Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤ ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਸਮੁਤ੍ਥਾਨੀਯਂ ਰਸਾਯਨਪਾਦਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
अथात आयुर्वेदसमुत्थानीयं रसायनपादं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਸਮੁਤ੍ਥਾਨੀਯੋ ਨਾਮ ਰਸਾਯਨਪਾਦਃ ਪਾਰਿਸ਼ੇਸ੍ਯਾਦੁਚ੍ਯਤੇ| ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਸਮੁਤ੍ਥਾਨਮਸ੍ਮਿਨ੍ਨਸ੍ਤੀਤਿ ਮਤ੍ਵਰ੍ਥੀਯਚ੍ਛਪ੍ਰਤ੍ਯਯੇਣਾਯੁਰ੍ਵੇਦਸਮੁਤ੍ਥਾਨੀਯਃ||੧-੨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਸਯਃ ਖਲੁ ਕਦਾਚਿਚ੍ਛਾਲੀਨਾ ਯਾਯਾਵਰਾਸ਼੍ਚ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯੌਸਧ੍ਯਾਹਾਰਾਃ ਸਨ੍ਤਃ ਸਾਮ੍ਪਨ੍ਨਿਕਾ ਮਨ੍ਦਚੇਸ੍ਟਾ ਨਾਤਿਕਲ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਬਭੂਵੁਃ| ਤੇ ਸਰ੍ਵਾਸਾਮਿਤਿਕਰ੍ਤਵ੍ਯਤਾਨਾਮਸਮਰ੍ਥਾਃ ਸਨ੍ਤੋ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਵਾਸਕਤਮਾਤ੍ਮਦੋਸਂ ਮਤ੍ਵਾ ਪੂਰ੍ਵਨਿਵਾਸਮਪਗਤਗ੍ਰਾਮ੍ਯਦੋਸਂ ਸ਼ਿਵਂ ਪੁਣ੍ਯਮੁਦਾਰਂ ਮੇਧ੍ਯਮਗਮ੍ਯਮਸੁਕਤਿਭਿਰ੍ਗਙ੍ਗਾਪ੍ਰਭਵਮਮਰਗਨ੍ਧਰ੍ਵਕਿਨ੍ਨਰਾਨੁਚਰਿਤਮਨੇਕਰਤ੍ਨਨਿਚਯਮਚਿਨ੍ਤ੍ਯਾਦ੍ਭੁਤਪ੍ਰਭਾਵਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍ਸਿਸ਼ਿਦ੍ਧਚਾਰਣਾਨੁਚਰਿਤਂ ਦਿਵ੍ਯਤੀਰ੍ਥੌਸਧਿਪ੍ਰਭਵਮਤਿਸ਼ਰਣ੍ਯਂ ਹਿਮਵਨ੍ਤਮਮਰਾਧਿਪਤਿਗੁਪ੍ਤਂ ਜਗ੍ਮੁਰ੍ਭਗ੍ਵਙ੍ਗਿਰੋਤ੍ਰਿਵਸਿਸ੍ਠਕਸ਼੍ਯਪਾਗਸ੍ਤ੍ਯਪੁਲਸ੍ਤ੍ਯਵਾਮਦੇਵਾਸਿਤਗੌਤਮਪ੍ਰਭਤਯੋ ਮਹਰ੍ਸਯਃ||੩||
ऋषयः खलु कदाचिच्छालीना यायावराश्च ग्राम्यौषध्याहाराः सन्तः साम्पन्निका मन्दचेष्टा नातिकल्याश्च प्रायेण बभूवुः| ते सर्वासामितिकर्तव्यतानामसमर्थाः सन्तो ग्राम्यवासकृतमात्मदोषं मत्वा पूर्वनिवासमपगतग्राम्यदोषं शिवं पुण्यमुदारं मेध्यमगम्यमसुकृतिभिर्गङ्गाप्रभवममरगन्धर्वकिन्नरानुचरितमनेकरत्ननिचयमचिन्त्याद्भुतप्रभावं ब्रह्मर्षिशिद्धचारणानुचरितं दिव्यतीर्थौषधिप्रभवमतिशरण्यं हिमवन्तममराधिपतिगुप्तं जग्मुर्भृग्वङ्गिरोऽत्रिवसिष्ठकश्यपागस्त्यपुलस्त्यवामदेवासितगौतमप्रभृतयो महर्षयः||३||
🔊 Audio coming soon
ਸੀਣਾਂ ਸ਼ਾਲੀਨਤ੍ਵਂ ਯਾਯਾਵਰਤ੍ਵਂ ਚ ਕਰ੍ਮਵਿਸ਼ੇਸਪਰਿਗ੍ਰਹਾਤ੍| ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਮਨੁ ਉਪਯੁਜ੍ਯਨ੍ਤ ਇਤਿ ਸਾਮ੍ਪਨ੍ਨਿਕਾਃ| ਨਾਤਿਕਲ੍ਯਾ ਇਤਿ ਨਾਤਿਨੀਰੋਗਾਃ| ਇਤਿਕਰ੍ਤਵ੍ਯਤਾ ਵ੍ਯਾਪਾਰਃ| ਇਨ੍ਦ੍ਰਪਰ੍ਯਾਯਕਥਨਂ ਸ੍ਤੁਤ੍ਯਰ੍ਥਂ; ਸ੍ਤੁਤਿਸ਼੍ਚੇਯਮਿਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਯਾਯੁਰ੍ਯੇਦਪ੍ਰਕਾਸ਼ਕਤ੍ਵਾਤ੍||੩||
Adhikarana 3 (4-5) · Śloka 5
ਤਾਨਿਨ੍ਦ੍ਰਃ ਸਹਸ੍ਰਦਗਮਰਗੁਰੁਰਬ੍ਰਵੀਤ੍- ਸ੍ਵਾਗਤਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਵਿਦਾਂ ਜ੍ਞਾਨਤਪੋਧਨਾਨਾਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍ਸੀਣਾਮ੍| ਅਸ੍ਤਿ ਨਨੁ ਵੋ ਗ੍ਲਾਨਿਰਪ੍ਰਭਾਵਤ੍ਵਂ ਵੈਸ੍ਵਰ੍ਯਂ ਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਚ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਵਾਸਕਤਮਸੁਖਮਸੁਖਾਨੁਬਨ੍ਧਂ ਚ; ਗ੍ਰਾਮ੍ਯੋ ਹਿ ਵਾਸੋ ਮੂਲਮਸ਼ਸ੍ਤਾਨਾਂ, ਤਤ੍ ਕਤਃ ਪੁਣ੍ਯਕਦ੍ਭਿਰਨੁਗ੍ਰਹਃ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ, ਸ੍ਵਸ਼ਰੀਰਮਵੇਕ੍ਸਿਤੁਂ ਕਾਲਃ ਕਾਲਸ਼੍ਚਾਯਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦੋਪਦੇਸ਼ਸ੍ਯ ਬ੍ਰਹ੍ਮਰ੍ਸੀਣਾਮ੍; ਆਤ੍ਮਨਃ ਪ੍ਰਜਾਨਾਂ ਚਾਨੁਗ੍ਰਹਾਰ੍ਥਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਮਸ਼੍ਵਿਨੌ ਮਹ੍ਯਂ ਪ੍ਰਾਯਚ੍ਛਤਾਂ, ਪ੍ਰਜਾਪਤਿਰਸ਼੍ਵਿਭ੍ਯਾਂ, ਪ੍ਰਜਾਪਤਯੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ, ਪ੍ਰਜਾਨਾਮਲ੍ਪਮਾਯੁਰ੍ਜਰਾਵ੍ਯਾਧਿਬਹੁਲਮਸੁਖਮਸੁਖਾਨੁਬਨ੍ਧਮਲ੍ਪਤ੍ਵਾਦਲ੍ਪਤਪੋਦਮਨਿਯਮਦਾਨਾਧ੍ਯਯਨਸਞ੍ਚਯਂ ਮਤ੍ਵਾ ਪੁਣ੍ਯਤਮਮਾਯੁਃਪ੍ਰਕਰ੍ਸਕਰਂ ਜਰਾਵ੍ਯਾਧਿਪ੍ਰਸ਼ਮਨਮੂਰ੍ਜਸ੍ਕਰਮਮਤਂ ਸ਼ਿਵਂ ਸ਼ਰਣ੍ਯਮੁਦਾਰਂ ਭਵਨ੍ਤੋ ਮਤ੍ਤਃ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਰ੍ਹਤਾਥੋਪਧਾਰਯਿਤੁਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਯਿਤੁਂ ਚ ਪ੍ਰਜਾਨੁਗ੍ਰਹਾਰ੍ਥਮਾਰ੍ਸਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮ ਚ ਪ੍ਰਤਿ ਮੈਤ੍ਰੀਂ ਕਾਰੁਣ੍ਯਮਾਤ੍ਮਨਸ਼੍ਚਾਨੁਤ੍ਤਮਂ ਪੁਣ੍ਯਮੁਦਾਰਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਮਕ੍ਸਯਂ ਕਰ੍ਮੇਤਿ||੪|| ਤਚ੍ਛ੍ਰੁਤ੍ਵਾ ਵਿਬੁਧਪਤਿਵਚਨਮਸਯਃ ਸਰ੍ਵ ਏਵਾਮਰਵਰਮਗ੍ਭਿਸ੍ਤੁਸ੍ਟੁਵੁਃ, ਪ੍ਰਹਸ੍ਟਾਸ਼੍ਚ ਤਦ੍ਵਚਨਮਭਿਨਨਨ੍ਦੁਸ਼੍ਚੇਤਿ||੫||
तानिन्द्रः सहस्रदृगमरगुरुरब्रवीत्- स्वागतं ब्रह्मविदां ज्ञानतपोधनानां ब्रह्मर्षीणाम्| अस्ति ननु वो ग्लानिरप्रभावत्वं वैस्वर्यं वैवर्ण्यं च ग्राम्यवासकृतमसुखमसुखानुबन्धं च; ग्राम्यो हि वासो मूलमशस्तानां, तत् कृतः पुण्यकृद्भिरनुग्रहः प्रजानां, स्वशरीरमवेक्षितुं कालः कालश्चायमायुर्वेदोपदेशस्य ब्रह्मर्षीणाम्; आत्मनः प्रजानां चानुग्रहार्थमायुर्वेदमश्विनौ मह्यं प्रायच्छतां, प्रजापतिरश्विभ्यां, प्रजापतये ब्रह्मा, प्रजानामल्पमायुर्जराव्याधिबहुलमसुखमसुखानुबन्धमल्पत्वादल्पतपोदमनियमदानाध्ययनसञ्चयं मत्वा पुण्यतममायुःप्रकर्षकरं जराव्याधिप्रशमनमूर्जस्करममृतं शिवं शरण्यमुदारं भवन्तो मत्तः श्रोतुमर्हताथोपधारयितुं प्रकाशयितुं च प्रजानुग्रहार्थमार्षं ब्रह्म च प्रति मैत्रीं कारुण्यमात्मनश्चानुत्तमं पुण्यमुदारं ब्राह्ममक्षयं कर्मेति||४|| तच्छ्रुत्वा विबुधपतिवचनमृषयः सर्व एवामरवरमृग्भिस्तुष्टुवुः, प्रहृष्टाश्च तद्वचनमभिननन्दुश्चेति||५||
🔊 Audio coming soon
ਅਸੁਖਾਨੁਬਨ੍ਧਮਿਤਿ ਰੋਗਰੂਪਮਸੁਖਮਨੁਬਧ੍ਨਾਤੀਤ੍ਯਸੁਖਾਨੁਬਨ੍ਧਮ੍ | ਮੂਲਮਿਤਿ ਕਾਰਣਮ੍| ਕਤਃ ਪ੍ਰਜਾਨਾਮਨੁਗ੍ਰਹ ਇਤਿ ਗ੍ਰਾਮੇ ਸ੍ਥਿਤ੍ਵਾ ਆਯੁਰ੍ਵੇਦੋਕ੍ਤਾਰੋਗ੍ਯਸਾਧਨਧਰ੍ਮਾਦਿਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨੇਨ ਪ੍ਰਜਾਨੁਗ੍ਰਹਃ ਕਤ ਏਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਯਂ ਸ਼ਬ੍ਦ ਉਭਾਭ੍ਯਾਂ ਕਾਲਸ਼ਬ੍ਦਾਭ੍ਯਾਂ ਯੋਜਨੀਯਃ| ਪ੍ਰਜਾਪਤਯੇ ਬ੍ਰਹ੍ਮੇਤਿ ਚ੍ਛੇਦਃ| ਪ੍ਰਜਾਨਾਮਲ੍ਪਾਦਿਕਮਾਯੁਰ੍ਮਤ੍ਤ੍ਵੇਤਿ ਯੋਜਨਾ| ਅਲ੍ਪਤ੍ਵਾਤ੍ ‘ਆਯੁਸ’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਅਲ੍ਪਸ੍ਤਪਃਪ੍ਰਭਤੀਨਾਂ ਸਞ੍ਚਯੋਸ੍ਮਿਨ੍ ਅਲ੍ਪੇ ਆਯੁਸਿ ਤਤ੍ ਤਥਾ| ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਬ੍ਦੋ ਮੈਤ੍ਰ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਅਥਸ਼ਬ੍ਦਸ਼੍ਚਾਧਿਕਾਰੇ| ਤੇਨ, ਮੈਤ੍ਰੀਕਾਰੁਣ੍ਯਾਦੀਨ੍ਯਧਿਕਤ੍ਯ ਯਂ ਬ੍ਰਹ੍ਮਾ ਪ੍ਰਜਾਪਤਯੇਦਾਤ੍, ਤਮਨੁਸ਼੍ਰੋਤੁਮਰ੍ਹਤੇਤਿ ਯੋਜਨਾ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਚ ਸਯੋ ਭਰਦ੍ਵਾਜਦ੍ਵਾਰਾ ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਦਧਿਗਤਾਯੁਰ੍ਵੇਦਾਃ, ਤਥਾਪਿ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਵਾਸਕਤਮਨੋਗ੍ਲਾਨ੍ਯਾ ਨ ਤਥਾ ਸ੍ਫੁਟਾਰ੍ਥੋ ਵਰ੍ਤਤ ਇਤਿ ਸ਼ਙ੍ਕਯਾ ਪੁਨਰਿਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਤਾਨੁਪਦਿਸ਼ਤਿ||੪-੫||
Adhikarana 4 (6) · Śloka 6
ਅਥੇਨ੍ਦ੍ਰਸ੍ਤਦਾਯੁਰ੍ਵੇਦਾਮਤਮਸਿਭ੍ਯਃ ਸਙ੍ਕ੍ਰਮ੍ਯੋਵਾਚ- ਏਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਮਨੁਸ੍ਠੇਯਮ੍, ਅਯਂ ਚ ਸ਼ਿਵਃ ਕਾਲੋ ਰਸਾਯਨਾਨਾਂ, ਦਿਵ੍ਯਾਸ਼੍ਚੌਸਧਯੋ ਹਿਮਵਤ੍ਪ੍ਰਭਵਾਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵੀਰ੍ਯਾਃ; ਤਦ੍ਯਥਾ- ਐਨ੍ਦ੍ਰੀ, ਬ੍ਰਾਹ੍ਮੀ, ਪਯਸ੍ਯਾ, ਕ੍ਸੀਰਪੁਸ੍ਪੀ, ਸ਼੍ਰਾਵਣੀ, ਮਹਾਸ਼੍ਰਾਵਣੀ, ਸ਼ਤਾਵਰੀ, ਵਿਦਾਰੀ, ਜੀਵਨ੍ਤੀ, ਪੁਨਰ੍ਨਵਾ, ਨਾਗਬਲਾ, ਸ੍ਥਿਰਾ, ਵਚਾ, ਛਤ੍ਰਾ, ਅਤਿਚ੍ਛਤ੍ਰਾ, ਮੇਦਾ, ਮਹਾਮੇਦਾ, ਜੀਵਨੀਯਾਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯਾਃ ਪਯਸਾ ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਾਃ ਸਣ੍ਮਾਸਾਤ੍ ਪਰਮਾਯੁਰ੍ਵਯਸ਼੍ਚ ਤਰੁਣਮਨਾਮਯਤ੍ਵਂ ਸ੍ਵਰਵਰ੍ਣਸਮ੍ਪਦਮੁਪਚਯਂ ਮੇਧਾਂ ਸ੍ਮਤਿਮੁਤ੍ਤਮਬਲਮਿਸ੍ਟਾਂਸ਼੍ਚਾਪਰਾਨ੍ ਭਾਵਾਨਾਵਹਨ੍ਤਿ ਸਿਦ੍ਧਾਃ||੬|| (ਇਤੀਨ੍ਦ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਰਸਾਯਨਮ੍)|
अथेन्द्रस्तदायुर्वेदामृतमृषिभ्यः सङ्क्रम्योवाच- एतत् सर्वमनुष्ठेयम्, अयं च शिवः कालो रसायनानां, दिव्याश्चौषधयो हिमवत्प्रभवाः प्राप्तवीर्याः; तद्यथा- ऐन्द्री, ब्राह्मी, पयस्या, क्षीरपुष्पी, श्रावणी, महाश्रावणी, शतावरी, विदारी, जीवन्ती, पुनर्नवा, नागबला, स्थिरा, वचा, छत्रा, अतिच्छत्रा, मेदा, महामेदा, जीवनीयाश्चान्याः पयसा प्रयुक्ताः षण्मासात् परमायुर्वयश्च तरुणमनामयत्वं स्वरवर्णसम्पदमुपचयं मेधां स्मृतिमुत्तमबलमिष्टांश्चापरान् भावानावहन्ति सिद्धाः||६|| (इतीन्द्रोक्तं रसायनम्)|
🔊 Audio coming soon
ਮਹਾਸ਼੍ਰਾਵਣੀ ਅਲਮ੍ਬੁਸਾ| ਅਤਿਚ੍ਛਤ੍ਰਾ ਮਧੁਰਿਕਾ||੬||
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
ਬ੍ਰਹ੍ਮਸੁਵਰ੍ਚਲਾ ਨਾਮੌਸਧਿਰ੍ਯਾ ਹਿਰਣ੍ਯਕ੍ਸੀਰਾ ਪੁਸ੍ਕਰਸਦਸ਼ਪਤ੍ਰਾ, ਆਦਿਤ੍ਯਪਰ੍ਣੀ ਨਾਮੌਸਧਿਰ੍ਯਾ ‘ਸੂਰ੍ਯਕਾਨ੍ਤਾ’ ਇਤਿ ਵਿਜ੍ਞਾਯਤੇ ਸੁਵਰ੍ਣਕ੍ਸੀਰਾ ਸੂਰ੍ਯਮਣ੍ਡਲਾਕਾਰਪੁਸ੍ਪਾ ਚ, ਨਾਰੀਨਾਮੌਸਧਿਃ ‘ਅਸ਼੍ਵਬਲਾ’ ਇਤਿ ਵਿਜ੍ਞਾਯਤੇ ਯਾ ਬਲ੍ਵਜਸਦਸ਼ਪਤ੍ਰਾ , ਕਾਸ੍ਠਗੋਧਾ ਨਾਮੌਸਧਿਰ੍ਗੋਧਾਕਾਰਾ, ਸਰ੍ਪਾਨਾਮੌਸਧਿਃ ਸਰ੍ਪਾਕਾਰਾ, ਸੋਮੋ ਨਾਮੌਸਧਿਰਾਜਃ ਪਞ੍ਚਦਸ਼ਪਰ੍ਵਾ ਸ ਸੋਮ ਇਵ ਹੀਯਤੇ ਵਰ੍ਧਤੇ ਚ, ਪਦ੍ਮਾ ਨਾਮੌਸਧਿਃ ਪਦ੍ਮਾਕਾਰਾ ਪਦ੍ਮਰਕ੍ਤਾ ਪਦ੍ਮਗਨ੍ਧਾ ਚ, ਅਜਾ ਨਾਮੌਸਧਿਃ ‘ਅਜਸ਼ਙ੍ਗੀ’ ਇਤਿ ਵਿਜ੍ਞਾਯਤੇ, ਨੀਲਾ ਨਾਮੌਸਧਿਸ੍ਤੁ ਨੀਲਕ੍ਸੀਰਾ ਨੀਲਪੁਸ੍ਪਾ ਲਤਾਪ੍ਰਤਾਨਬਹੁਲੇਤਿ; ਆਸਾਮੋਸਧੀਨਾਂ ਯਾਂ ਯਾਮੇਵੋਪਲਭੇਤ ਤਸ੍ਯਾਸ੍ਤਸ੍ਯਾਃ ਸ੍ਵਰਸਸ੍ਯ ਸੌਹਿਤ੍ਯਂ ਗਤ੍ਵਾ ਸ੍ਨੇਹਭਾਵਿਤਾਯਾਮਾਰ੍ਦ੍ਰਪਲਾਸ਼ਦ੍ਰੋਣ੍ਯਾਂ ਸਪਿਧਾਨਾਯਾਂ ਦਿਗ੍ਵਾਸਾਃ ਸ਼ਯੀਤ, ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਲੀਯਤੇ, ਸਣ੍ਮਾਸੇਨ ਪੁਨਃ ਸਮ੍ਭਵਤਿ, ਤਸ੍ਯਾਜਂ ਪਯਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯਵਸ੍ਥਾਪਨਂ; ਸਣ੍ਮਾਸੇਨ ਦੇਵਤਾਨੁਕਾਰੀ ਭਵਤਿ ਵਯੋਵਰ੍ਣਸ੍ਵਰਾਕਤਿਬਲਪ੍ਰਭਾਭਿਃ, ਸ੍ਵਯਂ ਚਾਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਵਾਚੋਗਤਾਨਿ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਵਨ੍ਤਿ, ਦਿਵ੍ਯਂ ਚਾਸ੍ਯ ਚਕ੍ਸੁਃ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਂ ਚ ਭਵਤਿ, ਗਤਿਰ੍ਯੋਜਨਸਹਸ੍ਰਂ ਦਸ਼ਵਰ੍ਸਸਹਸ੍ਰਾਣ੍ਯਾਯੁਰਨੁਪਦ੍ਰਵਂ ਚੇਤਿ||੭||
ब्रह्मसुवर्चला नामौषधिर्या हिरण्यक्षीरा पुष्करसदृशपत्रा, आदित्यपर्णी नामौषधिर्या ‘सूर्यकान्ता’ इति विज्ञायते सुवर्णक्षीरा सूर्यमण्डलाकारपुष्पा च, नारीनामौषधिः ‘अश्वबला’ इति विज्ञायते या बल्वजसदृशपत्रा , काष्ठगोधा नामौषधिर्गोधाकारा, सर्पानामौषधिः सर्पाकारा, सोमो नामौषधिराजः पञ्चदशपर्वा स सोम इव हीयते वर्धते च, पद्मा नामौषधिः पद्माकारा पद्मरक्ता पद्मगन्धा च, अजा नामौषधिः ‘अजशृङ्गी’ इति विज्ञायते, नीला नामौषधिस्तु नीलक्षीरा नीलपुष्पा लताप्रतानबहुलेति; आसामोषधीनां यां यामेवोपलभेत तस्यास्तस्याः स्वरसस्य सौहित्यं गत्वा स्नेहभावितायामार्द्रपलाशद्रोण्यां सपिधानायां दिग्वासाः शयीत, तत्र प्रलीयते, षण्मासेन पुनः सम्भवति, तस्याजं पयः प्रत्यवस्थापनं; षण्मासेन देवतानुकारी भवति वयोवर्णस्वराकृतिबलप्रभाभिः, स्वयं चास्य सर्ववाचोगतानि प्रादुर्भवन्ति, दिव्यं चास्य चक्षुः श्रोत्रं च भवति, गतिर्योजनसहस्रं दशवर्षसहस्राण्यायुरनुपद्रवं चेति||७||
🔊 Audio coming soon
ਬ੍ਰਹ੍ਮਸੁਵਰ੍ਚਲਾਪ੍ਰਭਤਯੋ ਯਥੋਕ੍ਤਲਕ੍ਸਣਾ ਦਿਵ੍ਯੌਸਧਯੋ ਨਾਤਿਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾਃ| ਆਦਿਤ੍ਯਪਰ੍ਣੀ ਸੂਰ੍ਯਾਵਰ੍ਤਮੇਵ ਦੇਸ਼ਵਿਸ਼ੇਸਜਾਤਂ ਕੇਚਿਦ੍ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਤਿ| ਅਸ਼੍ਵਬਲੇਤਿ ਜ੍ਞਾਯਤ ਇਤਿ ਸਿਭਿਰੇਵਾਨੇਨ ਨਾਮ੍ਨਾ ਜ੍ਞਾਯਤੇ, ਨ ਲੌਕਿਕੈਃ, ਲੋਕਾਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਤ੍ਵਾਤ੍| ਸੋਮ ਇਵ ਵਰ੍ਧਤੇ ਹੀਯਤ ਇਤਿ ਯਥਾ ਸੋਮਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯੌ, ਤਥਾ ਤਤ੍ਕਾਲਮੇਵ ਤਸ੍ਯ ਵਦ੍ਧਿਕ੍ਸਯੌ ਭਵਤਃ| ਪ੍ਰਲੀਯਤ ਇਤਿ ਦ੍ਰੁਤੋ ਭਵਤਿ, ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਤੀਤਿ ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਤਿ| ਪ੍ਰਤ੍ਯਵਸ੍ਥਾਪਨਮਿਤਿ ਆਹਾਰਸੇਵਾਯਾਂ ਯੋਜ੍ਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਸਰ੍ਵਵਾਚੋਗਤਾਨਿ ਸਰ੍ਵਵਾਕ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸਾਃ||੭||
Adhikarana 6 (8-10) · Śloka 10
ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਦਿਵ੍ਯਾਨਾਮੋਸਧੀਨਾਂ ਯਃ ਪ੍ਰਭਾਵਃ ਸ ਭਵਦ੍ਵਿਧੈਃ| ਸ਼ਕ੍ਯਃ ਸੋਢੁਮਸ਼ਕ੍ਯਸ੍ਤੁ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸੋਢੁਮਕਤਾਤ੍ਮਭਿਃ||੮|| ਓਸਧੀਨਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵੇਣ ਤਿਸ੍ਠਤਾਂ ਸ੍ਵੇ ਚ ਕਰ੍ਮਣਿ| ਭਵਤਾਂ ਨਿਖਿਲਂ ਸ਼੍ਰੇਯਃ ਸਰ੍ਵਮੇਵੋਪਪਤ੍ਸ੍ਯਤੇ||੯|| ਵਾਨਪ੍ਰਸ੍ਥੈਰ੍ਗਹਸ੍ਥੈਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਯਤੈਰ੍ਨਿਯਤਾਤ੍ਮਭਿਃ| ਸ਼ਕ੍ਯਾ ਓਸਧਯੋ ਹ੍ਯੇਤਾਃ ਸੇਵਿਤੁਂ ਵਿਸਯਾਭਿਜਾਃ||੧੦||
भवन्ति चात्र- दिव्यानामोषधीनां यः प्रभावः स भवद्विधैः| शक्यः सोढुमशक्यस्तु स्यात् सोढुमकृतात्मभिः||८|| ओषधीनां प्रभावेण तिष्ठतां स्वे च कर्मणि| भवतां निखिलं श्रेयः सर्वमेवोपपत्स्यते||९|| वानप्रस्थैर्गृहस्थैश्च प्रयतैर्नियतात्मभिः| शक्या ओषधयो ह्येताः सेवितुं विषयाभिजाः||१०||
🔊 Audio coming soon
ਏਤਾਦ੍ਦਿਵ੍ਯਂ ਰਸਾਯਨਮਸਿਭਿਸ੍ਤਦ੍ਵਿਧੈਰ੍ਵਾ ਸੇਵ੍ਯਮਿਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਦਿਵ੍ਯਾਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਿਸਯਾਭਿਜਾ ਇਤਿ ਸ੍ਵੋਚਿਤਪੁਣ੍ਯਦੇਸ਼ੇ ਜਾਤਾ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ, ਅਪੁਣ੍ਯੇ ਤੁ ਦੇਸ਼ੇ ਦਿਵ੍ਯੌਸਧਿਜਨ੍ਮੈਵ ਨ ਭਵਤਿ, ਭਵਨ੍ਤ੍ਯੋਪਿ ਨਿਰ੍ਵੀਰ੍ਯਾ ਭਵਨ੍ਤੀਤਿ ਭਾਵਃ||੮-੧੦||
Adhikarana 7 (11-12) · Śloka 12
ਯਾਸ੍ਤੁ ਕ੍ਸੇਤ੍ਰਗੁਣੈਸ੍ਤੇਸਾਂ ਮਧ੍ਯਮੇਨ ਚ ਕਰ੍ਮਣਾ| ਮਦੁਵੀਰ੍ਯਤਰਾਸ੍ਤਾਸਾਂ ਵਿਧਿਰ੍ਜ੍ਞੇਯਃ ਸ ਏਵ ਤੁ||੧੧|| ਪਰ੍ਯੇਸ੍ਟੁਂ ਤਾਃ ਪ੍ਰਯੋਕ੍ਤੁਂ ਵਾ ਯੇਸਮਰ੍ਥਾਃ ਸੁਖਾਰ੍ਥਿਨਃ| ਰਸਾਯਨਵਿਧਿਸ੍ਤੇਸਾਮਯਮਨ੍ਯਃ ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਯਤੇ||੧੨||
यास्तु क्षेत्रगुणैस्तेषां मध्यमेन च कर्मणा| मृदुवीर्यतरास्तासां विधिर्ज्ञेयः स एव तु||११|| पर्येष्टुं ताः प्रयोक्तुं वा येऽसमर्थाः सुखार्थिनः| रसायनविधिस्तेषामयमन्यः प्रशस्यते||१२||
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸੁਵਰ੍ਚਲਾਦੀਨਾਂ ਯਥਾ ਮਦੁਵੀਰ੍ਯਤ੍ਵਂ ਭਵਤਿ, ਤਦਾਹ- ਯਾਸ੍ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਸੇਤ੍ਰਗੁਣੈਰਿਤਿ ਹਿਮਾਲਯਾਦਿਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਦੇਸ਼ਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਕ੍ਸੇਤ੍ਰਧਰ੍ਮੈਃ| ਤੇਸਾਮਿਤਿ ਸਿਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਾਨਾਂ ਵਾਨਪ੍ਰਸ੍ਥਾਦੀਨਾਮ੍| ਮਧ੍ਯਮੇਨ ਚ ਕਰ੍ਮਣੇਤਿ ਅਸਮ੍ਯਕ੍ਪ੍ਰਯੋਗੇਣ; ਕਿਂਵਾ, ਅਨਤਿਮਹਤਾਦਸ੍ਟੇਨ||੧੧-੧੨||
Adhikarana 8 (13-26) · Śloka 26
ਬਲ੍ਯਾਨਾਂ ਜੀਵਨੀਯਾਨਾਂ ਬਂਹਣੀਯਾਸ਼੍ਚ ਯਾ ਦਸ਼| ਵਯਸਃ ਸ੍ਥਾਪਨਾਨਾਂ ਚ ਖਦਿਰਸ੍ਯਾਸਨਸ੍ਯ ਚ||੧੩|| ਖਰ੍ਜੂਰਾਣਾਂ ਮਧੂਕਾਨਾਂ ਮੁਸ੍ਤਾਨਾਮੁਤ੍ਪਲਸ੍ਯ ਚ| ਮਦ੍ਵੀਕਾਨਾਂ ਵਿਡਙ੍ਗਾਨਾਂ ਵਚਾਯਾਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਕਸ੍ਯ ਚ||੧੪|| ਸ਼ਤਾਵਰ੍ਯਾਃ ਪਯਸ੍ਯਾਯਾਃ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾ ਜੋਙ੍ਗਕਸ੍ਯ ਚ| ਧ੍ਦ੍ਯਾ ਨਾਗਬਲਾਯਾਸ਼੍ਚ ਦ੍ਵਾਰਦਾਯਾ ਧਵਸ੍ਯ ਚ||੧੫|| ਤ੍ਰਿਫਲਾਕਣ੍ਟਕਾਰ੍ਯੋਸ਼੍ਚ ਵਿਦਾਰ੍ਯਾਸ਼੍ਚਨ੍ਦਨਸ੍ਯ ਚ| ਇਕ੍ਸੂਣਾਂ ਸ਼ਰਮੂਲਾਨਾਂ ਸ਼੍ਰੀਪਰ੍ਣ੍ਯਾਸ੍ਤਿਨਿਸ਼ਸ੍ਯ ਚ||੧੬|| ਰਸਾਃ ਪਥਕ੍ ਪਥਗ੍ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾਃ ਪਲਾਸ਼ਕ੍ਸਾਰ ਏਵ ਚ| ਏਸਾਂ ਪਲੋਨ੍ਮਿਤਾਨ੍ ਭਾਗਾਨ੍ ਪਯੋ ਗਵ੍ਯਂ ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਮ੍||੧੭|| ਦ੍ਵੇ ਪਾਤ੍ਰੇ ਤਿਲਤੈਲਸ੍ਯ ਦ੍ਵੇ ਚ ਗਵ੍ਯਸ੍ਯ ਸਰ੍ਪਿਸਃ| ਤਤ੍ ਸਾਧ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਮੇਕਤ੍ਰ ਸੁਸਿਦ੍ਧਂ ਸ੍ਨੇਹਮੁਦ੍ਧਰੇਤ੍||੧੮|| ਤਤ੍ਰਾਮਲਕਚੂਰ੍ਣਾਨਾਮਾਢਕਂ ਸ਼ਤਭਾਵਿਤਮ੍| ਸ੍ਵਰਸੇਨੈਵ ਦਾਤਵ੍ਯਂ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸ੍ਯਾਭਿਨਵਸ੍ਯ ਚ||੧੯|| ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਚੂਰ੍ਣਪਾਤ੍ਰਂ ਚ ਪ੍ਰਸ੍ਥਮੇਕਂ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍| ਤੁਗਾਕ੍ਸੀਰ੍ਯਾਃ ਸਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਃ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯਂ ਸਮ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਂ ਚ ਤਤ੍||੨੦|| ਸੁਚੌਕ੍ਸੇ ਮਾਰ੍ਤਿਕੇ ਕੁਮ੍ਭੇ ਮਾਸਾਰ੍ਧਂ ਘਤਭਾਵਿਤੇ| ਮਾਤ੍ਰਾਮਗ੍ਨਿਸਮਾਂ ਤਸ੍ਯ ਤਤ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍||੨੧|| ਹੇਮਤਾਮ੍ਰਪ੍ਰਵਾਲਾਨਾਮਯਸਃ ਸ੍ਫਟਿਕਸ੍ਯ ਚ| ਮੁਕ੍ਤਾਵੈਦੂਰ੍ਯਸ਼ਙ੍ਖਾਨਾਂ ਚੂਰ੍ਣਾਨਾਂ ਰਜਤਸ੍ਯ ਚ||੨੨|| ਪ੍ਰਕ੍ਸਿਪ੍ਯ ਸੋਡਸ਼ੀਂ ਮਾਤ੍ਰਾਂ ਵਿਹਾਯਾਯਾਸਮੈਥੁਨਮ੍| ਜੀਰ੍ਣੇ ਜੀਰ੍ਣੇ ਚ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਸਸ੍ਟਿਕਂ ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਸਾ||੨੩|| ਸਰ੍ਵਰੋਗਪ੍ਰਸ਼ਮਨਂ ਵਸ੍ਯਮਾਯੁਸ੍ਯਮੁਤ੍ਤਮਮ੍| ਸਤ੍ਤ੍ਵਸ੍ਮਤਿਸ਼ਰੀਰਾਗ੍ਨਿਬੁਦ੍ਧੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਬਲਪ੍ਰਦਮ੍||੨੪|| ਪਰਮੂਰ੍ਜਸ੍ਕਰਂ ਚੈਵ ਵਰ੍ਣਸ੍ਵਰਕਰਂ ਤਥਾ| ਵਿਸਾਲਕ੍ਸ੍ਮੀਪ੍ਰਸ਼ਮਨਂ ਸਰ੍ਵਵਾਚੋਗਤਪ੍ਰਦਮ੍||੨੫|| ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਤਾਂ ਚਾਭਿਨਵਂ ਵਯਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਜਾਪ੍ਰਿਯਤ੍ਵਂ ਚ ਯਸ਼ਸ਼੍ਚ ਲੋਕੇ| ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਮਿਚ੍ਛਦ੍ਭਿਰਿਦਂ ਯਥਾਵਦ੍ਰਸਾਯਨਂ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਮੁਦਾਰਵੀਰ੍ਯਮ੍||੨੬|| (ਇਤੀਨ੍ਦ੍ਰੋਕ੍ਤਰਸਾਯਨਮਪਰਮ੍)|
बल्यानां जीवनीयानां बृंहणीयाश्च या दश| वयसः स्थापनानां च खदिरस्यासनस्य च||१३|| खर्जूराणां मधूकानां मुस्तानामुत्पलस्य च| मृद्वीकानां विडङ्गानां वचायाश्चित्रकस्य च||१४|| शतावर्याः पयस्यायाः पिप्पल्या जोङ्गकस्य च| ऋध्द्या नागबलायाश्च द्वारदाया धवस्य च||१५|| त्रिफलाकण्टकार्योश्च विदार्याश्चन्दनस्य च| इक्षूणां शरमूलानां श्रीपर्ण्यास्तिनिशस्य च||१६|| रसाः पृथक् पृथग्ग्राह्याः पलाशक्षार एव च| एषां पलोन्मितान् भागान् पयो गव्यं चतुर्गुणम्||१७|| द्वे पात्रे तिलतैलस्य द्वे च गव्यस्य सर्पिषः| तत् साध्यं सर्वमेकत्र सुसिद्धं स्नेहमुद्धरेत्||१८|| तत्रामलकचूर्णानामाढकं शतभावितम्| स्वरसेनैव दातव्यं क्षौद्रस्याभिनवस्य च||१९|| शर्कराचूर्णपात्रं च प्रस्थमेकं प्रदापयेत्| तुगाक्षीर्याः सपिप्पल्याः स्थाप्यं सम्मूर्च्छितं च तत्||२०|| सुचौक्षे मार्तिके कुम्भे मासार्धं घृतभाविते| मात्रामग्निसमां तस्य तत ऊर्ध्वं प्रयोजयेत्||२१|| हेमताम्रप्रवालानामयसः स्फटिकस्य च| मुक्तावैदूर्यशङ्खानां चूर्णानां रजतस्य च||२२|| प्रक्षिप्य षोडशीं मात्रां विहायायासमैथुनम्| जीर्णे जीर्णे च भुञ्जीत षष्टिकं क्षीरसर्पिषा||२३|| सर्वरोगप्रशमनं वृष्यमायुष्यमुत्तमम्| सत्त्वस्मृतिशरीराग्निबुद्धीन्द्रियबलप्रदम्||२४|| परमूर्जस्करं चैव वर्णस्वरकरं तथा| विषालक्ष्मीप्रशमनं सर्ववाचोगतप्रदम्||२५|| सिद्धार्थतां चाभिनवं वयश्च प्रजाप्रियत्वं च यशश्च लोके| प्रयोज्यमिच्छद्भिरिदं यथावद्रसायनं ब्राह्ममुदारवीर्यम्||२६|| (इतीन्द्रोक्तरसायनमपरम्)|
🔊 Audio coming soon
ਬਲ੍ਯਾਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦੌ ਜੋਙ੍ਗਕਮ੍ ਅਗੁਰੁ| ਦ੍ਵਾਰਦਾ ਸ਼ਾਕਤਰੁਃ, ਕਪਿਕਚ੍ਛੁਰ੍ਵਾ| ਸ਼੍ਰੀਪਰ੍ਣੀ ਗਾਮ੍ਭਾਰੀ| ਪਲਾਸ਼ਕ੍ਸਾਰਃ ਪਲਾਸ਼ਕ੍ਸਾਰੋਦਕਮ੍| ਸੁਚੌਕ੍ਸੇ ਇਤਿ ਸੁਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧੇ| ਅਗ੍ਨਿਸਮਾਮਿਤਿ ਅਗ੍ਨ੍ਯਨੁਰੂਪਾਮ੍| ਸੋਡਸ਼ੀਂ ਮਾਤ੍ਰਾਮਿਤਿ ਆਮਲਕਾਦਿਚੂਰ੍ਣਯੁਕ੍ਤਘਤਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਸੋਡਸ਼ਭਾਗੋ ਹੇਮਾਦਿਚੂਰ੍ਣਾਦ੍ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਃ||੧੩-੨੬||
Adhikarana 9 (27-29) · Śloka 29
ਸਮਰ੍ਥਾਨਾਮਰੋਗਾਣਾਂ ਧੀਮਤਾਂ ਨਿਯਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍| ਕੁਟੀਪ੍ਰਵੇਸ਼ਃ ਕ੍ਸਣਿਨਾਂ ਪਰਿਚ੍ਛਦਵਤਾਂ ਹਿਤਃ||੨੭|| ਅਤੋਨ੍ਯਥਾ ਤੁ ਯੇ ਤੇਸਾਂ ਸੌਰ੍ਯਮਾਰੁਤਿਕੋ ਵਿਧਿਃ| ਤਯੋਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਤਰਃ ਪੂਰ੍ਵੋ ਵਿਧਿਃ ਸ ਤੁ ਸੁਦੁਸ੍ਕਰਃ||੨੮|| ਰਸਾਯਨਵਿਧਿਭ੍ਰਂਸ਼ਾਜ੍ਜਾਯੇਰਨ੍ ਵ੍ਯਾਧਯੋ ਯਦਿ| ਯਥਾਸ੍ਵਮੌਸਧਂ ਤੇਸਾਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਮੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਰਸਾਯਨਮ੍||੨੯||
समर्थानामरोगाणां धीमतां नियतात्मनाम्| कुटीप्रवेशः क्षणिनां परिच्छदवतां हितः||२७|| अतोऽन्यथा तु ये तेषां सौर्यमारुतिको विधिः| तयोः श्रेष्ठतरः पूर्वो विधिः स तु सुदुष्करः||२८|| रसायनविधिभ्रंशाज्जायेरन् व्याधयो यदि| यथास्वमौषधं तेषां कार्यं मुक्त्वा रसायनम्||२९||
🔊 Audio coming soon
ਕੁਟੀਪ੍ਰਾਵੇਸ਼ਿਕਰਸਾਯਨਵਿਸਯਾਨ੍ ਵਾਤਾਤਪਿਕਰਸਾਯਨਵਿਸਯਾਂਸ਼੍ਚ ਪੁਰੁਸਾਨਾਹ- ਸਮਰ੍ਥਾਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਸਣਿਨਾਮਿਤਿ ਕਤਕ੍ਸਣਾਨਾਮ੍| ਸੂਰ੍ਯਮਾਰੁਤਸੇਵਯਾਪਿ ਕ੍ਰਿਯਤ ਇਤਿ ਸੌਰ੍ਯਮਾਰੁਤਿਕਃ||੨੭-੨੯||
Adhikarana 10 (30-35) · Śloka 35
ਸਤ੍ਯਵਾਦਿਨਮਕ੍ਰੋਧਂ ਨਿਵਤ੍ਤਂ ਮਦ੍ਯਮੈਥੁਨਾਤ੍| ਅਹਿਂਸਕਮਨਾਯਾਸਂ ਪ੍ਰਸ਼ਾਨ੍ਤਂ ਪ੍ਰਿਯਵਾਦਿਨਮ੍||੩੦|| ਜਪਸ਼ੌਚਪਰਂ ਧੀਰਂ ਦਾਨਨਿਤ੍ਯਂ ਤਪਸ੍ਵਿਨਮ੍| ਦੇਵਗੋਬ੍ਰਾਹ੍ਮਣਾਚਾਰ੍ਯਗੁਰੁਵਦ੍ਧਾਰ੍ਚਨੇ ਰਤਮ੍||੩੧|| ਆਨਸ਼ਂਸ੍ਯਪਰਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਕਰੁਣਵੇਦਿਨਮ੍ | ਸਮਜਾਗਰਣਸ੍ਵਪ੍ਨਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਕ੍ਸੀਰਘਤਾਸ਼ਿਨਮ੍||੩੨|| ਦੇਸ਼ਕਾਲਪ੍ਰਮਾਣਜ੍ਞਂ ਯੁਕ੍ਤਿਜ੍ਞਮਨਹਙ੍ਕਤਮ੍| ਸ਼ਸ੍ਤਾਚਾਰਮਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਮਧ੍ਯਾਤ੍ਮਪ੍ਰਵਣੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮ੍||੩੩|| ਉਪਾਸਿਤਾਰਂ ਵਦ੍ਧਾਨਾਮਾਸ੍ਤਿਕਾਨਾਂ ਜਿਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍| ਧਰ੍ਮਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਪਰਂ ਵਿਦ੍ਯਾਨ੍ਨਰਂ ਨਿਤ੍ਯਰਸਾਯਨਮ੍||੩੪|| ਗੁਣੈਰੇਤੈਃ ਸਮੁਦਿਤੈਃ ਪ੍ਰਯੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਯੋ ਰਸਾਯਨਮ੍| ਰਸਾਯਨਗੁਣਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਯਥੋਕ੍ਤਾਨ੍ ਸ ਸਮਸ਼੍ਨੁਤੇ||੩੫|| (ਇਤ੍ਯਾਚਾਰਰਸਾਯਨਮ੍)|
सत्यवादिनमक्रोधं निवृत्तं मद्यमैथुनात्| अहिंसकमनायासं प्रशान्तं प्रियवादिनम्||३०|| जपशौचपरं धीरं दाननित्यं तपस्विनम्| देवगोब्राह्मणाचार्यगुरुवृद्धार्चने रतम्||३१|| आनृशंस्यपरं नित्यं नित्यं करुणवेदिनम् | समजागरणस्वप्नं नित्यं क्षीरघृताशिनम्||३२|| देशकालप्रमाणज्ञं युक्तिज्ञमनहङ्कृतम्| शस्ताचारमसङ्कीर्णमध्यात्मप्रवणेन्द्रियम्||३३|| उपासितारं वृद्धानामास्तिकानां जितात्मनाम्| धर्मशास्त्रपरं विद्यान्नरं नित्यरसायनम्||३४|| गुणैरेतैः समुदितैः प्रयुङ्क्ते यो रसायनम्| रसायनगुणान् सर्वान् यथोक्तान् स समश्नुते||३५|| (इत्याचाररसायनम्)|
🔊 Audio coming soon
ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਰਸਾਯਨਵਿਸਯਪੁਰੁਸਗੁਣਾਨਾਹ- ਸਤ੍ਯਵਾਦਿਨਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਰੁਣਯਾ ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਿ ਪਸ਼੍ਯਤੀਤਿ ਕਰੁਣਵੇਦੀ| ਅਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਃ ਅਸਙ੍ਕੀਰ੍ਣਭੋਜੀ | ਨਿਤ੍ਯਂ ਰਸਾਯਨਪ੍ਰਯੋਗੋ ਯਸ੍ਯ ਸ ਨਿਤ੍ਯਰਸਾਯਨਃ||੩੦-੩੫||
Adhikarana 11 (36-38) · Śloka 38
ਯਥਾਸ੍ਥੂਲਮਨਿਰ੍ਵਾਹ੍ਯ ਦੋਸਾਞ੍ਛਾਰੀਰਮਾਨਸਾਨ੍| ਰਸਾਯਨਗੁਣੈਰ੍ਜਨ੍ਤੁਰ੍ਯੁਜ੍ਯਤੇ ਨ ਕਦਾਚਨ||੩੬|| ਯੋਗਾ ਹ੍ਯਾਯੁਃਪ੍ਰਕਰ੍ਸਾਰ੍ਥਾ ਜਰਾਰੋਗਨਿਬਰ੍ਹਣਾਃ| ਮਨਃਸ਼ਰੀਰਸ਼ੁਦ੍ਧਾਨਾਂ ਸਿਧ੍ਯਨ੍ਤਿ ਪ੍ਰਯਤਾਤ੍ਮਨਾਮ੍||੩੭|| ਤਦੇਤਨ੍ਨ ਭਵੇਦ੍ਵਾਚ੍ਯਂ ਸਰ੍ਵਮੇਵ ਹਤਾਤ੍ਮਸੁ| ਅਰੁਜੇਭ੍ਯੋਦ੍ਵਿਜਾਤਿਭ੍ਯਃ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂਸਾ ਯੇਸੁ ਨਾਸ੍ਤਿ ਚ||੩੮||
यथास्थूलमनिर्वाह्य दोषाञ्छारीरमानसान्| रसायनगुणैर्जन्तुर्युज्यते न कदाचन||३६|| योगा ह्यायुःप्रकर्षार्था जरारोगनिबर्हणाः| मनःशरीरशुद्धानां सिध्यन्ति प्रयतात्मनाम्||३७|| तदेतन्न भवेद्वाच्यं सर्वमेव हतात्मसु| अरुजेभ्योऽद्विजातिभ्यः शुश्रूषा येषु नास्ति च||३८||
🔊 Audio coming soon
ਮਨਃਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯੈਵ ਪ੍ਰਯਤਾਤ੍ਮਤਾਯਾਂ ਲਬ੍ਧਾਯਾਂ ਪੁਨਸ੍ਤਦਭਿਧਾਨਮਿਤਰਮਾਨਸਗੁਣੇਸੁ ਪ੍ਰਯਤਾਤ੍ਮਤਾਯਾ ਅਭ੍ਯਰ੍ਹਿਤਤੋਪਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਅਰੁਜੇਭ੍ਯੋਦ੍ਵਿਜਾਤਿਭ੍ਯੋ ਯੇਸੁ ਚ ਪੁਰੁਸੇਸੁ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂਸਾ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤੇਸੁ ਚੈਤਨ੍ਨ ਵਾਚ੍ਯਮਿਤਿ ਯੋਜਨਾ||੩੬-੩੮||
Adhikarana 12 (39-51) · Śloka 51
ਯੇ ਰਸਾਯਨਸਂਯੋਗਾ ਵਸ੍ਯਯੋਗਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਮਤਾਃ| ਯਚ੍ਚੌਸਧਂ ਵਿਕਾਰਾਣਾਂ ਸਰ੍ਵਂ ਤਦ੍ਵੈਦ੍ਯਸਂਸ਼੍ਰਯਮ੍||੩੯|| ਪ੍ਰਾਣਾਚਾਰ੍ਯਂ ਬੁਧਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਧੀਮਨ੍ਤਂ ਵੇਦਪਾਰਗਮ੍| ਅਸ਼੍ਵਿਨਾਵਿਵ ਦੇਵੇਨ੍ਦ੍ਰਃ ਪੂਜਯੇਦਤਿਸ਼ਕ੍ਤਿਤਃ||੪੦|| ਅਸ਼੍ਵਿਨੌ ਦੇਵਭਿਸਜੌ ਯਜ੍ਞਵਾਹਾਵਿਤਿ ਸ੍ਮਤੌ| ਯਜ੍ਞਸ੍ਯ ਹਿ ਸ਼ਿਰਸ਼੍ਛਿਨ੍ਨਂ ਪੁਨਸ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਸਮਾਹਿਤਮ੍||੪੧|| ਪ੍ਰਸ਼ੀਰ੍ਣਾ ਦਸ਼ਨਾਃ ਪੂਸ੍ਣੋ ਨੇਤ੍ਰੇ ਨਸ੍ਟੇ ਭਗਸ੍ਯ ਚ| ਵਜ੍ਰਿਣਸ਼੍ਚ ਭੁਜਸ੍ਤਮ੍ਭਸ੍ਤਾਭ੍ਯਾਮੇਵ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਃ||੪੨|| ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ਼੍ਚ ਸ਼ੀਤਾਂਸ਼ੁਰ੍ਗਹੀਤੋ ਰਾਜਯਕ੍ਸ੍ਮਣਾ| ਸੋਮਾਭਿਪਤਿਤਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਃ ਕਤਸ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਪੁਨਃ ਸੁਖੀ||੪੩|| ਭਾਰ੍ਗਵਸ਼੍ਚ੍ਯਵਨਃ ਕਾਮੀ ਵਦ੍ਧਃ ਸਨ੍ ਵਿਕਤਿਂ ਗਤਃ| ਵੀਤਵਰ੍ਣਸ੍ਵਰੋਪੇਤਃ ਕਤਸ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਪੁਨਰ੍ਯੁਵਾ||੪੪|| ਏਤੈਸ਼੍ਚਾਨ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਬਹੁਭਿਃ ਕਰ੍ਮਭਿਰ੍ਭਿਸਗੁਤ੍ਤਮੌ| ਬਭੂਵਤੁਰ੍ਭਸ਼ਂ ਪੂਜ੍ਯਾਵਿਨ੍ਦ੍ਰਾਦੀਨਾਂ ਮਹਾਤ੍ਮਨਾਮ੍||੪੫|| ਗ੍ਰਹਾਃ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਾਣਿ ਮਨ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਤਥਾ ਨਾਨਾਹਵੀਂਸਿ ਚ| ਧੂਮ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਪਸ਼ਵਸ੍ਤਾਭ੍ਯਾਂ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪ੍ਯਨ੍ਤੇ ਦ੍ਵਿਜਾਤਿਭਿਃ||੪੬|| ਪ੍ਰਾਤਸ਼੍ਚ ਸਵਨੇ ਸੋਮਂ ਸ਼ਕ੍ਰੋਸ਼੍ਵਿਭ੍ਯਾਂ ਸਹਾਸ਼੍ਨੁਤੇ| ਸੌਤ੍ਰਾਮਣ੍ਯਾਂ ਚ ਭਗਵਾਨਸ਼੍ਵਿਭ੍ਯਾਂ ਸਹ ਮੋਦਤੇ||੪੭|| ਇਨ੍ਦ੍ਰਾਗ੍ਨੀ ਚਾਸ਼੍ਵਿਨੌ ਚੈਵ ਸ੍ਤੂਯਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋ ਦ੍ਵਿਜੈਃ| ਸ੍ਤੂਯਨ੍ਤੇ ਵੇਦਵਾਕ੍ਯੇਸੁ ਨ ਤਥਾਨ੍ਯਾ ਹਿ ਦੇਵਤਾਃ||੪੮|| ਅਜਰੈਰਮਰੈਸ੍ਤਾਵਦ੍ਵਿਬੁਧੈਃ ਸਾਧਿਪੈਰ੍ਧ੍ਰੁਵੈਃ| ਪੂਜ੍ਯੇਤੇ ਪ੍ਰਯਤੈਰੇਵਮਸ਼੍ਵਿਨੌ ਭਿਸਜਾਵਿਤਿ||੪੯|| ਮਤ੍ਯੁਵ੍ਯਾਧਿਜਰਾਵਸ਼੍ਯੈਰ੍ਦੁਃਖਪ੍ਰਾਯੈਃ ਸੁਖਾਰ੍ਥਿਭਿਃ| ਕਿਂ ਪੁਨਰ੍ਭਿਸਜੋ ਮਰ੍ਤ੍ਯੈਃ ਪੂਜ੍ਯਾਃ ਸ੍ਯੁਰ੍ਨਾਤਿਸ਼ਕ੍ਤਿਤਃ||੫੦|| ਸ਼ੀਲਵਾਨ੍ਮਤਿਮਾਨ੍ ਯੁਕ੍ਤੋ ਦ੍ਵਿਜਾਤਿਃ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਪਾਰਗਃ| ਪ੍ਰਾਣਿਭਿਰ੍ਗੁਰੁਵਤ੍ ਪੂਜ੍ਯਃ ਪ੍ਰਾਣਾਚਾਰ੍ਯਃ ਸ ਹਿ ਸ੍ਮਤਃ||੫੧||
ये रसायनसंयोगा वृष्ययोगाश्च ये मताः| यच्चौषधं विकाराणां सर्वं तद्वैद्यसंश्रयम्||३९|| प्राणाचार्यं बुधस्तस्माद्धीमन्तं वेदपारगम्| अश्विनाविव देवेन्द्रः पूजयेदतिशक्तितः||४०|| अश्विनौ देवभिषजौ यज्ञवाहाविति स्मृतौ| यज्ञस्य हि शिरश्छिन्नं पुनस्ताभ्यां समाहितम्||४१|| प्रशीर्णा दशनाः पूष्णो नेत्रे नष्टे भगस्य च| वज्रिणश्च भुजस्तम्भस्ताभ्यामेव चिकित्सितः||४२|| चिकित्सितश्च शीतांशुर्गृहीतो राजयक्ष्मणा| सोमाभिपतितश्चन्द्रः कृतस्ताभ्यां पुनः सुखी||४३|| भार्गवश्च्यवनः कामी वृद्धः सन् विकृतिं गतः| वीतवर्णस्वरोपेतः कृतस्ताभ्यां पुनर्युवा||४४|| एतैश्चान्यैश्च बहुभिः कर्मभिर्भिषगुत्तमौ| बभूवतुर्भृशं पूज्याविन्द्रादीनां महात्मनाम्||४५|| ग्रहाः स्तोत्राणि मन्त्राणि तथा नानाहवींषि च| धूम्राश्च पशवस्ताभ्यां प्रकल्प्यन्ते द्विजातिभिः||४६|| प्रातश्च सवने सोमं शक्रोऽश्विभ्यां सहाश्नुते| सौत्रामण्यां च भगवानश्विभ्यां सह मोदते||४७|| इन्द्राग्नी चाश्विनौ चैव स्तूयन्ते प्रायशो द्विजैः| स्तूयन्ते वेदवाक्येषु न तथाऽन्या हि देवताः||४८|| अजरैरमरैस्तावद्विबुधैः साधिपैर्ध्रुवैः| पूज्येते प्रयतैरेवमश्विनौ भिषजाविति||४९|| मृत्युव्याधिजरावश्यैर्दुःखप्रायैः सुखार्थिभिः| किं पुनर्भिषजो मर्त्यैः पूज्याः स्युर्नातिशक्तितः||५०|| शीलवान्मतिमान् युक्तो द्विजातिः शास्त्रपारगः| प्राणिभिर्गुरुवत् पूज्यः प्राणाचार्यः स हि स्मृतः||५१||
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਰਸਾਯਨਾਦਿਸਿਦ੍ਧਿਰ੍ਵੈਦ੍ਯਾਧੀਨਾ, ਤੇਨ ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਤੁਤਿਮਾਰਭਤੇ- ਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪ੍ਰਾਣਾਚਾਰ੍ਯਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ‘ਪ੍ਰਾਣਿਵਰ੍ਯਂ’ ਇਤਿ ਵਾ ਪਾਠਃ; ਤਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਣਿਨਾਂ ਵਰ੍ਯਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਃ ਪ੍ਰਾਣਿਵਰ੍ਯਃ| ਯਜ੍ਞਂ ਵਹਤ ਇਤਿ ਯਜ੍ਞਵਾਹੌ| ਏਤਦ੍ਯਜ੍ਞਵਾਹਤ੍ਵਮੇਵ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ- ਦਕ੍ਸਸ੍ਯ ਹੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੂਸ੍ਣਃ ਸੂਰ੍ਯਸ੍ਯ, ਭਗੋਪਿ ਸੂਰ੍ਯਭੇਦਃ| ਸੋਮਾਭਿਪਤਿਤ ਇਤਿ ਸੋਮਾਭਿਪਤਨਯੋਗੇਨ ਪੀਡਿਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ; ‘ਸੋਮਾਤਿਪਚਿਤ’ ਇਤਿ ਵਾ ਪਾਠਃ, ਤਤ੍ਰਾਪ੍ਯਤਿਪਚਨੇਨ ਸੋਮਪਾਨਾਤਿਯੋਗਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਗ੍ਰਹਾਃ ਸੋਮਪਾਨਪਾਤ੍ਰਾਣਿ| ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਾਣਿ ਸ੍ਤਵਾਃ ਸ੍ਤਾਵਕਵਾ()ਚਃ; ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣੀਤਿ ਕੇਚਿਤ੍, ਸਂਸ਼ਸ੍ਯਤੇਨੇਨੇਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਸਾਮਗ੍ਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਂ ਸ੍ਤੋਤ੍ਰਮਾਹੁਃ; ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਅਸ੍ਤ੍ਰਾਣ੍ਯੇਵ, ਵਸਟ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਾਣਿ ਚ ਯਜ੍ਞੇ ਕਲ੍ਪ੍ਯਨ੍ਤ ਏਵ| ਧੂਮ੍ਰਾਸ਼੍ਚ ਪਸ਼ਵ ਇਤਿ ਧੂਮ੍ਰਵਰ੍ਣਪਸ਼ਵਃ; ਏਵਂਵਰ੍ਣਾਸ਼੍ਚ ਪਸ਼ਵਃ ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਸਵਨ ਇਤਿ ਯਜ੍ਞਸ੍ਥਾਨੇ| ਸੌਤ੍ਰਾਮਣੀ ਯਜ੍ਞਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਅਤਿਸ਼ਕ੍ਤਿਤ ਇਤਿ ਨਿਜਸ਼ਕ੍ਤੇਰਪ੍ਯਤਿਰੇਕੇਣ||੩੯-੫੧||
Adhikarana 13 (52-54) · Śloka 54
ਵਿਦ੍ਯਾਸਮਾਪ੍ਤੌ ਭਿਸਜੋ ਦ੍ਵਿਤੀਯਾ ਜਾਤਿਰੁਚ੍ਯਤੇ| ਅਸ਼੍ਨੁਤੇ ਵੈਦ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦਂ ਹਿ ਨ ਵੈਦ੍ਯਃ ਪੂਰ੍ਵਜਨ੍ਮਨਾ||੫੨|| ਵਿਦ੍ਯਾਸਮਾਪ੍ਤੌ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਂ ਵਾ ਸਤ੍ਤ੍ਵਮਾਰ੍ਸਮਥਾਪਿ ਵਾ| ਧ੍ਰੁਵਮਾਵਿਸ਼ਤਿ ਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵੈਦ੍ਯੋ ਦ੍ਵਿਜਃ ਸ੍ਮਤਃ||੫੩|| ਨਾਭਿਧ੍ਯਾਯੇਨ੍ਨ ਚਾਕ੍ਰੋਸ਼ੇਦਹਿਤਂ ਨ ਸਮਾਚਰੇਤ੍| ਪ੍ਰਾਣਾਚਾਰ੍ਯਂ ਬੁਧਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦਿਚ੍ਛਨ੍ਨਾਯੁਰਨਿਤ੍ਵਰਮ੍||੫੪||
विद्यासमाप्तौ भिषजो द्वितीया जातिरुच्यते| अश्नुते वैद्यशब्दं हि न वैद्यः पूर्वजन्मना||५२|| विद्यासमाप्तौ ब्राह्मं वा सत्त्वमार्षमथापि वा| ध्रुवमाविशति ज्ञानात्तस्माद्वैद्यो द्विजः स्मृतः||५३|| नाभिध्यायेन्न चाक्रोशेदहितं न समाचरेत्| प्राणाचार्यं बुधः कश्चिदिच्छन्नायुरनित्वरम्||५४||
🔊 Audio coming soon
ਵੈਦ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦਦ੍ਵਿਜਸ਼ਬ੍ਦਯੋਃ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਨਿਮਿਤ੍ਤਮਾਹ- ਵਿਦ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤੇਨ ਵਿਦ੍ਯਾਯੋਗਾਦ੍ ਵੈਦ੍ਯਤ੍ਵਂ ਤਥਾ ਵਿਦ੍ਯਾਸਮਾਪ੍ਤਿਲਕ੍ਸਣਜਨ੍ਮਨਾ ਦ੍ਵਿਜਤ੍ਵਂ ਭਵਤੀਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਭਵਤਿ| ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਂ ਵਾ ਆਰ੍ਸਂ ਵਾ ਇਤਿ ਵਿਕਲ੍ਪੋ ਵੈਦ੍ਯਵਿਸ਼ੇਸਾਭਿਪ੍ਰਾਯਾਦ੍ਭਵਤਿ ; ਤਯੋਰ੍ਯੋ ਨੈਸ੍ਠਿਕਚਿਕਿਤ੍ਸਾਰ੍ਥਸ੍ਤਸ੍ਯ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਮ੍, ਇਤਰਸ੍ਯ ਤੁ ਲੋਕਾਨੁਗ੍ਰਾਹਿਣ ਆਰ੍ਸਮਿਤਿ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ||੫੨-੫੪||
Adhikarana 14 (55-62) · Śloka 62
ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਤੁ ਸਂਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯ ਯੋ ਵਾਸਂਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯ ਮਾਨਵਃ| ਨੋਪਾਕਰੋਤਿ ਵੈਦ੍ਯਾਯ ਨਾਸ੍ਤਿ ਤਸ੍ਯੇਹ ਨਿਸ੍ਕਤਿਃ||੫੫|| ਭਿਸਗਪ੍ਯਾਤੁਰਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਸ੍ਵਸੁਤਾਨਿਵ ਯਤ੍ਨਵਾਨ੍| ਆਬਾਧੇਭ੍ਯੋ ਹਿ ਸਂਰਕ੍ਸੇਦਿਚ੍ਛਨ੍ ਧਰ੍ਮਮਨੁਤ੍ਤਮਮ੍||੫੬|| ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਂ ਚਾਰ੍ਥਕਾਮਾਰ੍ਥਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦੋ ਮਹਰ੍ਸਿਭਿਃ| ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤੋ ਧਰ੍ਮਪਰੈਰਿਚ੍ਛਦ੍ਭਿਃ ਸ੍ਥਾਨਮਕ੍ਸਰਮ੍||੫੭|| ਨਾਰ੍ਥਾਰ੍ਥਂ ਨਾਪਿ ਕਾਮਾਰ੍ਥਮਥ ਭੂਤਦਯਾਂ ਪ੍ਰਤਿ| ਵਰ੍ਤਤੇ ਯਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਯਾਂ ਸ ਸਰ੍ਵਮਤਿਵਰ੍ਤਤੇ||੫੮|| ਕੁਰ੍ਵਤੇ ਯੇ ਤੁ ਵਤ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਪਣ੍ਯਵਿਕ੍ਰਯਮ੍| ਤੇ ਹਿਤ੍ਵਾ ਕਾਞ੍ਚਨਂ ਰਾਸ਼ਿਂ ਪਾਂਸ਼ੁਰਾਸ਼ਿਮੁਪਾਸਤੇ||੫੯|| ਦਾਰੁਣੈਃ ਕਸ੍ਯਮਾਣਾਨਾਂ ਗਦੈਰ੍ਵੈਵਸ੍ਵਤਕ੍ਸਯਮ੍| ਛਿਤ੍ਤ੍ਵਾ ਵੈਵਸ੍ਵਤਾਨ੍ ਪਾਸ਼ਾਨ੍ ਜੀਵਿਤਂ ਯਃ ਪ੍ਰਯਚ੍ਛਤਿ||੬੦|| ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਦਾਤਾ ਸਦਸ਼ਸ੍ਤਸ੍ਯ ਨੇਹੋਪਲਭ੍ਯਤੇ| ਨ ਹਿ ਜੀਵਿਤਦਾਨਾਦ੍ਧਿ ਦਾਨਮਨ੍ਯਦ੍ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਯਤੇ||੬੧|| ਪਰੋ ਭੂਤਦਯਾ ਧਰ੍ਮ ਇਤਿ ਮਤ੍ਵਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਯਾ| ਵਰ੍ਤਤੇ ਯਃ ਸ ਸਿਦ੍ਧਾਰ੍ਥਃ ਸੁਖਮਤ੍ਯਨ੍ਤਮਸ਼੍ਨੁਤੇ||੬੨||
चिकित्सितस्तु संश्रुत्य यो वाऽसंश्रुत्य मानवः| नोपाकरोति वैद्याय नास्ति तस्येह निष्कृतिः||५५|| भिषगप्यातुरान् सर्वान् स्वसुतानिव यत्नवान्| आबाधेभ्यो हि संरक्षेदिच्छन् धर्ममनुत्तमम्||५६|| धर्मार्थं चार्थकामार्थमायुर्वेदो महर्षिभिः| प्रकाशितो धर्मपरैरिच्छद्भिः स्थानमक्षरम्||५७|| नार्थार्थं नापि कामार्थमथ भूतदयां प्रति| वर्तते यश्चिकित्सायां स सर्वमतिवर्तते||५८|| कुर्वते ये तु वृत्त्यर्थं चिकित्सापण्यविक्रयम्| ते हित्वा काञ्चनं राशिं पांशुराशिमुपासते||५९|| दारुणैः कृष्यमाणानां गदैर्वैवस्वतक्षयम्| छित्त्वा वैवस्वतान् पाशान् जीवितं यः प्रयच्छति||६०|| धर्मार्थदाता सदृशस्तस्य नेहोपलभ्यते| न हि जीवितदानाद्धि दानमन्यद्विशिष्यते||६१|| परो भूतदया धर्म इति मत्वा चिकित्सया| वर्तते यः स सिद्धार्थः सुखमत्यन्तमश्नुते||६२||
🔊 Audio coming soon
ਸਂਸ਼੍ਰੁਤ੍ਯੇਤਿ ਪ੍ਰਤਿਜ੍ਞਾਯ| ਚਿਕਿਤ੍ਸੈਵ ਪਣ੍ਯਂ ਵਿਕ੍ਰੇਤਵ੍ਯਮਿਤਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਪਣ੍ਯਮ੍| ਤੇ ਹਿਤ੍ਵੇਤ੍ਯਾਦੌ ਧਰ੍ਮਾਰ੍ਥਂ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਮਹਾਫਲਤ੍ਵੇਨ ਕਾਞ੍ਚਨਰਾਸ਼ਿਤੁਲ੍ਯਾ, ਇਤਰਾ ਤ੍ਵਸਾਰਕਲ੍ਪਾ ਪਾਂਸ਼ੁਰਾਸ਼ਿਤੁਲ੍ਯਾ| ਵੈਵਸ੍ਵਤਕ੍ਸਯਮਿਤਿ ਯਮਗਹਮ੍||੫੫-੬੨||
Adhikarana 15 (63-64) · Śloka 64
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕੌ- ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਸਮੁਤ੍ਥਾਨਂ ਦਿਵ੍ਯੌਸਧਿਵਿਧਿਂ ਸ਼ੁਭਮ੍| ਅਮਤਾਲ੍ਪਾਨ੍ਤਰਗੁਣਂ ਸਿਦ੍ਧਂ ਰਤ੍ਨਰਸਾਯਨਮ੍||੬੩|| ਸਿਦ੍ਧੇਭ੍ਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਭ੍ਯੋ ਯਦੁਵਾਚਾਮਰੇਸ਼੍ਵਰਃ| ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਸਮੁਤ੍ਥਾਨੇ ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤਮ੍||੬੪||
तत्र श्लोकौ- आयुर्वेदसमुत्थानं दिव्यौषधिविधिं शुभम्| अमृताल्पान्तरगुणं सिद्धं रत्नरसायनम्||६३|| सिद्धेभ्यो ब्रह्मचारिभ्यो यदुवाचामरेश्वरः| आयुर्वेदसमुत्थाने तत् सर्वं सम्प्रकाशितम्||६४||
🔊 Audio coming soon
ਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਰਤ੍ਨਰਸਾਯਨਮਿਤਿ ਹੇਮਾਦਿਰਤ੍ਨਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਰਸਾਯਨਮ੍| ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਸਮੁਤ੍ਥਾਨੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤਤਯਾ ਦਿਵ੍ਯੌਸਧਿਵਿਧ੍ਯਾਦਿ ਯਦੁਵਾਚ ਬ੍ਰਹ੍ਮਚਾਰਿਭ੍ਯੋਮਰੇਸ਼੍ਵਰਃ, ਤਤ੍ ਸਮ੍ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤਮਿਤਿ ਯੋਜਨਾ||੬੩-੬੪||
Adhikarana puShpikA · Śloka 1
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨੇ ਰਸਾਯਨਾਧ੍ਯਾਯੇ ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਸਮੁਤ੍ਥਾਨੀਯੋ ਨਾਮ ਰਸਾਯਨਪਾਦਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਃ||੪|| ਸਮਾਪ੍ਤਸ਼੍ਚਾਯਂ ਰਸਾਯਨਾਧ੍ਯਾਯਃ||੧||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते चिकित्सितस्थाने रसायनाध्याये आयुर्वेदसमुत्थानीयो नाम रसायनपादश्चतुर्थः||४|| समाप्तश्चायं रसायनाध्यायः||१||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਚਕ੍ਰਪਾਣਿਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਦੀਪਿਕਾਯਾਂ ਚਰਕਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਟੀਕਾਯਾਂ ਰਸਾਯਨਾਧ੍ਯਾਯੇ ਆਯੁਰ੍ਵੇਦਸਮੁਤ੍ਥਾਨੀਯੋ ਨਾਮ ਰਸਾਯਨਪਾਦਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਥਃ||੪||