யாதிநா ஶாகாஶ்ரயகாமலாசிகித்ஸிதஂ லக்ஷணபூர்வகமாஹ| ஶ்லேஷ்மணா ருத்தமார்கமிதி கோஷ்டஸ்தேந ஶ்லேஷ்மணா ஶாகாஶ்ரயி பித்தஂ காமலாஜநகஂ ருத்தமார்கஂ கோஷ்டகமநார்தஂ நிஷித்தமார்கமிதி யாவத்| ஏததேவ ரூக்ஷேத்யாதிநா விஸ்தரேணாஹ| ஶ்வேதவர்சா இதி கோஷ்டஸ்தபித்தஸ்ய மலரஞ்ஜகஸ்ய பஹிர்நிர்கமாத்வத்தேந ஶ்லேஷ்மணா ஶ்வேதவர்சா பவதி| க்ரமேணேதி ஜ்வராந்தைரநுஷஜ்ஜதே| அல்பே பித்தே ஶாகாஶ்ரிதே இதி ஸம்பந்தஃ||௧௨௪-௧௨௭||-

Adhikarana 35 (128-129) · Śloka 130

பர்ஹிதித்திரிதக்ஷாணாஂ ரூக்ஷாம்லைஃ கடுகை ரஸைஃ||௧௨௮|| ஶுஷ்கமூலககௌலத்தைர்யூஷைஶ்சாந்நாநி போஜயேத்| மாதுலுங்கரஸஂ க்ஷௌத்ரபிப்பலீமரிசாந்விதம்||௧௨௯|| ஸநாகரஂ பிபேத் பித்தஂ ததாऽஸ்யைதி ஸ்வமாஶயம்|௧௩௦|

பர்ஹீத்யாதிநா கபஹரஂ பித்தவத்திகரஂ ச ஸமஂ சிகித்ஸிதஂ ப்ராஹ, யதஃ ஶாகாஶ்ரயதோஷஸ்ய வத்திஃ கோஷ்டாநயநார்தம்; உக்தஂ ஹி- “வத்த்யாऽபிஷ்யந்தநாத் பாகாத் ஸ்ரோதோமுகவிஶோதநாத்| ஶாகாஂ முக்த்வா மலாஃ கோஷ்டஂ யாந்தி வாயோஶ்ச நிக்ரஹாத்” (ஸூ.அ.௨௮) இதி||௧௨௮-௧௨௯||-

Adhikarana 36 (130-131) · Śloka 132

கடுதீக்ஷ்ணோஷ்ணலவணைர்பஶாம்லைஶ்சாப்யுபக்ரமஃ||௧௩௦|| ஆபித்தராகாச்சகதோ வாயோஶ்சாப்ரஶமாத்பவேத்| ஸ்வஸ்தாநமாகதே பித்தே புரீஷே பித்தரஞ்ஜிதே||௧௩௧|| நிவத்தோபத்ரவஸ்ய ஸ்யாத் பூர்வஃ காமலிகோ விதிஃ|௧௩௨|

ஆபித்தராகாச்சகத இதி யாவத் கோஷ்டமார்கஸ்தோ மலோ ந ரஞ்ஜதே தாவத் பித்தவர்தநம்| பூர்வ இதி பூர்வோக்தஃ| காமலிகோ விதிரிதி கோஷ்டாஶ்ரயிகாமலாசிகித்ஸிதஂ கர்தவ்யமித்யர்தஃ||௧௩௦-௧௩௧||-

Adhikarana 37 (132-133) · Śloka 134

யதா து பாண்டோர்வர்ணஃ ஸ்யாத்தரிதஶ்யாவபீதகஃ||௧௩௨|| பலோத்ஸாஹக்ஷயஸ்தந்த்ரா மந்த்ராக்நித்வஂ மதுஜ்வரஃ| ஸ்த்ரீஷ்வஹர்ஷோऽங்கமர்தஶ்ச ஶ்வாஸஸ்தஷ்ணாऽருசிர்ப்ரமஃ||௧௩௩|| ஹலீமகஂ ததா தஸ்ய வித்யாதநிலபித்ததஃ|௧௩௪|

யதேத்யாதிநா ஹலீமகமாஹ| அயமேவ தந்த்ராந்தரே லாகவஸஞ்ஜ்ஞயா அலஸஸஞ்ஜ்ஞயா சோச்யதே| உக்தஂ ஹி ஸுஶ்ருதே- “ஜ்வராங்கமர்தப்ரமதாஹதந்த்ராக்ஷயாந்விதோ லாகவகோऽலஸஶ்ச| தஂ வாதபித்தாத்தரிபீதநீலஂ ஹலீமகஂ கேசிதுதாஹரந்தி” (ஸு.உ.அ.௪௪) இதி| யச்சாபி தத்ர பிந்நவர்சஸ்த்வஂ ஸா சாபி காமலாவஸ்தைவ ந பதக்ரோகஃ| உக்தஂ ஹி தந்த்ராந்தரே- “ஸந்தாபோ பிந்நவர்சஸ்த்வஂ பஹிரந்தே ச பீநதா| பாண்டுதா நேத்ரராகஶ்ச பாநகீலக்ஷணஂ மதம்” இதி||௧௩௨-௧௩௩||-

Adhikarana 38 (134-137) · Śloka 138

குடூசீஸ்வரஸக்ஷீரஸாதிதஂ மாஹிஷஂ கதம்||௧௩௪|| ஸ பிபேத்த்ரிவதாஂ ஸ்நிக்தோ ரஸேநாமலகஸ்ய து| விரிக்தோ மதுரப்ராயஂ பஜேத் பித்தாநிலாபஹம்||௧௩௫|| த்ராக்ஷாலேஹஂ ச பூர்வோக்தஂ ஸர்பீஂஷி மதுராணி ச| யாபநாந் க்ஷீரபஸ்தீஂஶ்ச ஶீலயேத்ஸாநுவாஸநாந்||௧௩௬|| மார்த்வீகாரிஷ்டயோகாஂஶ்ச பிபேத்யுக்த்யாऽக்நிவத்தயே| காஸிகஂ சாபயாலேஹஂ பிப்பலீஂ மதுகஂ பலாம்||௧௩௭|| பயஸா ச ப்ரயுஞ்ஜீத யதாதோஷஂ யதாபலம்|௧௩௮|

குடூசீத்யாதிநா ஹலீமகசிகித்ஸாமாஹ| த்ராக்ஷாலேஹஂ ச பூர்வோக்தமிதி ‘த்விபலாஂஶாஂ துகாக்ஷீரீ’ இத்யாதிக்ரந்தோக்தமிஹைவ| யாபநாபஸ்தயஃ ஸித்திஸ்தாநே ப்ரோக்தாஃ| காஸிகஂ சாபயாலேஹமிதி அகஸ்த்யஹரீதகீம்||௧௩௪-௧௩௭||-

Adhikarana 39 (138-139) · Śloka 139

தத்ர ஶ்லோகௌ- பாண்டோஃ பஞ்சவிதஸ்யோக்தஂ ஹேதுலக்ஷணபேஷஜம்||௧௩௮|| காமலா த்விவிதா தேஷாஂ ஸாத்யாஸாத்யத்வமேவ ச| தேஷாஂ விகல்போ யஶ்சாந்யோ மஹாவ்யாதிர்ஹலீமகஃ| தஸ்ய சோக்தஂ ஸமாஸேந வ்யஞ்ஜநஂ ஸசிகித்ஸிதம்||௧௩௯||

பாண்டோஃ பஶ்சவிதஸ்யேத்யாதிநா ஸங்க்ரஹமாஹ| ஸ ச வ்யக்த ஏவ||௧௩௮-௧௩௯||

Adhikarana puShpikA · Śloka 16

இத்யக்நிவேஶகதே தந்த்ரேऽப்ராப்தே தடபலஸம்பூரிதே சிகித்ஸாஸ்தாநே பாண்டுரோகசிகித்ஸிதஂ நாம ஷோடஶோऽத்யாயஃ||௧௬||

இதி ஶ்ரீசக்ரபாணிதத்தவிரசிதாயாஂ சரகதாத்பர்யடீகாயாமாயுர்வேததீபிகாயாஂ சிகித்ஸாஸ்தாநே பாண்டுரோகசிகித்ஸிதஂ நாம ஷோடஶோऽத்யாயஃ||௧௬||