Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
अथातो राजयक्ष्मचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਤ੍ਵਸਾਮਾਨ੍ਯਾਤ੍ ਕੁਸ੍ਠਮਨੁ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਉਨ੍ਮਾਦਾਪਸ੍ਮਾਰੌ ਦਕ੍ਸਾਧ੍ਵਰੋਦ੍ਧ੍ਵਂਸੋਤ੍ਪਨ੍ਨਾਵਪ੍ਯਾਗਨ੍ਤੁਤ੍ਵਾਨੁਬਨ੍ਧਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਸ਼੍ਚਾਦੁਕ੍ਤੌ||੧-੨||
Adhikarana 2 (3-12) · Śloka 12
ਦਿਵੌਕਸਾਂ ਕਥਯਤਾਮਸਿਭਿਰ੍ਵੈ ਸ਼੍ਰੁਤਾ ਕਥਾ| ਕਾਮਵ੍ਯਸਨਸਂਯੁਕ੍ਤਾ ਪੌਰਾਣੀ ਸ਼ਸ਼ਿਨਂ ਪ੍ਰਤਿ||੩|| ਰੋਹਿਣ੍ਯਾਮਤਿਸਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਰੀਰਂ ਨਾਨੁਰਕ੍ਸਤਃ| ਆਜਗਾਮਾਲ੍ਪਤਾਮਿਨ੍ਦੋਰ੍ਦੇਹਃ ਸ੍ਨੇਹਪਰਿਕ੍ਸਯਾਤ੍||੪|| ਦੁਹਿਤਣਾਮਸਮ੍ਭੋਗਾਚ੍ਛੇਸਾਣਾਂ ਚ ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਃ| ਕ੍ਰੋਧੋ ਨਿਃਸ਼੍ਵਾਸਰੂਪੇਣ ਮੂਰ੍ਤਿਮਾਨ੍ ਨਿਃਸਤੋ ਮੁਖਾਤ੍||੫|| ਪ੍ਰਜਾਪਤੇਰ੍ਹਿ ਦੁਹਿਤਰਸ੍ਟਾਵਿਂਸ਼ਤਿਮਂਸ਼ੁਮਾਨ੍| ਭਾਰ੍ਯਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਤਿਜਗ੍ਰਾਹ ਨ ਚ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਵਵਰ੍ਤਤ||੬|| ਗੁਰੁਣਾ ਤਮਵਧ੍ਯਾਤਂ ਭਾਰ੍ਯਾਸ੍ਵਸਮਵਰ੍ਤਿਨਮ੍| ਰਜਃਪਰੀਤਮਬਲਂ ਯਕ੍ਸ੍ਮਾ ਸ਼ਸ਼ਿਨਮਾਵਿਸ਼ਤ੍||੭|| ਸੋਭਿਭੂਤੋਤਿਮਹਤਾ ਗੁਰੁਕ੍ਰੋਧੇਨ ਨਿਸ੍ਪ੍ਰਭਃ| ਦੇਵਦੇਵਰ੍ਸਿਸਹਿਤੋ ਜਗਾਮ ਸ਼ਰਣਂ ਗੁਰੁਮ੍||੮|| ਅਥ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਂ ਮਤਿਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਃ| ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਕਤਵਾਨ੍ ਸੋਮਸ੍ਤਤੋਸ਼੍ਵਿਭ੍ਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਃ||੯|| ਸ ਵਿਮੁਕ੍ਤਗ੍ਰਹਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰੋ ਵਿਰਰਾਜ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ| ਓਜਸਾ ਵਰ੍ਧਿਤੋਸ਼੍ਵਿਭ੍ਯਾਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮਵਾਪ ਚ||੧੦|| ਕ੍ਰੋਧੋ ਯਕ੍ਸ੍ਮਾ ਜ੍ਵਰੋ ਰੋਗ ਏਕਾਰ੍ਥੋ ਦੁਃਖਸਞ੍ਜ੍ਞਕਃ| ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਸ ਰਾਜ੍ਞਃ ਪ੍ਰਾਗਾਸੀਦ੍ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਾ ਤਤੋ ਮਤਃ||੧੧|| ਸ ਯਕ੍ਸ੍ਮਾ ਹੁਙ੍ਕਤੋਸ਼੍ਵਿਭ੍ਯਾਂ ਮਾਨੁਸਂ ਲੋਕਮਾਗਤਃ| ਲਬ੍ਧ੍ਵਾ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਂ ਹੇਤੁਂ ਸਮਾਵਿਸ਼ਤਿ ਮਾਨਵਾਨ੍||੧੨||
दिवौकसां कथयतामृषिभिर्वै श्रुता कथा| कामव्यसनसंयुक्ता पौराणी शशिनं प्रति||३|| रोहिण्यामतिसक्तस्य शरीरं नानुरक्षतः| आजगामाल्पतामिन्दोर्देहः स्नेहपरिक्षयात्||४|| दुहितॄणामसम्भोगाच्छेषाणां च प्रजापतेः| क्रोधो निःश्वासरूपेण मूर्तिमान् निःसृतो मुखात्||५|| प्रजापतेर्हि दुहितॄरष्टाविंशतिमंशुमान्| भार्यार्थं प्रतिजग्राह न च सर्वास्ववर्तत||६|| गुरुणा तमवध्यातं भार्यास्वसमवर्तिनम्| रजःपरीतमबलं यक्ष्मा शशिनमाविशत्||७|| सोऽभिभूतोऽतिमहता गुरुक्रोधेन निष्प्रभः| देवदेवर्षिसहितो जगाम शरणं गुरुम्||८|| अथ चन्द्रमसः शुद्धां मतिं बुद्ध्वा प्रजापतिः| प्रसादं कृतवान् सोमस्ततोऽश्विभ्यां चिकित्सितः||९|| स विमुक्तग्रहश्चन्द्रो विरराज विशेषतः| ओजसा वर्धितोऽश्विभ्यां शुद्धं सत्त्वमवाप च||१०|| क्रोधो यक्ष्मा ज्वरो रोग एकार्थो दुःखसञ्ज्ञकः| यस्मात् स राज्ञः प्रागासीद्राजयक्ष्मा ततो मतः||११|| स यक्ष्मा हुङ्कृतोऽश्विभ्यां मानुषं लोकमागतः| लब्ध्वा चतुर्विधं हेतुं समाविशति मानवान्||१२||
🔊 Audio coming soon
ਦਿਵੌਕਸਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪ੍ਰਾਗੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਂ ਯਕ੍ਸ੍ਮਣੋ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਏਤਯਾ ਚ ਪ੍ਰਾਗੁਤ੍ਪਤ੍ਤ੍ਯਾ ਧਾਤੁਕ੍ਸਯੋ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਣਃ ਪ੍ਰਧਾਨਂ ਕਾਰਣਂ, ਤਥਾ ਭਾਰ੍ਯਾਸ੍ਵਸਮਵਰ੍ਤਿਤਯਾਧਰ੍ਮਸ਼੍ਚ ਕਾਰਣਂ, ਭਵਤੀਤਿ ਦਰ੍ਸ਼੍ਯਤੇ| ਕਾਮਵ੍ਯਸਨਸਂਯੁਕ੍ਤਾ ਸ੍ਤ੍ਰੀਪੁਂਸਙ੍ਗਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾ | ਦੇਹਃ ਸ੍ਨੇਹਪਰਿਕ੍ਸਯਾਦਿਤਿ ਦੇਹਸਾਰਕ੍ਸਯਾਤ੍; ਸ੍ਨੇਹਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਹਿ ਸਾਰਵਾਚਿਨਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰੌਜਸੀ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯੇ| ਅਵਧ੍ਯਾਤਮਿਤਿ ਕ੍ਰੋਧੇਨ ਚਿਨ੍ਤਿਤਮ੍| ਗੁਰੁਕ੍ਰੋਧੇਨੇਤਿ ਯਕ੍ਸ੍ਮਰੂਪੇਣ| ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਂ ਮਤਿਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵੇਤਿ ਸ੍ਵਾਪਰਾਧਜਨਿਤਮਾਤ੍ਮਨਃ ਕ੍ਸਯਂ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸਃ ਸ੍ਵਦੋਸਪਰਿਹਾਰਾਰ੍ਥਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਂ ਬੁਦ੍ਧਿਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ| ਵਿਮੁਕ੍ਤਗ੍ਰਹ ਇਤਿ ਗ੍ਰਹੇਣ ਯਕ੍ਸ੍ਮਾਖ੍ਯੇਨ ਵਿਮੁਕ੍ਤਃ| ਸਤ੍ਤ੍ਵਂ ਮਨਃ| ਸ਼ੁਦ੍ਧਮਿਤਿ ਨਿਰ੍ਦੋਸਮ੍||੩-੧੨||
Adhikarana 3 (13) · Śloka 13
ਅਯਥਾਬਲਮਾਰਮ੍ਭਂ ਵੇਗਸਨ੍ਧਾਰਣਂ ਕ੍ਸਯਮ੍| ਯਕ੍ਸ੍ਮਣਃ ਕਾਰਣਂ ਵਿਦ੍ਯਾਚ੍ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਵਿਸਮਾਸ਼ਨਮ੍||੧੩||
अयथाबलमारम्भं वेगसन्धारणं क्षयम्| यक्ष्मणः कारणं विद्याच्चतुर्थं विषमाशनम्||१३||
🔊 Audio coming soon
ਅਯਥਾਬਲਮਾਰਮ੍ਭਾਦਿਯਕ੍ਸ੍ਮਹੇਤੁਤ੍ਰਯੇ ਵਿਹਾਰਰੂਪੇ ਆਹਾਰਰੂਪਤਯਾ ਭਿਨ੍ਨਜਾਤੀਯਤ੍ਵਾਦ੍ਵਿਸਮਾਸ਼ਨਂ ‘ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਵਿਸਮਾਸ਼ਨਮ੍’ ਇਤਿ ਪਥਕ੍ ਪਠਿਤਮ੍| ਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਾਦੇਵ ਚਤੁਸ੍ਕੇ ਲਬ੍ਧੇ ਚਤੁਰ੍ਥਮਿਤਿ ਪਦਂ ਸਾਹਸਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਭੇਦਾਨਾਂ ਬਹੁਤ੍ਵੇਪਿ ਸਾਹਸਾਦਿਚਤੁਰ੍ਵਿਧਾਨਤਿਕ੍ਰਮੋਪਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਮ੍ ||੧੩||
Adhikarana 4 (14-19) · Śloka 19
ਯੁਦ੍ਧਾਧ੍ਯਯਨਭਾਰਾਧ੍ਵਲਙ੍ਘਨਪ੍ਲਵਨਾਦਿਭਿਃ| ਪਤਨੈਰਭਿਘਾਤੈਰ੍ਵਾ ਸਾਹਸੈਰ੍ਵਾ ਤਥਾਪਰੈਃ||੧੪|| ਅਯਥਾਬਲਮਾਰਮ੍ਭੈਰ੍ਜਨ੍ਤੋਰੁਰਸਿ ਵਿਕ੍ਸਤੇ| ਵਾਯੁਃ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤੋ ਦੋਸਾਵੁਦੀਰ੍ਯੋਭੌ ਪ੍ਰਧਾਵਤਿ||੧੫|| ਸ ਸ਼ਿਰਃਸ੍ਥਃ ਸ਼ਿਰਃਸ਼ੂਲਂ ਕਰੋਤਿ ਗਲਮਾਸ਼੍ਰਿਤਃ| ਕਣ੍ਠੋਦ੍ਧ੍ਵਂਸਂ ਚ ਕਾਸਂ ਚ ਸ੍ਵਰਭੇਦਮਰੋਚਕਮ੍||੧੬|| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲਂ ਚ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ੍ਥੋ ਵਰ੍ਚੋਭੇਦਂ ਗੁਦੇ ਸ੍ਥਿਤਃ| ਜਮ੍ਭਾਂ ਜ੍ਵਰਂ ਚ ਸਨ੍ਧਿਸ੍ਥ ਉਰਃਸ੍ਥਸ਼੍ਚੋਰਸੋ ਰੁਜਮ੍||੧੭|| ਕ੍ਸਣਨਾਦੁਰਸਃ ਕਾਸਾਤ੍ ਕਫਂ ਸ੍ਠੀਵੇਤ੍ ਸਸ਼ੋਣਿਤਮ੍| ਜਰ੍ਜਰੇਣੋਰਸਾ ਕਚ੍ਛ੍ਰਮੁਰਃਸ਼ੂਲਾਤਿਪੀਡਿਤਃ||੧੮|| ਇਤਿ ਸਾਹਸਿਕੋ ਯਕ੍ਸ੍ਮਾ ਰੂਪੈਰੇਤੈਃ ਪ੍ਰਪਦ੍ਯਤੇ| ਏਕਾਦਸ਼ਭਿਰਾਤ੍ਮਜ੍ਞੋ ਭਜੇਤ੍ਤਸ੍ਮਾਨ੍ਨ ਸਾਹਸਮ੍||੧੯||
युद्धाध्ययनभाराध्वलङ्घनप्लवनादिभिः| पतनैरभिघातैर्वा साहसैर्वा तथाऽपरैः||१४|| अयथाबलमारम्भैर्जन्तोरुरसि विक्षते| वायुः प्रकुपितो दोषावुदीर्योभौ प्रधावति||१५|| स शिरःस्थः शिरःशूलं करोति गलमाश्रितः| कण्ठोद्ध्वंसं च कासं च स्वरभेदमरोचकम्||१६|| पार्श्वशूलं च पार्श्वस्थो वर्चोभेदं गुदे स्थितः| जृम्भां ज्वरं च सन्धिस्थ उरःस्थश्चोरसो रुजम्||१७|| क्षणनादुरसः कासात् कफं ष्ठीवेत् सशोणितम्| जर्जरेणोरसा कृच्छ्रमुरःशूलातिपीडितः||१८|| इति साहसिको यक्ष्मा रूपैरेतैः प्रपद्यते| एकादशभिरात्मज्ञो भजेत्तस्मान्न साहसम्||१९||
🔊 Audio coming soon
ਨਿਦਾਨੋਕ੍ਤਮਪਿ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਹੇਤ੍ਵਾਦਿ ਪੁਨਃ ਪ੍ਰਕਰਣਵਸ਼ਾਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਨਿਦਾਨੋਕ੍ਤਵਿਸ਼ੇਸਵਿਧਿਤ੍ਸਯੋਚ੍ਯਤੇ| ਉਕ੍ਤਂ ਕਾਰਣਚਤੁਸ੍ਕਂ ਪ੍ਰਪਞ੍ਚਯਤਿ- ਯੁਦ੍ਧੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਹਸਾ ਸ਼ਕ੍ਤਿਮਨਾਲੋਚ੍ਯ ਯਾਨਿ ਕ੍ਰਿਯਨ੍ਤੇ ਤਾਨਿ ਸਾਹਸਾਨਿ| ਉਭਾਵਿਤਿ ਕਫਪਿਤ੍ਤੇ| ਕ੍ਸਣਨਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਰਕ੍ਤਕਫਨਿਸ੍ਠੀਵਨਮੇਕਮੇਵ ਲਕ੍ਸਣਮ੍ ‘ਉਰਃਸ਼ੂਲਾਤਿਪੀਡਿਤਃ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਤੇਨੋਚ੍ਯਤੇ| ਉਰਃਸ਼ੂਲਮ੍ ਉਰੋਰੁਕ੍, ਰਕ੍ਤਨਿਸ੍ਠੀਵਨਵਿਸ਼ੇਸਣਮੇਵ; ਤੇਨੈਕਾਦਸ਼ਰੂਪਤ੍ਵਂ ਪੂਰ੍ਯਤੇ ਏਵ||੧੪-੧੯||
Adhikarana 5 (20-23) · Śloka 23
ਹ੍ਰੀਮਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ਵਾ ਘਣਿਤ੍ਵਾਦ੍ਵਾ ਭਯਾਦ੍ਵਾ ਵੇਗਮਾਗਤਮ੍| ਵਾਤਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਣਾਂ ਨਿਗਹ੍ਣਾਤਿ ਯਦਾ ਨਰਃ||੨੦|| ਤਦਾ ਵੇਗਪ੍ਰਤੀਘਾਤਾਤ੍ ਕਫਪਿਤ੍ਤੇ ਸਮੀਰਯਨ੍| ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਤਿਰ੍ਯਗਧਸ਼੍ਚੈਵ ਵਿਕਾਰਾਨ੍ ਕੁਰੁਤੇਨਿਲਃ||੨੧|| ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਂ ਚ ਕਾਸਂ ਚ ਸ੍ਵਰਭੇਦਮਰੋਚਕਮ੍| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲਂ ਸ਼ਿਰਃਸ਼ੂਲਂ ਜ੍ਵਰਮਂਸਾਵਮਰ੍ਦਨਮ੍||੨੨|| ਅਙ੍ਗਮਰ੍ਦਂ ਮੁਹੁਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਂ ਵਰ੍ਚੋਭੇਦਂ ਤ੍ਰਿਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਰੂਪਾਣ੍ਯੇਕਾਦਸ਼ੈਤਾਨਿ ਯਕ੍ਸ੍ਮਾ ਯੈਰੁਚ੍ਯਤੇ ਮਹਾਨ੍||੨੩||
ह्रीमत्त्वाद्वा घृणित्वाद्वा भयाद्वा वेगमागतम्| वातमूत्रपुरीषाणां निगृह्णाति यदा नरः||२०|| तदा वेगप्रतीघातात् कफपित्ते समीरयन्| ऊर्ध्वं तिर्यगधश्चैव विकारान् कुरुतेऽनिलः||२१|| प्रतिश्यायं च कासं च स्वरभेदमरोचकम्| पार्श्वशूलं शिरःशूलं ज्वरमंसावमर्दनम्||२२|| अङ्गमर्दं मुहुश्छर्दिं वर्चोभेदं त्रिलक्षणम्| रूपाण्येकादशैतानि यक्ष्मा यैरुच्यते महान्||२३||
🔊 Audio coming soon
ਹ੍ਰੀਮਤ੍ਤ੍ਵਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵੇਗਸਨ੍ਧਾਰਣਜਮਾਹ| ਵਰ੍ਚੋਭੇਦਂ ਤ੍ਰਿਲਕ੍ਸਣਮਿਤਿ ਪਥਗ੍ਵਾਤਾਦਿਜਨਿਤਤ੍ਰਿਦੋਸਲਿਙ੍ਗਯੁਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੨੦-੨੩||
Adhikarana 6 (24-27) · Śloka 27
ਈਰ੍ਸ੍ਯੋਤ੍ਕਣ੍ਠਾਭਯਤ੍ਰਾਸਕ੍ਰੋਧਸ਼ੋਕਾਤਿਕਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍| ਅਤਿਵ੍ਯਵਾਯਾਨਸ਼ਨਾਚ੍ਛੁਕ੍ਰਮੋਜਸ਼੍ਚ ਹੀਯਤੇ||੨੪|| ਤਤਃ ਸ੍ਨੇਹਕ੍ਸਯਾਦ੍ਵਾਯੁਰ੍ਵਦ੍ਧੋ ਦੋਸਾਵੁਦੀਰਯਨ੍| ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਂ ਜ੍ਵਰਂ ਕਾਸਮਙ੍ਗਮਰ੍ਦਂ ਸ਼ਿਰੋਰੁਜਮ੍||੨੫|| ਸ਼੍ਵਾਸਂ ਵਿਡ੍ਭੇਦਮਰੁਚਿਂ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲਂ ਸ੍ਵਰਕ੍ਸਯਮ੍| ਕਰੋਤਿ ਚਾਂਸਸਨ੍ਤਾਪਮੇਕਾਦਸ਼ਗਦਾਨਿਮਾਨ੍ ||੨੬|| ਲਿਙ੍ਗਾਨ੍ਯਾਵੇਦਯਨ੍ਤ੍ਯੇਤਾਨ੍ਯੇਕਾਦਸ਼ ਮਹਾਗਦਮ੍| ਸਮ੍ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਾਣਂ ਕ੍ਸਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਣਕ੍ਸਯਪ੍ਰਦਮ੍||੨੭||
ईर्ष्योत्कण्ठाभयत्रासक्रोधशोकातिकर्शनात्| अतिव्यवायानशनाच्छुक्रमोजश्च हीयते||२४|| ततः स्नेहक्षयाद्वायुर्वृद्धो दोषावुदीरयन्| प्रतिश्यायं ज्वरं कासमङ्गमर्दं शिरोरुजम्||२५|| श्वासं विड्भेदमरुचिं पार्श्वशूलं स्वरक्षयम्| करोति चांससन्तापमेकादशगदानिमान् ||२६|| लिङ्गान्यावेदयन्त्येतान्येकादश महागदम्| सम्प्राप्तं राजयक्ष्माणं क्षयात् प्राणक्षयप्रदम्||२७||
🔊 Audio coming soon
ਈਰ੍ਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਧਾਤੁਕ੍ਸਯਜਮਾਹ| ਓਜ ਇਤਿ ਰਸਃ, ਰਸੇਪ੍ਯੋਜਃਸ਼ਬ੍ਦੋ ਵਰ੍ਤਤੇ; ਯਦੁਕ੍ਤਂ- “ਮਲੀਭਵਤਿ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਾਯਃ ਕਲ੍ਪਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਦੋਜਸੇ” ਇਤਿ; ਕਿਂਵਾ ਓਜੋ ਦੇਹਸ੍ਯ ਸਾਰਮ੍| ਸ੍ਨੇਹਕ੍ਸਯਾਦਿਤਿ ਦੇਹਸਾਰਸ਼ੁਕ੍ਰੌਜਃਕ੍ਸਯਾਤ੍| ਕ੍ਸਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਣਕ੍ਸਯਪ੍ਰਦਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਕ੍ਸਯਹੇਤੁਤ੍ਵਾਤ੍ ਕ੍ਸਯਃ; ‘ਪ੍ਰਾਣਕ੍ਸਯਾਵਹਮ੍’ ਇਤਿ ਵਾ ਪਾਠਃ||੨੪-੨੭||
Adhikarana 7 (28-32) · Śloka 32
ਵਿਵਿਧਾਨ੍ਯਨ੍ਨਪਾਨਾਨਿ ਵੈਸਮ੍ਯੇਣ ਸਮਸ਼੍ਨਤਃ| ਜਨਯਨ੍ਤ੍ਯਾਮਯਾਨ੍ ਘੋਰਾਨ੍ਵਿਸਮਾਨ੍ਮਾਰੁਤਾਦਯਃ||੨੮|| ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਰੁਧਿਰਾਦੀਨਾਂ ਵੈਸਮ੍ਯਾਦ੍ਵਿਸਮਂ ਗਤਾਃ| ਰੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਰੋਗਾਯ ਕਲ੍ਪਨ੍ਤੇ ਪੁਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਚ ਨ ਧਾਤਵਃ||੨੯|| ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਂ ਪ੍ਰਸੇਕਂ ਚ ਕਾਸਂ ਛਰ੍ਦਿਮਰੋਚਕਮ੍| ਜ੍ਵਰਮਂਸਾਭਿਤਾਪਂ ਚ ਛਰ੍ਦਨਂ ਰੁਧਿਰਸ੍ਯ ਚ||੩੦|| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲਂ ਸ਼ਿਰਃਸ਼ੂਲਂ ਸ੍ਵਰਭੇਦਮਥਾਪਿ ਚ| ਕਫਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਕਤਂ ਲਿਙ੍ਗਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਯਥਾਕ੍ਰਮਮ੍||੩੧|| ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਧਿਸਮੂਹਸ੍ਯ ਰੋਗਰਾਜਸ੍ਯ ਹੇਤੁਜਮ੍| ਰੂਪਮੇਕਾਦਸ਼ਵਿਧਂ ਹੇਤੁਸ਼੍ਚੋਕ੍ਤਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਃ||੩੨||
विविधान्यन्नपानानि वैषम्येण समश्नतः| जनयन्त्यामयान् घोरान्विषमान्मारुतादयः||२८|| स्रोतांसि रुधिरादीनां वैषम्याद्विषमं गताः| रुद्ध्वा रोगाय कल्पन्ते पुष्यन्ति च न धातवः||२९|| प्रतिश्यायं प्रसेकं च कासं छर्दिमरोचकम्| ज्वरमंसाभितापं च छर्दनं रुधिरस्य च||३०|| पार्श्वशूलं शिरःशूलं स्वरभेदमथापि च| कफपित्तानिलकृतं लिङ्गं विद्याद्यथाक्रमम्||३१|| इति व्याधिसमूहस्य रोगराजस्य हेतुजम्| रूपमेकादशविधं हेतुश्चोक्तश्चतुर्विधः||३२||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਵਿਧਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਿਸਮਾਸ਼ਨਜਮਾਹ| ਵੈਸਮ੍ਯੇਣੇਤਿ ਪ੍ਰਕਤਿਕਰਣਾਦ੍ਯਸ੍ਟਾਹਾਰਵਿਧਿਵੈਸਮ੍ਯੇਣ| ਵੈਸਮ੍ਯਾਦਤਿਪ੍ਰਵਦ੍ਧਾ ਵਾਤਾਦਯੋ ਵਿਸਮਮੁਨ੍ਮਾਰ੍ਗੇਣ ਗਤਾਃ ਸਨ੍ਤਃ ਰੁਧਿਰਾਦੀਨਾਂ ਸ੍ਰੋਤਾਂਸਿ ਰੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਰੋਗਾਯ ਯਕ੍ਸ੍ਮਰੂਪਾਯ ਕਲ੍ਪਨ੍ਤ ਇਤਿ ਯੋਜਨਾ| ਯਥਾਕ੍ਰਮਮਿਤਿ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿਪ੍ਰਥਮਸ਼੍ਲੋਕਾਰ੍ਧਵਿਹਿਤਂ ਕਫਕਤਂ, ਦ੍ਵਿਤੀਯਸ਼੍ਲੋਕਾਰ੍ਧਵਿਹਿਤਂ ਪਿਤ੍ਤਕਤਂ, ਸ਼ੇਸਂ ਤੁ ਵਾਤਕਤਮ੍| ਅਤ੍ਰ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮੇਕਾਦਸ਼ਲਕ੍ਸਣਪਾਠੇਨ ਏਕਾਦਸ਼ਲਕ੍ਸਣਯੋਗੇਨੈਵ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਣਃ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਾਯੋ ਭਵਤੀਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਯਤ੍ਤੁ ਸਡ੍ਲਕ੍ਸਣਤ੍ਵਂ ਤ੍ਰਿਲਕ੍ਸਣਤ੍ਵਂ ਵਾ ਯਕ੍ਸ੍ਮਣੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ, ਤਦਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਲਕ੍ਸਣਸ੍ਯੈਵ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਨਨੁ ਸ਼ੋਸਾਣਾਮਯਥਾਬਲਮਾਰਮ੍ਭਾਦਿਜਤ੍ਵਭੇਦੇਨ ਚਾਤੁਰ੍ਵਿਧ੍ਯਕਥਨੇਨ ਕਿਂ? ਯਤਸ੍ਤਾਨਿ ਤਾਨ੍ਯੇਵ ਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰ ਭਵਨ੍ਤਿ; ਤਥਾਚ ਸਰ੍ਵੇਪਿ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਾਃ ਤੇਨੈਕਰੂਪਤ੍ਵਾਭਿਧਾਨਮੇਵ ਯੁਕ੍ਤਮ੍; ਉਕ੍ਤਂ ਚ ਸ਼ਲ੍ਯੇ- “ਏਕਾਦਸ਼ਾਨਾਮੇਕਤ੍ਰ ਸਾਨ੍ਨਿਧ੍ਯਾਤ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਯੁਕ੍ਤਿਤਃ| ਕ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਚਾਵਿਭਾਗੇਨ ਪ੍ਰਾਗੇਕੋਤ੍ਪਾਦਨੇਨ ਚ|| ਏਕ ਏਵ ਮਤਃ ਸ਼ੋਸਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਾਤ੍ਮਕੋ ਗਦਃ” (ਸੁ.ਉ.ਅ.੪੧) ਇਤਿ, ਇਹਾਪਿ ਚੋਕ੍ਤਂ- “ਸਰ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਜੋ ਯਕ੍ਸ੍ਮਾ” ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮੈਵਂ, ਹੇਤੁਲਕ੍ਸਣਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇਨ ਚਤੁਰ੍ਣਾਮਪਿ ਭੇਦਾਦ੍ਭਿਨ੍ਨ ਏਵੇਤਿ ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਹੇਤਵੋਯਥਾਬਲਮਾਰਮ੍ਭਾਦਯ ਉਕ੍ਤਾ ਏਵ; ਲਿਙ੍ਗਂ ਚ ਭਿਨ੍ਨਂ ਸਾਹਸਜੇ ਕਣ੍ਠੋਦ੍ਧ੍ਵਂਸ ਉਰੋਰੁਕ੍ ਜਮ੍ਭਾ ਚ; ਵੇਗਸਨ੍ਧਾਰਣਜੇ ਚ ਅਙ੍ਗਮਰ੍ਦੋ ਮੁਹੁਸ਼੍ਛਰ੍ਦਿਸ੍ਤਥਾ ਵਰ੍ਚੋਭੇਦਸ੍ਤ੍ਰਿਲਕ੍ਸਣਃ, ਅਨ੍ਯਤ੍ਰ ਹਿ ਵਰ੍ਚੋਭੇਦਸ੍ਤ੍ਰਿਲਕ੍ਸਣੋ ਨ ਭਵਤਿ; ਕ੍ਸਯਜੇ ਸ਼੍ਵਾਸਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲਾਂਸਸਨ੍ਤਾਪਾਃ; ਵਿਸਮਾਸ਼ਨਜੇ ਛਰ੍ਦਨਂ ਰੁਧਿਰਸ੍ਯ; ਸਾਹਸਜੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਾਭਾਵਃ, ਸ਼ੇਸੇਸੁ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿਲਕ੍ਸਣਭੇਦਃ| ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਭੇਦਸ੍ਤੁ ਅਸਾਧਾਰਣਲਕ੍ਸਣੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਭੇਦਕਤ ਏਵ; ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਭੇਦੋ ਯਕ੍ਸ੍ਮਣਾਂ ਯੁਕ੍ਤ ਏਵ; ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਤੁ ਸ੍ਥੂਲਦਸ੍ਟ੍ਯਾ ਅਭੇਦ ਉਕ੍ਤਃ; ਇਹਾਪਿ ਸ੍ਥੂਲਦਸ਼ਾ “ਸਰ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਜੋ ਜ੍ਞੇਯਃ” ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾਭੇਦ ਉਕ੍ਤ ਏਵ; ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਚਿਨ੍ਤਾਯਾਂ ਤ੍ਵਯਮੇਵ ਭੇਦ ਉਕ੍ਤੋ ਜ੍ਞੇਯਃ| ਪੁਨਸ਼੍ਚ “ਕਾਸੋਙ੍ਗਤਾਪ” ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਦੋਸਲਕ੍ਸਣਾਨਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ, ਤਤ੍ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਯਕ੍ਸ੍ਮਣਃ ਪ੍ਰਾਯੋਭਾਵਿਲਕ੍ਸਣਂ ਚਤੁਰ੍ਸ੍ਵਪਿ ਸਮੁਚ੍ਚਿਤ੍ਯੋਕ੍ਤਮਿਤਿ ਜ੍ਞੇਯਂ; ਤੇਨ ਨ ਪੌਨਰੁਕ੍ਤ੍ਯਮ੍||੨੮-੩੨||
Adhikarana 8 (33-37) · Śloka 38
ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਂ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯੋ ਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਂ ਦੋਸਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍| ਅਦੋਸੇਸ੍ਵਪਿ ਭਾਵੇਸੁ ਕਾਯੇ ਬੀਭਤ੍ਸਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍||੩੩|| ਘਣਿਤ੍ਵਮਸ਼੍ਨਤਸ਼੍ਚਾਪਿ ਬਲਮਾਂਸਪਰਿਕ੍ਸਯਃ| ਸ੍ਤ੍ਰੀਮਦ੍ਯਮਾਂਸਪ੍ਰਿਯਤਾ ਪ੍ਰਿਯਤਾ ਚਾਵਗੁਣ੍ਠਨੇ||੩੪|| ਮਕ੍ਸਿਕਾਘੁਣਕੇਸ਼ਾਨਾਂ ਤਣਾਨਾਂ ਪਤਨਾਨਿ ਚ| ਪ੍ਰਾਯੋਨ੍ਨਪਾਨੇ ਕੇਸ਼ਾਨਾਂ ਨਖਾਨਾਂ ਚਾਭਿਵਰ੍ਧਨਮ੍||੩੫|| ਪਤਤ੍ਰਿਭਿਃ ਪਤਙ੍ਗੈਸ਼੍ਚ ਸ਼੍ਵਾਪਦੈਸ਼੍ਚਾਭਿਧਰ੍ਸਣਮ੍| ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਕੇਸ਼ਾਸ੍ਥਿਰਾਸ਼ੀਨਾਂ ਭਸ੍ਮਨਸ਼੍ਚਾਧਿਰੋਹਣਮ੍||੩੬|| ਜਲਾਸ਼ਯਾਨਾਂ ਸ਼ੈਲਾਨਾਂ ਵਨਾਨਾਂ ਜ੍ਯੋਤਿਸਾਮਪਿ| ਸ਼ੁਸ੍ਯਤਾਂ ਕ੍ਸੀਯਮਾਣਾਨਾਂ ਪਤਤਾਂ ਯਚ੍ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍||੩੭|| ਪ੍ਰਾਗ੍ਰੂਪਂ ਬਹੁਰੂਪਸ੍ਯ ਤਜ੍ਜ੍ਞੇਯਂ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਣਃ|੩੮|
पूर्वरूपं प्रतिश्यायो दौर्बल्यं दोषदर्शनम्| अदोषेष्वपि भावेषु काये बीभत्सदर्शनम्||३३|| घृणित्वमश्नतश्चापि बलमांसपरिक्षयः| स्त्रीमद्यमांसप्रियता प्रियता चावगुण्ठने||३४|| मक्षिकाघुणकेशानां तृणानां पतनानि च| प्रायोऽन्नपाने केशानां नखानां चाभिवर्धनम्||३५|| पतत्रिभिः पतङ्गैश्च श्वापदैश्चाभिधर्षणम्| स्वप्ने केशास्थिराशीनां भस्मनश्चाधिरोहणम्||३६|| जलाशयानां शैलानां वनानां ज्योतिषामपि| शुष्यतां क्षीयमाणानां पततां यच्च दर्शनम्||३७|| प्राग्रूपं बहुरूपस्य तज्ज्ञेयं राजयक्ष्मणः|३८|
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਚਤੁਰ੍ਣਾਮਪਿ ਸਾਧਾਰਣਂ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਮਾਹ- ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਸ਼੍ਚ ਰੂਪੇ ਪਠਿਤਃ; ਤੇਨ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਃ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਨ੍ਤਰਸਹਿਤਃ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਂ ਭਵਤਿ, ਰੂਪਾਨ੍ਤਰਸਹਿਤਸ੍ਤੁ ਰੂਪਮਿਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਨ ਚੈਕ ਏਵ ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਃ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਰ੍ਥੋਪਿ ਵ੍ਯਾਧ੍ਯਵਸ੍ਥਾਯਾਂ ਵਰ੍ਤਮਾਨਤ੍ਵਾਦਰਿਸ੍ਟਂ ਭਵਤਿ, “ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਣਿ ਸਰ੍ਵਾਣਿ” (ਇਂ.ਅ.੫) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸਰ੍ਵਪੂਰ੍ਵਰੂਪਾਨੁਵਰ੍ਤਨਂ ਵ੍ਯਾਧੌ ਰਿਸ੍ਟਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਕਾਯੇ ਬੀਭਤ੍ਸਦਰ੍ਸ਼ਨਮਿਤਿ ਵਿਕਤਿਦਰ੍ਸ਼ਨਮ੍| ਮਕ੍ਸਿਕਾਦੀਨਾਮਨ੍ਨਪਾਨੇ ਚ ਪਤਨਾਨੀਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਪਤਤ੍ਰ੍ਯਾਦਿਭਿਰਭਿਧਰ੍ਸਣਂ ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ ਜ੍ਞੇਯਂ; ਪਤਤ੍ਰਿਣਃ ਪਕ੍ਸਿਣਃ, ਸ਼੍ਵਾਪਦਾ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਾਦਯਃ| ਕੇਸ਼ਾਸ੍ਥਿਰਾਸ਼ੀਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦੌ ਯਚ੍ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਿਤ੍ਯਨ੍ਤਂ ‘ਸ੍ਵਪ੍ਨੇ’ ਇਤ੍ਯੁਨੁਵਰ੍ਤਤੇ||੩੩-੩੭||-
Adhikarana 9 (38-47) · Śloka 47
ਰੂਪਂ ਤ੍ਵਸ੍ਯ ਯਥੋਦ੍ਦੇਸ਼ਂ ਨਿਰ੍ਦੇਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਸਭੇਸਜਮ੍||੩੮|| ਯਥਾਸ੍ਵੇਨੋਸ੍ਮਣਾ ਪਾਕਂ ਸ਼ਾਰੀਰਾ ਯਾਨ੍ਤਿ ਧਾਤਵਃ| ਸ੍ਰੋਤਸਾ ਚ ਯਥਾਸ੍ਵੇਨ ਧਾਤੁਃ ਪੁਸ੍ਯਤਿ ਧਾਤੁਤਃ||੩੯|| ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਸਨ੍ਨਿਰੋਧਾਚ੍ਚ ਰਕ੍ਤਾਦੀਨਾਂ ਚ ਸਙ੍ਕ੍ਸਯਾਤ੍| ਧਾਤੂਸ੍ਮਣਾਂ ਚਾਪਚਯਾਦ੍ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਾ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ||੪੦|| ਤਸ੍ਮਿਨ੍ ਕਾਲੇ ਪਚਤ੍ਯਗ੍ਨਿਰ੍ਯਦਨ੍ਨਂ ਕੋਸ੍ਠਸਂਸ਼੍ਰਿਤਮ੍| ਮਲੀਭਵਤਿ ਤਤ੍ ਪ੍ਰਾਯਃ ਕਲ੍ਪਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਦੋਜਸੇ||੪੧|| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ ਪੁਰੀਸਂ ਸਂਰਕ੍ਸ੍ਯਂ ਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਿਣਃ| ਸਰ੍ਵਧਾਤੁਕ੍ਸਯਾਰ੍ਤਸ੍ਯ ਬਲਂ ਤਸ੍ਯ ਹਿ ਵਿਡ੍ਬਲਮ੍||੪੨|| ਰਸਃ ਸ੍ਰੋਤਃਸੁ ਰੁਦ੍ਧੇਸੁ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥੋ ਵਿਦਹ੍ਯਤੇ | ਸ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਕਾਸਵੇਗੇਨ ਬਹੁਰੂਪਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ||੪੩|| ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਵ੍ਯਾਧਯਸ਼੍ਚਾਤਃ ਸਡੇਕਾਦਸ਼ ਵਾ ਪੁਨਃ| ਯੇਸਾਂ ਸਙ੍ਘਾਤਯੋਗੇਨ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮੇਤਿ ਕਥ੍ਯਤੇ||੪੪|| ਕਾਸੋਂਸਤਾਪੋ ਵੈਸ੍ਵਰ੍ਯਂ ਜ੍ਵਰਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ਿਰੋਰੁਜਾ| ਛਰ੍ਦਨਂ ਰਕ੍ਤਕਫਯੋਃ ਸ਼੍ਵਾਸਵਰ੍ਚੋਗਦੋਰੁਚਿਃ||੪੫|| ਰੂਪਾਣ੍ਯੇਕਾਦਸ਼ੈਤਾਨਿ ਯਕ੍ਸ੍ਮਣਃ ਸਡਿਮਾਨਿ ਵਾ| ਕਾਸੋ ਜ੍ਵਰਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲਂ ਸ੍ਵਰਵਰ੍ਚੋਗਦੋਰੁਚਿਃ||੪੬|| ਸਰ੍ਵੈਰਰ੍ਧੈਸ੍ਤ੍ਰਿਭਿਰ੍ਵਾਪਿ ਲਿਙ੍ਗੈਰ੍ਮਾਂਸਬਲਕ੍ਸਯੇ| ਯੁਕ੍ਤੋ ਵਰ੍ਜ੍ਯਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸ੍ਯਸ੍ਤੁ ਸਰ੍ਵਰੂਪੋਪ੍ਯਤੋਨ੍ਯਥਾ||੪੭||
रूपं त्वस्य यथोद्देशं निर्देक्ष्यामि सभेषजम्||३८|| यथास्वेनोष्मणा पाकं शारीरा यान्ति धातवः| स्रोतसा च यथास्वेन धातुः पुष्यति धातुतः||३९|| स्रोतसां सन्निरोधाच्च रक्तादीनां च सङ्क्षयात्| धातूष्मणां चापचयाद्राजयक्ष्मा प्रवर्तते||४०|| तस्मिन् काले पचत्यग्निर्यदन्नं कोष्ठसंश्रितम्| मलीभवति तत् प्रायः कल्पते किञ्चिदोजसे||४१|| तस्मात् पुरीषं संरक्ष्यं विशेषाद्राजयक्ष्मिणः| सर्वधातुक्षयार्तस्य बलं तस्य हि विड्बलम्||४२|| रसः स्रोतःसु रुद्धेषु स्वस्थानस्थो विदह्यते | स ऊर्ध्वं कासवेगेन बहुरूपः प्रवर्तते||४३|| जायन्ते व्याधयश्चातः षडेकादश वा पुनः| येषां सङ्घातयोगेन राजयक्ष्मेति कथ्यते||४४|| कासोंऽसतापो वैस्वर्यं ज्वरः पार्श्वशिरोरुजा| छर्दनं रक्तकफयोः श्वासवर्चोगदोऽरुचिः||४५|| रूपाण्येकादशैतानि यक्ष्मणः षडिमानि वा| कासो ज्वरः पार्श्वशूलं स्वरवर्चोगदोऽरुचिः||४६|| सर्वैरर्धैस्त्रिभिर्वाऽपि लिङ्गैर्मांसबलक्षये| युक्तो वर्ज्यश्चिकित्स्यस्तु सर्वरूपोऽप्यतोऽन्यथा||४७||
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਯਕ੍ਸ੍ਮਰੂਪਾਣਿ ਪ੍ਰਪਞ੍ਚੇਨ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤੁਮਾਹ- ਰੂਪਂ ਤ੍ਵਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਿਰ੍ਦੇਕ੍ਸ੍ਯਾਮੀਤਿ ਪ੍ਰਪਞ੍ਚੇਨ ਕਥਯਿਸ੍ਯਾਮਿ| ਤਤ੍ਰ ਰੂਪਵ੍ਯਾਕਰਣੇ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੇ ਰੂਪਿਣ ਏਵ ਤਾਵਦ੍ ਯਕ੍ਸ੍ਮਣਃ ਸ਼ਰੀਰਧਾਤੁਪੋਸਣਵਿਰੋਧਕਸ੍ਯ ਉਤ੍ਪਾਦਕ੍ਰਮਂ ਸ਼ਰੀਰਧਾਤੁਪੋਸਣਕ੍ਰਮਕਥਨਪੂਰ੍ਵਮਾਹ- ਯਥਾਸ੍ਵੇਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਥਾਸ੍ਵੇਨ ਯਥਾਤ੍ਮੀਯੇਨ, ਊਸ੍ਮਣਾ ਰਸਾਗ੍ਨ੍ਯਾਦਿਰੂਪੇਣ ਤ੍ਰਯੋਦਸ਼ਵਿਧੇਨ| ਧਾਤੁਃ ਪੁਸ੍ਯਤਿ ਧਾਤੁਨੇਤਿ ਧਾਤੁਨਾ ਰਸੇਨ, ਧਾਤੂ ਰਕ੍ਤਾਦਿਰੂਪਃ; ਕਿਂਵਾ ਕ੍ਰਮਪਰਿਣਾਮਪਕ੍ਸੇ ਰਸੇਨ ਰਕ੍ਤਂ, ਰਕ੍ਤੇਨ ਮਾਂਸਂ ਪੁਸ੍ਯਤੀਤਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਏਵਂ ਧਾਤੁਪੋਸਣਕ੍ਰਮਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤ੍ਵਾ ਯਕ੍ਸ੍ਮਣਿ ਤਦ੍ਵਿਰੋਧਮਾਹ- ਸ੍ਰੋਤਸਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਨ੍ਨਿਰੋਧਾਦਿਤਿ ਯਕ੍ਸ੍ਮਕਾਰਕਦੋਸੇਣਾਵਰੁਦ੍ਧਤ੍ਵਾਤ੍; ਰਕ੍ਤਾਦਿਸਙ੍ਕ੍ਸਯੋਪਿ ਸ੍ਰੋਤੋਵਰੋਧਾਤ੍ਤਥਾ ਪੋਸਕਰਸਾਪ੍ਰਾਬਲ੍ਯਾਚ੍ਚ ਜ੍ਞੇਯਃ; ਧਾਤੂਸ੍ਮਾਪਚਯੋਪਿ ਧਾਤੁਕ੍ਸਯਾਦ੍ਦੋਸਪ੍ਰਭਾਵਾਚ੍ਚ ਜ੍ਞੇਯਃ| ਯਥਾ ਧਾਤੁਪੋਸਕਰਸਹਾਨਿਰ੍ਭਵਤਿ ਤਥਾਹ- ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਓਜਸੇ ਇਤਿ ਸਾਰਭਾਗਾਯ, ਰਸਾਯੇਤਿ ਯਾਵਤ੍| ਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਿਣ ਇਤਿਵਚਨੇਨਾਨ੍ਯੇਸਾਮਪਿ ਦੁਰ੍ਬਲਾਨਾਂ ਪੁਰੀਸਂ ਰਕ੍ਸ੍ਯਮਿਤਿ ਸੂਚਯਤਿ| ਵਿਡ੍ਬਲਮਿਤਿ ਵਿਡਾਧਾਰਮ੍| ਯਸ਼੍ਚਾਪਿ ਰਸ ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਸ ਚ ਧਾਤੂਨ੍ਨ ਪੁਸ੍ਣਾਤਿ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥੋ ਵਿਦਹ੍ਯਤੇ; ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਨਸ੍ਥ ਇਤਿ ਹਦਯਸ੍ਥਃ| ਸਰ੍ਵੈਰਿਤਿ ਏਕਾਦਸ਼ਭਿਃ| ਅਰ੍ਧੈਰਿਤਿ ਸਡ੍ਭਿਃ, ਏਕਾਦਸ਼ਸ੍ਯ ਜ੍ਯੇਸ੍ਠਭਾਗਪਰਿਗ੍ਰਹਾਤ੍ ਸਡੇਵਾਰ੍ਧਂ ਭਵਤਿ; ਦਸ੍ਟਾ ਚੈਸਾ ਵਿਧਾ, ਯਥਾ- “ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਨ੍ਮਤਾਃ ਕਰ੍ਮਸੁ ਬਸ੍ਤਯੋ ਹਿ, ਕਾਲਸ੍ਤਤੋਰ੍ਧੇਨ ਤਤਸ਼੍ਚ ਯੋਗਃ” (ਸਿ.ਅ.੧) ਇਤ੍ਯਾਦੌ, ਤ੍ਰਿਂਸ਼ਦ੍ਬਸ੍ਤ੍ਯਰ੍ਧਰੂਪਃ ਕਾਲਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਭਾਗਪਰਿਗ੍ਰਹਾਤ੍ ਸੋਡਸ਼ਬਸ੍ਤਿਰੂਪ ਏਵ, “ਕਾਲੇ ਤ੍ਰਯੋਨ੍ਤੇ ਪੁਰਤਸ੍ਤਥੈਕਃ ਸ੍ਨੇਹਾ ਨਿਰੂਹਾਨ੍ਤਰਿਤਾਸ਼੍ਚ ਸਟ੍ ਸ੍ਯੁਃ” (ਸਿ.ਅ.੧) ਇਤ੍ਯਨੇਨੋਕ੍ਤਃ| ਤ੍ਰਿਭਿਰਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਯਾਨਿ ਕਾਨਿ ਤ੍ਰੀਣਿ ਯਕ੍ਸ੍ਮਣੋ ਰੂਪਾਣਿ ਜ੍ਞੇਯਾਨਿ, ਸ਼ਙ੍ਗਗ੍ਰਾਹਿਕਯਾਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਾਤ੍| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਅਂਸਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਭਿਤਾਪਸ਼੍ਚ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਲਕ੍ਸਣਤ੍ਰਯਂ ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਤਿ| ਕੇਚਿਤ੍ਤੁ ‘ਅਂਸਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਭਿਤਾਪਸ਼੍ਚ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਯਕ੍ਸ੍ਮਸਮ੍ਬਨ੍ਧਿਜ੍ਵਰਲਕ੍ਸਣਂ ਵਦਨ੍ਤਿ| ਅਨ੍ਯਥੇਤਿ ਬਲਮਾਂਸਯੋਗੇ ਸਤਿ||੩੮-੪੭||
Adhikarana 10 (48-50) · Śloka 50
ਘ੍ਰਾਣਮੂਲੇ ਸ੍ਥਿਤਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਰੁਧਿਰਂ ਪਿਤ੍ਤਮੇਵ ਵਾ| ਮਾਰੁਤਾਧ੍ਮਾਤਸ਼ਿਰਸੋ ਮਾਰੁਤਂ ਸ਼੍ਯਾਯਤੇ ਪ੍ਰਤਿ||੪੮|| ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਸ੍ਤਤੋ ਘੋਰੋ ਜਾਯਤੇ ਦੇਹਕਰ੍ਸ਼ਨਃ| ਤਸ੍ਯ ਰੂਪਂ ਸ਼ਿਰਃਸ਼ੂਲਂ ਗੌਰਵਂ ਘ੍ਰਾਣਵਿਪ੍ਲਵਃ||੪੯|| ਜ੍ਵਰਃ ਕਾਸਃ ਕਫੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਃ ਸ੍ਵਰਭੇਦੋਰੁਚਿਃ ਕ੍ਲਮਃ| ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਮਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਂ ਯਕ੍ਸ੍ਮਾ ਚਾਤਃ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ||੫੦||
घ्राणमूले स्थितः श्लेष्मा रुधिरं पित्तमेव वा| मारुताध्मातशिरसो मारुतं श्यायते प्रति||४८|| प्रतिश्यायस्ततो घोरो जायते देहकर्शनः| तस्य रूपं शिरःशूलं गौरवं घ्राणविप्लवः||४९|| ज्वरः कासः कफोत्क्लेशः स्वरभेदोऽरुचिः क्लमः| इन्द्रियाणामसामर्थ्यं यक्ष्मा चातः प्रजायते||५०||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਂ ਵਿਵਣੋਤਿ- ਘ੍ਰਾਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਮਾਰੁਤਾਧ੍ਮਾਤਸ਼ਿਰਸੋ ਮਾਰੁਤਪੂਰ੍ਣਸ਼ਿਰਸਃ| ਮਾਰੁਤਂ ਪ੍ਰਤਿ ਸ਼੍ਯਾਯਤੇ ਗਚ੍ਛਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਮਾਰੁਤਾਨੁਗਤਂ ਘ੍ਰਾਣਾਤ੍ ਸ੍ਰਵਤਿ| ਘ੍ਰਾਣਵਿਪ੍ਲਵਃ ਗਨ੍ਧਾਘ੍ਰਾਣਾਦਿਰੂਪਃ| ਯਕ੍ਸ੍ਮਾ ਚਾਤਃ ਪ੍ਰਜਾਯਤ ਇਤਿ ਅਨੇਨੋਕ੍ਤਲਕ੍ਸਣਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯਸ੍ਯੈਵ ਪੂਰ੍ਵਰੂਪਤਾਮਪਿ ਸੂਚਯਤਿ||੪੮-੫੦||
Adhikarana 11 (51) · Śloka 51
ਪਿਚ੍ਛਿਲਂ ਬਹਲਂ ਵਿਸ੍ਰਂ ਹਰਿਤਂ ਸ਼੍ਵੇਤਪੀਤਕਮ੍| ਕਾਸਮਾਨੋ ਰਸਂ ਯਕ੍ਸ੍ਮੀ ਨਿਸ੍ਠੀਵਤਿ ਕਫਾਨੁਗਮ੍||੫੧||
पिच्छिलं बहलं विस्रं हरितं श्वेतपीतकम्| कासमानो रसं यक्ष्मी निष्ठीवति कफानुगम्||५१||
🔊 Audio coming soon
ਸ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਕਾਸਵੇਗੇਨ ਬਹੁਰੂਪਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਇਤਿ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਯਕ੍ਸ੍ਮਰੂਪਂ ਤਦ੍ਵਿਵਣੋਤਿ- ਪਿਚ੍ਛਿਲਮਿਤ੍ਯਾਦਿ||੫੧||
Adhikarana 12 (52) · Śloka 52
ਅਂਸਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਭਿਤਾਪਸ਼੍ਚ ਸਨ੍ਤਾਪਃ ਕਰਪਾਦਯੋਃ| ਜ੍ਵਰਃ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਗਸ਼੍ਚੇਤਿ ਲਕ੍ਸਣਂ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਣਃ||੫੨||
अंसपार्श्वाभितापश्च सन्तापः करपादयोः| ज्वरः सर्वाङ्गगश्चेति लक्षणं राजयक्ष्मणः||५२||
🔊 Audio coming soon
ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਣੋ ਜ੍ਵਰਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਂ ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਅਂਸੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਲਕ੍ਸਣਂ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਣ ਇਤਿ ਅਂਸਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਭਿਤਾਪਕਰਪਾਦਸਨ੍ਤਾਪਰੂਪਃ ਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਗਜ੍ਵਰੋ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਲਕ੍ਸਣਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੫੨||
Adhikarana 13 (53-56) · Śloka 56
ਵਾਤਾਤ੍ਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ਕਫਾਦ੍ਰਕ੍ਤਾਤ੍ ਕਾਸਵੇਗਾਤ੍ ਸਪੀਨਸਾਤ੍| ਸ੍ਵਰਭੇਦੋ ਭਵੇਦ੍ਵਾਤਾਦ੍ਰੂਕ੍ਸਃ ਕ੍ਸਾਮਸ਼੍ਚਲਃ ਸ੍ਵਰਃ||੫੩|| ਤਾਲੁਕਣ੍ਠਪਰਿਪ੍ਲੋਸਃ ਪਿਤ੍ਤਾਦ੍ਵਕ੍ਤੁਮਸੂਯਤੇ| ਕਫਾਦ੍ਭੇਦੋ ਵਿਬਦ੍ਧਸ਼੍ਚ ਸ੍ਵਰਃ ਖੁਰਖੁਰਾਯਤੇ ||੫੪|| ਸਨ੍ਨੋ ਰਕ੍ਤਵਿਬਦ੍ਧਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਵਰਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਤ੍ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ| ਕਾਸਾਤਿਵੇਗਾਤ੍ ਕਸਣਃ ਪੀਨਸਾਤ੍ਕਫਵਾਤਿਕਃ||੫੫|| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲਂ ਤ੍ਵਨਿਯਤਂ ਸਙ੍ਕੋਚਾਯਾਮਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਸ਼ਿਰਃਸ਼ੂਲਂ ਸਸਨ੍ਤਾਪਂ ਯਕ੍ਸ੍ਮਿਣਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸਗੌਰਵਮ੍||੫੬||
वातात्पित्तात्कफाद्रक्तात् कासवेगात् सपीनसात्| स्वरभेदो भवेद्वाताद्रूक्षः क्षामश्चलः स्वरः||५३|| तालुकण्ठपरिप्लोषः पित्ताद्वक्तुमसूयते| कफाद्भेदो विबद्धश्च स्वरः खुरखुरायते ||५४|| सन्नो रक्तविबद्धत्वात् स्वरः कृच्छ्रात् प्रवर्तते| कासातिवेगात् कषणः पीनसात्कफवातिकः||५५|| पार्श्वशूलं त्वनियतं सङ्कोचायामलक्षणम्| शिरःशूलं ससन्तापं यक्ष्मिणः स्यात्सगौरवम्||५६||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਵਰਭੇਦਂ ਵਿਭਜਤੇ- ਵਾਤਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਕ੍ਤੁਮਸੂਯਤ ਇਤਿ ਵਕ੍ਤੁਂ ਨੇਚ੍ਛਤਿ| ਖੁਰਖੁਰਾਯਤ ਇਤਿ ਖੁਰਖੁਰਾਸ਼ਬ੍ਦਂ ਕਰੋਤਿ| ਸਨ੍ਨਃ ਅਵਸਨ੍ਨਃ| ਕਸਣ ਇਤਿ ਕਣ੍ਠਂ ਕਸਤਿ, ਹਿਨਸ੍ਤੀਤਿ ਯਾਵਤ੍| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲਂ ਤ੍ਵਨਿਯਤਮਿਤਿ ਨ ਸਙ੍ਕੋਚਰੂਪੇਣ ਨਿਯਤਂ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਕਦਾਚਿਦਾਯਾਮਰੂਪਂ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਸਙ੍ਕੋਚਰੂਪਂ, ਨ ਸਰ੍ਵਦਾਭਾਵਿ| ਸ਼ਿਰਃਸ਼ੂਲਤ੍ਵੇਨ ਵਾਯੁਃ, ਸਸਨ੍ਤਾਪਤ੍ਵੇਨ ਪਿਤ੍ਤਂ, ਸਗੌਰਵਤ੍ਵੇਨ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ, ਏਵਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਨ੍ਯਤ੍ਵਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍||੫੩-੫੬||
Adhikarana 14 (57) · Śloka 57
ਅਭਿਸਨ੍ਨੇ ਸ਼ਰੀਰੇ ਤੁ ਯਕ੍ਸ੍ਮਿਣੋ ਵਿਸਮਾਸ਼ਨਾਤ੍| ਕਣ੍ਠਾਤ੍ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਰਕ੍ਤਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਚੋਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਸਞ੍ਚਿਤਃ||੫੭||
अभिसन्ने शरीरे तु यक्ष्मिणो विषमाशनात्| कण्ठात्प्रवर्तते रक्तं श्लेष्मा चोत्क्लिष्टसञ्चितः||५७||
🔊 Audio coming soon
ਸਰਕ੍ਤਂ ਕਫਮਸ੍ਯਤੀਤਿ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਤਲ੍ਲਕ੍ਸਣਂ ਵਿਵਣੋਤਿ- ਅਭਿਸਨ੍ਨ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਭਿਤਃ ਸਨ੍ਨੋਭਿਸਨ੍ਨਃ| ‘ਅਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦੇ’ ਇਤਿ ਪਾਠਪਕ੍ਸੇਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਗਹੀਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ਕਿਨ੍ਤ੍ਵਭਿਪੂਰ੍ਵਸ੍ਯਨ੍ਦਤੇਃ ਕਥਂ ਰੂਪਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਭਵਤੀਤਿ ਚਿਨ੍ਤਨੀਯਮ੍| ਸਞ੍ਚਿਤੋਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਮਿਤਿ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯੇ ਪੂਰ੍ਵਨਿਪਾਤਨਿਯਮਾਦੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਸਞ੍ਚਿਤ ਇਤਿ ਕਤਮ੍||੫੭||
Adhikarana 15 (58-59) · Śloka 59
ਰਕ੍ਤਂ ਵਿਬਦ੍ਧਮਾਰ੍ਗਤ੍ਵਾਨ੍ਮਾਂਸਾਦੀਨ੍ਨਾਨੁਪਦ੍ਯਤੇ | ਆਮਾਸ਼ਯਸ੍ਥਮੁਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਂ ਬਹੁਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਣ੍ਠਮੇਤਿ ਚ||੫੮|| ਵਾਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਬਦ੍ਧਤ੍ਵਾਦੁਰਸਃ ਸ਼੍ਵਾਸਮਚ੍ਛਤਿ| ਦੋਸੈਰੁਪਹਤੇ ਚਾਗ੍ਨੌ ਸਪਿਚ੍ਛਮਤਿਸਾਰ੍ਯਤੇ||੫੯||
रक्तं विबद्धमार्गत्वान्मांसादीन्नानुपद्यते | आमाशयस्थमुत्क्लिष्टं बहुत्वात् कण्ठमेति च||५८|| वातश्लेष्मविबद्धत्वादुरसः श्वासमृच्छति| दोषैरुपहते चाग्नौ सपिच्छमतिसार्यते||५९||
🔊 Audio coming soon
ਕੇਵਲਰੁਧਿਰਚ੍ਛਰ੍ਦਨੇਨ ਯੁਕ੍ਤਂ ਵਿਵਣੋਤਿ- ਰਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਬਦ੍ਧਮਾਰ੍ਗਤ੍ਵਾਦਿਤਿ ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਮਾਂਸਾਦ੍ਯਭਿਗਮੇ ਯੋ ਮਾਰ੍ਗਸ੍ਤਨ੍ਨਿਰੋਧਾਨ੍ਮਾਂਸਾਦਭਿਗਚ੍ਛਦ੍ਰਕ੍ਤਂ ਮਾਂਸਾਸ਼ਯੇ ਏਵ ਕਤਾਧਿਸ੍ਠਾਨਂ ਪ੍ਰਸ੍ਰਵਣਜਲਮਿਵ ਵਿਬਦ੍ਧਮਾਰ੍ਗਤ੍ਵਾਦ੍ਬਹੁ ਭਵਤਿ, ਬਹੁਤ੍ਵੇਨੋਤ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਂ ਦ੍ਵਾਰਾਨ੍ਤਰਾਗਮਨਾਤ੍ ਕਣ੍ਠਮੇਤਿ| ਏਵਂ ਰਕ੍ਤਸ੍ਯ ਪੋਸਕਰਸੇਨਾਸਮ੍ਬਨ੍ਧਾਤ੍ ਕ੍ਸੀਯਮਾਣਸ੍ਯਾਮਾਸ਼ਯੇ ਏਵ ਬਹੁਤ੍ਵਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਤੇਨ ਰਕ੍ਤਾਦੀਨਾਂ ਚ ਸਙ੍ਕ੍ਸਯਾਦਿਤ੍ਯਨੇਨ ਰਕ੍ਤਕ੍ਸਯੋ ਯ ਉਕ੍ਤਃ ਸ ਉਪਪਨ੍ਨ ਏਵ||੫੮-੫੯||
Adhikarana 16 (60-61) · Śloka 61
ਪਥਗ੍ਦੋਸੈਃ ਸਮਸ੍ਤੈਰ੍ਵਾ ਜਿਹ੍ਵਾਹਦਯਸਂਸ਼੍ਰਿਤੈਃ| ਜਾਯਤੇਰੁਚਿਰਾਹਾਰੇ ਦ੍ਵਿਸ੍ਟੈਰਰ੍ਥੈਸ਼੍ਚ ਮਾਨਸੈਃ||੬੦|| ਕਸਾਯਤਿਕ੍ਤਮਧੁਰੈਰ੍ਵਿਦ੍ਯਾਨ੍ਮੁਖਰਸੈਃ ਕ੍ਰਮਾਤ੍| ਵਾਤਾਦ੍ਯੈਰਰੁਚਿਂ ਜਾਤਾਂ ਮਾਨਸੀਂ ਦੋਸਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍||੬੧||
पृथग्दोषैः समस्तैर्वा जिह्वाहृदयसंश्रितैः| जायतेऽरुचिराहारे द्विष्टैरर्थैश्च मानसैः||६०|| कषायतिक्तमधुरैर्विद्यान्मुखरसैः क्रमात्| वाताद्यैररुचिं जातां मानसीं दोषदर्शनात्||६१||
🔊 Audio coming soon
ਰੋਗਾਧਿਕਾਰੇ “ਪਞ੍ਚ ਭਕ੍ਤਸ੍ਯਾਨਸ਼ਨਸ੍ਥਾਨਾਨੀਤਿ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਦ੍ਵੇਸਾਯਾਸਾਃ” (ਸੂ.ਅ.੧੯) ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਯਦ੍ਯਪਿ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਾਰੁਚਿਰ੍ਨੋਕ੍ਤਾ, ਤਥਾਪਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਰ੍ਥਂ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਜਗੁਲ੍ਮਵਤ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਾਰੁਚਿਰੁਚ੍ਯਤੇ| ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ- “ਚਤੁਰੋਰੋਚਕਾਨ੍ ਹਨ੍ਯੁਰ੍ਵਾਤਾਦ੍ਯੇਕਜਸਰ੍ਵਜਾਨ੍” ਇਤਿ| ਇਯਂ ਚ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਾਰੁਚਿਃ ਪ੍ਰਕਤਿਸਮਵਾਯਾਰਬ੍ਧਾ, ਤੇਨ ਰੋਗਾਧਿਕਾਰੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਦੋਸਜਾਰੁਚਿਗ੍ਰਹਣੇਨੈਵ ਗਹੀਤਾ| ਪ੍ਰਕਤਿਸਮਸਮਵਾਯਾਰਬ੍ਧਤ੍ਵੇਨੈਵ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਾਰੁਚੇਃ ਪਥਗ੍ਲਕ੍ਸਣਂ ਨੋਕ੍ਤਮ੍; ਅਤੋ ਵਾਤਾਦਿਲਕ੍ਸਣਮੇਲਕਮੇਵ ਤਸ੍ਯਾ ਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਕਸਾਯਮੁਖਰਸਤਾ ਵਾਤਜਾਯਾਂ, ਤਿਕ੍ਤਮੁਖਰਸਤਾ ਪਿਤ੍ਤਜਾਯਾਂ, ਮਧੁਰਮੁਖਰਸਤਾ ਕਫਜਾਯਾਂ, ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਾਯਾਂ ਤੁ ਤ੍ਰਿਦੋਸਮੁਖਰਸਤੋਨ੍ਨੇਯਾ| ਦੋਸਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦਿਤਿ ਦ੍ਵਿਸ੍ਟਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍||੬੦-੬੧||
Adhikarana 17 (62) · Śloka 62
ਅਰੋਚਕਾਤ੍ ਕਾਸਵੇਗਾਦ੍ਦੋਸੋਤ੍ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਦ੍ਭਯਾਦਪਿ| ਛਰ੍ਦਿਰ੍ਯਾ ਸਾ ਵਿਕਾਰਾਣਾਮਨ੍ਯੇਸਾਮਪ੍ਯੁਪਦ੍ਰਵਃ||੬੨||
अरोचकात् कासवेगाद्दोषोत्क्लेशाद्भयादपि| छर्दिर्या सा विकाराणामन्येषामप्युपद्रवः||६२||
🔊 Audio coming soon
ਛਰ੍ਦਿਂ ਵਿਭਜਤੇ- ਅਰੋਚਕਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਕਾਰਾਣਾਮਨ੍ਯੇਸਾਮਪ੍ਯੁਪਦ੍ਰਵ ਇਤਿ ਏਵਮ੍ਭੂਤਾ ਛਰ੍ਦਿਰ੍ਨ ਯਕ੍ਸ੍ਮਮਾਤ੍ਰਨਿਯਤਾ,ਕਿਨ੍ਤ੍ਵਨ੍ਯੇਸਾਮਪਿ ਵਿਕਾਰਾਣਾਮੇਵਮ੍ਭੂਤਾ ਛਰ੍ਦਿਰੁਪਦ੍ਰਵਰੂਪਾ ਭਵਤਿ; ਕਿਂਵਾ ਏਵਮ੍ਭੂਤਾ ਯਾ ਛਰ੍ਦਿਃ ਸਾ ਯਕ੍ਸ੍ਮਿਣ ਉਪਦ੍ਰਵੋ ਭਵਤਿ, ਤਥਾਰੋਚਕਾਦਿਭ੍ਯ ਉਤ੍ਥਿਤਾ ਚ੍ਛਰ੍ਦਿਰਨ੍ਯੇਸਾਮਪਿ ਹਿਕ੍ਕਾਦੀਨਾਮੁਪਦ੍ਰਵੋ ਭਵਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੬੨||
Adhikarana 18 (63-64) · Śloka 64
ਸਰ੍ਵਸ੍ਤ੍ਰਿਦੋਸਜੋ ਯਕ੍ਸ੍ਮਾ ਦੋਸਾਣਾਂ ਤੁ ਬਲਾਬਲਮ੍| ਪਰੀਕ੍ਸ੍ਯਾਵਸ੍ਥਿਕਂ ਵੈਦ੍ਯਃ ਸ਼ੋਸਿਣਂ ਸਮੁਪਾਚਰੇਤ੍||੬੩|| ਪ੍ਰਤਿਸ਼੍ਯਾਯੇ ਸ਼ਿਰਃਸ਼ੂਲੇ ਕਾਸੇ ਸ਼੍ਵਾਸੇ ਸ੍ਵਰਕ੍ਸਯੇ| ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲੇ ਚ ਵਿਵਿਧਾਃ ਕ੍ਰਿਯਾਃ ਸਾਧਾਰਣੀਃ ਸ਼ਣੁ||੬੪||
सर्वस्त्रिदोषजो यक्ष्मा दोषाणां तु बलाबलम्| परीक्ष्यावस्थिकं वैद्यः शोषिणं समुपाचरेत्||६३|| प्रतिश्याये शिरःशूले कासे श्वासे स्वरक्षये| पार्श्वशूले च विविधाः क्रियाः साधारणीः शृणु||६४||
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਸਰ੍ਵੇਸਾਂ ਯਕ੍ਸ੍ਮਣਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਰੂਪਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਤ੍ਵਂ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦ੍ਯ, ਦੋਸਬਲਾਬਲਭੇਦੇਨ ਚ ਭੇਦਂ ਸੂਚਯਿਤ੍ਵਾ, ਸਾਮਾਨ੍ਯਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸਾਂ ਚ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਸੂਚਯਨ੍ਨਾਹ- ਸਰ੍ਵ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਵਿਧਾ ਇਤਿ ਭਿਨ੍ਨਾਃ, ਸਾਧਾਰਣੀਰਿਤ੍ਯਨੇਨਾਭਿਨ੍ਨਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਣ੍ਵਿਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਤਤ੍ਰ ਵਿਵਿਧਾਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਪੀਨਸਾਦਿਵਿਹਿਤਾ ਜ੍ਞੇਯਾਃ, ਸਾਧਾਰਣੀਸ੍ਤੁ ਸਡਙ੍ਗਾਜਰਸਾਦਿਰੂਪਾਃ ਸਾਧਾਰਣਵਿਹਿਤਾ ਜ੍ਞੇਯਾਃ||੬੩-੬੪||
Adhikarana 19 (65-70) · Śloka 70
ਪੀਨਸੇ ਸ੍ਵੇਦਮਭ੍ਯਙ੍ਗਂ ਧੂਮਮਾਲੇਪਨਾਨਿ ਚ| ਪਰਿਸੇਕਾਵਗਾਹਾਂਸ਼੍ਚ ਯਾਵਕਂ ਵਾਟ੍ਯਮੇਵ ਚ||੬੫|| ਲਵਣਾਮ੍ਲਕਟੂਸ੍ਣਾਂਸ਼੍ਚ ਰਸਾਨ੍ ਸ੍ਨੇਹੋਪਬਂਹਿਤਾਨ੍| ਲਾਵਤਿਤ੍ਤਿਰਿਦਕ੍ਸਾਣਾਂ ਵਰ੍ਤਕਾਨਾਂ ਚ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍||੬੬|| ਸਪਿਪ੍ਪਲੀਕਂ ਸਯਵਂ ਸਕੁਲਤ੍ਥਂ ਸਨਾਗਰਮ੍| ਦਾਡਿਮਾਮਲਕੋਪੇਤਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਾਜਂ ਰਸਂ ਪਿਬੇਤ੍||੬੭|| ਤੇਨ ਸਡ੍ਵਿਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਵਿਕਾਰਾਃ ਪੀਨਸਾਦਯਃ| ਮੂਲਕਾਨਾਂ ਕੁਲਤ੍ਥਾਨਾਂ ਯੂਸੈਰ੍ਵਾ ਸੂਪਕਲ੍ਪਿਤੈਃ ||੬੮|| ਯਵਗੋਧੂਮਸ਼ਾਲ੍ਯਨ੍ਨੈਰ੍ਯਥਾਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਪਿਬੇਤ੍ਪ੍ਰਸਾਦਂ ਵਾਰੁਣ੍ਯਾ ਜਲਂ ਵਾ ਪਾਞ੍ਚਮੂਲਿਕਮ੍||੬੯|| ਧਾਨ੍ਯਨਾਗਰਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ ਤਾਮਲਕ੍ਯਾਥਵਾ ਸ਼ਤਮ੍| ਪਰ੍ਣਿਨੀਭਿਸ਼੍ਚਤਸਭਿਸ੍ਤੇਨ ਚਾਨ੍ਨਾਨਿ ਕਲ੍ਪਯੇਤ੍||੭੦||
पीनसे स्वेदमभ्यङ्गं धूममालेपनानि च| परिषेकावगाहांश्च यावकं वाट्यमेव च||६५|| लवणाम्लकटूष्णांश्च रसान् स्नेहोपबृंहितान्| लावतित्तिरिदक्षाणां वर्तकानां च कल्पयेत्||६६|| सपिप्पलीकं सयवं सकुलत्थं सनागरम्| दाडिमामलकोपेतं स्निग्धमाजं रसं पिबेत्||६७|| तेन षड्विनिवर्तन्ते विकाराः पीनसादयः| मूलकानां कुलत्थानां यूषैर्वा सूपकल्पितैः ||६८|| यवगोधूमशाल्यन्नैर्यथासात्म्यमुपाचरेत्| पिबेत्प्रसादं वारुण्या जलं वा पाञ्चमूलिकम्||६९|| धान्यनागरसिद्धं वा तामलक्याऽथवा शृतम्| पर्णिनीभिश्चतसृभिस्तेन चान्नानि कल्पयेत्||७०||
🔊 Audio coming soon
ਸਪਿਪ੍ਪਲੀਕਮਿਤ੍ਯਾਦਿਕੇ ਰਸੇ ਯਵਾਗੂਸਾਧਨਵਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਦਿਮਾਨਂ ਜ੍ਞੇਯਂ; ਮਾਂਸਮਾਨਂ ਤੁ ਪਲਾਨਿ ਦ੍ਵਾਦਸ਼| ਸੂਪਸਂਸ੍ਕਤੈਰਿਤਿ ਸੁਸ੍ਠੂਪਸਂਸ੍ਕਤੈਃ| ਤੇਨੇਤਿ ਪਞ੍ਚਮੂਲ੍ਯਾਦਿਸਂਸ੍ਕਤਜਲੇਨ||੬੫-੭੦||
Adhikarana 20 (71-76) · Śloka 76
ਕਸ਼ਰੋਤ੍ਕਾਰਿਕਾਮਾਸਕੁਲਤ੍ਥਯਵਪਾਯਸੈਃ| ਸਙ੍ਕਰਸ੍ਵੇਦਵਿਧਿਨਾ ਕਣ੍ਠਂ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਮੁਰਃ ਸ਼ਿਰਃ||੭੧|| ਸ੍ਵੇਦਯੇਤ੍ ਪਤ੍ਰਭਙ੍ਗੇਣ ਸ਼ਿਰਸ਼੍ਚ ਪਰਿਸੇਚਯੇਤ੍| ਬਲਾਗੁਡੂਚੀਮਧੁਕਸ਼ਤੈਰ੍ਵਾ ਵਾਰਿਭਿਃ ਸੁਖੈਃ||੭੨|| ਬਸ੍ਤਮਤ੍ਸ੍ਯਸ਼ਿਰੋਭਿਰ੍ਵਾ ਨਾਡੀਸ੍ਵੇਦਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਕਣ੍ਠੇ ਸ਼ਿਰਸਿ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਚ ਪਯੋਭਿਰ੍ਵਾ ਸਵਾਤਿਕੈਃ||੭੩|| ਔਦਕਾਨੂਪਮਾਂਸਾਨਿ ਸਲਿਲਂ ਪਾਞ੍ਚਮੂਲਿਕਮ੍| ਸਸ੍ਨੇਹਮਾਰਨਾਲਂ ਵਾ ਨਾਡੀਸ੍ਵੇਦੇ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍||੭੪|| ਜੀਵਨ੍ਤ੍ਯਾਃ ਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾਯਾ ਬਲਾਯਾ ਮਧੁਕਸ੍ਯ ਚ| ਵਚਾਯਾ ਵੇਸ਼ਵਾਰਸ੍ਯ ਵਿਦਾਰ੍ਯਾ ਮੂਲਕਸ੍ਯ ਚ||੭੫|| ਔਦਕਾਨੂਪਮਾਂਸਾਨਾਮੁਪਨਾਹਾਃ ਸੁਸਂਸ੍ਕਤਾਃ| ਸ਼ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਸਚਤੁਃਸ੍ਨੇਹਾਃ ਸ਼ਿਰਃਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਂਸਸ਼ੂਲਿਨਾਮ੍||੭੬||
कृशरोत्कारिकामाषकुलत्थयवपायसैः| सङ्करस्वेदविधिना कण्ठं पार्श्वमुरः शिरः||७१|| स्वेदयेत् पत्रभङ्गेण शिरश्च परिषेचयेत्| बलागुडूचीमधुकशृतैर्वा वारिभिः सुखैः||७२|| बस्तमत्स्यशिरोभिर्वा नाडीस्वेदं प्रयोजयेत्| कण्ठे शिरसि पार्श्वे च पयोभिर्वा सवातिकैः||७३|| औदकानूपमांसानि सलिलं पाञ्चमूलिकम्| सस्नेहमारनालं वा नाडीस्वेदे प्रयोजयेत्||७४|| जीवन्त्याः शतपुष्पाया बलाया मधुकस्य च| वचाया वेशवारस्य विदार्या मूलकस्य च||७५|| औदकानूपमांसानामुपनाहाः सुसंस्कृताः| शस्यन्ते सचतुःस्नेहाः शिरःपार्श्वांसशूलिनाम्||७६||
🔊 Audio coming soon
ਤਿਲਤਣ੍ਡੁਲਮਾਸੈਸ੍ਤੁ ਕਸ਼ਰਾ ਜ੍ਞੇਯਾ| ਪਤ੍ਰਭਙ੍ਗੇਨੇਤਿ ਪਤ੍ਰਭਙ੍ਗਕ੍ਵਾਥੇਨ; ਪਤ੍ਰਭਙ੍ਗਾਸ਼੍ਚ ਵਾਤਹਰਪਲ੍ਲਵਾਃ| ਸਵਾਤਿਕੈਰਿਤਿ ਵਾਤਿਕੋਤ੍ਤਰਵਾਤਿਕੈਃ; ਤਨ੍ਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ਤੁ ਵਾਤਿਕਾਨ੍ਯੁਤ੍ਤਰਵਾਤਿਕਾਨਿ ਚ ਗਣੇਨ ਪਠਿਤਾਨਿ; ਯਥਾ- “ਬਿਲ੍ਵੋਗ੍ਨਿਮਨ੍ਥਃ ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਂ ਸ਼੍ਰੇਯਸੀ ਪਾਟਲਾ ਬਲਾ| ਸ਼ਾਲਪਰ੍ਣੀ ਪਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣੀ ਬਹਤੀ ਕਣ੍ਟਕਾਰਿਕਾ|| ਵਰ੍ਧਮਾਨੋ ਮੂਲਕਂ ਚ ਵਾਤਿਕਾਨ੍ਯਵਤਾਰਯੇਤ੍| ਕਰਮਰ੍ਦਂ ਸਬਦਰਂ ਕੁਲਤ੍ਥਾਃ ਸ਼ੁਸ੍ਕਮੂਲਕਮ੍|| ਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾ ਵੇਣੁਪਰ੍ਣੀ ਚ ਸਾਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾ ਸ਼ਤਾਵਰੀ| ਸ੍ਯਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾਂ ਗੁਡੂਚੀ ਚ ਮਧੁਕਂ ਸ਼ਿਗ੍ਰੁਰੇਵ ਚ|| ਯਵਾਨ੍ਯਾਰਗ੍ਵਧਸ਼੍ਚੈਵ ਯਚ੍ਚਾਨ੍ਯਤ੍ਕਿਞ੍ਚਿਦੀਦਸ਼ਮ੍| ਸਰ੍ਵਮੇਤਦ੍ਵਿਜਾਨੀਯਾਦ੍ਭਿਸਗੁਤ੍ਤਰਵਾਤਿਕਮ੍” ਇਤਿ| ਨਾਡੀਸ੍ਵੇਦਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਦਿਤਿ ਨਾਡੀਸ੍ਵੇਦਂ ਯਥਾਯੋਗ੍ਯਤਯਾ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਜੀਵਨ੍ਤ੍ਯਾਦੀਨਾਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮੁਪਨਾਹਾ ਜ੍ਞੇਯਾਃ| ਵੇਸਵਾਰੋ ਯਥਾ- “ਨਿਰਸ੍ਥਿ ਪਿਸ਼ਿਤਂ ਪਿਸ੍ਟਂ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਂ ਗੁਡਘਤਾਨ੍ਵਿਤਮ੍| ਕਸ੍ਣਾਮਰੀਚਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਵੇਸਵਾਰ ਇਤਿ ਸ੍ਮਤਃ” ਇਤਿ||੭੧-੭੬||
Adhikarana 21 (77-81) · Śloka 81
ਸ਼ਤਪੁਸ੍ਪਾ ਸਮਧੁਕਂ ਕੁਸ੍ਠਂ ਤਗਰਚਨ੍ਦਨੇ| ਆਲੇਪਨਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸਘਤਂ ਸ਼ਿਰਃਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਂਸਸ਼ੂਲਨੁਤ੍||੭੭|| ਬਲਾ ਰਾਸ੍ਨਾ ਤਿਲਾਃ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਧੁਕਂ ਨੀਲਮੁਤ੍ਪਲਮ੍| ਪਲਙ੍ਕਸਾ ਦੇਵਦਾਰੁ ਚਨ੍ਦਨਂ ਕੇਸ਼ਰਂ ਘਤਮ੍||੭੮|| ਵੀਰਾ ਬਲਾ ਵਿਦਾਰੀ ਚ ਕਸ੍ਣਗਨ੍ਧਾ ਪੁਨਰ੍ਨਵਾ| ਸ਼ਤਾਵਰੀ ਪਯਸ੍ਯਾ ਚ ਕਤ੍ਤਣਂ ਮਧੁਕਂ ਘਤਮ੍||੭੯|| ਚਤ੍ਵਾਰ ਏਤੇ ਸ਼੍ਲੋਕਾਰ੍ਧੈਃ ਪ੍ਰਦੇਹਾਃ ਪਰਿਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ| ਸ਼ਸ੍ਤਾਃ ਸਂਸਸ੍ਟਦੋਸਾਣਾਂ ਸ਼ਿਰਃਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਂਸਸ਼ੂਲਿਨਾਮ੍||੮੦|| ਨਾਵਨਂ ਧੂਮਪਾਨਾਨਿ ਸ੍ਨੇਹਾਸ਼੍ਚੌਤ੍ਤਰਭਕ੍ਤਿਕਾਃ| ਤੈਲਾਨ੍ਯਭ੍ਯਙ੍ਗਯੋਗੀਨਿ ਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮ ਤਥਾ ਪਰਮ੍||੮੧||
शतपुष्पा समधुकं कुष्ठं तगरचन्दने| आलेपनं स्यात् सघृतं शिरःपार्श्वांसशूलनुत्||७७|| बला रास्ना तिलाः सर्पिर्मधुकं नीलमुत्पलम्| पलङ्कषा देवदारु चन्दनं केशरं घृतम्||७८|| वीरा बला विदारी च कृष्णगन्धा पुनर्नवा| शतावरी पयस्या च कत्तृणं मधुकं घृतम्||७९|| चत्वार एते श्लोकार्धैः प्रदेहाः परिकीर्तिताः| शस्ताः संसृष्टदोषाणां शिरःपार्श्वांसशूलिनाम्||८०|| नावनं धूमपानानि स्नेहाश्चौत्तरभक्तिकाः| तैलान्यभ्यङ्गयोगीनि बस्तिकर्म तथा परम्||८१||
🔊 Audio coming soon
ਪਲਙ੍ਕਸਾ ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਃ| ਪਯਸ੍ਯਾ ਕ੍ਸੀਰਕਾਕੋਲੀ| ਸ਼ਿਰਃਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਂਸਸ਼ੂਲਿਨਾਂ ਸ਼ਸ੍ਤਾ ਇਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍||੭੭-੮੧||
Adhikarana 22 (82-86) · Śloka 86
ਸ਼ਙ੍ਗਾਲਾਬੁਜਲੌਕੋਭਿਃ ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟਂ ਵ੍ਯਧਨੇਨ ਵਾ| ਸ਼ਿਰਃਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਂਸਸ਼ੂਲੇਸੁ ਰੁਧਿਰਂ ਤਸ੍ਯ ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍||੮੨|| ਪ੍ਰਦੇਹਃ ਸਘਤਸ਼੍ਚੇਸ੍ਟਃ ਪਦ੍ਮਕੋਸ਼ੀਰਚਨ੍ਦਨੈਃ| ਦੂਰ੍ਵਾਮਧੁਕਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਕੇਸ਼ਰੈਰ੍ਵਾ ਘਤਾਪ੍ਲੁਤੈਃ||੮੩|| ਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕਨਿਰ੍ਗੁਣ੍ਡੀਪਦ੍ਮਕੇਸ਼ਰਮੁਤ੍ਪਲਮ੍ | ਕਸ਼ੇਰੁਕਾਃ ਪਯਸ੍ਯਾ ਚ ਸਸਰ੍ਪਿਸ੍ਕਂ ਪ੍ਰਲੇਪਨਮ੍||੮੪|| ਚਨ੍ਦਨਾਦ੍ਯੇਨ ਤੈਲੇਨ ਸ਼ਤਧੌਤੇਨ ਸਰ੍ਪਿਸਾ| ਅਭ੍ਯਙ੍ਗਃ, ਪਯਸਾ ਸੇਕਃ ਸ਼ਸ੍ਤਸ਼੍ਚ ਮਧੁਕਾਮ੍ਬੁਨਾ||੮੫|| ਮਾਹੇਨ੍ਦ੍ਰੇਣ ਸੁਸ਼ੀਤੇਨ ਚਨ੍ਦਨਾਦਿਸ਼ਤੇਨ ਵਾ| ਪਰਿਸੇਕਃ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯ ਇਤਿ ਸਂਸ਼ਮਨੀ ਕ੍ਰਿਯਾ||੮੬||
शृङ्गालाबुजलौकोभिः प्रदुष्टं व्यधनेन वा| शिरःपार्श्वांसशूलेषु रुधिरं तस्य निर्हरेत्||८२|| प्रदेहः सघृतश्चेष्टः पद्मकोशीरचन्दनैः| दूर्वामधुकमञ्जिष्ठाकेशरैर्वा घृताप्लुतैः||८३|| प्रपौण्डरीकनिर्गुण्डीपद्मकेशरमुत्पलम् | कशेरुकाः पयस्या च ससर्पिष्कं प्रलेपनम्||८४|| चन्दनाद्येन तैलेन शतधौतेन सर्पिषा| अभ्यङ्गः, पयसा सेकः शस्तश्च मधुकाम्बुना||८५|| माहेन्द्रेण सुशीतेन चन्दनादिशृतेन वा| परिषेकः प्रयोक्तव्य इति संशमनी क्रिया||८६||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਙ੍ਗਾਲਾਬੁਜਲੌਕੋਭਿਰਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਪਿਤ੍ਤਦੁਸ੍ਟੇ ਜਲੌਕਾ, ਕਫਦੁਸ੍ਟੇ ਰਕ੍ਤੇਲਾਬੁ ਜ੍ਞੇਯਂ; ਯਦੁਕ੍ਤਂ- “ਪਿਤ੍ਤਾਨ੍ਵਿਤਂ ਜਲੌਕੋਭਿਰਲਾਬ੍ਵਾ ਤੁ ਕਫਾਨ੍ਵਿਤਮ੍| ਸ਼ੋਣਿਤਂ ਵਾਤਦੁਸ੍ਟਂ ਤੁ ਵਿਸਾਣੇਨਾਸ਼ੁ ਨਿਰ੍ਹਰੇਤ੍” ਇਤਿ| ਵ੍ਯਧਨਂ ਤੁ ਸਿਰਾਵ੍ਯਧਰੂਪਮ੍||੮੨-੮੬||
Adhikarana 23 (87-88) · Śloka 88
ਦੋਸਾਧਿਕਾਨਾਂ ਵਮਨਂ ਸ਼ਸ੍ਯਤੇ ਸਵਿਰੇਚਨਮ੍| ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੋਪਪਨ੍ਨਾਨਾਂ ਸਸ੍ਨੇਹਂ ਯਨ੍ਨ ਕਰ੍ਸ਼ਨਮ੍||੮੭|| ਸ਼ੋਸੀ ਮੁਞ੍ਚਤਿ ਗਾਤ੍ਰਾਣਿ ਪੁਰੀਸਸ੍ਰਂਸਨਾਦਪਿ| ਅਬਲਾਪੇਕ੍ਸਿਣੀਂ ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਕਿਂ ਪੁਨਰ੍ਯੋ ਵਿਰਿਚ੍ਯਤੇ||੮੮||
दोषाधिकानां वमनं शस्यते सविरेचनम्| स्नेहस्वेदोपपन्नानां सस्नेहं यन्न कर्शनम्||८७|| शोषी मुञ्चति गात्राणि पुरीषस्रंसनादपि| अबलापेक्षिणीं मात्रां किं पुनर्यो विरिच्यते||८८||
🔊 Audio coming soon
ਯਨ੍ਨ ਕਰ੍ਸ਼ਨਮਿਤ੍ਯਨੇਨ ਮਦੁਵਮਨਵਿਰੇਚਨਂ ਯਨ੍ਨ ਕਰ੍ਸ਼ਨਾਯੇਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ||੮੭-੮੮||
Adhikarana 24 (89-102) · Śloka 102
ਯੋਗਾਨ੍ ਸਂਸ਼ੁਦ੍ਧਕੋਸ੍ਠਾਨਾਂ ਕਾਸੇ ਸ਼੍ਵਾਸੇ ਸ੍ਵਰਕ੍ਸਯੇ| ਸ਼ਿਰਃਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਂਸਸ਼ੂਲੇਸੁ ਸਿਦ੍ਧਾਨੇਤਾਨ੍ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍||੮੯|| ਬਲਾਵਿਦਾਰਿਗਨ੍ਧਾਦ੍ਯੈਰ੍ਵਿਦਾਰ੍ਯਾ ਮਧੁਕੇਨ ਵਾ| ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਲਵਣਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਨਸ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸ੍ਵਰ੍ਯਮੁਤ੍ਤਮਮ੍||੯੦|| ਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕਂ ਮਧੁਕਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਬਹਤੀ ਬਲਾ| ਕ੍ਸੀਰਂ ਸਰ੍ਪਿਸ਼੍ਚ ਤਤ੍ਸਿਦ੍ਧਂ ਸ੍ਵਰ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨਾਵਨਂ ਪਰਮ੍||੯੧|| ਸ਼ਿਰਃਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਂਸਸ਼ੂਲਘ੍ਨਂ ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਨਿਬਰ੍ਹਣਮ੍| ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਮਾਨਂ ਬਹੁਸ਼ੋ ਘਤਂ ਚੌਤ੍ਤਰਭਕ੍ਤਿਕਮ੍||੯੨|| ਦਸ਼ਮੂਲੇਨ ਪਯਸਾ ਸਿਦ੍ਧਂ ਮਾਂਸਰਸੇਨ ਚ| ਬਲਾਗਰ੍ਭਂ ਘਤਂ ਸਦ੍ਯੋ ਰੋਗਾਨੇਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਬਾਧਤੇ||੯੩|| ਭਕ੍ਤਸ੍ਯੋਪਰਿ ਮਧ੍ਯੇ ਵਾ ਯਥਾਗ੍ਨ੍ਯਭ੍ਯਵਚਾਰਿਤਮ੍| ਰਾਸ੍ਨਾਘਤਂ ਵਾ ਸਕ੍ਸੀਰਂ ਸਕ੍ਸੀਰਂ ਵਾ ਬਲਾਘਤਮ੍||੯੪|| ਲੇਹਾਨ੍ ਕਾਸਾਪਹਾਨ੍ ਸ੍ਵਰ੍ਯਾਞ੍ ਸ਼੍ਵਾਸਹਿਕ੍ਕਾਨਿਬਰ੍ਹਣਾਨ੍| ਸ਼ਿਰਃਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਂਸਸ਼ੂਲਘ੍ਨਾਨ੍ ਸ੍ਨੇਹਾਂਸ਼੍ਚਾਤਃ ਪਰਂ ਸ਼ਣੁ||੯੫|| ਘਤਂ ਖਰ੍ਜੂਰਮਦ੍ਵੀਕਾਸ਼ਰ੍ਕਰਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਂਯੁਤਮ੍ | ਸਪਿਪ੍ਪਲੀਕਂ ਵੈਸ੍ਵਰ੍ਯਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਜ੍ਵਰਾਪਹਮ੍||੯੬|| ਦਸ਼ਮੂਲਸ਼ਤਾਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਾਤ੍ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਯਦੁਦਿਯਾਨ੍ਨਵਮ੍| ਸਪਿਪ੍ਪਲੀਕਂ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਤਤ੍ ਪਰਂ ਸ੍ਵਰਬੋਧਨਮ੍||੯੭|| ਸ਼ਿਰਃਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਂਸਸ਼ੂਲਘ੍ਨਂ ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਜ੍ਵਰਾਪਹਮ੍| ਪਞ੍ਚਭਿਃ ਪਞ੍ਚਮੂਲੈਰ੍ਵਾ ਸ਼ਤਾਦ੍ਯਦੁਦਿਯਾਦ੍ਘਤਮ੍||੯੮|| ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਪਞ੍ਚਮੂਲਾਨਾਂ ਰਸੇ ਕ੍ਸੀਰਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇ| ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਜਯਤ੍ਯੇਤਦ੍ਯਕ੍ਸ੍ਮਣਃ ਸਪ੍ਤਕਂ ਬਲਮ੍||੯੯|| ਖਰ੍ਜੂਰਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾ ਪਥ੍ਯਾ ਸ਼ਙ੍ਗੀ ਦੁਰਾਲਭਾ| ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਮੁਸ੍ਤਂ ਸ਼ਙ੍ਗਾਟਗੁਡਸ਼ਰ੍ਕਰਾਃ||੧੦੦|| ਵੀਰਾ ਸ਼ਟੀ ਪੁਸ੍ਕਰਾਖ੍ਯਂ ਸੁਰਸਃ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾ ਗੁਡਃ| ਨਾਗਰਂ ਚਿਤ੍ਰਕੋ ਲਾਜਾਃ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਮਲਕਂ ਗੁਡਃ||੧੦੧|| ਸ਼੍ਲੋਕਾਰ੍ਧੈਰ੍ਵਿਹਿਤਾਨੇਤਾਂਲ੍ਲਿਹ੍ਯਾਨ੍ਨਾ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਸਾ| ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਾਪਹਾਨ੍ਸ੍ਵਰ੍ਯਾਨ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲਾਪਹਾਂਸ੍ਤਥਾ||੧੦੨||
योगान् संशुद्धकोष्ठानां कासे श्वासे स्वरक्षये| शिरःपार्श्वांसशूलेषु सिद्धानेतान्प्रयोजयेत्||८९|| बलाविदारिगन्धाद्यैर्विदार्या मधुकेन वा| सिद्धं सलवणं सर्पिर्नस्यं स्यात्स्वर्यमुत्तमम्||९०|| प्रपौण्डरीकं मधुकं पिप्पली बृहती बला| क्षीरं सर्पिश्च तत्सिद्धं स्वर्यं स्यान्नावनं परम्||९१|| शिरःपार्श्वांसशूलघ्नं कासश्वासनिबर्हणम्| प्रयुज्यमानं बहुशो घृतं चौत्तरभक्तिकम्||९२|| दशमूलेन पयसा सिद्धं मांसरसेन च| बलागर्भं घृतं सद्यो रोगानेतान् प्रबाधते||९३|| भक्तस्योपरि मध्ये वा यथाग्न्यभ्यवचारितम्| रास्नाघृतं वा सक्षीरं सक्षीरं वा बलाघृतम्||९४|| लेहान् कासापहान् स्वर्याञ् श्वासहिक्कानिबर्हणान्| शिरःपार्श्वांसशूलघ्नान् स्नेहांश्चातः परं शृणु||९५|| घृतं खर्जूरमृद्वीकाशर्कराक्षौद्रसंयुतम् | सपिप्पलीकं वैस्वर्यकासश्वासज्वरापहम्||९६|| दशमूलशृतात् क्षीरात् सर्पिर्यदुदियान्नवम्| सपिप्पलीकं सक्षौद्रं तत् परं स्वरबोधनम्||९७|| शिरःपार्श्वांसशूलघ्नं कासश्वासज्वरापहम्| पञ्चभिः पञ्चमूलैर्वा शृताद्यदुदियाद्घृतम्||९८|| पञ्चानां पञ्चमूलानां रसे क्षीरचतुर्गुणे| सिद्धं सर्पिर्जयत्येतद्यक्ष्मणः सप्तकं बलम्||९९|| खर्जूरं पिप्पली द्राक्षा पथ्या शृङ्गी दुरालभा| त्रिफला पिप्पली मुस्तं शृङ्गाटगुडशर्कराः||१००|| वीरा शटी पुष्कराख्यं सुरसः शर्करा गुडः| नागरं चित्रको लाजाः पिप्पल्यामलकं गुडः||१०१|| श्लोकार्धैर्विहितानेतांल्लिह्यान्ना मधुसर्पिषा| कासश्वासापहान्स्वर्यान्पार्श्वशूलापहांस्तथा||१०२||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਪੌਣ੍ਡਰੀਕਮਿਤ੍ਯਾਦੌ ਕ੍ਸੀਰਂ ਦ੍ਰਵਮ੍| ਯੇ ਤੁ ‘ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਃ’ ਇਤ੍ਯੇਕਪਦੇਨ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਕ੍ਸੀਰੋਤ੍ਥਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਜਲੇਨੈਵ ਪਾਚਯਨ੍ਤਿ| ਘਤਂ ਚੌਤ੍ਤਰਭਕ੍ਤਿਕਮਿਤਿ ਉਕ੍ਤਮੇਵ ਘਤਂ ਭਕ੍ਤੋਤ੍ਤਰਂ ਸ਼ਿਰਃਸ਼ੂਲਾਦਿਹਰਂ ਭਵਤਿ| ਦਸ਼ਮੂਲੇਨੇਤਿ ਅਤ੍ਰਾਵਾਨ੍ਤਰਸਾਹਚਰ੍ਯਾਦ੍ਦਸ਼ਮੂਲਸ੍ਯ ਕ੍ਵਾਥੋ ਜ੍ਞੇਯਃ, ਬਲਾਯਾ ਏਵ ਕਲ੍ਕਃ; ਕਿਂਵਾ ‘ਦਸ਼ਮੂਲੇਨ ਪਯਸਾ’ ਇਤਿ ਪਾਠਃ; ਤੇਨ ਦਸ਼ਮੂਲਸਿਦ੍ਧੇਨ ਕ੍ਸੀਰੇਣੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਰਾਸ੍ਨਾਘਤਂ ਵਾ ਰਾਸ੍ਨਾਕ੍ਸੀਰਂ ਵਾ ਰੋਗਾਨੇਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਬਾਧਤ ਇਤਿ ਯੋਜਨਾ; ਤਥਾ ਬਲਾਘਤਂ ਬਲਾਕ੍ਸੀਰਂ ਚ ਪ੍ਰਬਾਧਤੇ ਇਤਿ ਯੋਜਨਾ| ਕਾਸੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਂ ਯਦ੍ ਰਾਸ੍ਨਾਘਤਂ, ਬਲਾਘਤਂ ਚ ਵਾਤਰਕ੍ਤੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਂ, ਤਤ੍ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਸਹੋਪਯੁਕ੍ਤਮੇਤਾਨ੍ ਰੋਗਾਨ੍ ਪ੍ਰਬਾਧਤ ਇਤ੍ਯਾਚਾਰ੍ਯੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤਿ| ਸਪਿਪ੍ਪਲੀਕਂ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਪਿਪ੍ਪਲੀਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯੋਃ ਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪ੍ਯਤ੍ਵਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਪਞ੍ਚਭਿਃ ਪਞ੍ਚਮੂਲੈਰ੍ਵਾ ਯਦ੍ਘਤਮੁਦਿਯਾਤ੍ਤਤ੍ ਸਪਿਪ੍ਪਲੀਕਂ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਸ੍ਵਰਬੋਧਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿਯੋਜਨਾ| ਪਞ੍ਚਾਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਯੋਗਾਨ੍ਤਰਮਾਹ| ਰਸੇ ਕ੍ਸੀਰਚਤੁਰ੍ਗੁਣ ਇਤਿ ਪਞ੍ਚਾਨਾਂ ਪਞ੍ਚਮੂਲੀਨਾਂ ਕ੍ਵਾਥਸ੍ਤ੍ਰਿਗੁਣਃ, ਘਤਸਮਂ ਚ ਕ੍ਸੀਰਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ ਜਤੂਕਰ੍ਣੇ- “ਦਸ਼ਮੂਲਸ਼ਤਕ੍ਸੀਰਾਜ੍ਜਾਤਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਨਵਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮਧੁਯੁਕ੍ਤਂ ਯਤ੍, ਪਞ੍ਚਪਞ੍ਚਮੂਲਕ੍ਵਥਿਤਾਦੁਤ੍ਥਿਤਂ ਚ ਯਤ੍ ਤ੍ਰਿਭਾਗਕ੍ਵਥਿਤਤੁਲ੍ਯਪਯਸ੍ਕੇ ਪਕ੍ਵਮ੍” ਇਤਿ| ਫਲਸ਼੍ਰੁਤੌ ‘ਯਕ੍ਸ੍ਮਣਃ ਸਪ੍ਤਕਂ ਬਲਮ੍’ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ‘ਸ੍ਵਰਭੇਦਂ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਯੇ ਸਪ੍ਤ ਗਦਾਃ ਪਠਿਤਾਸ੍ਤੇ ਜ੍ਞੇਯਾਃ; ਤੇਸੁ ਚ ਹਿਕ੍ਕਾ ਪਠਿਤਾ, ਸਾ ਚ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਲਕ੍ਸਣੇਸੁ ਯਦ੍ਯਪਿ ਨ ਪਠਿਤਾ, ਤਥਾਪ੍ਯੁਪਦ੍ਰਵਰੂਪਾ ਜ੍ਞੇਯਾ| ਪੁਸ੍ਕਰਾਖ੍ਯਂ ਪੁਸ੍ਕਰਮੂਲਮ੍||੮੯-੧੦੨||
Adhikarana 25 (103-104) · Śloka 104
ਸਿਤੋਪਲਾਂ ਤੁਗਾਕ੍ਸੀਰੀਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਬਹੁਲਾਂ ਤ੍ਵਚਮ੍| ਅਨ੍ਤ੍ਯਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣਿਤਂ ਲੇਹਯੇਨ੍ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਸਾ||੧੦੩|| ਚੂਰ੍ਣਿਤਂ ਪ੍ਰਾਸ਼ਯੇਦ੍ਵਾ ਤਚ੍ਛ੍ਵਾਸਕਾਸਕਫਾਤੁਰਮ੍ | ਸੁਪ੍ਤਜਿਹ੍ਵਾਰੋਚਕਿਨਮਲ੍ਪਾਗ੍ਨਿਂ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲਿਨਮ੍||੧੦੪||
सितोपलां तुगाक्षीरीं पिप्पलीं बहुलां त्वचम्| अन्त्यादूर्ध्वं द्विगुणितं लेहयेन्मधुसर्पिषा||१०३|| चूर्णितं प्राशयेद्वा तच्छ्वासकासकफातुरम् | सुप्तजिह्वारोचकिनमल्पाग्निं पार्श्वशूलिनम्||१०४||
🔊 Audio coming soon
ਸਿਤੋਪਲਾਦਾਵਨ੍ਤ੍ਯਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣਿਤਮਿਤਿ ਅਨ੍ਤ੍ਯਾਯਾਸ੍ਤ੍ਵਚ ਏਕੋ ਭਾਗਃ, ਬਹੁਲਾਯਾ ਭਾਗਦ੍ਵਯਂ, ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾ ਭਾਗਚਤੁਸ੍ਟਯਂ, ਤੁਗਾਕ੍ਸੀਰੀ ਵਂਸ਼ਲੋਚਨਾਨੁਕਾਰਿ ਪਾਰ੍ਥਿਵਂ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ, ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਟਭਾਗਾਃ, ਸਿਤੋਪਲਾਯਾਸ੍ਤੁ ਸੋਡਸ਼| ਊਰ੍ਧ੍ਵਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਚੇਹਾਤੀਤਮੁਚ੍ਯਤੇ, ਵਿਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣੋਰ੍ਧ੍ਵਾਧੋਭਾਗਸ੍ਯਾਸ੍ਥਾਨਾਤ੍; ਤੇਨ ਕ੍ਵਚਿਤ੍ ਊਰ੍ਧ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਦਾਵਾਗਤੋਪਿ ਊਰ੍ਧ੍ਵਸ਼ਬ੍ਦਸ਼੍ਚਰਤਿ||੧੦੩-੧੦੪||
Adhikarana 26 (105) · Śloka 105
ਹਸ੍ਤਪਾਦਾਙ੍ਗਦਾਹੇਸੁ ਜ੍ਵਰੇ ਰਕ੍ਤੇ ਤਥੋਰ੍ਧ੍ਵਗੇ| ਵਾਸਾਘਤਂ ਸ਼ਤਾਵਰ੍ਯਾ ਸਿਦ੍ਧਂ ਵਾ ਪਰਮਂ ਹਿਤਮ੍||੧੦੫||
हस्तपादाङ्गदाहेषु ज्वरे रक्ते तथोर्ध्वगे| वासाघृतं शतावर्या सिद्धं वा परमं हितम्||१०५||
🔊 Audio coming soon
ਹਸ੍ਤੇਤ੍ਯਾਦੌ ਵਾਸਾਘਤਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤੋਕ੍ਤਂ ਗੁਲ੍ਮੋਕ੍ਤਂ ਚ; ਸ਼ਤਾਵਰੀਘਤਂ ਯੋਨਿਵ੍ਯਾਪਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਮ੍||੧੦੫||
Adhikarana 27 (106-110) · Śloka 110
ਦੁਰਾਲਭਾਂ ਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਂ ਚ ਚਤਸ੍ਰਃ ਪਰ੍ਣਿਨੀਰ੍ਬਲਾਮ੍| ਭਾਗਾਨ੍ਪਲੋਨ੍ਮਿਤਾਨ੍ ਕਤ੍ਵਾ ਪਲਂ ਪਰ੍ਪਟਕਸ੍ਯ ਚ||੧੦੬|| ਪਚੇਦ੍ਦਸ਼ਗੁਣੇ ਤੋਯੇ ਦਸ਼ਭਾਗਾਵਸ਼ੇਸਿਤੇ| ਰਸੇ ਸੁਪੂਤੇ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਾਮੇਸਾਂ ਕਲ੍ਕਾਨ੍ ਸਮਾਵਪੇਤ੍||੧੦੭|| ਸ਼ਟ੍ਯਾਃ ਪੁਸ੍ਕਰਮੂਲਸ੍ਯ ਪਿਪ੍ਪਲੀਤ੍ਰਾਯਮਾਣਯੋਃ| ਤਾਮਲਕ੍ਯਾਃ ਕਿਰਾਤਾਨਾਂ ਤਿਕ੍ਤਸ੍ਯ ਕੁਟਜਸ੍ਯ ਚ||੧੦੮|| ਫਲਾਨਾਂ ਸਾਰਿਵਾਯਾਸ਼੍ਚ ਸੁਪਿਸ੍ਟਾਨ੍ ਕਰ੍ਸਸਮ੍ਮਿਤਾਨ੍| ਤਤਸ੍ਤੇਨ ਘਤਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਕ੍ਸੀਰਦ੍ਵਿਗੁਣਿਤਂ ਪਚੇਤ੍||੧੦੯|| ਜ੍ਵਰਂ ਦਾਹਂ ਭ੍ਰਮਂ ਕਾਸਮਂਸਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ਿਰੋਰੁਜਮ੍| ਤਸ੍ਣਾਂ ਛਰ੍ਦਿਮਤੀਸਾਰਮੇਤਤ੍ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵ੍ਯਪੋਹਤਿ||੧੧੦||
दुरालभां श्वदंष्ट्रां च चतस्रः पर्णिनीर्बलाम्| भागान्पलोन्मितान् कृत्वा पलं पर्पटकस्य च||१०६|| पचेद्दशगुणे तोये दशभागावशेषिते| रसे सुपूते द्रव्याणामेषां कल्कान् समावपेत्||१०७|| शट्याः पुष्करमूलस्य पिप्पलीत्रायमाणयोः| तामलक्याः किरातानां तिक्तस्य कुटजस्य च||१०८|| फलानां सारिवायाश्च सुपिष्टान् कर्षसम्मितान्| ततस्तेन घृतप्रस्थं क्षीरद्विगुणितं पचेत्||१०९|| ज्वरं दाहं भ्रमं कासमंसपार्श्वशिरोरुजम्| तृष्णां छर्दिमतीसारमेतत् सर्पिर्व्यपोहति||११०||
🔊 Audio coming soon
ਦੁਰਾਲਭਾਦ੍ਯੇ ਪਚੇਦ੍ਦਸ਼ਗੁਣੇ ਤੋਯੇ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਘਤਾਦ੍ਦਸ਼ਗੁਣਤੋਯੇਨੇਤਿ ਜ੍ਞੇਯਂ, ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਦ੍ਦਸ਼ਗੁਣਤੋਯੇਨ ਕ੍ਵਾਥਸ੍ਯਾਲ੍ਪਤ੍ਵਂ ਸ੍ਯਾਤ੍; ਪ੍ਰਸ੍ਥਘਤਾਤ੍ਤੁ ਦਸ਼ਗੁਣਤੋਯੇ ਦਸ਼ਭਾਗਾਵਸ਼ਿਸ੍ਟੇ ਪ੍ਰਸ੍ਥਮਾਨਤ੍ਵਂ ਕਸਾਯਸ੍ਯ ਭਵਤਿ, ਤਚ੍ਚ ਜਤੂਕਰ੍ਣਾਨੁਮਤਮ੍||੧੦੬-੧੧੦||
Adhikarana 28 (111-113) · Śloka 113
ਜੀਵਨ੍ਤੀਂ ਮਧੁਕਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਂ ਫਲਾਨਿ ਕੁਟਜਸ੍ਯ ਚ| ਸ਼ਟੀਂ ਪੁਸ੍ਕਰਮੂਲਂ ਚ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰੀਂ ਗੋਕ੍ਸੁਰਕਂ ਬਲਾਮ੍||੧੧੧|| ਨੀਲੋਤ੍ਪਲਂ ਤਾਮਲਕੀਂ ਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾਂ ਦੁਰਾਲਭਾਮ੍| ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਚ ਸਮਂ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਘਤਂ ਵੈਦ੍ਯੋ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍||੧੧੨|| ਏਤਦ੍ਵ੍ਯਾਧਿਸਮੂਹਸ੍ਯ ਰੋਗੇਸ਼ਸ੍ਯ ਸਮੁਤ੍ਥਿਤਮ੍| ਰੂਪਮੇਕਾਦਸ਼ਵਿਧਂ ਸਰ੍ਪਿਰਗ੍ਰ੍ਯਂ ਵ੍ਯਪੋਹਤਿ||੧੧੩||
जीवन्तीं मधुकं द्राक्षां फलानि कुटजस्य च| शटीं पुष्करमूलं च व्याघ्रीं गोक्षुरकं बलाम्||१११|| नीलोत्पलं तामलकीं त्रायमाणां दुरालभाम्| पिप्पलीं च समं पिष्ट्वा घृतं वैद्यो विपाचयेत्||११२|| एतद्व्याधिसमूहस्य रोगेशस्य समुत्थितम्| रूपमेकादशविधं सर्पिरग्र्यं व्यपोहति||११३||
🔊 Audio coming soon
ਜੀਵਨ੍ਤ੍ਯਾਦੌ ਪੂਰ੍ਵਯੋਗੋਕ੍ਤਂ ਕ੍ਸੀਰਯੁਕ੍ਤਮੇਵ ਕ੍ਵਾਥਂ ਦ੍ਰਵਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ; ਟੀਕਾਕਤਸ੍ਤੁ ਬਹਵੋ ਜਲਮੇਵ ਦ੍ਰਵਂ ਵਦਨ੍ਤਿ||੧੧੧-੧੧੩||
Adhikarana 29 (114-116) · Śloka 116
ਬਲਾਂ ਸ੍ਥਿਰਾਂ ਪਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣੀਂ ਬਹਤੀਂ ਸਨਿਦਿਗ੍ਧਿਕਾਮ੍| ਸਾਧਯਿਤ੍ਵਾ ਰਸੇ ਤਸ੍ਮਿਨ੍ਪਯੋ ਗਵ੍ਯਂ ਸਨਾਗਰਮ੍||੧੧੪|| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਖਰ੍ਜੂਰਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭਿਃ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾ ਚ ਸ਼ਤਂ ਸਹ| ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਜ੍ਵਰਕਾਸਘ੍ਨਂ ਸ੍ਵਰ੍ਯਂ ਚੈਤਤ੍ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍||੧੧੫|| ਆਜਸ੍ਯ ਪਯਸਸ਼੍ਚੈਵਂ ਪ੍ਰਯੋਗੋ ਜਾਙ੍ਗਲਾ ਰਸਾਃ| ਯੂਸਾਰ੍ਥੇ ਚਣਕਾ ਮੁਦ੍ਗਾ ਮਕੁਸ੍ਠਾਸ਼੍ਚੋਪਕਲ੍ਪਿਤਾਃ||੧੧੬||
बलां स्थिरां पृश्निपर्णीं बृहतीं सनिदिग्धिकाम्| साधयित्वा रसे तस्मिन्पयो गव्यं सनागरम्||११४|| द्राक्षाखर्जूरसर्पिर्भिः पिप्पल्या च शृतं सह| सक्षौद्रं ज्वरकासघ्नं स्वर्यं चैतत् प्रयोजयेत्||११५|| आजस्य पयसश्चैवं प्रयोगो जाङ्गला रसाः| यूषार्थे चणका मुद्गा मकुष्ठाश्चोपकल्पिताः||११६||
🔊 Audio coming soon
ਬਲਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰ ਘਤੇ ਕ੍ਸੀਰਕ੍ਵਾਥਕਲ੍ਕਸਾਧ੍ਯੇ ਕ੍ਵਾਥਕ੍ਸੀਰੇ ਮਿਲਿਤ੍ਵਾ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇ, ਕਲ੍ਕਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਚਾਸ੍ਟਭਾਗੇਨ ਜ੍ਞੇਯਂ, ਮਧੁ ਚ ਪ੍ਰਕ੍ਸੇਪਾਰ੍ਥੇ ਯੋਜ੍ਯਮ੍||੧੧੪-੧੧੬||
Adhikarana 30 (117-133) · Śloka 134
ਜ੍ਵਰਾਣਾਂ ਸ਼ਮਨੀਯੋ ਯਃ ਪੂਰ੍ਵਮੁਕ੍ਤਃ ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਧਿਃ| ਯਕ੍ਸ੍ਮਿਣਾਂ ਜ੍ਵਰਦਾਹੇਸੁ ਸਸਰ੍ਪਿਸ੍ਕਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||੧੧੭|| ਕਫਪ੍ਰਸੇਕੇ ਬਲਵਾਞ੍ ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਸ਼੍ਛਰ੍ਦਯੇਨ੍ਨਰਃ| ਪਯਸਾ ਫਲਯੁਕ੍ਤੇਨ ਮਾਧੁਕੇਨ ਰਸੇਨ ਵਾ||੧੧੮|| ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਮਤ੍ਯਾ ਯਵਾਗ੍ਵਾ ਵਾ ਵਮਨੀਯੋਪਸਿਦ੍ਧਯਾ| ਵਾਨ੍ਤੋਨ੍ਨਕਾਲੇ ਲਘ੍ਵਨ੍ਨਮਾਦਦੀਤ ਸਦੀਪਨਮ੍||੧੧੯|| ਯਵਗੋਧੂਮਮਾਧ੍ਵੀਕਸਿਧ੍ਵਰਿਸ੍ਟਸੁਰਾਸਵਾਨ੍| ਜਾਙ੍ਗਲਾਨਿ ਚ ਸ਼ੂਲ੍ਯਾਨਿ ਸੇਵਮਾਨਃ ਕਫਂ ਜਯੇਤ੍||੧੨੦|| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣੋਤਿਪ੍ਰਸੇਕੇਨ ਵਾਯੁਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣਮਸ੍ਯਤਿ| ਕਫਪ੍ਰਸੇਕਂ ਤਂ ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣੇਨੈਵ ਨਿਰ੍ਜਯੇਤ੍||੧੨੧|| ਕ੍ਰਿਯਾ ਕਫਪ੍ਰਸੇਕੇ ਯਾ ਵਮ੍ਯਾਂ ਸੈਵ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ| ਹਦ੍ਯਾਨਿ ਚਾਨ੍ਨਪਾਨਾਨਿ ਵਾਤਘ੍ਨਾਨਿ ਲਘੂਨਿ ਚ||੧੨੨|| ਪ੍ਰਾਯੇਣੋਪਹਤਾਗ੍ਨਿਤ੍ਵਾਤ੍ ਸਪਿਚ੍ਛਮਤਿਸਾਰ੍ਯਤੇ| ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਚਾਸ੍ਯਵੈਰਸ੍ਯਂ ਨ ਚਾਨ੍ਨਮਭਿਨਨ੍ਦਤਿ||੧੨੩|| ਤਸ੍ਯਾਗ੍ਨਿਦੀਪਨਾਨ੍ ਯੋਗਾਨਤੀਸਾਰਨਿਬਰ੍ਹਣਾਨ੍| ਵਕ੍ਤ੍ਰਸ਼ੁਦ੍ਧਿਕਰਾਨ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਦਰੁਚਿਪ੍ਰਤਿਬਾਧਕਾਨ੍||੧੨੪|| ਸਨਾਗਰਾਨਿਨ੍ਦ੍ਰਯਵਾਨ੍ ਪਾਯਯੇਤ੍ਤਣ੍ਡੁਲਾਮ੍ਬੁਨਾ| ਸਿਦ੍ਧਾਂ ਯਵਾਗੂਂ ਜੀਰ੍ਣੇ ਚ ਚਾਙ੍ਗੇਰੀਤਕ੍ਰਦਾਡਿਮੈਃ||੧੨੫|| ਪਾਠਾ ਬਿਲ੍ਵਂ ਯਮਾਨੀ ਚ ਪਾਤਵ੍ਯਂ ਤਕ੍ਰਸਂਯੁਤਮ੍| ਦੁਰਾਲਭਾ ਸ਼ਙ੍ਗਵੇਰਂ ਪਾਠਾ ਚ ਸੁਰਯਾ ਸਹ||੧੨੬|| ਜਮ੍ਬ੍ਵਾਮ੍ਰਮਧ੍ਯਂ ਬਿਲ੍ਵਂ ਚ ਸਕਪਿਤ੍ਥਂ ਸਨਾਗਰਮ੍| ਪੇਯਾਮਣ੍ਡੇਨ ਪਾਤਵ੍ਯਮਤੀਸਾਰਨਿਵਤ੍ਤਯੇ||੧੨੭|| ਏਤਾਨੇਵ ਚ ਯੋਗਾਂਸ੍ਤ੍ਰੀਨ੍ ਪਾਠਾਦੀਨ੍ ਕਾਰਯੇਤ੍ ਖਡਾਨ੍| ਸਸੂਪ੍ਯਧਾਨ੍ਯਾਨ੍ਸਸ੍ਨੇਹਾਨ੍ ਸਾਮ੍ਲਾਨ੍ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਣਾਨ੍ ਪਰਮ੍||੧੨੮|| ਵੇਤਸਾਰ੍ਜੁਨਜਮ੍ਬੂਨਾਂ ਮਣਾਲੀਕਸ੍ਣਗਨ੍ਧਯੋਃ| ਸ਼੍ਰੀਪਰ੍ਣ੍ਯਾ ਮਦਯਨ੍ਤ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਯੂਥਿਕਾਯਾਸ਼੍ਚ ਪਲ੍ਲਵਾਨ੍||੧੨੯|| ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਸ੍ਯ ਧਾਤਕ੍ਯਾ ਦਾਡਿਮਸ੍ਯ ਚ ਕਾਰਯੇਤ੍| ਸ੍ਨੇਹਾਮ੍ਲਲਵਣੋਪੇਤਾਨ੍ ਖਡਾਨ੍ ਸਾਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿਕਾਨ੍ ਪਰਮ੍||੧੩੦|| ਚਾਙ੍ਗੇਰ੍ਯਾਸ਼੍ਚੁਕ੍ਰਿਕਾਯਾਸ਼੍ਚ ਦੁਗ੍ਧਿਕਾਯਾਸ਼੍ਚ ਕਾਰਯੇਤ੍| ਖਡਾਨ੍ਦਧਿਸਰੋਪੇਤਾਨ੍ ਸਸਰ੍ਪਿਸ੍ਕਾਨ੍ਸਦਾਡਿਮਾਨ੍||੧੩੧|| ਮਾਂਸਾਨਾਂ ਲਘੁਪਾਕਾਨਾਂ ਰਸਾਃ ਸਾਙ੍ਗ੍ਰਾਹਿਕੈਰ੍ਯੁਤਾਃ| ਵ੍ਯਞ੍ਜਨਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਨ੍ਤੇ ਭੋਜ੍ਯਾਰ੍ਥਂ ਰਕ੍ਤਸ਼ਾਲਯਃ||੧੩੨|| ਸ੍ਥਿਰਾਦਿਪਞ੍ਚਮੂਲੇਨ ਪਾਨੇ ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਸ਼ਤਂ ਜਲਮ੍| ਤਕ੍ਰਂ ਸੁਰਾ ਸਚੁਕ੍ਰੀਕਾ ਦਾਡਿਮਸ੍ਯਾਥਵਾ ਰਸਃ||੧੩੩|| ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਭਿਨ੍ਨਸ਼ਕਤਾਂ ਦੀਪਨਂ ਗ੍ਰਾਹਿ ਭੇਸਜਮ੍|੧੩੪|
ज्वराणां शमनीयो यः पूर्वमुक्तः क्रियाविधिः| यक्ष्मिणां ज्वरदाहेषु ससर्पिष्कः प्रशस्यते||११७|| कफप्रसेके बलवाञ् श्लैष्मिकश्छर्दयेन्नरः| पयसा फलयुक्तेन माधुकेन रसेन वा||११८|| सर्पिष्मत्या यवाग्वा वा वमनीयोपसिद्धया| वान्तोऽन्नकाले लघ्वन्नमाददीत सदीपनम्||११९|| यवगोधूममाध्वीकसिध्वरिष्टसुरासवान्| जाङ्गलानि च शूल्यानि सेवमानः कफं जयेत्||१२०|| श्लेष्मणोऽतिप्रसेकेन वायुः श्लेष्माणमस्यति| कफप्रसेकं तं विद्वान् स्निग्धोष्णेनैव निर्जयेत्||१२१|| क्रिया कफप्रसेके या वम्यां सैव प्रशस्यते| हृद्यानि चान्नपानानि वातघ्नानि लघूनि च||१२२|| प्रायेणोपहताग्नित्वात् सपिच्छमतिसार्यते| प्राप्नोति चास्यवैरस्यं न चान्नमभिनन्दति||१२३|| तस्याग्निदीपनान् योगानतीसारनिबर्हणान्| वक्त्रशुद्धिकरान् कुर्यादरुचिप्रतिबाधकान्||१२४|| सनागरानिन्द्रयवान् पाययेत्तण्डुलाम्बुना| सिद्धां यवागूं जीर्णे च चाङ्गेरीतक्रदाडिमैः||१२५|| पाठा बिल्वं यमानी च पातव्यं तक्रसंयुतम्| दुरालभा शृङ्गवेरं पाठा च सुरया सह||१२६|| जम्ब्वाम्रमध्यं बिल्वं च सकपित्थं सनागरम्| पेयामण्डेन पातव्यमतीसारनिवृत्तये||१२७|| एतानेव च योगांस्त्रीन् पाठादीन् कारयेत् खडान्| ससूप्यधान्यान्सस्नेहान् साम्लान्सङ्ग्रहणान् परम्||१२८|| वेतसार्जुनजम्बूनां मृणालीकृष्णगन्धयोः| श्रीपर्ण्या मदयन्त्याश्च यूथिकायाश्च पल्लवान्||१२९|| मातुलुङ्गस्य धातक्या दाडिमस्य च कारयेत्| स्नेहाम्ललवणोपेतान् खडान् साङ्ग्राहिकान् परम्||१३०|| चाङ्गेर्याश्चुक्रिकायाश्च दुग्धिकायाश्च कारयेत्| खडान्दधिसरोपेतान् ससर्पिष्कान्सदाडिमान्||१३१|| मांसानां लघुपाकानां रसाः साङ्ग्राहिकैर्युताः| व्यञ्जनार्थं प्रशस्यन्ते भोज्यार्थं रक्तशालयः||१३२|| स्थिरादिपञ्चमूलेन पाने शस्तं शृतं जलम्| तक्रं सुरा सचुक्रीका दाडिमस्याथवा रसः||१३३|| इत्युक्तं भिन्नशकृतां दीपनं ग्राहि भेषजम्|१३४|
🔊 Audio coming soon
ਜ੍ਵਰਾਣਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾਵਸ੍ਥਿਕਂ ਵਿਧਿਮਾਹ| ਵਾਮਨੀਯਾਨਿ ਮਦਨਫਲਾਦੀਨਿ| ਸਦੀਪਨਮਿਤਿ ਦੀਪਨਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਾਦਿਸਾਧਿਤਮ੍| ਵਮ੍ਯਾਂ ਸੈਵ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਕਫਪ੍ਰਸੇਕੋ ਦ੍ਵਿਵਿਧਃ- ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਃ ਕਫਕਤਃ, ਤਥਾ ਵਾਤਪਰਾਧੀਨੋਕ੍ਤਃ; ਏਵਂ ਛਰ੍ਦਿਮਪਿ ਦ੍ਵਿਧਾ ਵਿਭਜ੍ਯ ਕਫਪ੍ਰਸੇਕਕ੍ਰਿਯਾਨੁਸਾਰੇਣ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪ੍ਰਧਾਨਾਯਾਂ ਵਮਨਾਦਿ, ਵਾਤਪ੍ਰਧਾਨਾਯਾਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਸੇਵਾਨੁਰੂਪਾ ਕ੍ਰਿਯਾ ਸ਼ਸ੍ਯਤ ਇਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਖਡੋ ਵ੍ਯਾਕਤਃ| ਅਨ੍ਯੇਪਿ ਵਦਨ੍ਤਿ- “ਪਿਸ਼ਿਤੇਨ ਰਸਸ੍ਤਤ੍ਰ, ਯੂਸੋ ਧਾਨ੍ਯੈਃ, ਖਲਃ ਫਲੈਃ| ਮੂਲੈਸ਼੍ਚ ਤਿਲਕਲ੍ਕਾਮ੍ਲਪ੍ਰਾਯਃ ਕਾਮ੍ਬਲਿਕਃ ਸ੍ਮਤਃ” ਇਤਿ||੧੧੭-੧੩੩||-
Adhikarana 31 (134-140) · Śloka 140
ਪਰਂ ਮੁਖਸ੍ਯ ਵੈਰਸ੍ਯਨਾਸ਼ਨਂ ਰੋਚਨਂ ਸ਼ਣੁ ||੧੩੪|| ਦ੍ਵੌ ਕਾਲੌ ਦਨ੍ਤਪਵਨਂ ਭਕ੍ਸਯੇਨ੍ਮੁਖਧਾਵਨਮ੍| ਤਦ੍ਵਤ੍ ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲਯੇਦਾਸ੍ਯਂ ਧਾਰਯੇਤ੍ ਕਵਲਗ੍ਰਹਾਨ੍||੧੩੫|| ਪਿਬੇਦ੍ਧੂਮਂ ਤਤੋ ਮਸ੍ਟਮਦ੍ਯਾਦ੍ਦੀਪਨਪਾਚਨਮ੍| ਭੇਸਜਂ ਪਾਨਮਨ੍ਨਂ ਚ ਹਿਤਮਿਸ੍ਟੋਪਕਲ੍ਪਿਤਮ੍||੧੩੬|| ਤ੍ਵਙ੍ਮੁਸ੍ਤਮੇਲਾ ਧਾਨ੍ਯਾਨਿ ਮੁਸ੍ਤਮਾਮਲਕਂ ਤ੍ਵਚਮ੍| ਦਾਰ੍ਵੀਤ੍ਵਚੋ ਯਵਾਨੀ ਚ ਤੇਜੋਹ੍ਵਾ ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਤਥਾ||੧੩੭|| ਯਵਾਨੀ ਤਿਨ੍ਤਿਡੀਕਂ ਚ ਪਞ੍ਚੈਤੇ ਮੁਖਧਾਵਨਾਃ| ਸ਼੍ਲੋਕਪਾਦੇਸ੍ਵਭਿਹਿਤਾ ਰੋਚਨਾ ਮੁਖਸ਼ੋਧਨਾਃ||੧੩੮|| ਗੁਟਿਕਾਂ ਧਾਰਯੇਦਾਸ੍ਯੇ ਚੂਰ੍ਣੈਰ੍ਵਾ ਸ਼ੋਧਯੇਨ੍ਮੁਖਮ੍| ਏਸਾਮਾਲੋਡਿਤਾਨਾਂ ਵਾ ਧਾਰਯੇਤ੍ ਕਵਲਗ੍ਰਹਾਨ੍||੧੩੯|| ਸੁਰਾਮਾਧ੍ਵੀਕਸੀਧੂਨਾਂ ਤੈਲਸ੍ਯ ਮਧੁਸਰ੍ਪਿਸੋਃ| ਕਵਲਾਨ੍ ਧਾਰਯੇਦਿਸ੍ਟਾਨ੍ ਕ੍ਸੀਰਸ੍ਯੇਕ੍ਸੁਰਸਸ੍ਯ ਚ||੧੪੦||
परं मुखस्य वैरस्यनाशनं रोचनं शृणु ||१३४|| द्वौ कालौ दन्तपवनं भक्षयेन्मुखधावनम्| तद्वत् प्रक्षालयेदास्यं धारयेत् कवलग्रहान्||१३५|| पिबेद्धूमं ततो मृष्टमद्याद्दीपनपाचनम्| भेषजं पानमन्नं च हितमिष्टोपकल्पितम्||१३६|| त्वङ्मुस्तमेला धान्यानि मुस्तमामलकं त्वचम्| दार्वीत्वचो यवानी च तेजोह्वा पिप्पली तथा||१३७|| यवानी तिन्तिडीकं च पञ्चैते मुखधावनाः| श्लोकपादेष्वभिहिता रोचना मुखशोधनाः||१३८|| गुटिकां धारयेदास्ये चूर्णैर्वा शोधयेन्मुखम्| एषामालोडितानां वा धारयेत् कवलग्रहान्||१३९|| सुरामाध्वीकसीधूनां तैलस्य मधुसर्पिषोः| कवलान् धारयेदिष्टान् क्षीरस्येक्षुरसस्य च||१४०||
🔊 Audio coming soon
ਦ੍ਵੌ ਕਾਲਾਵਿਤਿ ਸਾਯਮ੍ਪ੍ਰਾਤਃ| ਦਨ੍ਤਪਵਨਮਿਤਿ ਕਰਞ੍ਜਕਰਵੀਰਾਦਿਭਿਸ੍ਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕੈਃ| ਤਦ੍ਵਦਿਤਿ ਤਿਕ੍ਤਕਟੁਕਤੈਰ੍ਜਲੈਃ| ਤੇਜੋਹ੍ਵਾ ਚਵਿਕਾ| ਮੁਖਸ਼ੋਧਨਾ ਇਤਿ ਮੁਖਗਤਦੋਸਸ਼ੋਧਨਾਃ||੧੩੪-੧੪੦||
Adhikarana 32 (141-144) · Śloka 144
ਯਵਾਨੀਂ ਤਿਨ੍ਤਿਡੀਕਂ ਚ ਨਾਗਰਂ ਸਾਮ੍ਲਵੇਤਸਮ੍| ਦਾਡਿਮਂ ਬਦਰਂ ਚਾਮ੍ਲਂ ਕਾਰ੍ਸਿਕਂ ਚੋਪਕਲ੍ਪਯੇਤ੍||੧੪੧|| ਧਾਨ੍ਯਸੌਵਰ੍ਚਲਾਜਾਜੀਵਰਾਙ੍ਗਂ ਚਾਰ੍ਧਕਾਰ੍ਸਿਕਮ੍| ਪਿਪ੍ਪਲੀਨਾਂ ਸ਼ਤਂ ਚੈਕਂ ਦ੍ਵੇ ਸ਼ਤੇ ਮਰਿਚਸ੍ਯ ਚ||੧੪੨|| ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਯਾਸ਼੍ਚ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਪਲਾਨ੍ਯੇਕਤ੍ਰ ਚੂਰ੍ਣਯੇਤ੍| ਜਿਹ੍ਵਾਵਿਸ਼ੋਧਨਂ ਹਦ੍ਯਂ ਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਭਕ੍ਤਰੋਚਨਮ੍||੧੪੩|| ਹਤ੍ਪ੍ਲੀਹਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਸ਼ੂਲਘ੍ਨਂ ਵਿਬਨ੍ਧਾਨਾਹਨਾਸ਼ਨਮ੍| ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਹਰਂ ਗ੍ਰਾਹਿ ਗ੍ਰਹਣ੍ਯਰ੍ਸ਼ੋਵਿਕਾਰਨੁਤ੍||੧੪੪|| ਇਤਿ ਯਵਾਨੀਸਾਡਵਮ੍|
यवानीं तिन्तिडीकं च नागरं साम्लवेतसम्| दाडिमं बदरं चाम्लं कार्षिकं चोपकल्पयेत्||१४१|| धान्यसौवर्चलाजाजीवराङ्गं चार्धकार्षिकम्| पिप्पलीनां शतं चैकं द्वे शते मरिचस्य च||१४२|| शर्करायाश्च चत्वारि पलान्येकत्र चूर्णयेत्| जिह्वाविशोधनं हृद्यं तच्चूर्णं भक्तरोचनम्||१४३|| हृत्प्लीहपार्श्वशूलघ्नं विबन्धानाहनाशनम्| कासश्वासहरं ग्राहि ग्रहण्यर्शोविकारनुत्||१४४|| इति यवानीषाडवम्|
🔊 Audio coming soon
ਯਵਾਨੀਸਾਡਵੇ ਵਰਾਙ੍ਗਂ ਤ੍ਵਕ੍| ਪਿਪ੍ਪਲੀਨਾਮੇਕਂ ਸ਼ਤਮਿਤਿ ਆਕਤਿਮਾਨਾਤ੍||੧੪੧-੧੪੪||
Adhikarana 33 (145-148) · Śloka 148
ਤਾਲੀਸ਼ਪਤ੍ਰਂ ਮਰਿਚਂ ਨਾਗਰਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀ ਸ਼ੁਭਾ| ਯਥੋਤ੍ਤਰਂ ਭਾਗਵਦ੍ਧ੍ਯਾ ਤ੍ਵਗੇਲੇ ਚਾਰ੍ਧਭਾਗਿਕੇ||੧੪੫|| ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਸ੍ਟਗੁਣਾ ਚਾਤ੍ਰ ਪ੍ਰਦੇਯਾ ਸਿਤਸ਼ਰ੍ਕਰਾ| ਕਾਸਸ਼੍ਵਾਸਾਰੁਚਿਹਰਂ ਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਦੀਪਨਂ ਪਰਮ੍||੧੪੬|| ਹਤ੍ਪਾਣ੍ਡੁਗ੍ਰਹਣੀਦੋਸਸ਼ੋਸਪ੍ਲੀਹਜ੍ਵਰਾਪਹਮ੍| ਵਮ੍ਯਤੀਸਾਰਸ਼ੂਲਘ੍ਨਂ ਮੂਢਵਾਤਾਨੁਲੋਮਨਮ੍||੧੪੭|| ਕਲ੍ਪਯੇਦ੍ਗੁਟਿਕਾਂ ਚੈਤਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸਿਤੋਪਲਾਮ੍| ਗੁਟਿਕਾ ਹ੍ਯਗ੍ਨਿਸਂਯੋਗਾਚ੍ਚੂਰ੍ਣਾਲ੍ਲਘੁਤਰਾਃ ਸ੍ਮਤਾਃ||੧੪੮|| ਇਤਿ ਤਾਲੀਸ਼ਾਦ੍ਯਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਗੁਟਿਕਾਸ਼੍ਚ|
तालीशपत्रं मरिचं नागरं पिप्पली शुभा| यथोत्तरं भागवृद्ध्या त्वगेले चार्धभागिके||१४५|| पिप्पल्यष्टगुणा चात्र प्रदेया सितशर्करा| कासश्वासारुचिहरं तच्चूर्णं दीपनं परम्||१४६|| हृत्पाण्डुग्रहणीदोषशोषप्लीहज्वरापहम्| वम्यतीसारशूलघ्नं मूढवातानुलोमनम्||१४७|| कल्पयेद्गुटिकां चैतच्चूर्णं पक्त्वा सितोपलाम्| गुटिका ह्यग्निसंयोगाच्चूर्णाल्लघुतराः स्मृताः||१४८|| इति तालीशाद्यं चूर्णं गुटिकाश्च|
🔊 Audio coming soon
ਤਾਲੀਸ਼ਾਦ੍ਯੇ ਸ਼ੁਭਾ ਇਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸਣਂ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਃ| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ ਹਾਰੀਤੇ- “ਤਾਲੀਸ਼ਂ ਮਰਿਚਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯੋ ਭਾਗਵਰ੍ਧਿਤਾਃ| ਤ੍ਵਗੇਲੇਰ੍ਧਾਂਸ਼ਕੇ ਦਦ੍ਯਾਚ੍ਛਰ੍ਕਰਾਸ੍ਟਪਲਂ ਭਵੇਤ੍” ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਥਾ ਜਤੂਕਰ੍ਣਃ- “ਤਾਲੀਸ਼ਮਰਿਚਨਾਗਰਕਸ੍ਣਾਃ ਕਰ੍ਸਾਃ, ਤ੍ਵਗੇਲੇ ਅਰ੍ਧਾਂਸ਼ੇ, ਦ੍ਵਿਕੁਡਵਾ ਸਿਤਾ, ਗੁਟਿਕਾ ਵਿਪਾਚ੍ਯਤਾਮ੍” ਇਤਿ| ਤ੍ਵਗੇਲਯੋਰਰ੍ਧਭਾਗਤ੍ਵਮ੍| ਗੁਟਿਕਾਪਕ੍ਸੇ ਜਲੇਨ ਸਿਤੋਪਲਾਂ ਪਕ੍ਤ੍ਵਾ ਗੁਡਿਕਾਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਵਦ੍ਧਾਃ||੧੪੫-੧੪੮||
Adhikarana 34 (149-172) · Śloka 172
ਸ਼ੁਸ੍ਯਤਾਂ ਕ੍ਸੀਣਮਾਂਸਾਨਾਂ ਕਲ੍ਪਿਤਾਨਿ ਵਿਧਾਨਵਿਤ੍| ਦਦ੍ਯਾਨ੍ਮਾਂਸਾਦਮਾਂਸਾਨਿ ਬਂਹਣਾਨਿ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ||੧੪੯|| ਸ਼ੋਸਿਣੇ ਬਾਰ੍ਹਿਣਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਬਰ੍ਹਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਚਾਪਰਾਨ੍| ਗਧ੍ਰਾਨੁਲੂਕਾਂਸ਼੍ਚਾਸਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿਧਿਵਤ੍ ਸੂਪਕਲ੍ਪਿਤਾਨ੍||੧੫੦|| ਕਾਕਾਂਸ੍ਤਿਤ੍ਤਿਰਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਵਰ੍ਮਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਚੋਰਗਾਨ੍| ਭਸ੍ਟਾਨ੍ ਮਤ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ਤ੍ਰਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਗਣ੍ਡੂਪਦਾਨਪਿ||੧੫੧|| ਲੋਪਾਕਾਨ੍ ਸ੍ਥੂਲਨਕੁਲਾਨ੍ ਬਿਡਾਲਾਂਸ਼੍ਚੋਪਕਲ੍ਪਿਤਾਨ੍| ਸ਼ਗਾਲਸ਼ਾਵਾਂਸ਼੍ਚ ਭਿਸਕ੍ ਸ਼ਸ਼ਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਦਾਪਯੇਤ੍||੧੫੨|| ਸਿਂਹਾਨਕ੍ਸਾਂਸ੍ਤਰਕ੍ਸੂਂਸ਼੍ਚ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਾਨੇਵਂਵਿਧਾਂਸ੍ਤਥਾ| ਮਾਂਸਾਦਾਨ੍ ਮਗਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਦਦ੍ਯਾਨ੍ਮਾਂਸਾਭਿਵਦ੍ਧਯੇ||੧੫੩|| ਗਜਖਡ੍ਗਿਤੁਰਙ੍ਗਾਣਾਂ ਵੇਸ਼ਵਾਰੀਕਤਂ ਭਿਸਕ੍| ਦਦ੍ਯਾਨ੍ਮਹਿਸਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਮਾਂਸਂ ਮਾਂਸਾਭਿਵਦ੍ਧਯੇ||੧੫੪|| ਮਾਂਸੇਨੋਪਚਿਤਾਙ੍ਗਾਨਾਂ ਮਾਂਸਂ ਮਾਂਸਕਰਂ ਪਰਮ੍| ਤੀਕ੍ਸ੍ਣੋਸ੍ਣਲਾਘਵਾਚ੍ਛਸ੍ਤਂ ਵਿਸ਼ੇਸਾਨ੍ਮਗਪਕ੍ਸਿਣਾਮ੍||੧੫੫|| ਮਾਂਸਾਨਿ ਯਾਨ੍ਯਨਭ੍ਯਾਸਾਦਨਿਸ੍ਟਾਨਿ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍| ਤੇਸੂਪਧਾ, ਸੁਖਂ ਭੋਕ੍ਤੁਂ ਤਥਾ ਸ਼ਕ੍ਯਾਨਿ ਤਾਨਿ ਹਿ||੧੫੬|| ਜਾਨਞ੍ਜੁਗੁਪ੍ਸਨ੍ਨੈਵਾਦ੍ਯਾਜ੍ਜਗ੍ਧਂ ਵਾ ਪੁਨਰੁਲ੍ਲਿਖੇਤ੍| ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛਦ੍ਮੋਪਸਿਦ੍ਧਾਨਿ ਮਾਂਸਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ ਦਾਪਯੇਤ੍||੧੫੭|| ਬਰ੍ਹਿਤਿਤ੍ਤਿਰਿਦਕ੍ਸਾਣਾਂ ਹਂਸਾਨਾਂ ਸ਼ੂਕਰੋਸ੍ਟ੍ਰਯੋਃ| ਖਰਗੋਮਹਿਸਾਣਾਂ ਚ ਮਾਂਸਂ ਮਾਂਸਕਰਂ ਪਰਮ੍||੧੫੮|| ਯੋਨਿਰਸ੍ਟਵਿਧਾ ਚੋਕ੍ਤਾ ਮਾਂਸਾਨਾਮਨ੍ਨਪਾਨਿਕੇ| ਤਾਂ ਪਰੀਕ੍ਸ੍ਯ ਭਿਸਗ੍ਵਿਦ੍ਵਾਨ੍ ਦਦ੍ਯਾਨ੍ਮਾਂਸਾਨਿ ਸ਼ੋਸਿਣੇ||੧੫੯|| ਪ੍ਰਸਹਾ ਭੂਸ਼ਯਾਨੂਪਵਾਰਿਜਾ ਵਾਰਿਚਾਰਿਣਃ| ਆਹਾਰਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਦਾਤਵ੍ਯਾ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਵਾਤਸ਼ੋਸਿਣੇ||੧੬੦|| ਪ੍ਰਤੁਦਾ ਵਿਸ੍ਕਿਰਾਸ਼੍ਚੈਵ ਧਨ੍ਵਜਾਸ਼੍ਚ ਮਗਦ੍ਵਿਜਾਃ| ਕਫਪਿਤ੍ਤਪਰੀਤਾਨਾਂ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾਃ ਸ਼ੋਸਰੋਗਿਣਾਮ੍||੧੬੧|| ਵਿਧਿਵਤ੍ਸੂਪਸਿਦ੍ਧਾਨਿ ਮਨੋਜ੍ਞਾਨਿ ਮਦੂਨਿ ਚ| ਰਸਵਨ੍ਤਿ ਸੁਗਨ੍ਧੀਨਿ ਮਾਂਸਾਨ੍ਯੇਤਾਨਿ ਭਕ੍ਸਯੇਤ੍||੧੬੨|| ਮਾਂਸਮੇਵਾਸ਼੍ਨਤਃ ਸ਼ੋਸੋ ਮਾਧ੍ਵੀਕਂ ਪਿਬਤੋਪਿ ਚ| ਨਿਯਤਾਨਲ੍ਪਚਿਤ੍ਤਸ੍ਯ ਚਿਰਂ ਕਾਯੇ ਨ ਤਿਸ੍ਠਤਿ||੧੬੩|| ਵਾਰੁਣੀਮਣ੍ਡਨਿਤ੍ਯਸ੍ਯ ਬਹਿਰ੍ਮਾਰ੍ਜਨਸੇਵਿਨਃ| ਅਵਿਧਾਰਿਤਵੇਗਸ੍ਯ ਯਕ੍ਸ੍ਮਾ ਨ ਲਭਤੇਨ੍ਤਰਮ੍||੧੬੪|| ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾਂ ਵਾਰੁਣੀਂ ਸੀਧੁਮਰਿਸ੍ਟਾਨਾਸਵਾਨ੍ਮਧੁ| ਯਥਾਰ੍ਹਮਨੁਪਾਨਾਰ੍ਥਂ ਪਿਬੇਨ੍ਮਾਂਸਾਨਿ ਭਕ੍ਸਯਨ੍||੧੬੫|| ਮਦ੍ਯਂ ਤੈਕ੍ਸ੍ਣ੍ਯੌਸ੍ਣ੍ਯਵੈਸ਼ਦ੍ਯਸੂਕ੍ਸ੍ਮਤ੍ਵਾਤ੍ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਮੁਖਮ੍| ਪ੍ਰਮਥ੍ਯ ਵਿਵਣੋਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਤਨ੍ਮੋਕ੍ਸਾਤ੍ ਸਪ੍ਤ ਧਾਤਵਃ||੧੬੬|| ਪੁਸ੍ਯਨ੍ਤਿ ਧਾਤੁਪੋਸਾਚ੍ਚ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਸ਼ੋਸਃ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ| ਮਾਂਸਾਦਮਾਂਸਸ੍ਵਰਸੇ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍||੧੬੭|| ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ, ਪਯਸਾ ਸਿਦ੍ਧਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਦਸ਼ਗੁਣੇਨ ਵਾ| ਸਿਦ੍ਧਂ ਮਧੁਰਕੈਰ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯੈਰ੍ਦਸ਼ਮੂਲਕਸਾਯਕੈਃ||੧੬੮|| ਕ੍ਸੀਰਮਾਂਸਰਸੋਪੇਤੈਰ੍ਘਤਂ ਸ਼ੋਸਹਰਂ ਪਰਮ੍| ਪਿਪ੍ਪਲੀਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਚਵ੍ਯਚਿਤ੍ਰਕਨਾਗਰੈਃ||੧੬੯|| ਸਯਾਵਸ਼ੂਕੈਃ ਸਕ੍ਸੀਰੈਃ ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਸ਼ੋਧਨਂ ਘਤਮ੍| ਰਾਸ੍ਨਾਬਲਾਗੋਕ੍ਸੁਰਕਸ੍ਥਿਰਾਵਰ੍ਸਾਭੁਸਾਧਿਤਮ੍||੧੭੦|| ਜੀਵਨ੍ਤੀਪਿਪ੍ਪਲੀਗਰ੍ਭਂ ਸਕ੍ਸੀਰਂ ਸ਼ੋਸਨੁਦ੍ਘਤਮ੍| ਯਵਾਗ੍ਵਾ ਵਾ ਪਿਬੇਨ੍ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਲਿਹ੍ਯਾਦ੍ਵਾ ਮਧੁਨਾ ਸਹ||੧੭੧|| ਸਿਦ੍ਧਾਨਾਂ ਸਰ੍ਪਿਸਾਮੇਸਾਮਦ੍ਯਾਦਨ੍ਨੇਨ ਵਾ ਸਹ| ਸ਼ੁਸ੍ਯਤਾਮੇਸ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟੋ ਵਿਧਿਰਾਭ੍ਯਵਹਾਰਿਕਃ||੧੭੨||
शुष्यतां क्षीणमांसानां कल्पितानि विधानवित्| दद्यान्मांसादमांसानि बृंहणानि विशेषतः||१४९|| शोषिणे बार्हिणं दद्याद्बर्हिशब्देन चापरान्| गृध्रानुलूकांश्चाषांश्च विधिवत् सूपकल्पितान्||१५०|| काकांस्तित्तिरिशब्देन वर्मिशब्देन चोरगान्| भृष्टान् मत्स्यान्त्रशब्देन दद्याद्गण्डूपदानपि||१५१|| लोपाकान् स्थूलनकुलान् बिडालांश्चोपकल्पितान्| शृगालशावांश्च भिषक् शशशब्देन दापयेत्||१५२|| सिंहानृक्षांस्तरक्षूंश्च व्याघ्रानेवंविधांस्तथा| मांसादान् मृगशब्देन दद्यान्मांसाभिवृद्धये||१५३|| गजखड्गितुरङ्गाणां वेशवारीकृतं भिषक्| दद्यान्महिषशब्देन मांसं मांसाभिवृद्धये||१५४|| मांसेनोपचिताङ्गानां मांसं मांसकरं परम्| तीक्ष्णोष्णलाघवाच्छस्तं विशेषान्मृगपक्षिणाम्||१५५|| मांसानि यान्यनभ्यासादनिष्टानि प्रयोजयेत्| तेषूपधा, सुखं भोक्तुं तथा शक्यानि तानि हि||१५६|| जानञ्जुगुप्सन्नैवाद्याज्जग्धं वा पुनरुल्लिखेत्| तस्माच्छद्मोपसिद्धानि मांसान्येतानि दापयेत्||१५७|| बर्हितित्तिरिदक्षाणां हंसानां शूकरोष्ट्रयोः| खरगोमहिषाणां च मांसं मांसकरं परम्||१५८|| योनिरष्टविधा चोक्ता मांसानामन्नपानिके| तां परीक्ष्य भिषग्विद्वान् दद्यान्मांसानि शोषिणे||१५९|| प्रसहा भूशयानूपवारिजा वारिचारिणः| आहारार्थं प्रदातव्या मात्रया वातशोषिणे||१६०|| प्रतुदा विष्किराश्चैव धन्वजाश्च मृगद्विजाः| कफपित्तपरीतानां प्रयोज्याः शोषरोगिणाम्||१६१|| विधिवत्सूपसिद्धानि मनोज्ञानि मृदूनि च| रसवन्ति सुगन्धीनि मांसान्येतानि भक्षयेत्||१६२|| मांसमेवाश्नतः शोषो माध्वीकं पिबतोऽपि च| नियतानल्पचित्तस्य चिरं काये न तिष्ठति||१६३|| वारुणीमण्डनित्यस्य बहिर्मार्जनसेविनः| अविधारितवेगस्य यक्ष्मा न लभतेऽन्तरम्||१६४|| प्रसन्नां वारुणीं सीधुमरिष्टानासवान्मधु| यथार्हमनुपानार्थं पिबेन्मांसानि भक्षयन्||१६५|| मद्यं तैक्ष्ण्यौष्ण्यवैशद्यसूक्ष्मत्वात् स्रोतसां मुखम्| प्रमथ्य विवृणोत्याशु तन्मोक्षात् सप्त धातवः||१६६|| पुष्यन्ति धातुपोषाच्च शीघ्रं शोषः प्रशाम्यति| मांसादमांसस्वरसे सिद्धं सर्पिः प्रयोजयेत्||१६७|| सक्षौद्रं, पयसा सिद्धं सर्पिर्दशगुणेन वा| सिद्धं मधुरकैर्द्रव्यैर्दशमूलकषायकैः||१६८|| क्षीरमांसरसोपेतैर्घृतं शोषहरं परम्| पिप्पलीपिप्पलीमूलचव्यचित्रकनागरैः||१६९|| सयावशूकैः सक्षीरैः स्रोतसां शोधनं घृतम्| रास्नाबलागोक्षुरकस्थिरावर्षाभुसाधितम्||१७०|| जीवन्तीपिप्पलीगर्भं सक्षीरं शोषनुद्घृतम्| यवाग्वा वा पिबेन्मात्रां लिह्याद्वा मधुना सह||१७१|| सिद्धानां सर्पिषामेषामद्यादन्नेन वा सह| शुष्यतामेष निर्दिष्टो विधिराभ्यवहारिकः||१७२||
🔊 Audio coming soon
ਕਲ੍ਪਿਤਾਨੀਤਿ ਸਮ੍ਯਕ੍ ਸਂਸ੍ਕਾਰੇਣ ਸਂਸ੍ਕਤਾਨਿ| ਵਰ੍ਮਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਸਰ੍ਪਾਕਾਰੋ ਦੀਰ੍ਘੋ ਮਤ੍ਸ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸੋ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਃ| ਗਣ੍ਡੂਪਦਃ ਭੂਮਿਲਤਾ| ਲੋਪਾਕਃ ਅਲ੍ਪਸ਼ਗਾਲੋ ਲਾਙ੍ਗੂਲਪ੍ਰਧਾਨਃ| ਸਮ੍ਪ੍ਰਤ੍ਯਸ੍ਯਾਨ੍ਯਮਾਂਸਪ੍ਰਯੋਗਮਾਹ- ਮਾਂਸਾਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨਭ੍ਯਾਸਾਦਿਤਿ ਅਭਕ੍ਸ੍ਯਤ੍ਵੇਨ| ਉਪਧੇਤਿ ਅਨ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਦਾਨਮਿਤਿ ਯਾਵਤ੍| ਤਥੇਤਿ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਨ੍ਤਰੇਣ ਦਾਨੇ ਸੁਖਂ ਯਥਾ ਭਵਤਿ ਤਥਾ ਭੋਕ੍ਤੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯਤੇ| ਅਭਕ੍ਸ੍ਯਤ੍ਵੇ ਤੁ ਜ੍ਞਾਤੇ ਦੋਸਮਾਹ- ਜਾਨਨ੍ਨਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯੋਨਿਰਸ੍ਟਵਿਧੇਤਿ “ਪ੍ਰਸਹਾ” (ਸੁ.ਸੂ.ਅ.੨੭) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ| ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਮਿਤਿ ਚ੍ਛੇਦਃ| ਪਯਸੇਤ੍ਯਾਦਿ ਦ੍ਵਿਤੀਯਂ ਘਤਮ੍| ਮਧੁਰਕਾਣਿ ਯਾਨਿ ਤਾਨਿ ਚੇਹ ਕਲ੍ਕਾਰ੍ਥਮ੍| ਪਿਪ੍ਪਲੀਤ੍ਯਾਦਿਨਾਨਿਯਤਮਾਨਂ ਘਤਂ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣੇਨ ਕ੍ਸੀਰੇਣ ਸਾਧ੍ਯਤੇ, ਸਟ੍ਪਲੋਕ੍ਤਦ੍ਰਵ੍ਯਘਤਮਾਨਵਤ੍||੧੪੯-੧੭੨||
Adhikarana 35 (173-178) · Śloka 179
ਬਹਿਃਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਨਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇਤਃ ਪਰਂ ਵਿਧਿਃ| ਸ੍ਨੇਹਕ੍ਸੀਰਾਮ੍ਬੁਕੋਸ੍ਠੇਸੁ ਸ੍ਵਭ੍ਯਕ੍ਤਮਵਗਾਹਯੇਤ੍||੧੭੩|| ਸ੍ਰੋਤੋਵਿਬਨ੍ਧਮੋਕ੍ਸਾਰ੍ਥਂ ਬਲਪੁਸ੍ਟ੍ਯਰ੍ਥਮੇਵ ਚ| ਉਤ੍ਤੀਰ੍ਣਂ ਮਿਸ਼੍ਰਕੈਃਸ੍ਨੇਹੈਃ ਪੁਨਰਾਕ੍ਤੈਃ ਸੁਖੈਃ ਕਰੈਃ||੧੭੪|| ਮਦ੍ਨੀਯਾਤ੍ ਸੁਖਮਾਸੀਨਂ ਸੁਖਂ ਚੋਤ੍ਸਾਦਯੇਨ੍ਨਰਮ੍| ਜੀਵਨ੍ਤੀਂ ਸ਼ਤਵੀਰ੍ਯਾਂ ਚ ਵਿਕਸਾਂ ਸਪੁਨਰ੍ਨਵਾਮ੍||੧੭੫|| ਅਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਮਪਾਮਾਰ੍ਗਂ ਤਰ੍ਕਾਰੀਂ ਮਧੁਕਂ ਬਲਾਮ੍| ਵਿਦਾਰੀਂ ਸਰ੍ਸਪਂ ਕੁਸ੍ਠਂ ਤਣ੍ਡੁਲਾਨਤਸੀਫਲਮ੍||੧੭੬|| ਮਾਸਾਂਸ੍ਤਿਲਾਂਸ਼੍ਚ ਕਿਣ੍ਵਂ ਚ ਸਰ੍ਵਮੇਕਤ੍ਰ ਚੂਰ੍ਣਯੇਤ੍| ਯਵਚੂਰ੍ਣਤ੍ਰਿਗੁਣਿਤਂ ਦਧ੍ਨਾ ਯੁਕ੍ਤਂ ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਮ੍||੧੭੭|| ਏਤਦੁਤ੍ਸਾਦਨਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਪੁਸ੍ਟਿਵਰ੍ਣਬਲਪ੍ਰਦਮ੍| ਗੌਰਸਰ੍ਸਪਕਲ੍ਕੇਨ ਕਲ੍ਕੈਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸੁਗਨ੍ਧਿਭਿਃ||੧੭੮|| ਸ੍ਨਾਯਾਦਤੁਸੁਖੈਸ੍ਤੋਯੈਰ੍ਜੀਵਨੀਯੌਸਧੈਃ ਸ਼ਤੈਃ|੧੭੯|
बहिःस्पर्शनमाश्रित्य वक्ष्यतेऽतः परं विधिः| स्नेहक्षीराम्बुकोष्ठेषु स्वभ्यक्तमवगाहयेत्||१७३|| स्रोतोविबन्धमोक्षार्थं बलपुष्ट्यर्थमेव च| उत्तीर्णं मिश्रकैःस्नेहैः पुनराक्तैः सुखैः करैः||१७४|| मृद्नीयात् सुखमासीनं सुखं चोत्सादयेन्नरम्| जीवन्तीं शतवीर्यां च विकसां सपुनर्नवाम्||१७५|| अश्वगन्धामपामार्गं तर्कारीं मधुकं बलाम्| विदारीं सर्षपं कुष्ठं तण्डुलानतसीफलम्||१७६|| माषांस्तिलांश्च किण्वं च सर्वमेकत्र चूर्णयेत्| यवचूर्णत्रिगुणितं दध्ना युक्तं समाक्षिकम्||१७७|| एतदुत्सादनं कार्यं पुष्टिवर्णबलप्रदम्| गौरसर्षपकल्केन कल्कैश्चापि सुगन्धिभिः||१७८|| स्नायादृतुसुखैस्तोयैर्जीवनीयौषधैः शृतैः|१७९|
🔊 Audio coming soon
ਉਤ੍ਤੀਰ੍ਣਮਿਤ੍ਯਾਦੌ ਪੁਨਰਾਕ੍ਤੈਰਿਤਿ ਮਿਸ਼੍ਰਕਸ੍ਨੇਹੈਰਾਕ੍ਤੈਃ ਕਰੈਃ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ ਮਰ੍ਦਯੇਤ੍; ਪੁਨਰਾਕ੍ਤਮਿਤਿ ਪਾਠੇ ਤੁ ਪੁਨਰ੍ਮਿਸ਼੍ਰਕੈਃ ਸ੍ਨੇਹੈਰਾਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਉਤ੍ਸਾਦਯੇਦਿਤਿ ਉਦ੍ਵਰ੍ਤਯੇਤ੍| ਵਿਕਸਾ ਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾ| ਤਰ੍ਕਾਰੀ ਜਯਾ| ਸਮਾਕ੍ਸਿਕਮਿਤਿ ਈਸਨ੍ਮਾਕ੍ਸਿਕਮ੍||੧੭੩-੧੭੮||-
Adhikarana 36 (179-189) · Śloka 189
ਗਨ੍ਧੈਃ ਸਮਾਲ੍ਯੈਰ੍ਵਾਸੋਭਿਰ੍ਭੂਸਣੈਸ਼੍ਚ ਵਿਭੂਸਿਤਃ||੧੭੯|| ਸ੍ਪਸ਼੍ਯਾਨ੍ ਸਂਸ੍ਪਸ਼੍ਯ ਸਮ੍ਪੂਜ੍ਯ ਦੇਵਤਾਃ ਸਭਿਸਗ੍ਦ੍ਵਿਜਾਃ| ਇਸ੍ਟਵਰ੍ਣਰਸਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਗਨ੍ਧਵਤ੍ ਪਾਨਭੋਜਨਮ੍||੧੮੦|| ਇਸ੍ਟਮਿਸ੍ਟੈਰੁਪਹਿਤਂ ਸੁਖਮਦ੍ਯਾਤ੍ ਸੁਖਪ੍ਰਦਮ੍| ਸਮਾਤੀਤਾਨਿ ਧਾਨ੍ਯਾਨਿ ਕਲ੍ਪਨੀਯਾਨਿ ਸ਼ੁਸ੍ਯਤਾਮ੍||੧੮੧|| ਲਘੂਨ੍ਯਹੀਨਵੀਰ੍ਯਾਣਿ ਸ੍ਵਾਦੂਨਿ ਗਨ੍ਧਵਨ੍ਤਿ ਚ| ਯਾਨਿ ਪ੍ਰਹਰ੍ਸਕਾਰੀਣਿ ਤਾਨਿ ਪਥ੍ਯਤਮਾਨਿ ਹਿ||੧੮੨|| ਯਚ੍ਚੋਪਦੇਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਪਥ੍ਯਂ ਕ੍ਸਤਕ੍ਸੀਣਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ| ਯਕ੍ਸ੍ਮਿਣਸ੍ਤਤ੍ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤਵ੍ਯਂ ਬਲਮਾਂਸਾਭਿਵਦ੍ਧਯੇ||੧੮੩|| ਅਭ੍ਯਙ੍ਗੋਤ੍ਸਾਦਨੈਸ਼੍ਚੈਵ ਵਾਸੋਭਿਰਹਤੈਃ ਪ੍ਰਿਯੈਃ| ਯਥਰ੍ਤੁਵਿਹਿਤੈਃ ਸ੍ਨਾਨੈਰਵਗਾਹੈਰ੍ਵਿਮਾਰ੍ਜਨੈਃ||੧੮੪|| ਬਸ੍ਤਿਭਿਃ ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਰ੍ਭਿਰ੍ਮਾਂਸੈਰ੍ਮਾਂਸਰਸੌਦਨੈਃ| ਇਸ੍ਟੈਰ੍ਮਦ੍ਯੈਰ੍ਮਨੋਜ੍ਞਾਨਾਂ ਗਨ੍ਧਾਨਾਮੁਪਸੇਵਨੈਃ||੧੮੫|| ਸੁਹਦਾਂ ਰਮਣੀਯਾਨਾਂ ਪ੍ਰਮਦਾਨਾਂ ਚ ਦਰ੍ਸ਼ਨੈਃ| ਗੀਤਵਾਦਿਤ੍ਰਸ਼ਬ੍ਦੈਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਿਯਸ਼੍ਰੁਤਿਭਿਰੇਵ ਚ||੧੮੬|| ਹਰ੍ਸਣਾਸ਼੍ਵਾਸਨੈਰ੍ਨਿਤ੍ਯਂ ਗੁਰੂਣਾਂ ਸਮੁਪਾਸਨੈਃ| ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਰ੍ਯੇਣ ਦਾਨੇਨ ਤਪਸਾ ਦੇਵਤਾਰ੍ਚਨੈਃ||੧੮੭|| ਸਤ੍ਯੇਨਾਚਾਰਯੋਗੇਨ ਮਙ੍ਗਲ੍ਯੈਰਪ੍ਯਹਿਂਸਯਾ| ਵੈਦ੍ਯਵਿਪ੍ਰਾਰ੍ਚਨਾਚ੍ਚੈਵ ਰੋਗਰਾਜੋ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ||੧੮੮|| ਯਯਾ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਯਾ ਚੇਸ੍ਟ੍ਯਾ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਾ ਪੁਰਾ ਜਿਤਃ| ਤਾਂ ਵੇਦਵਿਹਿਤਾਮਿਸ੍ਟਿਮਾਰੋਗ੍ਯਾਰ੍ਥੀ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍||੧੮੯||
गन्धैः समाल्यैर्वासोभिर्भूषणैश्च विभूषितः||१७९|| स्पृश्यान् संस्पृश्य सम्पूज्य देवताः सभिषग्द्विजाः| इष्टवर्णरसस्पर्शगन्धवत् पानभोजनम्||१८०|| इष्टमिष्टैरुपहितं सुखमद्यात् सुखप्रदम्| समातीतानि धान्यानि कल्पनीयानि शुष्यताम्||१८१|| लघून्यहीनवीर्याणि स्वादूनि गन्धवन्ति च| यानि प्रहर्षकारीणि तानि पथ्यतमानि हि||१८२|| यच्चोपदेक्ष्यते पथ्यं क्षतक्षीणचिकित्सिते| यक्ष्मिणस्तत् प्रयोक्तव्यं बलमांसाभिवृद्धये||१८३|| अभ्यङ्गोत्सादनैश्चैव वासोभिरहतैः प्रियैः| यथर्तुविहितैः स्नानैरवगाहैर्विमार्जनैः||१८४|| बस्तिभिः क्षीरसर्पिर्भिर्मांसैर्मांसरसौदनैः| इष्टैर्मद्यैर्मनोज्ञानां गन्धानामुपसेवनैः||१८५|| सुहृदां रमणीयानां प्रमदानां च दर्शनैः| गीतवादित्रशब्दैश्च प्रियश्रुतिभिरेव च||१८६|| हर्षणाश्वासनैर्नित्यं गुरूणां समुपासनैः| ब्रह्मचर्येण दानेन तपसा देवतार्चनैः||१८७|| सत्येनाचारयोगेन मङ्गल्यैरप्यहिंसया| वैद्यविप्रार्चनाच्चैव रोगराजो निवर्तते||१८८|| यया प्रयुक्तया चेष्ट्या राजयक्ष्मा पुरा जितः| तां वेदविहितामिष्टिमारोग्यार्थी प्रयोजयेत्||१८९||
🔊 Audio coming soon
ਅਤਃ ਪਰਂ ਮਨਸ ਆਨੁਕੂਲ੍ਯਂ ਯਕ੍ਸ੍ਮਾਰਮ੍ਭਕਦੋਸਂ ਹਨ੍ਤੀਤ੍ਯਤੋ ਸਰ੍ਵਾਸੁ ਚੇਸ੍ਟਾਸੁ ਸਦੈਵ ਮਨੋਨੁਕੂਲਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਥੈਵ ਵਰ੍ਤਨੀਯਂ, ਯਯਾ ਚ ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਦੈਵਵ੍ਯਪਾਸ਼੍ਰਯਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ ਤਦਾਹ- ਗਨ੍ਧੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿ||੧੭੯-੧੮੯||
Adhikarana 37 (190-191) · Śloka 191
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕੌ- ਪ੍ਰਾਗੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਿ ਪ੍ਰਾਗ੍ਰੂਪਂ ਰੂਪਸਙ੍ਗ੍ਰਹਃ| ਸਮਾਸਾਦ੍ ਵ੍ਯਾਸਤਸ਼੍ਚੋਕ੍ਤਂ ਭੇਸਜਂ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਣਃ||੧੯੦|| ਨਾਮਹੇਤੁਰਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਂ ਸਾਧ੍ਯਤ੍ਵਂ ਕਚ੍ਛ੍ਰਸਾਧ੍ਯਤਾ| ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਃ ਸਙ੍ਗ੍ਰਹਃ ਕਤ੍ਸ੍ਨੋ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ||੧੯੧||
तत्र श्लोकौ- प्रागुत्पत्तिर्निमित्तानि प्राग्रूपं रूपसङ्ग्रहः| समासाद् व्यासतश्चोक्तं भेषजं राजयक्ष्मणः||१९०|| नामहेतुरसाध्यत्वं साध्यत्वं कृच्छ्रसाध्यता| इत्युक्तः सङ्ग्रहः कृत्स्नो राजयक्ष्मचिकित्सिते||१९१||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਾਗੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿਸਙ੍ਗ੍ਰਹਃ| ਨਾਮਹੇਤੁਰਿਤਿ “ਸ ਰਾਜ੍ਞਃ ਪੂਰ੍ਵਮਾਸੀਦ੍ਵੈ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਾ ਤਤੋ ਮਤਃ” ਇਤਿ||੧੯੦-੧੯੧||
Adhikarana puShpikA · Śloka 8
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮਾਸ੍ਟਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੮||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते चिकित्सास्थाने राजयक्ष्मचिकित्सितं नामाष्टमोऽध्यायः||८||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਚਕ੍ਰਪਾਣਿਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਚਰਕਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਟੀਕਾਯਾਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਦੀਪਿਕਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨੇ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮਾਸ੍ਟਮੋਧ੍ਯਾਯਃ||੮||