Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതഃ ശ്വയഥുചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ||൧|| ഇതി ഹ സ്മാഹ ഭഗവാനാത്രേയഃ||൨||
अथातः श्वयथुचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ക്ഷതക്ഷീണേ മര്മോപഘാതോ ഭവതി, ശോഥേऽപി മര്മോപഘാതഃ കാരണം, തേന സമാനഹേതുതയാ ക്ഷതക്ഷയമനു ശോഥചികിത്സിതമുച്യതേ||൧-൨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ഭിഷഗ്വരിഷ്ഠം സുരസിദ്ധജുഷ്ടം മുനീന്ദ്രമത്ര്യാത്മജമഗ്നിവേശഃ| മഹാഗദസ്യ ശ്വയഥോര്യഥാവത് പ്രകോപരൂപപ്രശമാനപൃച്ഛത്||൩||
भिषग्वरिष्ठं सुरसिद्धजुष्टं मुनीन्द्रमत्र्यात्मजमग्निवेशः| महागदस्य श्वयथोर्यथावत् प्रकोपरूपप्रशमानपृच्छत्||३||
🔊 Audio coming soon
ജുഷ്ടമിതി സേവിതമ്| പ്രകോപയതീതി പ്രകോപോ ഹേതുരിത്യര്ഥഃ, കിംവാ കാര്യകാരണയോരഭേദോപചാരാത് പ്രകോപശബ്ദേന ശ്വയഥുകാരണമുച്യതേ; രൂപശബ്ദേന രൂപപൂര്വരൂപയോര്ഗ്രഹണം; ശമനേന ചികിത്സോച്യതേ||൩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
തസ്മൈ ജഗാദാഗദവേദസിന്ധുപ്രവര്തനാദ്രിപ്രവരോऽത്രിജസ്താന്| വാതാദിഭേദാത്ത്രിവിധസ്യ സമ്യങ്നിജാനിജൈകാങ്ഗജസര്വജസ്യ||൪||
तस्मै जगादागदवेदसिन्धुप्रवर्तनाद्रिप्रवरोऽत्रिजस्तान्| वातादिभेदात्त्रिविधस्य सम्यङ्निजानिजैकाङ्गजसर्वजस्य||४||
🔊 Audio coming soon
അഗദാര്ഥ ആരോഗ്യാര്ഥോ യോ വേദഃ സോऽഗദവേദഃ, സ ഏവ ഗമ്ഭീരപ്രസന്നത്വാത് സിന്ധുരിവ സിന്ധുഃ, തസ്യ പ്രവര്തനേऽദ്രിപ്രവരോ ഹിമാലയ ഇവേത്യര്ഥഃ; യഥാ ഹിമാലയോ ഗങ്ഗായാഃ പ്രവര്തകസ്തഥാऽത്രിജോऽപി ആയുര്വേദപ്രവര്തക ഇത്യര്ഥഃ| താനിതി പ്രകോപാദീന് യാഞ് ശിഷ്യഃ പൃഷ്ടവാന്| ഏകാങ്ഗജസര്വജസ്യേത്യത്ര സര്വജശബ്ദേന സര്വശരീരജസ്യ ഗ്രഹണമ്, ഏകാങ്ഗജശബ്ദേന ച സാമാന്യേന ശരീരാവ്യാപകസ്യ ഗ്രഹണം; തേന സര്വാര്ധഗാത്രാവയവാശ്രിതത്വേന യത്ത്രൈവിധ്യം വക്തവ്യം തത്രൈകാങ്ഗജേനാര്ധഗാത്രാശ്രിതാവയവാശ്രിതയോരിഹ ഗ്രഹണം ജ്ഞേയമ്||൪||
Adhikarana 4 (5-6) · Śloka 6
ശുദ്ധ്യാമയാഭക്തകൃശാബലാനാം ക്ഷാരാമ്ലതീക്ഷ്ണോഷ്ണഗുരൂപസേവാ| ദധ്യാമമൃച്ഛാകവിരോധിദുഷ്ടഗരോപസൃഷ്ടാന്നനിഷേവണം ച||൫|| അര്ശാംസ്യചേഷ്ടാ ന ച ദേഹശുദ്ധിര്മര്മോപഘാതോ വിഷമാ പ്രസൂതിഃ| മിഥ്യോപചാരഃ പ്രതികര്മണാം ച നിജസ്യ ഹേതുഃ ശ്വയഥോഃ പ്രദിഷ്ടഃ||൬||
शुद्ध्यामयाभक्तकृशाबलानां क्षाराम्लतीक्ष्णोष्णगुरूपसेवा| दध्याममृच्छाकविरोधिदुष्टगरोपसृष्टान्ननिषेवणं च||५|| अर्शांस्यचेष्टा न च देहशुद्धिर्मर्मोपघातो विषमा प्रसूतिः| मिथ्योपचारः प्रतिकर्मणां च निजस्य हेतुः श्वयथोः प्रदिष्टः||६||
🔊 Audio coming soon
ശുദ്ധിഃ വമനാദിശോധനമ്, ആമയാ ജ്വരാദയഃ, അഭക്തമ് അഭോജനം വിഗുണം ച ഭോജനം, തൈഃ കൃശാനാമബലാനാം ച ക്ഷാരാദിസേവാ നിജസ്യ ശ്വയഥോര്ഹേതുരിതി യോജ്യമ്| ദധ്യാദി തു സ്വതന്ത്രമേവ ഹേതുഃ| ആമമ് അപക്വം, ദുഷ്ടം ദോഷകാരകം നവോദകാദി, ഗരഃ സംയോഗജം വിഷമ്| നച ദേഹശുദ്ധിരിതി ശോധനാര്ഹേऽപി ദേഹേ ദേഹാശുദ്ധിഃ| മര്മോപഘാത ഇഹ ദോഷകൃത ഏവ ജ്ഞേയഃ; ബാഹ്യഹേതുജസ്തു മര്മോപഘാത ആഗന്തുഹേതുരേവ| വിഷമാ പ്രസൂതിഃ അകാലഗര്ഭപതനാദികാ| പ്രതികര്മണാമിതി വമനാദീനാം; മിഥ്യോപചാര ഇതി അസമ്യക്കരണമസമ്യഗുപചാരശ്ച||൫-൬||
Adhikarana 5 (7) · Śloka 7
ബാഹ്യാസ്ത്വചോ ദൂഷയിതാऽഭിഘാതഃ കാഷ്ഠാശ്മശസ്ത്രാഗ്നിവിഷായസാദ്യൈഃ | ആഗന്തുഹേതുഃ, ...|൭|
बाह्यास्त्वचो दूषयिताऽभिघातः काष्ठाश्मशस्त्राग्निविषायसाद्यैः | आगन्तुहेतुः, ...|७|
🔊 Audio coming soon
ബാഹ്യാ ഇത്യാദിനാऽऽഗന്തുശോഥഹേതുമാഹ| ബാഹ്യാ ഇതി അഗമ്ഭീരാഃ; ഏതേന ഗമ്ഭീരത്വഗ്ദൂഷകത്വം ശോഥസ്യ ന ഭവതി| ത്വച ഇതി കര്മപദം ഹലന്തമ്| ദൂഷയിതാ അഭിഘാതവിശേഷേണ| കാഷ്ഠാശ്മശസ്ത്രാഗ്നിവിഷായസാദ്യൈരിതി കാഷ്ഠാദികാരണകഃ; ആദിശബ്ദോ ഹി കാരണവാചീ, തേന കാഷ്ഠാദികാരണകോऽഭിഘാത ഇത്യര്ഥഃ| കാഷ്ഠാദയശ്ചേഹ സങ്ക്ഷേപേണോക്താ ദന്താദീനാമപ്യുപലക്ഷണാ ജ്ഞേയാഃ| കിംവാ ആദി ശബ്ദഃ പ്രകാരവാചീ, തേന കാഷ്ഠാദികൃതോऽഭിഘാതഃ കാഷ്ഠാദിശബ്ദേനോച്യത ഇതി കൃത്വാऽഭിഘാതേന സമം സാമാനാധികരണ്യം ജ്ഞേയമ്| ആഗന്തുഹേതുരിതി ച്ഛേദഃ||൭||-
Adhikarana 6 (7) · Śloka 7
... ത്രിവിധോ നിജശ്ച സര്വാര്ധഗാത്രാവയവാശ്രിതത്വാത്||൭||
... त्रिविधो निजश्च सर्वार्धगात्रावयवाश्रितत्वात्||७||
🔊 Audio coming soon
ത്രിവിധ ഇതി സര്വാര്ധഗാത്രാവയവാശ്രിതത്വേന നിജസ്ത്രിവിധഃ; ചകാരാദാഗന്തുരപി യഥോക്തഭേദാത്ത്രിവിധ ഇത്യര്ഥഃ||൭||
Adhikarana 7 (8) · Śloka 8
ബാഹ്യാഃ സിരാഃ പ്രാപ്യ യദാ കഫാസൃക്പിത്താനി സന്ദൂഷയതീഹ വായുഃ| തൈര്ബദ്ധമാര്ഗഃ സ തദാ വിസര്പന്നുത്സേധലിങ്ഗം ശ്വയഥും കരോതി||൮||
बाह्याः सिराः प्राप्य यदा कफासृक्पित्तानि सन्दूषयतीह वायुः| तैर्बद्धमार्गः स तदा विसर्पन्नुत्सेधलिङ्गं श्वयथुं करोति||८||
🔊 Audio coming soon
ബാഹ്യാഃ സിരാ ഇത്യാദിസമ്പ്രാപ്തികഥനമ്| ബാഹ്യാ ഇതി അഗമ്ഭീരാഃ| സിരാശബ്ദേന സ്രോതസാം സാമാന്യേന ഗ്രഹണമ്| ബദ്ധമാര്ഗ ഇതി ആവൃതമാര്ഗഃ| ഉത്സേധേനാവ്യഭിചാരിണാ ലിങ്ഗ്യത ഇതി ഉത്സേധലിങ്ഗഃ||൮||
Adhikarana 8 (9) · Śloka 9
ഉരഃസ്ഥിതൈരൂര്ധ്വമധസ്തു വായോഃ സ്ഥാനസ്ഥിതൈര്മധ്യഗതൈസ്തു മധ്യേ| സര്വാങ്ഗഗഃ സര്വഗതൈഃ ക്വചിത്സ്ഥൈര്ദോഷൈഃ ക്വചിത് സ്യാച്ഛ്വയഥുസ്തദാഖ്യഃ||൯||
उरःस्थितैरूर्ध्वमधस्तु वायोः स्थानस्थितैर्मध्यगतैस्तु मध्ये| सर्वाङ्गगः सर्वगतैः क्वचित्स्थैर्दोषैः क्वचित् स्याच्छ्वयथुस्तदाख्यः||९||
🔊 Audio coming soon
ഉരഃസ്ഥിതൈരിത്യാദിനാ വിശിഷ്ടശോഥാനാം സമ്പ്രാപ്തിവിശേഷമാഹ| ഊര്ധ്വമിതി ഉരഃപ്രഭൃത്യൂര്ധ്വശരീരേ| അധ ഇതി പക്വാശയപ്രഭൃതൌ| വായോഃ സ്ഥാനം പക്വാശയഃ| മധ്യഗതൈരിതി ഉരഃപക്വാശയമധ്യഗതൈഃ| ക്വചിദിതി കണ്ഠതാല്വാദിദേശേ| തദാഖ്യ ഇതി ‘ഗലശോഥ’ ഇത്യാദിശബ്ദാഖ്യ ഇതി; കിംവാ ഊര്ധ്വശോഥാധഃശോഥ ഇത്യാദിശബ്ദാഖ്യ ഇതി സര്വത്ര യോജനീയമ്||൯||
Adhikarana 9 (10) · Śloka 10
ഊഷ്മാ തഥാ സ്യാദ്ദവഥുഃ സിരാണാമായാമ ഇത്യേവ ച പൂര്വരൂപമ്|൧൦|
ऊष्मा तथा स्याद्दवथुः सिराणामायाम इत्येव च पूर्वरूपम्|१०|
🔊 Audio coming soon
ഊഷ്മേത്യാദിനാ പൂര്വരൂപമാഹ| ദവഥുഃ ഉപതാപശ്ചക്ഷുരാദൌ| സിരാണാമായാമ ഇതി സിരാപ്രസരണമ്|൧൦|-
Adhikarana 10 (10) · Śloka 10
സര്വസ്ത്രിദോഷോऽധികദോഷലിങ്ഗൈസ്തച്ഛബ്ദമഭ്യേതി ഭിഷഗ്ജിതം ച||൧൦||
सर्वस्त्रिदोषोऽधिकदोषलिङ्गैस्तच्छब्दमभ्येति भिषग्जितं च||१०||
🔊 Audio coming soon
സര്വശോഥാനാം ത്രിദോഷജത്വേऽപി വാതജാദിവ്യപദേശോ വാതജാദിചികിത്സാ ച യഥാ ഭിന്നാ ഭവതി തദാഹ- സര്വ ഇത്യാദി| അധികാനി അധികസ്യ വാ ദോഷസ്യ ലിങ്ഗാനീതി അധികദോഷലിങ്ഗാനി, തൈഃ അധികദോഷലിങ്ഗൈഃ| തച്ഛബ്ദമിതി അധികദോഷശബ്ദം വാതജോऽയമിത്യാദികം പ്രാപ്നോതി; തഥാ ഭിഷഗ്ജിതം ചാധികദോഷലിങ്ഗൈഃ പ്രാപ്നോതി, അധികദോഷലിങ്ഗപ്രയുക്തം ചികിത്സതഭേദം പ്രാപ്നോതീത്യര്ഥഃ||൧൦||
Adhikarana 11 (11) · Śloka 11
സഗൌരവം സ്യാദനവസ്ഥിതത്വം സോത്സേധമുഷ്മാऽഥ സിരാതനുത്വമ്| സലോമഹര്ഷാऽങ്ഗവിവര്ണതാ ച സാമാന്യലിങ്ഗം ശ്വയഥോഃ പ്രദിഷ്ടമ്||൧൧||
सगौरवं स्यादनवस्थितत्वं सोत्सेधमुष्माऽथ सिरातनुत्वम्| सलोमहर्षाऽङ्गविवर्णता च सामान्यलिङ्गं श्वयथोः प्रदिष्टम्||११||
🔊 Audio coming soon
സഗൌരവമിത്യാദിനാ സാമാന്യലിങ്ഗം പഠതി||൧൧||
Adhikarana 12 (12) · Śloka 12
ചലസ്തനുത്വക്പരുഷോऽരുണോऽസിതഃ പ്രസുപ്തിഹര്ഷാര്തിയുതോऽനിമിത്തതഃ| പ്രശാമ്യതി പ്രോന്നമതി പ്രപീഡിതോ ദിവാബലീ ച ശ്വയഥുഃ സമീരണാത്||൧൨||
चलस्तनुत्वक्परुषोऽरुणोऽसितः प्रसुप्तिहर्षार्तियुतोऽनिमित्ततः| प्रशाम्यति प्रोन्नमति प्रपीडितो दिवाबली च श्वयथुः समीरणात्||१२||
🔊 Audio coming soon
ചല ഇത്യാദിനാ വാതജശോഥലിങ്ഗമാഹ| തനുത്വഗിതി അബഹലത്വക്| അസിത ഇതി കൃഷ്ണഃ| സുപ്തിഃ സ്പര്ശാജ്ഞാനം; ഹര്ഷഃ ‘ഝണഝണികാ’ ഇതി ഖ്യാതാ വേദനാ, കിംവാ രോമഹര്ഷഃ| അനിമിത്തതഃ പ്രശാമ്യതീതി വായോശ്ചലത്വേന കദാചിന്നിമിത്തം വിനാऽപി ലീനോ ഭവതീത്യര്ഥഃ| കേചിത് ‘നിമിത്തതഃ’ ഇതി പഠന്തി, തേന “സ്നേഹോഷ്ണമര്ദനാഭ്യാം ച പ്രണശ്യേത് സ ച വാതികഃ” (സൂ.അ.൧൮) ഇതി യദുക്തം തദേവേദമുച്യതേ| പ്രോന്നമതീതി സമ്പീഡനാനന്തരമേവോന്നമതി||൧൨||
Adhikarana 13 (13) · Śloka 13
മൃദുഃ സഗന്ധോऽസിതപീതരാഗവാന് ഭ്രമജ്വരസ്വേദതൃഷാമദാന്വിതഃ| യ ഉഷ്യതേ സ്പര്ശരുഗക്ഷിരാഗകൃത് സ പിത്തശോഥോ ഭൃശദാഹപാകവാന്||൧൩||
मृदुः सगन्धोऽसितपीतरागवान् भ्रमज्वरस्वेदतृषामदान्वितः| य उष्यते स्पर्शरुगक्षिरागकृत् स पित्तशोथो भृशदाहपाकवान्||१३||
🔊 Audio coming soon
മൃദ്വിത്യാദിനാ പിത്തശോഥമാഹ| ഉഷ്യത ഇതി ദഹ്യതേ| സ്പര്ശരുഗിതി സ്പര്ശനം ന സഹതേ||൧൩||
Adhikarana 14 (14) · Śloka 14
ഗുരുഃ സ്ഥിരഃ പാണ്ഡുരരോചകാന്വിതഃ പ്രസേകനിദ്രാവമിവഹ്നിമാന്ദ്യകൃത്| സ കൃച്ഛ്രജന്മപ്രശമോ നിപീഡിതോ ന ചോന്നമേദ്രാത്രിബലീ കഫാത്മകഃ||൧൪||
गुरुः स्थिरः पाण्डुररोचकान्वितः प्रसेकनिद्रावमिवह्निमान्द्यकृत्| स कृच्छ्रजन्मप्रशमो निपीडितो न चोन्नमेद्रात्रिबली कफात्मकः||१४||
🔊 Audio coming soon
ഗുരുരിത്യാദിനാ കഫശോഥമാഹ| അരോചകാന്വിത ഇതി അരോചകവ്യാധിസഹചാരീ| കൃച്ഛ്രജന്മപ്രശമ ഇതി ചിരോത്പത്തിവിനാശഃ| രാത്രിബലീ കഫാത്മക ഇതി രാത്രൌ സ്രോതോരോധജേന ദേഹക്ലേദേനാചേഷ്ടയാ ച കഫസ്യ വൃദ്ധത്വാത് തജ്ജനിതശോഥോ ബലവാന് ഭവതി, ദിവാ തു സ്ഫുടസ്രോതസി ശരീരേ ചേഷ്ടായുക്തേ ന കഫോ ബലീഭവതി കിന്തു വായുഃ; തേന വാതശോഥോ ദിവാ ബലീഭവതി, കഫശോഥസ്തു ഹീയതേ||൧൪||
Adhikarana 15 (15) · Śloka 15
കൃശസ്യ രോഗൈരബലസ്യ യോ ഭവേദുപദ്രവൈര്വാ വമിപൂര്വകൈര്യുതഃ| സ ഹന്തി മര്മാനുഗതോऽഥ രാജിമാന് പരിസ്രവേദ്ധീനബലസ്യ സര്വഗഃ||൧൫||
कृशस्य रोगैरबलस्य यो भवेदुपद्रवैर्वा वमिपूर्वकैर्युतः| स हन्ति मर्मानुगतोऽथ राजिमान् परिस्रवेद्धीनबलस्य सर्वगः||१५||
🔊 Audio coming soon
സമ്പ്രത്യസാധ്യത്വമാഹ- കൃശസ്യേത്യാദി| വമിപൂര്വകൈരിതി ത്രിശോഥീയേ “ഛര്ദിഃ ശ്വാസോऽരുചിസ്തൃഷ്ണാ ജ്വരോऽതീസാര ഏവ ച| സുപ്തിഃ ശോഷഃ സദൌര്ബല്യഃ ശോഥോപദ്രവസങ്ഗ്രഹഃ” (സൂ.അ.൧൮) ഇത്യനേനോക്തൈഃ| മര്മാനുഗതോ രാജിമാനിതി ച പൃഥഗ്ലക്ഷണം, പരിസ്രവേദിത്യാദി ച പൃഥക് പൃഥഗസാധ്യലക്ഷണമ്||൧൫||
Adhikarana 16 (16) · Śloka 16
അഹീനമാംസസ്യ യ ഏകദോഷജോ നവോ ബലസ്ഥസ്യ സുഖഃ സ സാധനേ|൧൬|
अहीनमांसस्य य एकदोषजो नवो बलस्थस्य सुखः स साधने|१६|
🔊 Audio coming soon
അഹീനേത്യാദിനാ സുഖസാധ്യലക്ഷണമുച്യതേ| കൃച്ഛ്രസാധ്യലക്ഷണം ച സുഖസാധ്യലക്ഷണാസമ്പൂര്ണതായാം ജ്ഞേയമ്| ശ്വയഥോശ്ച ഹേതുലക്ഷണാനി ത്രിശോഥീയോക്താന്യപി പ്രകരണാത് സങ്ക്ഷേപേണേഹോച്യന്തേ|൧൬|
Adhikarana 17 (16) · Śloka 16
നിദാനദോഷര്തുവിപര്യയക്രമൈരുപാചരേത്തം ബലദോഷകാലവിത്||൧൬||
निदानदोषर्तुविपर्ययक्रमैरुपाचरेत्तं बलदोषकालवित्||१६||
🔊 Audio coming soon
സാമാന്യേന ചികിത്സാസൂത്രമാഹ- നിദാനേത്യാദി| നിദാനാദിവിപരീതക്രമൈഃ ലങ്ഘനാദിഭിരുപാചരേദിത്യര്ഥഃ| ബലദോഷകാലവിദിത്യനേന നിദാനാദേര്വിപരീതാ ക്രിയോക്താ; ബലം തഥാ ദോഷമാമാദിഭേദഭിന്നം തഥാ കാലം ച വ്യാധ്യവസ്ഥാരൂപം വിദിത്വാ യാ യുജ്യതേ സാ കര്തവ്യേതി ദര്ശയതി| നിദാനേത്യാദൌ ദോഷശബ്ദേന വാതാദയോ ഗൃഹ്യന്തേ, ഋതുശബ്ദേന ച നിത്യഗഃ കാലഃ| തേനൈവ തദ്വിശിഷ്ടവാചകതയാ ബലദോഷകാലവിദിതി വചനം ന പുനരുക്തമ്| അന്യേ തു പ്രഥമേന ദോഷശബ്ദേന ദൂഷ്യധാതുഗ്രഹണം, ദ്വിതീയേന തു വാതാദിഗ്രഹണമിത്യാഹുഃ; പ്രഥമവ്യാഖ്യാനേ തു ദോഷശബ്ദേനൈവ ദൂഷ്യസ്യാപി ദോഷാധാരസ്യ ഗ്രഹണം ജ്ഞേയമ്||൧൬||
Adhikarana 18 (17-19) · Śloka 19
അഥാമജം ലങ്ഘനപാചനക്രമൈര്വിശോധനൈരുല്ബണദോഷമാദിതഃ| ശിരോഗതം ശീര്ഷവിരേചനൈരധോ വിരേചനൈരൂര്ധ്വഹരൈസ്തഥോര്ധ്വജമ്||൧൭|| ഉപാചരേത് സ്നേഹഭവം വിരൂക്ഷണൈഃ പ്രകല്പയേത് സ്നേഹവിധിം ച രൂക്ഷജേ| വിബദ്ധവിട്കേऽനിലജേ നിരൂഹണം ഘൃതം തു പിത്താനിലജേ സതിക്തകമ്||൧൮|| പയശ്ച മൂര്ച്ഛാരതിദാഹതര്ഷിതേ വിശോധനീയേ തു സമൂത്രമിഷ്യതേ| കഫോത്ഥിതം ക്ഷാരകടൂഷ്ണസംയുതൈഃ സമൂത്രതക്രാസവയുക്തിഭിര്ജയേത്||൧൯||
अथामजं लङ्घनपाचनक्रमैर्विशोधनैरुल्बणदोषमादितः| शिरोगतं शीर्षविरेचनैरधो विरेचनैरूर्ध्वहरैस्तथोर्ध्वजम्||१७|| उपाचरेत् स्नेहभवं विरूक्षणैः प्रकल्पयेत् स्नेहविधिं च रूक्षजे| विबद्धविट्केऽनिलजे निरूहणं घृतं तु पित्तानिलजे सतिक्तकम्||१८|| पयश्च मूर्च्छारतिदाहतर्षिते विशोधनीये तु समूत्रमिष्यते| कफोत्थितं क्षारकटूष्णसंयुतैः समूत्रतक्रासवयुक्तिभिर्जयेत्||१९||
🔊 Audio coming soon
ആമജമിതി ആമദോഷജനിതമ്, അപക്വതാ ച പ്രായോ ദോഷാണാം പ്രഥമദുഷ്ടൌ ഭവതി| ക്രമൈരിതി ഉപക്രമൈഃ| അധ ഇതി അധോഭാഗജം, വിരേചനൈരുപാചരേത്| ഊര്ധ്വഹരൈരിതി വമനൈഃ, ഊര്ധ്വജമിതി ഊര്ധ്വഭാഗജമ്| സതിക്തകം ഘൃതമിതി തിക്തദ്രവ്യസാധിതം ഘൃതമ്| പിത്താനിലജേ ഇതി വാതപിത്തജദ്വന്ദ്വേ| മൂര്ച്ഛാദയ ഇഹ സഞ്ജാതാ യസ്യ തസ്മിന് മൂര്ച്ഛാരതിദാഹതര്ഷിതേ| വിശോധനീയേ ഇതി മൂര്ച്ഛായുക്തേ ഏവ വിശോധനീയേ| സമൂത്രേത്യാദി മൂത്രസമഭാഗൈസ്തക്രാസവയോഗൈഃ||൧൭-൧൯||
Adhikarana 19 (20) · Śloka 20
ഗ്രാമ്യാബ്ജാനൂപം പിശിതമബലം ശുഷ്കശാകം നവാന്നം ഗൌഡം പിഷ്ടാന്നം ദധി തിലകൃതം വിജ്ജലം മദ്യമമ്ലമ്| ധാനാ വല്ലൂരം സമശനമഥോ ഗുര്വസാത്മ്യം വിദാഹി സ്വപ്നം ചാരാത്രൌ ശ്വയഥുഗദവാന് വര്ജയേന്മൈഥുനം ച||൨൦||
ग्राम्याब्जानूपं पिशितमबलं शुष्कशाकं नवान्नं गौडं पिष्टान्नं दधि तिलकृतं विज्जलं मद्यमम्लम्| धाना वल्लूरं समशनमथो गुर्वसात्म्यं विदाहि स्वप्नं चारात्रौ श्वयथुगदवान् वर्जयेन्मैथुनं च||२०||
🔊 Audio coming soon
ഗ്രാമ്യേത്യാദിനാ നിദാനത്വേനൈവ പ്രാപ്തനിഷേധാനപി മഹാത്യയാവഹ- ത്വാദത്യര്ഥനിഷേധോപദര്ശനാര്ഥമാഹ| ഗൌഡമിതി ഗുഡവികാരം, തസ്യ വികാരേ അണ്| ധാനാ അങ്കുരിതഭൃഷ്ടയവാഃ| വല്ലൂരം ശുഷ്കമാംസമ്| സമശനം പഥ്യാപഥ്യയോരേകത്ര ഭോജനമ്||൨൦||
Adhikarana 20 (21-22) · Śloka 22
വ്യോഷം ത്രിവൃത്തിക്തകരോഹിണീ ച സായോരജസ്കാ ത്രിഫലാരസേന| പീതം കഫോത്ഥം ശമയേത്തു ശോഫം ഗവ്യേന മൂത്രേണ ഹരീതകീ ച||൨൧|| ഹരീതകീനാഗരദേവദാരു സുഖാമ്ബുയുക്തം സപുനര്നവം വാ| സര്വം പിബേത്ത്രിഷ്വപി മൂത്രയുക്തം സ്നാതശ്ച ജീര്ണേ പയസാऽന്നമദ്യാത്||൨൨||
व्योषं त्रिवृत्तिक्तकरोहिणी च सायोरजस्का त्रिफलारसेन| पीतं कफोत्थं शमयेत्तु शोफं गव्येन मूत्रेण हरीतकी च||२१|| हरीतकीनागरदेवदारु सुखाम्बुयुक्तं सपुनर्नवं वा| सर्वं पिबेत्त्रिष्वपि मूत्रयुक्तं स्नातश्च जीर्णे पयसाऽन्नमद्यात्||२२||
🔊 Audio coming soon
അത്ര കഫദോഷസ്യൈവ പ്രഥമം ചികിത്സ്യത്വേന വ്യോഷമിത്യാദിനാ കഫശോഥചികിത്സാമാഹ| സായോരജസ്കേതി അനേന മാരിതമേവാത്ര അയോരജ ഇച്ഛന്തി, രസായനേऽപി മൃതായോരജസ ഏവ പ്രയോഗോപദേശാത്| അയോരജോ ന സമം തുല്യമാനമ്, അയോ ഹി ദുഷ്പരിണാമം, തേനായഃപ്രയോഗേऽല്പമേവ ലോഹം മാത്രാനുസാരേണ ജ്ഞേയമ്| ഹരീതക്യാദീനാം കല്കഃ സുഖാമ്ബുനാ പേയഃ| സപുനര്നവം വാ സര്വമിതി ഹരീതക്യാദി| ത്രിഷ്വപി വാതാദിജേഷു| സ്നാതശ്ചേത്യാദിവിധിരന്തേ ഉക്തത്വാദുക്തസര്വപ്രയോഗേഷു ജ്ഞേയഃ||൨൧-൨൨||
Adhikarana 21 (23-28) · Śloka 28
പുനര്നവാനാഗരമുസ്തകല്കാന് പ്രസ്ഥേന ധീരഃ പയസാऽക്ഷമാത്രാന്| മയൂരകം മാഗധികാം സമൂലാം സനാഗരാം വാ പ്രപിബേത് സവാതേ||൨൩|| ദന്തീത്രിവൃത്ത്ര്യൂഷണചിത്രകൈര്വാ പയഃ ശൃതം ദോഷഹരം പിബേന്നാ| ദ്വിപ്രസ്ഥമാത്രം തു പലാര്ധികൈസ്തൈരര്ധാവശിഷ്ടം പവനേ സപിത്തേ||൨൪|| സശുണ്ഠിപീതദ്രുരസം പ്രയോജ്യം ശ്യാമോരുബൂകോഷണസാധിതം വാ| ത്വഗ്ദാരുവര്ഷാഭുമഹൌഷധൈര്വാ ഗുഡൂചികാനാഗരദന്തിഭിര്വാ||൨൫|| സപ്താഹമൌഷ്ട്രം ത്വഥവാऽപി മാസം പയഃ പിബേദ്ഭോജനവാരിവര്ജീ| ഗവ്യം സമൂത്രം മഹിഷീപയോ വാ ക്ഷീരാശനോ മൂത്രമഥോ ഗവാം വാ||൨൬|| തക്രം പിബേദ്വാ ഗുരുഭിന്നവര്ചാഃ സവ്യോഷസൌവര്ചലമാക്ഷികം ച| ഗുഡാഭയാം വാ ഗുഡനാഗരം വാ സദോഷഭിന്നാമവിബദ്ധവര്ചാഃ||൨൭|| വിഡ്വാതസങ്ഗേ പയസാ രസൈര്വാ പ്രാഗ്ഭക്തമദ്യാദുരുബൂകതൈലമ് | സ്രോതോവിബന്ധേऽഗ്നിരുചിപ്രണാശേ മദ്യാന്യരിഷ്ടാംശ്ച പിബേത് സുജാതാന്||൨൮||
पुनर्नवानागरमुस्तकल्कान् प्रस्थेन धीरः पयसाऽक्षमात्रान्| मयूरकं मागधिकां समूलां सनागरां वा प्रपिबेत् सवाते||२३|| दन्तीत्रिवृत्त्र्यूषणचित्रकैर्वा पयः शृतं दोषहरं पिबेन्ना| द्विप्रस्थमात्रं तु पलार्धिकैस्तैरर्धावशिष्टं पवने सपित्ते||२४|| सशुण्ठिपीतद्रुरसं प्रयोज्यं श्यामोरुबूकोषणसाधितं वा| त्वग्दारुवर्षाभुमहौषधैर्वा गुडूचिकानागरदन्तिभिर्वा||२५|| सप्ताहमौष्ट्रं त्वथवाऽपि मासं पयः पिबेद्भोजनवारिवर्जी| गव्यं समूत्रं महिषीपयो वा क्षीराशनो मूत्रमथो गवां वा||२६|| तक्रं पिबेद्वा गुरुभिन्नवर्चाः सव्योषसौवर्चलमाक्षिकं च| गुडाभयां वा गुडनागरं वा सदोषभिन्नामविबद्धवर्चाः||२७|| विड्वातसङ्गे पयसा रसैर्वा प्राग्भक्तमद्यादुरुबूकतैलम् | स्रोतोविबन्धेऽग्निरुचिप्रणाशे मद्यान्यरिष्टांश्च पिबेत् सुजातान्||२८||
🔊 Audio coming soon
പുനര്നവേത്യാദൌ പ്രസ്ഥമാനം ക്ഷീരമതിബഹുത്വാത്തദര്ധാവശിഷ്ടം പക്ത്വാ പേയമ്| മയൂരകമിത്യാദാവപി പൂര്വയോഗോക്തം ക്ഷീരം ദ്രവ്യമാനം ച ജ്ഞേയമ്| പലാര്ധികൈരിതി ദ്വികര്ഷമാനൈഃ| അത്ര ച ഭേഷജാപേക്ഷയാ ക്ഷീരസ്യ ബഹുത്വാത് സ്തോകക്ഷീരദാനം കേചിദിച്ഛന്തി സാധനത്വേന കര്തവ്യമിതി, ‘യഥാ കുര്വന്തി സ ഉപായഃ’ (സൂ.അ.൨൬) ഇതി വചനാത്| പീതദ്രുഃ ദേവദാരുഃ| ഊഷണം മരിചമ്| ഭോജനവാരിവര്ജീതി ഭോജനം വാരി ച ത്യക്തവ്യമിത്യര്ഥഃ| ഗവ്യമിത്യാദാവപി ഗവാം മൂത്രമിത്യന്തേന സപ്താഹം മാസം വേതി തഥാ ഭോജനവാരിവര്ജീതി ചാനുവര്തയന്തി| സമൂത്രമിത്യത്ര മൂത്രസമം ക്ഷീരാശനമിതി സമ്ബധ്യതേ||൨൩-൨൮||
Adhikarana 22 (29-31) · Śloka 31
ഗണ്ഡീരഭല്ലാതകചിത്രകാംശ്ച വ്യോഷം വിഡങ്ഗം ബൃഹതീദ്വയം ച| ദ്വിപ്രസ്ഥികം ഗോമയപാവകേന ദ്രോണേ പചേത് കൂര്ചികമസ്തുനസ്തു ||൨൯|| ത്രിഭാഗശേഷം ച സുപൂതശീതം ദ്രോണേന തത് പ്രാകൃതമസ്തുനാ ച| സിതോപലായാശ്ച ശതേന യുക്തം ലിപ്തേ ഘടേ ചിത്രകപിപ്പലീനാമ്||൩൦|| വൈഹായസേ സ്ഥാപിതമാദശാഹാത് പ്രയോജയംസ്തദ്വിനിഹന്തി ശോഫാന്| ഭഗന്ദരാര്ശഃക്രിമികുഷ്ഠമേഹാന് വൈവര്ണ്യകാര്ശ്യാനിലഹിക്കനം ച||൩൧|| ഇതി ഗണ്ഡീരാദ്യരിഷ്ടഃ|
गण्डीरभल्लातकचित्रकांश्च व्योषं विडङ्गं बृहतीद्वयं च| द्विप्रस्थिकं गोमयपावकेन द्रोणे पचेत् कूर्चिकमस्तुनस्तु ||२९|| त्रिभागशेषं च सुपूतशीतं द्रोणेन तत् प्राकृतमस्तुना च| सितोपलायाश्च शतेन युक्तं लिप्ते घटे चित्रकपिप्पलीनाम्||३०|| वैहायसे स्थापितमादशाहात् प्रयोजयंस्तद्विनिहन्ति शोफान्| भगन्दरार्शःक्रिमिकुष्ठमेहान् वैवर्ण्यकार्श्यानिलहिक्कनं च||३१|| इति गण्डीराद्यरिष्टः|
🔊 Audio coming soon
കൂര്ചികമസ്തുന ഇത്യത്ര ദധ്നാ സഹ പയസി പക്വം യന്മസ്തു തത് കൂര്ചികമസ്തു, കേവലസ്യ ദധ്നോ യന്മസ്തു തത് പ്രാകൃതമസ്തു| വൈഹായസേ ഇതി അന്തരിക്ഷേ||൨൯-൩൧||
Adhikarana 23 (32-33) · Śloka 33
കാശ്മര്യധാത്രീമരിചാഭയാക്ഷദ്രാക്ഷാഫലാനാം ച സപിപ്പലീനാമ്| ശതം ശതം ജീര്ണഗുഡാത്തുലാം ച സങ്ക്ഷുദ്യ കുമ്ഭേ മധുനാ പ്രലിപ്തേ||൩൨|| സപ്താഹമുഷ്ണേ ദ്വിഗുണം തു ശീതേ സ്ഥിതം ജലദ്രോണയുതം പിബേന്നാ| ശോഫാന് വിബന്ധാന് കഫവാതജാംശ്ച നിഹന്ത്യരിഷ്ടോऽഷ്ടശതോऽഗ്നികൃച്ച||൩൩|| ഇത്യഷ്ടശതോऽരിഷ്ടഃ|
काश्मर्यधात्रीमरिचाभयाक्षद्राक्षाफलानां च सपिप्पलीनाम्| शतं शतं जीर्णगुडात्तुलां च सङ्क्षुद्य कुम्भे मधुना प्रलिप्ते||३२|| सप्ताहमुष्णे द्विगुणं तु शीते स्थितं जलद्रोणयुतं पिबेन्ना| शोफान् विबन्धान् कफवातजांश्च निहन्त्यरिष्टोऽष्टशतोऽग्निकृच्च||३३|| इत्यष्टशतोऽरिष्टः|
🔊 Audio coming soon
കാശ്മര്യേത്യാദൌ ഉഷ്ണേ ഇതി ഉഷ്ണകാലേ| ദ്വിഗുണമിതി ദ്വിസപ്താഹം, ശീതകാലേ സ്ഥാപ്യമ്| അഷ്ടശത ഇതി സഞ്ജ്ഞാ കാശ്മര്യാദിസപ്തശതം മിലിത്വാ കൃതത്വാജ്ജ്ഞേയാ||൩൨-൩൩||
Adhikarana 24 (34-38) · Śloka 38
പുനര്നവേ ദ്വേ ച ബലേ സപാഠേ ദന്തീം ഗുഡൂചീമഥ ചിത്രകം ച| നിദിഗ്ധികാം ച ത്രിപലാനി പക്ത്വാ ദ്രോണാവശേഷേ സലിലേ തതസ്തമ്||൩൪|| പൂത്വാ രസം ദ്വേ ച ഗുഡാത് പുരാണാത്തുലേ മധുപ്രസ്ഥയുതം സുശീതമ്| മാസം നിദധ്യാദ്ഘൃതഭാജനസ്ഥം പല്ലേ യവാനാം പരതസ്തു മാസാത്||൩൫|| ചൂര്ണീകൃതൈരര്ധപലാംശികൈസ്തം പത്രത്വഗേലാമരിചാമ്ബുലോഹൈഃ | ഗന്ധാന്വിതം ക്ഷൌദ്രഘൃതപ്രദിഗ്ധേ ജീര്ണേ പിബേദ് വ്യാധിബലം സമീക്ഷ്യ||൩൬|| ഹൃത്പാണ്ഡുരോഗം ശ്വയഥും പ്രവൃദ്ധം പ്ലീഹജ്വരാരോചകമേഹഗുല്മാന്| ഭഗന്ദരം ഷഡ്ജഠരാണി കാസം ശ്വാസം ഗ്രഹണ്യാമയകുഷ്ഠകണ്ഡൂഃ||൩൭|| ശാഖാനിലം ബദ്ധപുരീഷതാം ച ഹിക്കാം കിലാസം ച ഹലീമകം ച| ക്ഷിപ്രം ജയേദ്വര്ണബലായുരോജസ്തേജോന്വിതോ മാംസരസാന്നഭോജീ||൩൮|| ഇതി പുനര്നവാദ്യരിഷ്ടഃ|
पुनर्नवे द्वे च बले सपाठे दन्तीं गुडूचीमथ चित्रकं च| निदिग्धिकां च त्रिपलानि पक्त्वा द्रोणावशेषे सलिले ततस्तम्||३४|| पूत्वा रसं द्वे च गुडात् पुराणात्तुले मधुप्रस्थयुतं सुशीतम्| मासं निदध्याद्घृतभाजनस्थं पल्ले यवानां परतस्तु मासात्||३५|| चूर्णीकृतैरर्धपलांशिकैस्तं पत्रत्वगेलामरिचाम्बुलोहैः | गन्धान्वितं क्षौद्रघृतप्रदिग्धे जीर्णे पिबेद् व्याधिबलं समीक्ष्य||३६|| हृत्पाण्डुरोगं श्वयथुं प्रवृद्धं प्लीहज्वरारोचकमेहगुल्मान्| भगन्दरं षड्जठराणि कासं श्वासं ग्रहण्यामयकुष्ठकण्डूः||३७|| शाखानिलं बद्धपुरीषतां च हिक्कां किलासं च हलीमकं च| क्षिप्रं जयेद्वर्णबलायुरोजस्तेजोन्वितो मांसरसान्नभोजी||३८|| इति पुनर्नवाद्यरिष्टः|
🔊 Audio coming soon
പുനര്നവേ ദ്വേ ഇത്യാദൌ പ്രത്യേകം ദ്രവ്യാണാം ദ്വിപലികത്വമ്| ദ്രോണാവശേഷവിധാനാച്ച ചതുര്ദ്രോണം ജലസ്യ ജ്ഞേയമ്| തഥാ സതി ചതുര്ഭാഗാവശേഷേണ ദ്രോണഃ ക്വാഥോ ഭവതി| പല്ലേ യവാനാമിതി യവരാശൌ, ക്ഷൌദ്രഘൃതപ്രദിഗ്ധേ കുമ്ഭേ കൃത്വാ മാസം സ്ഥാപ്യമിതി ജ്ഞേയം; കിംവാ ക്ഷൌദ്രഘൃതപ്രലിപ്തേ സുഗന്ധേ ഭാജനേ കൃത്വാ പചേത്| ഷട്ജഠരാണീതി ഭേഷജാസാധ്യൌ ഛിദ്രോദകദരൌ വര്ജയിത്വാ||൩൪-൩൮||
Adhikarana 25 (39-40) · Śloka 40
ഫലത്രികം ദീപ്യകചിത്രകൌ ച സപിപ്പലീലോഹരജോ വിഡങ്ഗമ്| ചൂര്ണീകൃതം കൌഡവികം ദ്വിരംശം ക്ഷൌദ്രം പുരാണസ്യ തുലാം ഗുഡസ്യ||൩൯|| മാസം നിദധ്യാദ്ഘൃതഭാജനസ്ഥം യവേഷു താനേവ നിഹന്തി രോഗാന്| യേ ചാര്ശസാം പാണ്ഡുവികാരിണാം ച പ്രോക്താ ഹിതാഃ ശോഫിഷു തേऽപ്യരിഷ്ടാഃ||൪൦|| ഇതി ത്രിഫലാദ്യരിഷ്ടഃ|
फलत्रिकं दीप्यकचित्रकौ च सपिप्पलीलोहरजो विडङ्गम्| चूर्णीकृतं कौडविकं द्विरंशं क्षौद्रं पुराणस्य तुलां गुडस्य||३९|| मासं निदध्याद्घृतभाजनस्थं यवेषु तानेव निहन्ति रोगान्| ये चार्शसां पाण्डुविकारिणां च प्रोक्ता हिताः शोफिषु तेऽप्यरिष्टाः||४०|| इति त्रिफलाद्यरिष्टः|
🔊 Audio coming soon
ഫലത്രികമിത്യാദൌ ദ്വിപ്രസ്ഥേ ത്രിഫലാദീനാം ചതുര്ഗുണം ജലം ദത്ത്വാ പാദാവശേഷഃ കഷായ ആസവാന്തരേ ദൃഷ്ടത്വാജ്ജ്ഞേയഃ| ചൂര്ണീകൃതമിതി കഷായാര്ഥം ജര്ജരീകൃതമ്| അന്യേ തു ചൂര്ണേ ഏവ ദ്രോണാര്ധം പരം ജലം ദദതി; കിംവാ കുഡവമാനത്വം ചൂര്ണസ്യ ദേയം, തേന ദ്വിരംശം ക്ഷൌദ്രമിതി ദ്വികുഡവമിതി യാവത്||൩൯-൪൦||
Adhikarana 26 (41-42) · Śloka 42
കൃഷ്ണാ സപാഠാ ഗജപിപ്പലീ ച നിദിഗ്ധികാ ചിത്രകനാഗരേ ച| സപിപ്പലീമൂലരജന്യജാജീമുസ്തം ച ചൂര്ണം സുഖതോയപീതമ്||൪൧|| ഹന്യാത്ത്രിദോഷം ചിരജം ച ശോഫം കല്കശ്ച ഭൂനിമ്ബമഹൌഷധസ്യ| അയോരജസ്ത്ര്യൂഷണയാവശൂകചൂര്ണം ച പീതം ത്രിഫലാരസേന||൪൨||
कृष्णा सपाठा गजपिप्पली च निदिग्धिका चित्रकनागरे च| सपिप्पलीमूलरजन्यजाजीमुस्तं च चूर्णं सुखतोयपीतम्||४१|| हन्यात्त्रिदोषं चिरजं च शोफं कल्कश्च भूनिम्बमहौषधस्य| अयोरजस्त्र्यूषणयावशूकचूर्णं च पीतं त्रिफलारसेन||४२||
🔊 Audio coming soon
പിപ്പല്യാദ്യേ ചൂര്ണേ ത്രിദോഷമിതി പ്രത്യേകം മിലിതൈര്വാ വാതാദിഭിര്ജനിതമിതി ജ്ഞേയമ്; ന ചാത്ര ത്രിദോഷസ്യാസാധ്യത്വം യുക്തമ്||൪൧-൪൨||
Adhikarana 27 (43-46) · Śloka 46
ക്ഷാരദ്വയം സ്യാല്ലവണാനി ചത്വാര്യയോരജോ വ്യോഷഫലത്രികേ ച| സപിപ്പലീമൂലവിഡങ്ഗസാരം മുസ്താജമോദാമരദാരുബില്വമ്||൪൩|| കലിങ്ഗകാശ്ചിത്രകമൂലപാഠേ യഷ്ട്യാഹ്വയം സാതിവിഷം പലാംശമ്| സഹിങ്ഗുകര്ഷം ത്വണുശുഷ്കചൂര്ണം ദ്രോണം തഥാ മൂലകശുണ്ഠകാനാമ്||൪൪|| സ്യാദ്ഭസ്മനസ്തത് സലിലേന സാധ്യമാലോഡ്യ യാവദ്ഘനമപ്രദഗ്ധമ്| സ്ത്യാനം തതഃ കോലസമാം തു മാത്രാം കൃത്വാ സുശുഷ്കാം വിധിനോപയുഞ്ജ്യാത്||൪൫|| പ്ലീഹോദരശ്വിത്രഹലീമകാര്ശഃപാണ്ഡ്വാമയാരോചകശോഷശോഫാന്| വിസൂചികാഗുല്മഗരാശ്മരീശ്ച സശ്വാസകാസാഃ പ്രണുദേത് സകുഷ്ഠാഃ||൪൬|| ഇതി ക്ഷാരഗുഡികാ|
क्षारद्वयं स्याल्लवणानि चत्वार्ययोरजो व्योषफलत्रिके च| सपिप्पलीमूलविडङ्गसारं मुस्ताजमोदामरदारुबिल्वम्||४३|| कलिङ्गकाश्चित्रकमूलपाठे यष्ट्याह्वयं सातिविषं पलांशम्| सहिङ्गुकर्षं त्वणुशुष्कचूर्णं द्रोणं तथा मूलकशुण्ठकानाम्||४४|| स्याद्भस्मनस्तत् सलिलेन साध्यमालोड्य यावद्घनमप्रदग्धम्| स्त्यानं ततः कोलसमां तु मात्रां कृत्वा सुशुष्कां विधिनोपयुञ्ज्यात्||४५|| प्लीहोदरश्वित्रहलीमकार्शःपाण्ड्वामयारोचकशोषशोफान्| विसूचिकागुल्मगराश्मरीश्च सश्वासकासाः प्रणुदेत् सकुष्ठाः||४६|| इति क्षारगुडिका|
🔊 Audio coming soon
ചത്വാരി ലവണാനി സാമുദ്രവര്ജം ദീര്ഘഞ്ജീവിതീയോക്താനി| അണുശുഷ്കചൂര്ണമിതി സൂക്ഷ്മചൂര്ണം ഗ്രാഹ്യമ്| അത്ര ജലമാനമപി ചൂര്ണചതുര്ഗുണം ദേയമ്| സ്ത്യാനമിതി ഘനമ്||൪൩-൪൬||
Adhikarana 28 (47-48) · Śloka 48
പ്രയോജയേദാര്ദ്രകനാഗരം വാ തുല്യം ഗുഡേനാര്ധപലാഭിവൃദ്ധ്യാ| മാത്രാ പരം പഞ്ചപലാനി മാസം ജീര്ണേ പയോ യൂഷരസാശ്ച ഭക്തമ്||൪൭|| ഗുല്മോദരാര്ശഃശ്വയഥുപ്രമേഹാഞ് ശ്വാസപ്രതിശ്യാലസകാവിപാകാന്| സകാമലാശോഷമനോവികാരാന് കാസം കഫം ചൈവ ജയേത് പ്രയോഗഃ||൪൮||
प्रयोजयेदार्द्रकनागरं वा तुल्यं गुडेनार्धपलाभिवृद्ध्या| मात्रा परं पञ्चपलानि मासं जीर्णे पयो यूषरसाश्च भक्तम्||४७|| गुल्मोदरार्शःश्वयथुप्रमेहाञ् श्वासप्रतिश्यालसकाविपाकान्| सकामलाशोषमनोविकारान् कासं कफं चैव जयेत् प्रयोगः||४८||
🔊 Audio coming soon
ആര്ദ്രകനാഗരമിതി അശുഷ്കനാഗരമ്| അര്ധപലാഭിവൃദ്ധിശ്ച ഇഹ ഗുഡനാഗരാഭ്യാം ജ്ഞേയാ, അന്യഥാ കേവലാര്ദ്രകവൃദ്ധ്യാ പഞ്ചപലമാനേ ഗുഡേന സമം ദശപലതായാം ഭൂരിമാത്രതയാऽഗ്നിവധാദിദോഷകാരകം സ്യാത്; അര്ധപലാദാരഭ്യ പ്രതിദിനമര്ധപലവൃദ്ധ്യാ ദശഭിര്ദിനൈഃ പഞ്ചപലം ഭവതി; തതസ്തു പഞ്ചപലസ്യ യാവന്മാസമുപയോഗഃ||൪൭-൪൮||
Adhikarana 29 (49) · Śloka 49
രസസ്തഥൈവാര്ദ്രകനാഗരസ്യ പേയോऽഥ ജീര്ണേ പയസാऽന്നമദ്യാത്| ജത്വശ്മജം ച ത്രിഫലാരസേന ഹന്യാത്ത്രിദോഷം ശ്വയഥും പ്രസഹ്യ||൪൯|| ഇതി ശിലാജതുപ്രയോഗഃ|
रसस्तथैवार्द्रकनागरस्य पेयोऽथ जीर्णे पयसाऽन्नमद्यात्| जत्वश्मजं च त्रिफलारसेन हन्यात्त्रिदोषं श्वयथुं प्रसह्य||४९|| इति शिलाजतुप्रयोगः|
🔊 Audio coming soon
രസസ്തഥൈവേത്യാദൌ പൂര്വയോഗവദര്ധപലാഭിവൃദ്ധിഃ ഗുഡയുക്തത്വം ചേത്യാദി സര്വം തഥൈവേതി പദേന ഗൃഹ്യതേ||൪൯||
Adhikarana 30 (50-52) · Śloka 52
ദ്വിപഞ്ചമൂലസ്യ പചേത് കഷായേ കംസേऽഭയാനാം ച ശതം ഗുഡസ്യ| ലേഹേ സുസിദ്ധേऽഥ വിനീയ ചൂര്ണം വ്യോഷം ത്രിസൌഗന്ധ്യമുഷാസ്ഥിതേ ച||൫൦|| പ്രസ്ഥാര്ധമാത്രം മധുനഃ സുശീതേ കിഞ്ചിച്ച ചൂര്ണാദപി യാവശൂകാത്| ഏകാഭയാം പ്രാശ്യ തതശ്ച ലേഹാച്ഛുക്തിം നിഹന്തി ശ്വയഥും പ്രവൃദ്ധമ്||൫൧|| ശ്വാസജ്വരാരോചകമേഹഗുല്മപ്ലീഹത്രിദോഷോദരപാണ്ഡുരോഗാന്| കാര്ശ്യാമവാതാവസൃഗമ്ലപിത്തവൈവര്ണ്യമൂത്രാനിലശുക്രദോഷാന്||൫൨|| ഇതി കംസഹരീതകീ|
द्विपञ्चमूलस्य पचेत् कषाये कंसेऽभयानां च शतं गुडस्य| लेहे सुसिद्धेऽथ विनीय चूर्णं व्योषं त्रिसौगन्ध्यमुषास्थिते च||५०|| प्रस्थार्धमात्रं मधुनः सुशीते किञ्चिच्च चूर्णादपि यावशूकात्| एकाभयां प्राश्य ततश्च लेहाच्छुक्तिं निहन्ति श्वयथुं प्रवृद्धम्||५१|| श्वासज्वरारोचकमेहगुल्मप्लीहत्रिदोषोदरपाण्डुरोगान्| कार्श्यामवातावसृगम्लपित्तवैवर्ण्यमूत्रानिलशुक्रदोषान्||५२|| इति कंसहरीतकी|
🔊 Audio coming soon
ദ്വിപഞ്ചമൂലസ്യേത്യാദൌ നിര്ദിഷ്ടത്വാത് കംസഃ ക്വാഥാദ്ഭവതി, താവന്മാനം ദശമൂലം ചതുഃഷഷ്ടിപലം ഗ്രാഹ്യമ്| അന്യേ തു ‘ദ്വിപഞ്ചമൂലസ്യ തുലാകഷായേ കംസോऽഭയാനാം ച ശതം ഗുഡസ്യ’ ഇതി പഠന്തി| വ്യോഷത്രിസൌഗന്ധ്യയോഃ മാനാനിര്ദേശേന അന്യത്ര ലേഹാന്തരോക്തചൂര്ണമാനാനുസാരേണ മാനം ജ്ഞേയമ്| അഗസ്ത്യഹരീതക്യാം ഗുഡതുലായാം പിപ്പലീചൂര്ണപലചതുഷ്ടയമുക്തം, തഥാ ച്യവനപ്രാശേ മത്സ്യണ്ഡികാര്ധതുലായാം പിപ്പലീചൂര്ണപലദ്വയമുക്തം, തദ്വദിഹാപി ഗുഡശതേ വ്യോഷസ്യ കടുദ്രവ്യസ്യ പലചതുഷ്ടയം; തഥാ ച്യവനേ ചാതുര്ജാതകസ്യ ഗന്ധാര്ഥസ്യ പലമുക്തം, തദനുസാരേണേഹ ദ്വിപലം ത്രിസൌഗന്ധ്യമ്| കിഞ്ചിച്ഛബ്ദസ്യാല്പവചനത്വാദത്രോക്തനാഗരാദിചൂര്ണാദര്ധമാനം യാവശൂകസ്യ ജ്ഞേയം, കേചിത്തു കിഞ്ചിച്ഛബ്ദം കര്ഷപര്യായം വദന്തി; തന്ത്രാന്തരപ്രത്യയാത്| ജതൂകര്ണസംവാദാത് ത്രിസൌഗന്ധ്യസ്യ പ്രത്യേകം കര്ഷമാനത്വം, ത്ര്യൂഷണയവക്ഷാരാണാം തു പ്രത്യേകം പലമ്| യദുക്തം- “ദശമൂലകഷായസ്യ കംസേ പഥ്യാശതം ഗുഡാത്| തുലാം പചേത്തതോ ദദ്യാദ് വ്യോഷക്ഷാരചതുഃപലമ്| ത്രിസുഗന്ധസ്യ കര്ഷാംശ പ്രസ്ഥാര്ധം മധുനോ ഹിമേ” ഇത്യാദി||൫൦-൫൨||
Adhikarana 31 (53-54) · Śloka 54
പടോലമൂലാമരദാരുദന്തീത്രായന്തിപിപ്പല്യഭയാവിശാലാഃ| യഷ്ട്യാഹ്വയം തിക്തകരോഹിണീ ച സചന്ദനാ സ്യാന്നിചുലാനി ദാര്വീ||൫൩|| കര്ഷോന്മിതൈസ്തൈഃ ക്വഥിതഃ കഷായോ ഘൃതേന പേയഃ കുഡവേന യുക്തഃ| വീസര്പദാഹജ്വരസന്നിപാതതൃഷ്ണാവിഷാണി ശ്വയഥും ച ഹന്തി||൫൪||
पटोलमूलामरदारुदन्तीत्रायन्तिपिप्पल्यभयाविशालाः| यष्ट्याह्वयं तिक्तकरोहिणी च सचन्दना स्यान्निचुलानि दार्वी||५३|| कर्षोन्मितैस्तैः क्वथितः कषायो घृतेन पेयः कुडवेन युक्तः| वीसर्पदाहज्वरसन्निपाततृष्णाविषाणि श्वयथुं च हन्ति||५४||
🔊 Audio coming soon
പടോലമൂലേത്യാദൌ ക്വാഥ്യദ്രവ്യപലത്രയമഷ്ടഗുണജലപരിഭാഷയാ ക്വഥനീയം; തതശ്ചതുര്ഭാഗാവശേഷേണ ഷട്പലമാനഃ കഷായോ ഭവതി| ഉക്തം ഹി- “കര്ഷാദൌ തു പലം യാവത് ദദ്യാത് ഷോഡശകം ജലമ്| തതശ്ച കുഡവം യാവത്തോയമഷ്ടഗുണം ഭവേത്” ഇതി||൫൩-൫൪||
Adhikarana 32 (55-57) · Śloka 57
സചിത്രകം ധാന്യയവാന്യജാജീസൌവര്ചലം ത്ര്യൂഷണവേതസാമ്ലമ്| ബില്വാത് ഫലം ദാഡിമയാവശൂകൌ സപിപ്പലീമൂലമഥാപി ചവ്യമ്||൫൫|| പിഷ്ട്വാऽക്ഷമാത്രാണി ജലാഢകേന പക്ത്വാ ഘൃതപ്രസ്ഥമഥ പ്രയുഞ്ജ്യാത്| അര്ശാംസി ഗുല്മം ശ്വയഥും ച കൃച്ഛ്രം നിഹന്തി വഹ്നിം ച കരോതി ദീപ്തമ്||൫൬|| പിബേദ്ഘൃതം വാऽഷ്ടഗുണാമ്ബുസിദ്ധം സചിത്രകക്ഷാരമുദാരവീര്യമ്| കല്യാണകം വാऽപി സപഞ്ചഗവ്യം തിക്തം മഹദ്വാऽപ്യഥ തിക്തകം വാ||൫൭||
सचित्रकं धान्ययवान्यजाजीसौवर्चलं त्र्यूषणवेतसाम्लम्| बिल्वात् फलं दाडिमयावशूकौ सपिप्पलीमूलमथापि चव्यम्||५५|| पिष्ट्वाऽक्षमात्राणि जलाढकेन पक्त्वा घृतप्रस्थमथ प्रयुञ्ज्यात्| अर्शांसि गुल्मं श्वयथुं च कृच्छ्रं निहन्ति वह्निं च करोति दीप्तम्||५६|| पिबेद्घृतं वाऽष्टगुणाम्बुसिद्धं सचित्रकक्षारमुदारवीर्यम्| कल्याणकं वाऽपि सपञ्चगव्यं तिक्तं महद्वाऽप्यथ तिक्तकं वा||५७||
🔊 Audio coming soon
സചിത്രകേത്യാദൌ കേചിത് ‘ബില്വാത് പലം’ ഇതി പഠന്തി; തന്മതേ ബില്വം പലമാനം, ശേഷം തു കാര്ഷികമ്||൫൫-൫൭||
Adhikarana 33 (58-59) · Śloka 59
ക്ഷീരം ഘടേ ചിത്രകകല്കലിപ്തേ ദധ്യാഗതം സാധു വിമഥ്യ തേന| തജ്ജം ഘൃതം ചിത്രകമൂലഗര്ഭം തക്രേണ സിദ്ധം ശ്വയഥുഘ്നമഗ്ര്യമ്||൫൮|| അര്ശോऽതിസാരാനിലഗുല്മമേഹാംശ്ചൈതന്നിഹന്ത്യഗ്നിബലപ്രദം ച| തക്രേണ ചാദ്യാത് സഘൃതേന തേന ഭോജ്യാനി സിദ്ധാമഥവാ യവാഗൂമ്||൫൯|| ഇതി ചിത്രകഘൃതമ്|
क्षीरं घटे चित्रककल्कलिप्ते दध्यागतं साधु विमथ्य तेन| तज्जं घृतं चित्रकमूलगर्भं तक्रेण सिद्धं श्वयथुघ्नमग्र्यम्||५८|| अर्शोऽतिसारानिलगुल्ममेहांश्चैतन्निहन्त्यग्निबलप्रदं च| तक्रेण चाद्यात् सघृतेन तेन भोज्यानि सिद्धामथवा यवागूम्||५९|| इति चित्रकघृतम्|
🔊 Audio coming soon
ദധ്യാഗതമിതി ദധിഭാവേന പരിണതമ്| തക്രേണേതി യഥോക്തദധിമഥനജാതേന തക്രേണ||൫൮-൫൯||
Adhikarana 34 (60-63) · Śloka 63
ജീവന്ത്യജാജീശടിപുഷ്കരാഹ്വൈഃ സകാരവീചിത്രകബില്വമധ്യൈഃ| സയാവശൂകൈര്ബദരപ്രമാണൈര്വൃക്ഷാമ്ലയുക്താ ഘൃതതൈലഭൃഷ്ടാ||൬൦|| അര്ശോऽതിസാരാനിലഗുല്മശോഫഹൃദ്രോഗമന്ദാഗ്നിഹിതാ യവാഗൂഃ| യാ പഞ്ചകോലൈര്വിധിനൈവ തേന സിദ്ധാ ഭവേത് സാ ച സമാ തയൈവ||൬൧|| കുലത്ഥയൂഷശ്ച സപിപ്പലീകോ മൌദ്ഗശ്ച സത്ര്യൂഷണയാവശൂകഃ| രസസ്തഥാ വിഷ്കിരജാങ്ഗലാനാം സകൂര്മഗോധാശിഖിശല്ലകാനാമ്||൬൨|| സുവര്ചലാ ഗൃഞ്ജനകം പടോലം സവായസീമൂലകവേത്രനിമ്ബമ്| ശാകാര്ഥിനാം ശാകമിതി പ്രശസ്തം ഭോജ്യേ പുരാണശ്ച യവഃ സശാലിഃ||൬൩||
जीवन्त्यजाजीशटिपुष्कराह्वैः सकारवीचित्रकबिल्वमध्यैः| सयावशूकैर्बदरप्रमाणैर्वृक्षाम्लयुक्ता घृततैलभृष्टा||६०|| अर्शोऽतिसारानिलगुल्मशोफहृद्रोगमन्दाग्निहिता यवागूः| या पञ्चकोलैर्विधिनैव तेन सिद्धा भवेत् सा च समा तयैव||६१|| कुलत्थयूषश्च सपिप्पलीको मौद्गश्च सत्र्यूषणयावशूकः| रसस्तथा विष्किरजाङ्गलानां सकूर्मगोधाशिखिशल्लकानाम्||६२|| सुवर्चला गृञ्जनकं पटोलं सवायसीमूलकवेत्रनिम्बम्| शाकार्थिनां शाकमिति प्रशस्तं भोज्ये पुराणश्च यवः सशालिः||६३||
🔊 Audio coming soon
ജീവന്തീത്യാദൌ ബദരപ്രമാണൈരിതി ദ്വിശാണികൈഃ| വിധിനൈവ തേനേത്യത്ര ബദരമാനത്വം ദ്രവ്യാണാം ജ്ഞേയമ്| സകൂര്മേത്യാദൌ കൂര്മവിധാനം മത്സ്യമാംസനിഷേധേऽപ്യപവാദരൂപം ജ്ഞേയമ്| ശല്ലകഃ ശലലീസഞ്ജ്ഞഃ| സുവര്ചികാ സൂര്യാവര്തഃ| ഗൃഞ്ജനകം രസോനകസദൃശം; കിംവാ ഗൃഞ്ജനകം ശോഭാഞ്ജനമ്| വായസീ കാകമാചീ||൬൦-൬൩||
Adhikarana 35 (64-67) · Śloka 67
ആഭ്യന്തരം ഭേഷജമുക്തമേതദ്ബര്ഹിര്ഹിതം യച്ഛൃണു തദ്യഥാവത്| സ്നേഹാന് പ്രദേഹാന് പരിഷേചനാനി സ്വേദാംശ്ച വാതപ്രബലസ്യ കുര്യാത്||൬൪|| ശൈലേയകുഷ്ഠാഗുരുദാരുകൌന്തീത്വക്പദ്മകൈലാമ്ബുപലാശമുസ്തൈഃ| പ്രിയങ്ഗുഥൌണേയകഹേമമാംസീതാലീശപത്രപ്ലവപത്രധാന്യൈഃ||൬൫|| ശ്രീവേഷ്ടകധ്യാമകപിപ്പലീഭിഃ സ്പൃക്കാനഖൈശ്ചൈവ യഥോപലാഭമ്| വാതാന്വിതേऽഭ്യങ്ഗമുശന്തി തൈലം സിദ്ധം സുപിഷ്ടൈരപി ച പ്രദേഹമ്||൬൬|| ജലൈശ്ച വാസാര്കകരഞ്ജശിഗ്രുകാശ്മര്യപത്രാര്ജകജൈശ്ച സിദ്ധൈഃ| സ്വിന്നോ മൃദൂഷ്ണൈ രവിതപ്തതോയൈഃ സ്നാതശ്ച ഗന്ധൈരനുലേപനീയഃ||൬൭||
आभ्यन्तरं भेषजमुक्तमेतद्बर्हिर्हितं यच्छृणु तद्यथावत्| स्नेहान् प्रदेहान् परिषेचनानि स्वेदांश्च वातप्रबलस्य कुर्यात्||६४|| शैलेयकुष्ठागुरुदारुकौन्तीत्वक्पद्मकैलाम्बुपलाशमुस्तैः| प्रियङ्गुथौणेयकहेममांसीतालीशपत्रप्लवपत्रधान्यैः||६५|| श्रीवेष्टकध्यामकपिप्पलीभिः स्पृक्कानखैश्चैव यथोपलाभम्| वातान्वितेऽभ्यङ्गमुशन्ति तैलं सिद्धं सुपिष्टैरपि च प्रदेहम्||६६|| जलैश्च वासार्ककरञ्जशिग्रुकाश्मर्यपत्रार्जकजैश्च सिद्धैः| स्विन्नो मृदूष्णै रवितप्ततोयैः स्नातश्च गन्धैरनुलेपनीयः||६७||
🔊 Audio coming soon
ശൈലേയേത്യാദൌ തൈലം സിദ്ധം സുപിഷ്ടൈരിതി ശൈലേയാദിഭിഃ സുപിഷ്ടൈസ്തൈലം സിദ്ധമിതി വദന്തി; തഥാ തൈരേവ സുപിഷ്ടൈഃ പ്രദേഹം കഥയന്തി| രവിണാ സൂര്യേണ തപ്തതോയൈഃ സ്നാതോ ഗന്ധൈരഗുര്വാദിഭിരാലേപനീയഃ||൬൪-൬൭||
Adhikarana 36 (68-69) · Śloka 69
സവേതസാഃ ക്ഷീരവതാം ദ്രുമാണാം ത്വചഃ സമഞ്ജിഷ്ഠലതാമൃണാലാഃ| സചന്ദനാഃ പദ്മകവാലകൌ ച പൈത്തേ പ്രദേഹസ്തു സതൈലപാകഃ||൬൮|| ആക്തസ്യ തേനാമ്ബു രവിപ്രതപ്തം സചന്ദനം സാഭയപദ്മകം ച| സ്നാനേ ഹിതം ക്ഷീരവതാം കഷായഃ ക്ഷീരോദകം ചന്ദനലേപനം ച||൬൯||
सवेतसाः क्षीरवतां द्रुमाणां त्वचः समञ्जिष्ठलतामृणालाः| सचन्दनाः पद्मकवालकौ च पैत्ते प्रदेहस्तु सतैलपाकः||६८|| आक्तस्य तेनाम्बु रविप्रतप्तं सचन्दनं साभयपद्मकं च| स्नाने हितं क्षीरवतां कषायः क्षीरोदकं चन्दनलेपनं च||६९||
🔊 Audio coming soon
സവേതസാ ഇത്യാദിനാ പൈത്തേ പ്രദേഹമാഹ| ക്ഷീരിദ്രുമാ അശ്വത്ഥാദയഃ| സതൈലപാക ഇതി മഞ്ജിഷ്ഠാദിഭിരേവ ക്വാഥകല്കേന സ്നേഹഃ പക്തവ്യഃ| സചന്ദനമിത്യാദൌ അഭയമ് ഉശീരമ്||൬൮-൬൯||
Adhikarana 37 (70-73) · Śloka 73
കഫേ തു കൃഷ്ണാസികതാപുരാണപിണ്യാകശിഗ്രുത്വഗുമാപ്രലേപഃ| കുലത്ഥശുണ്ഠീജലമൂത്രസേകശ്ചണ്ഡാഗുരുഭ്യാമനുലേപനം ച||൭൦|| ബിഭീതകാനാം ഫലമധ്യലേപഃ സര്വേഷു ദാഹാര്തിഹരഃ പ്രദിഷ്ടഃ| യഷ്ട്യാഹ്വമുസ്തൈഃ സകപിത്ഥപത്രൈഃ സചന്ദനൈസ്തത്പിഡകാസു ലേപഃ||൭൧|| രാസ്നാവൃഷാര്കത്രിഫലാവിഡങ്ഗം ശിഗ്രുത്വചോ മൂഷികപര്ണികാ ച| നിമ്ബാര്ജകൌ വ്യാഘ്രനഖഃ സദൂര്വാ സുവര്ചലാ തിക്തകരോഹിണീ ച||൭൨|| സകാകമാചീ ബൃഹതീ സകുഷ്ഠാ പുനര്നവാ ചിത്രകനാഗരേ ച| ഉന്മര്ദനം ശോഫിഷു മൂത്രപിഷ്ടം ശസ്തസ്തഥാ മൂലകതോയസേകഃ||൭൩||
कफे तु कृष्णासिकतापुराणपिण्याकशिग्रुत्वगुमाप्रलेपः| कुलत्थशुण्ठीजलमूत्रसेकश्चण्डागुरुभ्यामनुलेपनं च||७०|| बिभीतकानां फलमध्यलेपः सर्वेषु दाहार्तिहरः प्रदिष्टः| यष्ट्याह्वमुस्तैः सकपित्थपत्रैः सचन्दनैस्तत्पिडकासु लेपः||७१|| रास्नावृषार्कत्रिफलाविडङ्गं शिग्रुत्वचो मूषिकपर्णिका च| निम्बार्जकौ व्याघ्रनखः सदूर्वा सुवर्चला तिक्तकरोहिणी च||७२|| सकाकमाची बृहती सकुष्ठा पुनर्नवा चित्रकनागरे च| उन्मर्दनं शोफिषु मूत्रपिष्टं शस्तस्तथा मूलकतोयसेकः||७३||
🔊 Audio coming soon
സികതാ വാലുകാ| ശിഗ്രോസ്ത്വക്| അനുലേപനം സ്നാനാനന്തരമനുലേപനമ്| തത്പിഡകാസ്വിതി ദാഹാദിയുക്തപിഡികാസു| രാസ്നേത്യാദിനാ സര്വശോഥേഷൂന്മര്ദനസേകൌ ബ്രൂതേ| വ്യാഘ്രനഖം നഖീ| മൂഷികപര്ണീ ‘പുത്രശ്രേണീ’ ഇതി ഖ്യാതാ||൭൦-൭൩||
Adhikarana 38 (74) · Śloka 74
ശോഫാസ്തു ഗാത്രാവയവാശ്രിതാ യേ തേ സ്ഥാനദൂഷ്യാകൃതിനാമഭേദാത്| അനേകസങ്ഖ്യാഃ കതിചിച്ച തേഷാം നിദര്ശനാര്ഥം ഗദതോ നിബോധ||൭൪||
शोफास्तु गात्रावयवाश्रिता ये ते स्थानदूष्याकृतिनामभेदात्| अनेकसङ्ख्याः कतिचिच्च तेषां निदर्शनार्थं गदतो निबोध||७४||
🔊 Audio coming soon
ശോഥാസ്ത്വിത്യാദി| സ്ഥാനം ഗലാദി, ദൂഷ്യാ രക്താദയഃ, ആകൃതിഃ ആകാരോ ദീര്ഘത്വാദിഃ, നാമഭേദസ്തു ശല്യാദിഷു വിസ്തരേണോക്തോऽപി ‘കണ്ഠശാലൂക’ ഇത്യാദിനാ ലേശേനാഭിഹിതാഃ; ഏവം സ്ഥാനാദിഭേദകൃതാദതിബഹുത്വാദ്ബഹുസങ്ഖ്യാ ജ്ഞേയാ ഇതി യോജ്യമ്||൭൪||
Adhikarana 39 (75) · Śloka 75
ദോഷാസ്ത്രയഃ സ്വൈഃ കുപിതാ നിദാനൈഃ കുര്വന്തി ശോഫം ശിരസഃ സുഘോരമ്|൭൫|
दोषास्त्रयः स्वैः कुपिता निदानैः कुर्वन्ति शोफं शिरसः सुघोरम्|७५|
🔊 Audio coming soon
ശിരസഃ സുഘോരമിത്യത്ര ലക്ഷണം ത്രിദോഷകൃതം, നാമ ച ‘ശിരഃശോഥ’ ഇതി വിജ്ഞേയം, തന്ത്രാന്തരേऽയമ് ‘ഉപശീര്ഷക’ ഇത്യുക്തഃ||൭൫|
Adhikarana 40 (75) · Śloka 75
അന്തര്ഗലേ ഘുര്ഘുരികാന്വിതം ച ശാലൂകമുച്ഛ്വാസനിരോധകാരി||൭൫||
अन्तर्गले घुर्घुरिकान्वितं च शालूकमुच्छ्वासनिरोधकारि||७५||
🔊 Audio coming soon
ഘുര്ഘുരികാന്വിതമിതി ഘുര്ഘുരാകാരശബ്ദേന വേദനയാ വാ യുക്തമ്||൭൫||
Adhikarana 41 (76) · Śloka 76
ഗലസ്യ സന്ധൌ ചിബുകേ ഗലേ ച സദാഹരാഗഃ ശ്വസനാസു ചോഗ്രഃ| ശോഫോ ഭൃശാര്തിസ്തു ബിഡാലികാ സ്യാദ്ധന്യാദ്ഗലേ ചേദ്വലയീകൃതാ സാ||൭൬||
गलस्य सन्धौ चिबुके गले च सदाहरागः श्वसनासु चोग्रः| शोफो भृशार्तिस्तु बिडालिका स्याद्धन्याद्गले चेद्वलयीकृता सा||७६||
🔊 Audio coming soon
ഗലസ്യ സന്ധാവിതി ഗലവദനസന്ധൌ| ശ്വസനാസ്വിതി ശ്വാസവഹനാഡീഷു| ബിഡാലികായാം ത്രിദോഷാശ്രയഃ കാരണത്വേനാനുവര്തതേ| വലയീകൃതാ സേതി കൃത്സ്നഗലവേഷ്ടകത്വേന വലയാകാരാ സ്യാത്| സുശ്രുതേऽപ്യുക്തം- “തം സര്വഥൈവാപ്രതിവാര്യവീര്യം വിവര്ജനീയം വലയം വദന്തി” (സു. നി. അ. ൧൬) ഇതി| ഇയം ച ത്രിദോഷജാऽപി രക്തപിത്താധികാ ജ്ഞേയാ||൭൬||
Adhikarana 42 (77-78) · Śloka 78
സ്യാത്താലുവിദ്രധ്യപി ദാഹരാഗപാകാന്വിതസ്താലുനി സാ ത്രിദോഷാത്| ജിഹ്വോപരിഷ്ടാദുപജിഹ്വികാ സ്യാത് കഫാദധസ്താദധിജിഹ്വികാ ച||൭൭|| യോ ദന്തമാംസേഷു തു രക്തപിത്താത് പാകോ ഭവേത് സോപകുശഃ പ്രദിഷ്ടഃ| സ്യാദ്ദന്തവിദ്രധ്യപി ദന്തമാംസേ ശോഫഃ കഫാച്ഛോണിതസഞ്ചയോത്ഥഃ||൭൮||
स्यात्तालुविद्रध्यपि दाहरागपाकान्वितस्तालुनि सा त्रिदोषात्| जिह्वोपरिष्टादुपजिह्विका स्यात् कफादधस्तादधिजिह्विका च||७७|| यो दन्तमांसेषु तु रक्तपित्तात् पाको भवेत् सोपकुशः प्रदिष्टः| स्याद्दन्तविद्रध्यपि दन्तमांसे शोफः कफाच्छोणितसञ्चयोत्थः||७८||
🔊 Audio coming soon
ഉപജിഹ്വികേഹ ത്രിശോഥീയോക്താऽപി തത്രാനുക്താധിജിഹ്വികാപ്രസങ്ഗേനോക്താ||൭൭-൭൮||
Adhikarana 43 (79-80) · Śloka 80
ഗലസ്യ പാര്ശ്വേ ഗലഗണ്ഡ ഏകഃ സ്യാദ്ഗണ്ഡമാലാ ബഹുഭിസ്തു ഗണ്ഡൈഃ| സാധ്യാഃ സ്മൃതാഃ പീനസപാര്ശ്വശൂലകാസജ്വരച്ഛര്ദിയുതാസ്ത്വസാധ്യാഃ||൭൯|| തേഷാം സിരാകായശിരോവിരേകാ ധൂമഃ പുരാണസ്യ ഘൃതസ്യ പാനമ്| സ്യാല്ലങ്ഘനം വക്ത്രഭവേഷു ചാപി പ്രഘര്ഷണം സ്യാത് കവലഗ്രഹശ്ച||൮൦||
गलस्य पार्श्वे गलगण्ड एकः स्याद्गण्डमाला बहुभिस्तु गण्डैः| साध्याः स्मृताः पीनसपार्श्वशूलकासज्वरच्छर्दियुतास्त्वसाध्याः||७९|| तेषां सिराकायशिरोविरेका धूमः पुराणस्य घृतस्य पानम्| स्याल्लङ्घनं वक्त्रभवेषु चापि प्रघर्षणं स्यात् कवलग्रहश्च||८०||
🔊 Audio coming soon
സാധ്യാഃ സ്മൃതാ ഇത്യാദി| പീനസാദിരഹിതാഃ സാധ്യാഃ| സാധ്യാസാധ്യവിഭാഗാദിഭേദാഃ ശിരഃശോഥാദിഷു സര്വേഷ്വേവ ജ്ഞേയാഃ| സിരേതി സിരാവ്യധഃ| വിശേഷചികിത്സാ തു സുശ്രുതേ പ്രതിപത്തവ്യാ||൭൯-൮൦||
Adhikarana 44 (81-86) · Śloka 86
അങ്ഗൈകദേശേഷ്വനിലാദിഭിഃ സ്യാത് സ്വരൂപധാരീ സ്ഫുരണഃ സിരാഭിഃ| ഗ്രന്ഥിര്മഹാന്മാംസഭവസ്ത്വനര്തിര്മേദോഭവഃ സ്നിഗ്ധതമശ്ചലശ്ച||൮൧|| സംശോധിതേ സ്വേദിതമശ്മകാഷ്ഠൈഃ സാങ്ഗുഷ്ഠദണ്ഡൈര്വിലയേദപക്വമ്| വിപാട്യ ചോദ്ധൃത്യ ഭിഷക് സകോശം ശസ്ത്രേണ ദഗ്ധ്വാ വ്രണവച്ചികിത്സേത്||൮൨|| അദഗ്ധ ഈഷത് പരിശേഷിതശ്ച പ്രയാതി ഭൂയോऽപി ശനൈര്വിവൃദ്ധിമ്| തസ്മാദശേഷഃ കുശലൈഃ സമന്താച്ഛേദ്യോ ഭവേദ്വീക്ഷ്യ ശരീരദേശാന്||൮൩|| ശേഷേ കൃതേ പാകവശേന ശീര്യാത്തതഃ ക്ഷതോത്ഥഃ പ്രസരേദ്വിസര്പഃ| ഉപദ്രവം തം പ്രവിചാര്യ തജ്ജ്ഞസ്തൈര്ഭേഷജൈഃ പൂര്വതരൈര്യഥോക്തൈഃ||൮൪|| നിവാരയേദാദിത ഏവ യത്നാദ്വിധാനവിത് സ്വസ്വവിധിം വിധായ| തതഃ ക്രമേണാസ്യ യഥാവിധാനം വ്രണം വ്രണജ്ഞസ്ത്വരയാ ചികിത്സേത്||൮൫|| വിവര്ജയേത് കുക്ഷ്യുദരാശ്രിതം ച തഥാ ഗലേ മര്മണി സംശ്രിതം ച| സ്ഥൂലഃ ഖരശ്ചാപി ഭവേദ്വിവര്ജ്യോ യശ്ചാപി ബാലസ്ഥവിരാബലാനാമ്||൮൬||
अङ्गैकदेशेष्वनिलादिभिः स्यात् स्वरूपधारी स्फुरणः सिराभिः| ग्रन्थिर्महान्मांसभवस्त्वनर्तिर्मेदोभवः स्निग्धतमश्चलश्च||८१|| संशोधिते स्वेदितमश्मकाष्ठैः साङ्गुष्ठदण्डैर्विलयेदपक्वम्| विपाट्य चोद्धृत्य भिषक् सकोशं शस्त्रेण दग्ध्वा व्रणवच्चिकित्सेत्||८२|| अदग्ध ईषत् परिशेषितश्च प्रयाति भूयोऽपि शनैर्विवृद्धिम्| तस्मादशेषः कुशलैः समन्ताच्छेद्यो भवेद्वीक्ष्य शरीरदेशान्||८३|| शेषे कृते पाकवशेन शीर्यात्ततः क्षतोत्थः प्रसरेद्विसर्पः| उपद्रवं तं प्रविचार्य तज्ज्ञस्तैर्भेषजैः पूर्वतरैर्यथोक्तैः||८४|| निवारयेदादित एव यत्नाद्विधानवित् स्वस्वविधिं विधाय| ततः क्रमेणास्य यथाविधानं व्रणं व्रणज्ञस्त्वरया चिकित्सेत्||८५|| विवर्जयेत् कुक्ष्युदराश्रितं च तथा गले मर्मणि संश्रितं च| स्थूलः खरश्चापि भवेद्विवर्ज्यो यश्चापि बालस्थविराबलानाम्||८६||
🔊 Audio coming soon
അങ്ഗൈകദേശേത്യാദിനാ ഗ്രന്ഥീനാഹ| സ്വരൂപധാരീതി വാതേന വാതലക്ഷണധാരീ, പിത്തേന പിത്തലക്ഷണധാരീ, കഫേന കഫലക്ഷണധാരീ ച| ഗ്രന്ഥിസഞ്ജ്ഞയാ ഗ്രന്ഥ്യാകാരത്വം ദര്ശയതി| സ്ഫുരണഃ വേപമാന ഇത്യര്ഥഃ| മേദോഭവോऽനര്തിര്ഭവതി| മഹാന് ഗ്രന്ഥിര്മാംസഭവോ ഭവതി| സംശോധിതേ ഇതി കൃതശോധനേ പുരുഷേ| വിലയേദിതി വിമ്ലാപയേത്| സകോശമിതി കോശസഹിതമുദ്ധൃത്യ തതോ ദഗ്ധ്വാ വ്രണവച്ചികിത്സേത്| അസമ്യഗ്ദഗ്ധേ പരിശേഷിതേ ച ഗ്രന്ഥൌ ദോഷമാഹ- അദഗ്ധ ഇത്യാദി| സ്വൈര്ഭേഷജൈരിതി വിസര്പഭേഷജൈഃ| വിവര്ജയേദിത്യാദിനാऽസാധ്യഗ്രന്ഥിഭേദാനാഹ||൮൧-൮൬||
Adhikarana 45 (87) · Śloka 87
ഗ്രന്ഥ്യര്ബുദാനാം ച യതോऽവിശേഷഃ പ്രദേശഹേത്വാകൃതിദോഷദൂഷ്യൈഃ| തതശ്ചികിത്സേദ്ഭിഷഗര്ബുദാനി വിധാനവിദ്ഗ്രന്ഥിചികിത്സിതേന||൮൭||
ग्रन्थ्यर्बुदानां च यतोऽविशेषः प्रदेशहेत्वाकृतिदोषदूष्यैः| ततश्चिकित्सेद्भिषगर्बुदानि विधानविद्ग्रन्थिचिकित्सितेन||८७||
🔊 Audio coming soon
അര്ബുദചികിത്സാതിദേശാര്ഥമാഹ- ഗ്രന്ഥ്യര്ബുദാനാമിത്യാദി| അവിശേഷ ഇവ അവിശേഷ ഇഹ ജ്ഞേയഃ| സുശ്രുതേऽപ്യര്ബുദലക്ഷണമുക്തം- “ഗാത്രപ്രദേശേ ക്വചിദേവ ദോഷാഃ സമ്മൂര്ച്ഛിതാ മാംസമഭിപ്രദൂഷ്യ| വൃത്തം സ്ഥിരം മന്ദരുജം മഹാന്തമനല്പമൂലം ചിരവൃദ്ധ്യപാകമ്|| കുര്വന്തി മാംസോച്ഛ്രയമത്യഗാധം തദര്ബുദം ശാസ്ത്രവിദോ വദന്തി” (സു. നി. അ. ൧൧) ഇതി; തസ്മാത് സ്തോകവിശേഷേ സത്യപി സ്രാവാദ്യവിശേഷാദ്ഗ്രന്ഥിവിശേഷചികിത്സൈവാതിദിശ്യതേऽര്ബുദേ||൮൭||
Adhikarana 46 (88-89) · Śloka 90
താമ്രാ സശൂലാ പിഡകാ ഭവേദ്യാ സാ ചാലജീ നാമ പരിസ്രുതാഗ്രാ| ശോഫോऽക്ഷതശ്ചര്മനഖാന്തരേ സ്യാന്മാംസാസ്രദൂഷീ ഭൃശശീഘ്രപാകഃ||൮൮|| ജ്വരാന്വിതാ വങ്ക്ഷണകക്ഷജാ യാ വര്തിര്നിരര്തിഃ കഠിനായതാ ച| വിദാരികാ സാ കഫമാരുതാഭ്യാം തേഷാം യഥാദോഷമുപക്രമഃ സ്യാത്||൮൯|| വിസ്രാവണം പിണ്ഡികയോപനാഹഃ പക്വേഷു ചൈവ വ്രണവച്ചികിത്സാ|൯൦|
ताम्रा सशूला पिडका भवेद्या सा चालजी नाम परिस्रुताग्रा| शोफोऽक्षतश्चर्मनखान्तरे स्यान्मांसास्रदूषी भृशशीघ्रपाकः||८८|| ज्वरान्विता वङ्क्षणकक्षजा या वर्तिर्निरर्तिः कठिनायता च| विदारिका सा कफमारुताभ्यां तेषां यथादोषमुपक्रमः स्यात्||८९|| विस्रावणं पिण्डिकयोपनाहः पक्वेषु चैव व्रणवच्चिकित्सा|९०|
🔊 Audio coming soon
ചര്മനഖാന്തര ഇതി ചര്മനഖസന്ധൌ| വിദാരികേഹ കഫവാതാഭ്യാമുച്യതേ, സുശ്രുതേ വിദാരികാ “സര്വജാം സര്വലക്ഷണാമ്” (സു. നി.അ.൧൩) ഇതി പഠിതാ, തേനേഹാപി കഫവാതാധികാ ഹീനപിത്താ ച വിജ്ഞേയാ| തേഷാമിത്യനേന അലജ്യക്ഷതവിദാരികാരോഗാന് പ്രത്യവമൃശതി| വിസ്രാവണമിതി രക്തവിസ്രാവണമ്| പിണ്ഡികയേതി പിണ്ഡികാസ്വേദേന||൮൮-൮൯||-
Adhikarana 47 (90-93) · Śloka 93
വിസ്ഫോടകാഃ സര്വശരീരഗാസ്തു സ്ഫോടാഃ സരാഗജ്വരതര്ഷയുക്താഃ||൯൦|| യജ്ഞോപവീതപ്രതിമാഃ പ്രഭൂതാഃ പിത്താനിലാഭ്യാം ജനിതാസ്തു കക്ഷാഃ | യാശ്ചാപരാഃ സ്യുഃ പിഡകാഃ പ്രകീര്ണാഃ സ്ഥൂലാണുമധ്യാ അപി പിത്തജാസ്താഃ||൯൧|| ക്ഷുദ്രപ്രമാണാഃ പിഡകാഃ ശരീരേ സര്വാങ്ഗഗാഃ സജ്വരദാഹതൃഷ്ണാഃ| കണ്ഡൂയുതാഃ സാരുചിസപ്രസേകാ രോമാന്തികാഃ പിത്തകഫാത് പ്രദിഷ്ടാഃ||൯൨|| യാഃ സര്വഗാത്രേഷു മസൂരമാത്രാ മസൂരികാഃ പിത്തകഫാത് പ്രദിഷ്ടാഃ| വീസര്പശാന്ത്യൈ വിഹിതാ ക്രിയാ യാ താം തേഷു കുഷ്ഠേ ച ഹിതാം വിദധ്യാത്||൯൩||
विस्फोटकाः सर्वशरीरगास्तु स्फोटाः सरागज्वरतर्षयुक्ताः||९०|| यज्ञोपवीतप्रतिमाः प्रभूताः पित्तानिलाभ्यां जनितास्तु कक्षाः | याश्चापराः स्युः पिडकाः प्रकीर्णाः स्थूलाणुमध्या अपि पित्तजास्ताः||९१|| क्षुद्रप्रमाणाः पिडकाः शरीरे सर्वाङ्गगाः सज्वरदाहतृष्णाः| कण्डूयुताः सारुचिसप्रसेका रोमान्तिकाः पित्तकफात् प्रदिष्टाः||९२|| याः सर्वगात्रेषु मसूरमात्रा मसूरिकाः पित्तकफात् प्रदिष्टाः| वीसर्पशान्त्यै विहिता क्रिया या तां तेषु कुष्ठे च हितां विदध्यात्||९३||
🔊 Audio coming soon
സ്ഫോടാ ഇഹ കക്ഷോക്തസ്ഫോടാശ്ചിരസ്ഥായിനഃ| യജ്ഞോപവീതപ്രതിമാ ഇതി യജ്ഞോപവീതവ്യാപ്യസ്ഥാനമാത്രവ്യാപകാഃ സ്ഫോടാ ഏവ, കക്ഷാ ഇതി കക്ഷാശബ്ദാഖ്യാഃ| പ്രകീര്ണാ ഇതി ബഹുവിധജാതികാഃ| വിസര്പേത്യാദൌ തേഷ്വിതി വിസ്ഫോട-കക്ഷാ-മസൂരികാഖ്യേഷു വിദാരികാനന്തരോക്തേഷ്വിത്യര്ഥഃ||൯൦-൯൩||
Adhikarana 48 (94-95) · Śloka 95
ബ്രധ്നോऽനിലാദ്യൈര്വൃഷണേ സ്വലിങ്ഗൈരന്ത്രം നിരേതി പ്രവിശേന്മുഹുശ്ച| മൂത്രേണ പൂര്ണം മൃദു മേദസാ ചേത് സ്നിഗ്ധം ച വിദ്യാത് കഠിനം ച ശോഥമ്||൯൪|| വിരേചനാഭ്യങ്ഗനിരൂഹലേപാഃ പക്വേഷു ചൈവ വ്രണവച്ചികിത്സാ| സ്യാന്മൂത്രസേകഃ കഫജം വിപാട്യ വിശോധ്യ സീവ്യേദ്വ്രണവച്ച പക്വമ്||൯൫||
ब्रध्नोऽनिलाद्यैर्वृषणे स्वलिङ्गैरन्त्रं निरेति प्रविशेन्मुहुश्च| मूत्रेण पूर्णं मृदु मेदसा चेत् स्निग्धं च विद्यात् कठिनं च शोथम्||९४|| विरेचनाभ्यङ्गनिरूहलेपाः पक्वेषु चैव व्रणवच्चिकित्सा| स्यान्मूत्रसेकः कफजं विपाट्य विशोध्य सीव्येद्व्रणवच्च पक्वम्||९५||
🔊 Audio coming soon
ബ്രധ്ന ഇത്യാദൌ വൃഷണേ ഇതി ജാതാവേകവചനം, തേന വൃഷണയോരപി ഗ്രഹണമ്| സ്വലിങ്ഗൈരിതി വാതാദിലിങ്ഗൈഃ| വാതലിങ്ഗേന വാതികഃ, പിത്തലിങ്ഗേന പൈത്തികഃ, കഫലിങ്ഗേന കഫജോ ബ്രധ്നോ ജ്ഞേയ ഇത്യര്ഥഃ| അന്ത്രം മുഹുര്നിരേതി സ്വസ്ഥാനാദ് വൃഷണം പ്രവിശേച്ചേതി അന്ത്രവൃദ്ധിലക്ഷണമ്| മൂത്രേണ തു യദ്ബ്രധ്നം തത് പൂര്ണം മൃദു ച ഭവതി| മേദസാ തു കൃതം സ്നിഗ്ധം കഠിനം ച| ഏവം ഷഡ്വിധോ ബ്രധ്ന ഉക്തഃ| സുശ്രുതേ തു രക്തജോऽപി ബ്രധ്ന ഉക്തഃ, സ ഇഹ പിത്തജേ ഏവാന്തര്ഭാവനീയഃ| വിരേചനേത്യാദിനാ സാമാന്യചികിത്സാസൂത്രമാഹ| കഫജാനാം വൈശേഷികീ ചികിത്സോച്യതേ- വിപാട്യ വിശോധ്യ ച സീവ്യേദ് വിപക്വം ബ്രധ്നം, വ്രണവച്ചോപചരേദിതി ഭാവഃ||൯൪-൯൫||
Adhikarana 49 (96-97) · Śloka 97
ക്രിമ്യസ്ഥിസൂക്ഷ്മക്ഷണനവ്യവായപ്രവാഹണാന്യുത്കടകാശ്വപൃഷ്ഠൈഃ | ഗുദസ്യ പാര്ശ്വേ പിഡകാ ഭൃശാര്തിഃ പക്വപ്രഭിന്നാ തു ഭഗന്ദരഃ സ്യാത്||൯൬|| വിരേചനം ചൈഷണപാടനം ച വിശുദ്ധമാര്ഗസ്യ ച തൈലദാഹഃ| സ്യാത് ക്ഷാരസൂത്രേണ സുപാചിതേന ഛിന്നസ്യ ചാസ്യ വ്രണവച്ചികിത്സാ||൯൭||
क्रिम्यस्थिसूक्ष्मक्षणनव्यवायप्रवाहणान्युत्कटकाश्वपृष्ठैः | गुदस्य पार्श्वे पिडका भृशार्तिः पक्वप्रभिन्ना तु भगन्दरः स्यात्||९६|| विरेचनं चैषणपाटनं च विशुद्धमार्गस्य च तैलदाहः| स्यात् क्षारसूत्रेण सुपाचितेन छिन्नस्य चास्य व्रणवच्चिकित्सा||९७||
🔊 Audio coming soon
ക്രിമ്യസ്ഥീത്യാദിനാ ഭഗന്ദരം പഞ്ചവിധമപീഹ സങ്ക്ഷേപാത് സാമാന്യേനാഹ| ഏഷണം ശലാകയാ ഗത്യവേക്ഷണമ്| ക്ഷാരസൂത്രേണ സുപാചിതേന ഛിന്നസ്യേത്യനേന ശല്യതന്ത്രോക്തം ക്ഷാരസൂത്രവിധാനം ദര്ശയതി; പ്രപഞ്ചസ്ത്വിഹ പരാധികാരത്വേന ന കൃതഃ; സുപാചിതേനേതി സമ്യഗ്വിപാചിതക്ഷാരേണ||൯൬-൯൭||
Adhikarana 50 (98) · Śloka 98
ജങ്ഘാസു പിണ്ഡീപ്രപദോപരിഷ്ടാത് സ്യാച്ഛ്ലീപദം മാംസകഫാസ്രദോഷാത്| സിരാകഫഘ്നശ്ച വിധിഃ സമഗ്രസ്തത്രേഷ്യതേ സര്ഷപലേപനം ച||൯൮||
जङ्घासु पिण्डीप्रपदोपरिष्टात् स्याच्छ्लीपदं मांसकफास्रदोषात्| सिराकफघ्नश्च विधिः समग्रस्तत्रेष्यते सर्षपलेपनं च||९८||
🔊 Audio coming soon
ജങ്ഘാസ്വിതി ബഹുവചനം വ്യക്ത്യപേക്ഷയാ; കിംവാ ബഹുവചനേന ജങ്ഘാദിഷ്വിത്യാദിപദലോപോ ജ്ഞേയഃ| ഉക്തം ഹി- “ശിശ്നൌഷ്ഠനാസാസ്വപികേചിദാഹുഃ” ഇത്യാദി| തഥാഹി പുഷ്കലാവതഃ- “ഗ്രീവാവങ്ക്ഷണജങ്ഘൌഷ്ഠപാദകര്ണകരാശ്രയമ്| ശ്ലീപദം മാംസമേദോഭ്യാം വിദ്യാത്” ഇതി| പിണ്ഡീതി മാംസപിണ്ഡീ| പ്രപദം പാദാഗ്രമ്||൯൮||
Adhikarana 51 (99-100) · Śloka 100
മന്ദാസ്തു പിത്തപ്രബലാഃ പ്രദുഷ്ടാ ദോഷാഃ സുതീവ്രം തനുരക്തപാകമ്| കുര്വന്തി ശോഥം ജ്വരതര്ഷയുക്തം വിസര്പണം ജാലകഗര്ദഭാഖ്യമ്||൯൯|| വിലങ്ഘനം രക്തവിമോക്ഷണം ച വിരൂക്ഷണം കായവിശോധനം ച| ധാത്രീപ്രയോഗാഞ് ശിശിരാന് പ്രദേഹാന് കുര്യാത് സദാ ജാലകഗര്ദഭസ്യ||൧൦൦||
मन्दास्तु पित्तप्रबलाः प्रदुष्टा दोषाः सुतीव्रं तनुरक्तपाकम्| कुर्वन्ति शोथं ज्वरतर्षयुक्तं विसर्पणं जालकगर्दभाख्यम्||९९|| विलङ्घनं रक्तविमोक्षणं च विरूक्षणं कायविशोधनं च| धात्रीप्रयोगाञ् शिशिरान् प्रदेहान् कुर्यात् सदा जालकगर्दभस्य||१००||
🔊 Audio coming soon
മന്ദാ ഇത്യാദൌ മന്ദാ ഇതി അല്പവൃദ്ധാഃ; മന്ദാ ഇതി ബഹുവചനം വ്യക്ത്യപേക്ഷയാ| പിത്തം പ്രബലം യേഷാം തേ പിത്തപ്രബലാഃ| തനുഃ രക്തപാകോ യസ്മിന് തത് തനുരക്തപാകം; സുശ്രുതേ ഹി അപാകശബ്ദേന ഈഷത്പാക ഉക്തഃ “അപാകഃ ശ്വയഥുഃ പിത്താത് സ ജ്ഞേയോ ജാലഗര്ദഭഃ” (സു. നി. അ. ൧൩) ഇതി| രക്തസ്യ പാകേന യുക്തം രക്തപാകം, നതു രക്തവര്ണമാത്രമ്||൯൯-൧൦൦||
Adhikarana 52 (101) · Śloka 101
ഏവംവിധാംശ്ചാപ്യപരാന് പരീക്ഷ്യ ശോഥപ്രകാരാനനിലാദിലിങ്ഗൈഃ| ശാന്തിം നയേദ്ദോഷഹരൈര്യഥാസ്വമാലേപനച്ഛേദനഭേദദാഹൈഃ||൧൦൧||
एवंविधांश्चाप्यपरान् परीक्ष्य शोथप्रकाराननिलादिलिङ्गैः| शान्तिं नयेद्दोषहरैर्यथास्वमालेपनच्छेदनभेददाहैः||१०१||
🔊 Audio coming soon
അത്രാനുക്തശോഥപ്രകാരസങ്ഗ്രഹാര്ഥമാഹ- ഏവംവിധാനിത്യാദി||൧൦൧||
Adhikarana 53 (102) · Śloka 102
പ്രായോऽഭിഘാതാദനിലഃ സരക്തഃ ശോഥം സരാഗം പ്രകരോതി തത്ര| വീസര്പനുന്മാരുതരക്തനുച്ച കാര്യം വിഷഘ്നം വിഷജേ ച കര്മ||൧൦൨||
प्रायोऽभिघातादनिलः सरक्तः शोथं सरागं प्रकरोति तत्र| वीसर्पनुन्मारुतरक्तनुच्च कार्यं विषघ्नं विषजे च कर्म||१०२||
🔊 Audio coming soon
ആഗന്തുശോഥചികിത്സാമാഹ- പ്രായ ഇത്യാദി| വിഷജേ ശോഥേ ഇതി സമ്ബന്ധഃ||൧൦൨||
Adhikarana 54 (103) · Śloka 103
തത്ര ശ്ലോകഃ- ത്രിവിധസ്യ ദോഷഭേദാത് സര്വാര്ധാവയവഗാത്രഭേദാച്ച| ശ്വയഥോര്ദ്വിവിധസ്യ തഥാ ലിങ്ഗാനി ചികിത്സിതം ചോക്തമ്||൧൦൩||
तत्र श्लोकः- त्रिविधस्य दोषभेदात् सर्वार्धावयवगात्रभेदाच्च| श्वयथोर्द्विविधस्य तथा लिङ्गानि चिकित्सितं चोक्तम्||१०३||
🔊 Audio coming soon
സങ്ഗ്രഹേ സര്വാര്ധഗാത്രാവയവഭേദാച്ച ത്രിവിധസ്യേതി സമ്ബന്ധഃ| ദ്വിവിധസ്യേതി നിജാഗന്തുഭേദേന||൧൦൩||
Adhikarana puShpikA · Śloka 12
ഇത്യഗ്നിവേശകൃതേ തന്ത്രേऽപ്രാപ്തേ ദൃഢബലസമ്പൂരിതേ ചികിത്സാസ്ഥാനേ ശ്വയഥുചികിത്സിതം നാമ ദ്വാദശോऽധ്യായഃ||൧൨||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते चिकित्सास्थाने श्वयथुचिकित्सितं नाम द्वादशोऽध्यायः||१२||
🔊 Audio coming soon
ഇതി ശ്രീചക്രപാണിദത്തവിരചിതായാം ചരകതാത്പര്യടീകായാമായുര്വേദദീപികായാം ശോഥചികിത്സിതം നാമ ദ്വാദശോऽധ്യായഃ||൧൨||