Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతస్తృష్ణాచికిత్సితం వ్యాఖ్యాస్యామః||1|| ఇతి హ స్మాహ భగవానాత్రేయః||2||
अथातस्तृष्णाचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
విసర్పే ప్రాయేణ తృష్ణా ఉపద్రవరూపా భవతీతి విసర్పానంతరం తృష్ణాచికిత్సితముచ్యతే||1-2||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
జ్ఞానప్రశమతపోభిః ఖ్యాతోఽత్రిసుతో జగద్ధితేఽభిరతః| తృష్ణానాం ప్రశమార్థం చికిత్సితం ప్రాహ పంచానాం||3||
ज्ञानप्रशमतपोभिः ख्यातोऽत्रिसुतो जगद्धितेऽभिरतः| तृष्णानां प्रशमार्थं चिकित्सितं प्राह पञ्चानाम्||३||
🔊 Audio coming soon
జ్ఞానేత్యాదౌ జ్ఞానం తత్త్వజ్ఞానం, ప్రశమః శాంతిః, తపః చాంద్రాయణాది| చికిత్సితం చికిత్సావిధాయకో గ్రంథః, నిదానాద్యభిధానం చ చికిత్సార్థమేవ, నిదానాదిజ్ఞానపూర్వకత్వాచ్చికిత్సాయాః | పంచానామితి వచనేన పంచానామపి చికిత్సావిషయత్వం దర్శయతి, నహి కాసశ్వాసవదస్యాసాధ్యత్వం కస్యాశ్చిదత్రేత్యర్థః, తథా సుశ్రుతోక్తాతిరిక్తతృష్ణాద్వయాంతర్భావం పంచస్వేవ సూచయతి| ఉక్తం హి సుశ్రుతే- “తిస్రః స్మృతాస్తాః క్షతజా చతుర్థీ క్షయాత్తథా హ్యామసముద్భవా చ| స్యాత్ సప్తమీ భక్తనిమిత్తజా చ” (సు.ఉ.అ.48) ఇతి||3||
Adhikarana 3 (4-7) · Śloka 7
క్షోభాద్భయాచ్ఛ్రమాదపి శోకాత్క్రోధాద్విలంఘనాన్మద్యాత్| క్షారామ్లలవణకటుకోష్ణరూక్షశుష్కాన్నసేవాభిః||4|| ధాతుక్షయగదకర్షణవమనాద్యతియోగసూర్యసంతాపైః| పిత్తానిలౌ ప్రవృద్ధౌ సౌమ్యాంధాతూంశ్చ శోషయతః||5|| రసవాహినీశ్చ నాలీర్జిహ్వామూలగలతాలుకక్లోమ్నః | సంశోష్య నృణాం దేహే కురుతస్తృష్ణాం మహాబలావేతౌ||6|| పీతం పీతం హి జలం శోషయతస్తావతో న యాతి శమం| ఘోరవ్యాధికృశానాం ప్రభవత్యుపసర్గభూతా సా||7||
क्षोभाद्भयाच्छ्रमादपि शोकात्क्रोधाद्विलङ्घनान्मद्यात्| क्षाराम्ललवणकटुकोष्णरूक्षशुष्कान्नसेवाभिः||४|| धातुक्षयगदकर्षणवमनाद्यतियोगसूर्यसन्तापैः| पित्तानिलौ प्रवृद्धौ सौम्यान्धातूंश्च शोषयतः||५|| रसवाहिनीश्च नालीर्जिह्वामूलगलतालुकक्लोम्नः | संशोष्य नृणां देहे कुरुतस्तृष्णां महाबलावेतौ||६|| पीतं पीतं हि जलं शोषयतस्तावतो न याति शमम्| घोरव्याधिकृशानां प्रभवत्युपसर्गभूता सा||७||
🔊 Audio coming soon
క్షోభాదిత్యాద్యుక్తనిదానస్య యథాయోగ్యతయా వాతకర్తృత్వం వాతపిత్తకర్తృత్వం చోన్నేయం| పిత్తానిలావిత్యాదిః సర్వతృష్ణాసంప్రాప్తిగ్రంథః| సౌమ్యాన్ ధాతూనితి కఫరసోదకాని సోమగుణాతిరిక్తాని| ప్రదూషయత ఇతి శోషణేన దూషయతః| క్లోమ్న ఇతి ద్వితీయాబహువచనాంతం| దేహే ఇత్యనేన ఏతాసాం తృష్ణానాం శారీరత్వం దర్శయతి| యా హి మానసీ తృష్ణా సా శారీరే “ఇచ్ఛాద్వేషాత్మికా తృష్ణా సుఖదుఃఖాత్ ప్రవర్తతే” (శా.అ.1) ఇత్యాదావుక్తా; ఇయం తు దేహాశ్రయదోషకారణా సతీ దేహజైవేతి భావః| స్వాభావికతృష్ణాయామపి వాతపిత్తే ఆరంభకే ఏవ తత్ కిం సాఽప్యత్ర న గృహ్యతే? మైవం, తస్యా ఉచితద్రవపానేనైవాభిప్రేతేన ప్రశమాదిహ అస్వాభావికవ్యాధిప్రకరణే నాధికార ఇతి హృది కృత్వా| స్వాభావికతృష్ణాకరవాతపిత్తాభ్యాం వక్ష్యమాణతృష్ణారంభకవాతపిత్తయోర్విశేషమాహ- పీతం పీతమిత్యాది| ప్రకృతతృష్ణారంభకౌ పిత్తవాతౌ పీతం పీతం జలం శోషయతః, అతో జలశోషణత్వాద్ధేతోర్న శమం యాతి పురుషః; స్వాభావిక్యాం జలం పీత్వా శాంతిమధిగచ్ఛతీతి భావః| ఉపద్రవరూపతృష్ణోత్పాదమాహ- ఘోరేత్యాది| ఉపసర్గభూతా ఇతి ఉపద్రవరూపా||4-7||
Adhikarana 4 (8) · Śloka 8
ప్రాగ్రూపం ముఖశోషః, స్వలక్షణం సర్వదాఽంబుకామిత్వం| తృష్ణానాం సర్వాసాం లింగానాం లాఘవమపాయః||8||
प्राग्रूपं मुखशोषः, स्वलक्षणं सर्वदाऽम्बुकामित्वम्| तृष्णानां सर्वासां लिङ्गानां लाघवमपायः||८||
🔊 Audio coming soon
తృష్ణాప్రాగ్రూపమాహ- ప్రాగ్రూపమిత్యాది| ప్రాగ్రూపకథనే ఏవ మధ్యే తృష్ణానామవ్యభిచారిలక్షణమాహ- స్వలక్షణమిత్యాది| స్వలక్షణమితి అవ్యభిచారిలక్షణం; యథా- జ్వరస్య సంతాపః, శ్వయథోరుత్సేధః| పునః ప్రకృతం ప్రాగ్రూపమాహ- లింగానాం లాఘవమపాయ ఇతి|- లింగానాం వక్ష్యమాణవాతాదిజతృష్ణాలింగానాం లాఘవమల్పత్వం కేషాంచిచ్చాభావః పూర్వరూపం తృష్ణానామిత్యర్థః| తేన పూర్వరూపావస్థాయాం వక్ష్యమాణలక్షణాని కానిచిన్న భవంత్యేవ, యాని చ భవంతి తాన్యల్పతయాఽస్ఫుటాని భవంతి| ఉక్తం చ- “అవ్యక్తం లక్షణం తస్య పూర్వరూపమితి స్మృతం” (చి.అ.11) ఇతి| కింవా యదేతత్ ప్రాగ్రూపం ముఖశోషః, స్వలక్షణం సర్వదాంబుకామిత్వం, ఏతత్ ప్రాగ్రూపం స్వలక్షణం చ తృష్ణానాం; తేన ముఖశోషాంబుకామిత్వే స్వలక్షణే తథా పూర్వరూపే చ భవతః, పూర్వరూపావస్థాయాం త్వప్రబలే ముఖశోషాంబుకామిత్వే జ్ఞేయే| యే తు ‘ప్రాగ్రూపం ముఖశోషః స్వరక్షయః సర్వదాఽంబుకామిత్వం’ ఇతి పఠంతి, తేషాం మతే తృష్ణాయాః స్వలక్షణం నోక్తం స్యాత్| ఉక్తం చ హారీతేఽపి తృష్ణాస్వలక్షణం- “స్వలక్షణం తు తృష్ణానాం సర్వదాఽంబుపిపాసితా” ఇతి| కింవా ముఖశోషస్వరక్షయే ఏవ పూర్వరూపం, సర్వదాఽంబుకామిత్వం చ స్వలక్షణం, లింగానాం చ లాఘవం రోగరూపాయాస్తృష్ణాయా అపాయో గమనమిత్యర్థః; అయమేవ తృష్ణావ్యుపరమో యద్వక్ష్యమాణలింగానామల్పత్వం, సర్వథోచ్ఛేదో హి తృష్ణాలక్షణానాం న భవత్యేవ, సహజతృష్ణాగ్రస్తత్వేనైతల్లక్షణానామల్పమాత్రతయాఽవస్థానాత్| కైశ్చిత్తు లింగానాం లాఘవమాశూత్పాదః, స చ అపాయో మరణమితి కృత్వా తృష్ణానామసాధ్యతాలక్షణమిదముచ్యతే, తన్నాతిమనోహరం||8||
Adhikarana 5 (9-10) · Śloka 10
ముఖశోషస్వరభేదభ్రమసంతాపప్రలాపసంస్తంభాన్| తాల్వోష్ఠకంఠజిహ్వాకర్కశతాం చిత్తనాశం చ||9|| జిహ్వానిర్గమమరుచిం బాధిర్యం మర్మదూయనం సాదం| తృష్ణోద్భూతా కురుతే, పంచవిధాం లింగతః శృణు తాం||10||
मुखशोषस्वरभेदभ्रमसन्तापप्रलापसंस्तम्भान्| ताल्वोष्ठकण्ठजिह्वाकर्कशतां चित्तनाशं च||९|| जिह्वानिर्गममरुचिं बाधिर्यं मर्मदूयनं सादम्| तृष्णोद्भूता कुरुते, पञ्चविधां लिङ्गतः शृणु ताम्||१०||
🔊 Audio coming soon
సర్వతృష్ణానాముపద్రవానాహ- ముఖశోషేత్యాది| ఉద్భూతేతి వృద్ధా| యే తు ముఖశోషాదీని లక్షణాన్యాహుస్తన్మతే తృష్ణోపద్రవానామభిధానం న స్యాత్, ఉపద్రవాశ్చాధ్యాయసంగ్రహే సంగృహీతాః; తేనాతిశయవృద్ధా ముఖశోషాదయ ఉపద్రవాః, వృద్ధాస్తు లింగమితి వ్యవస్థా||9-10||
Adhikarana 6 (11) · Śloka 11
అబ్ధాతుం దేహస్థం కుపితః పవనో యదా విశోషయతి| తస్మిఞ్శుష్కే శుష్యత్యబలస్తృష్యత్యథ విశుష్యన్||11||
अब्धातुं देहस्थं कुपितः पवनो यदा विशोषयति| तस्मिञ्शुष्के शुष्यत्यबलस्तृष्यत्यथ विशुष्यन्||११||
🔊 Audio coming soon
అబ్ధాతుమిత్యాదినా పంచానాం సంప్రాప్త్యాద్యాహ| దేహస్థమితి దేహే నానారసాదిరూపతయా స్థితం| శుష్కేఽబ్ధాతౌ శుష్యతీతి యోజ్యం||11||
Adhikarana 7 (12) · Śloka 12
నిద్రానాశః శిరసో భ్రమస్తథా శుష్కవిరసముఖతా చ స్రోతోఽవరోధ ఇతి చ స్యాల్లింగం వాతతృష్ణాయాః||12||
निद्रानाशः शिरसो भ्रमस्तथा शुष्कविरसमुखता च स्रोतोऽवरोध इति च स्याल्लिङ्गं वाततृष्णायाः||१२||
🔊 Audio coming soon
స్రోతోవరోధ ఇతి అత్యుపఘాతః ||12||
Adhikarana 8 (13-14) · Śloka 14
పిత్తం మతమాగ్నేయం కుపితం చేత్తాపయత్యపాం ధాతుం| సంతప్తః స హి జనయేత్తృష్ణాం దాహోల్బణాం నౄణాం||13|| తిక్తాస్యత్వం శిరసో దాహః శీతాభినందతా మూర్చ్ఛా| పీతాక్షిమూత్రవర్చస్త్వమాకృతిః పిత్తతృష్ణాయాః||14||
पित्तं मतमाग्नेयं कुपितं चेत्तापयत्यपां धातुम्| सन्तप्तः स हि जनयेत्तृष्णां दाहोल्बणां नॄणाम्||१३|| तिक्तास्यत्वं शिरसो दाहः शीताभिनन्दता मूर्च्छा| पीताक्षिमूत्रवर्चस्त्वमाकृतिः पित्ततृष्णायाः||१४||
🔊 Audio coming soon
పిత్తమిత్యాదినా పిత్తజామాహ| శరీరసంఖ్యాశారీరే పిత్తమాప్యముక్తం “యద్ద్రవసరస్నిగ్ధమందమృదుపిచ్ఛిలం రసరుధిరవసాకఫపిత్తమూత్రస్వేదాది తదాప్యం రసో రసనం చ” (శా.అ.7) ఇత్యనేన, తథా తత్రైవ “యత్ పిత్తమూష్మా యో, యా చ శరీరే భాః, తత్ సర్వమాగ్నేయం” ఇత్యనేన ద్వయాత్మకత్వం పిత్తస్య యద్యప్యుక్తం, తథాఽప్యాగ్నేయాకారత్వాద్ బాహుల్యాత్ పిత్తమాగ్నేయమేవేతి దర్శయన్నాహ- పిత్తం మతమాగ్నేయమితి; ద్వయాత్మకత్వేఽపి చ పిత్తస్యాగ్నేయాంశప్రాధాన్యాదన్యత్రాపి సౌమ్యాగ్నేయవాయవ్యవికారభేదే పైత్తికవికారా ఆగ్నేయత్వేన గృహీతా ఏవ | సంతప్తః స హీతి అబ్ధాతుః సంతప్తః| ‘సంతప్తం హి’ ఇతి పాఠపక్షే పిత్తమేవ జనయేదితి యోజ్యం| యదాఽబ్ధాతుర్జనయతి తదా పిత్తసంతప్త ఏవ జనయతీతి పిత్తస్యైవ కర్తృత్వం||13-14||
Adhikarana 9 (15) · Śloka 15
తృష్ణా యాఽఽమప్రభవా సాఽప్యాగ్నేయాఽఽమపిత్తజనితత్వాత్ | లింగం తస్యాశ్చారుచిరాధ్మానకఫప్రసేకౌ చ||15||
तृष्णा याऽऽमप्रभवा साऽप्याग्नेयाऽऽमपित्तजनितत्वात् | लिङ्गं तस्याश्चारुचिराध्मानकफप्रसेकौ च||१५||
🔊 Audio coming soon
తృష్ణేత్యాదినాఽఽమజామాహ| ఆమశబ్దేన చేహ లక్షణయా ఆమసమానచికిత్సిత ఆమసమానలక్షణశ్చ కఫోఽపి గృహ్యతే| తేనామప్రభవాయా వ్యుత్పాదనేన కఫజాఽపి సుశ్రుతోక్తా గృహీతైవేహ| సాఽప్యాగ్నేయేత్యనేన పూర్వపరిజ్ఞాతం సర్వాసాం వాతపిత్తజన్యత్వం సమున్నయతి| వాతశ్చ తృష్ణాకారణత్వేనోక్తోఽప్యత్రాప్రధానం, పిత్తమేవ తు ప్రధానమితీహ వాతాకథనాదున్నీయతే| అన్యత్రాప్యుక్తం- “దర్శనం పక్తిరూష్మా చ క్షుత్తృష్ణా దేహమార్దవం| ప్రభాప్రసాదౌ మేధా చ పిత్తకర్మావికారజం” (సూ.అ.18) ఇతి| ఆమపిత్తజనితత్వాదితి ఆమావరోధవృద్ధపిత్తజనితత్వాదిత్యర్థః||15||
Adhikarana 10 (16) · Śloka 16
దేహో రసజోఽంబుభవో రసశ్చ తస్య క్షయాచ్చ తృష్యేద్ధి| దీనస్వరః ప్రతామ్యన్ సంశుష్కహృదయగలతాలుః ||16||
देहो रसजोऽम्बुभवो रसश्च तस्य क्षयाच्च तृष्येद्धि| दीनस्वरः प्रताम्यन् संशुष्कहृदयगलतालुः ||१६||
🔊 Audio coming soon
దేహో రసజ ఇత్యాదినా క్షయజామాహ| ఆహారరసాత్ సర్వధాతుపోషకో ధాతురస ఉత్పద్యతే, స చ రసో దేహపోషకోఽంబుభవ ఇతి ఆప్య ఇత్యర్థః| తస్య క్షయాదితి రసక్షయాత్ తృష్యతే; రసక్షయాదంబుక్షయో భవతి, తేన చాంబుక్షయేణ పురుషః పానీయప్రార్థనారూపతృష్ణయా యుక్తో భవతీతి యుక్తమితి దర్శయతి| ఉక్తం హి సుశ్రుతే- “దోషధాతుమలక్షీణో బలక్షీణోఽపి మానవః| స్వయోనివర్ధనం యత్తదన్నపానం ప్రకాంక్షతి” (సు.సూ.అ.15) ఇతి; ఇహాపి చోక్తం ‘తస్య క్షయాచ్చ తృష్యేద్ధి’ ఇతి||16||
Adhikarana 11 (17) · Śloka 17
భవతి ఖలు యోపసర్గాత్తృష్ణా సా శోషిణీ కష్టా| జ్వరమేహక్షయశోషశ్వాసాద్యుపసృష్టదేహానాం ||17||
भवति खलु योपसर्गात्तृष्णा सा शोषिणी कष्टा| ज्वरमेहक्षयशोषश्वासाद्युपसृष्टदेहानाम् ||१७||
🔊 Audio coming soon
భవతీత్యాదినోపసర్గజామాహ| ఉపసర్గాదితి జ్వరాద్యుపద్రవాత్, జ్వరాద్యుపద్రవరూపతయేతి యావత్| కష్టేతి కష్టసాధ్యా| ఏవం ప్రాక్సూత్రితవాతపిత్తామాంబుక్షయోపసర్గాత్మికాః పంచ తృష్ణా వ్యాహృతాః| అత్రైవ సుశ్రుతోక్తా కఫజా ఆమజాయామవరుద్ధా, క్షతజా ఉపసర్గాత్మికాయామవరుద్ధా, అన్నజా చామజాయామేవాంతర్భావనీయా||17||
Adhikarana 12 (18) · Śloka 18
సర్వాస్త్వతిప్రసక్తా రోగకృశానాం వమిప్రసక్తానాం| ఘోరోపద్రవయుక్తాస్తృణా మరణాయ విజ్ఞేయాః||18||
सर्वास्त्वतिप्रसक्ता रोगकृशानां वमिप्रसक्तानाम्| घोरोपद्रवयुक्तास्तृणा मरणाय विज्ञेयाः||१८||
🔊 Audio coming soon
ఇదానీం తృష్ణానామసాధ్యతాలక్షణమాహ- సర్వాస్త్విత్యాది| ఘోరోపద్రవయుక్తేతి పీడాకరోపద్రవవతీ||18||
Adhikarana 13 (19-22) · Śloka 22
నాగ్నిం వినా హి తర్షః పవనాద్వా తౌ హి శోషణే హేతూ| అబ్ధాతోరతివృద్ధావపాం క్షయే తృష్యతే నరో హి||19|| గుర్వన్నపయఃస్నేహైః సమ్మూర్చ్ఛద్భిర్విదాహకాలే చ| యస్తృష్యేద్వృతమార్గే తత్రాప్యనిలానలౌ హేతూ||20|| తీక్ష్ణోష్ణరూక్షభావాన్మద్యం పిత్తానిలౌ ప్రకోపయతి| శోషయతోఽపాం ధాతుం తావేవ హి మద్యశీలానాం||21|| తప్తాస్వివ సికతాసు హి తోయమాశు శుష్యతి క్షిప్తం| తేషాం సంతప్తానాం హిమజలపానాద్భవతి శర్మ||22||
नाग्निं विना हि तर्षः पवनाद्वा तौ हि शोषणे हेतू| अब्धातोरतिवृद्धावपां क्षये तृष्यते नरो हि||१९|| गुर्वन्नपयःस्नेहैः सम्मूर्च्छद्भिर्विदाहकाले च| यस्तृष्येद्वृतमार्गे तत्राप्यनिलानलौ हेतू||२०|| तीक्ष्णोष्णरूक्षभावान्मद्यं पित्तानिलौ प्रकोपयति| शोषयतोऽपां धातुं तावेव हि मद्यशीलानाम्||२१|| तप्तास्विव सिकतासु हि तोयमाशु शुष्यति क्षिप्तम्| तेषां सन्तप्तानां हिमजलपानाद्भवति शर्म||२२||
🔊 Audio coming soon
సంప్రతి తృష్ణాంతరాణాముక్తతృష్ణాస్వేవాంతర్భావం దర్శయన్నుక్తవక్తవ్యతృష్ణానామపి వాత-పిత్త-క్షయజన్యత్వమాహ- నాగ్నిమిత్యాది| కస్మాత్ పునరగ్నివాతౌ వినా తర్షో న భవతీత్యాహ- తౌ హీత్యాది| తౌ హి అతివృద్ధౌ పిత్తవాతరూపౌ అగ్నిపవనౌ అబ్ధాతోః శోషణే హేతూ, తస్మాన్నాగ్నివాతౌ వినా తర్ష ఇత్యుక్తమిత్యర్థః| ఏవమగ్నివాతాభ్యాం కృతేఽపాం క్షయే స్వరూపాదేవ నరస్తృష్యతి| ఏవం పిత్తవాతకృతాబ్ధాతుక్షయజతృష్ణాభేదమభిధాయ అంతర్భావనీయతృష్ణాభేదానాహ- గుర్వన్నేత్యాది| సమ్మూర్చ్ఛద్భిరితి ఏకతాం గచ్ఛద్భిః| అత్ర వాతో వృద్ధః సమ్మూర్చ్ఛనేఽన్నస్య తృష్ణాకరః, విదాహకాలే చ యా తృష్ణా తత్ర పిత్తం తృష్ణాకరం| మద్యజామప్యంతర్భావయన్నాహ- తీక్ష్ణోష్ణేత్యాది| సికతాసు వాలుకాసు| తేషామిత్యుపశమకథనం| శర్మేతి సుఖం||19-22||
Adhikarana 14 (23) · Śloka 23
శిశిరస్నాతస్యోష్మా రుద్ధః కోష్ఠం ప్రపద్య తర్షయతి| తస్మాన్నోష్ణక్లాంతో భజేత సహసా జలం శీతం ||23||
शिशिरस्नातस्योष्मा रुद्धः कोष्ठं प्रपद्य तर्षयति| तस्मान्नोष्णक्लान्तो भजेत सहसा जलं शीतम् ||२३||
🔊 Audio coming soon
శీతమ్లానజామంతర్భావయన్నాహ- శిశిరేత్యాది| శిశిరం శీతం| ఊష్మా రుద్ధ ఇతి శీతస్పర్శజలేన బహిరనిర్గచ్ఛన్ రోమకూపైరుష్మాఽవరుద్ధః ప్రతీపీకృతః, ఏతేన ఏతస్యాపి పిత్తజత్వముక్తం| న సహసేత్యనేన విశ్రమ్య శీతజలసేవాయాం న తథావిధా తృష్ణా భవతీతి దర్శయతి||23||
Adhikarana 15 (24) · Śloka 24
లింగం సర్వాస్వేతాస్వనిలక్షయపిత్తజం భవత్యథ తు| పృథగాగమాచ్చికిత్సితమతః ప్రవక్ష్యామి తృష్ణానాం||24||
लिङ्गं सर्वास्वेतास्वनिलक्षयपित्तजं भवत्यथ तु| पृथगागमाच्चिकित्सितमतः प्रवक्ष्यामि तृष्णानाम्||२४||
🔊 Audio coming soon
సంప్రతి అన్నసమ్మూర్చ్ఛనాదినా యథోక్తక్రమేణ అనిల-క్షయ-పిత్తజావరోధమభిధాయ సర్వాసామేవానిల-క్షయ-పిత్తజత్వముపదర్శయన్నాహ- లింగం సర్వాస్విత్యాది| అనిల-క్షయ-పిత్తజమిత్యత్ర క్షయజమితి అబ్ధాతుక్షయజమేవ| సామాన్యేఽపి తృష్ణానాం భేదేన చికిత్సాభిధానే హేతుమాహ- అథ త్విత్యాది| పృథగాగమాదితి పృథగ్ఘేతుత్వాత్, ఆగచ్ఛత్యస్మాదితి ఆగమో హేతుః; వాతాదిహేతుభేదాచ్చికిత్సితభేదం వక్ష్యామీత్యర్థః| కింవా పృథక్ చికిత్సితం వక్ష్యామి, ఆగమాదితి ఆయుర్వేదాగమప్రామాణ్యాత్; ఆగమే తృష్ణానాం భేదేన చికిత్సాభిధానాదహమపి పృథక్ చికిత్సాం వక్ష్యామీత్యర్థః||24||
Adhikarana 16 (25-26) · Śloka 26
అపాం క్షయాద్ధి తృష్ణా సంశోష్య నరం ప్రణాశయేదాశు| తస్మాదైంద్రం తోయం సమధు పిబేత్తద్గుణం వాఽన్యత్||25|| కించిత్తువరానురసం తను లఘు శీతలం సుగంధి సురసం చ| అనభిష్యంది చ యత్తత్క్షితిగతమప్యైంద్రవజ్జ్ఞేయం||26||
अपां क्षयाद्धि तृष्णा संशोष्य नरं प्रणाशयेदाशु| तस्मादैन्द्रं तोयं समधु पिबेत्तद्गुणं वाऽन्यत्||२५|| किञ्चित्तुवरानुरसं तनु लघु शीतलं सुगन्धि सुरसं च| अनभिष्यन्दि च यत्तत्क्षितिगतमप्यैन्द्रवज्ज्ञेयम्||२६||
🔊 Audio coming soon
అపాం క్షయాదిత్యాదినా చికిత్సామాహ| ఐంద్రమితి ఆంతరిక్షం| తద్గుణం వాఽన్యదితి యదుక్తం తత్రాహ- కించిదిత్యాది| కించిదితి మనాక్| తువరోఽనురసతయా రస్యతే ఆస్వాద్యతే యస్మిన్ తత్తువరానురసం| అంతరిక్షం జలం హ్యవ్యక్తసర్వరసయుక్తం “అవ్యక్తీభావస్తు రసానాం ప్రకృతౌ భవత్యనురససమన్వితే వా ద్రవ్యే” (చి.అ.సూ.26) ఇతి| ఐంద్రవదిత్యనేన అంతరిక్షానుకారి క్షితిసమాబద్ధం భవతి| అన్యే తు తువరశబ్దేన కషాయమాహుః, తేన కించిత్కషాయానురసమిత్యర్థః| తన్వితి స్వచ్ఛం| సుగంధీతి అనిష్టగంధరహితం; ఉక్తం హి సుశ్రుతే- “అనిష్టగంధతా గంధదోషః” (సు.సూ.అ.45) ఇతి| అప్రాతికూల్యేన రసనయా ఆస్వాద్యతే ఇతి సురసం; న తు వ్యక్తసుష్ఠురసం సురసం’; ఉక్తం హి సుశ్రుతే- “వ్యక్తరసతా రసదోషః” ఇతి (సు.సూ.అ.45)||25-26||
Adhikarana 17 (27-33) · Śloka 33
శృతశీతం ససితోపలమథవా శరపూర్వపంచమూలేన| లాజాసక్తుసితాహ్వామధుయుతమైంద్రేణ వా మంథం||27|| వాట్యం వాఽఽమయవానాం శీతం మధుశర్కరాయుతం దద్యాత్| పేయాం వా శాలీనాం దద్యాద్వా కోరదూషాణాం||28|| పయసా శృతేన భోజనమథవా మధుశర్కరాయుతం యోజ్యం| పారావతాదికరసైర్ఘృతభృష్టైర్వాఽప్యలవణామ్లైః||29|| తృణపంచమూలముంజాతకైః ప్రియాలైశ్చ జాంగలాః సుకృతాః| శస్తా రసాః పయో వా తైః సిద్ధం శర్కరామధుమత్||30|| శతధౌతఘృతేనాక్తః పయః పిబేచ్ఛీతతోయమవగాహ్య| ముద్గమసూరచణకజా రసాస్తు భృష్టా ఘృతే దేయాః||31|| మధురైః సజీవనీయైః శీతైశ్చ సతిక్తకైః శృతం క్షీరం| పానాభ్యంజనసేకేష్విష్టం మధుశర్కరాయుక్తం||32|| తజ్జం వా ఘృతమిష్టం పానాభ్యంగేషు నస్యమపి చ స్యాత్| నారీపయః సశర్కరముష్ట్ర్యా అపి నస్యమిక్షురసః||33||
शृतशीतं ससितोपलमथवा शरपूर्वपञ्चमूलेन| लाजासक्तुसिताह्वामधुयुतमैन्द्रेण वा मन्थम्||२७|| वाट्यं वाऽऽमयवानां शीतं मधुशर्करायुतं दद्यात्| पेयां वा शालीनां दद्याद्वा कोरदूषाणाम्||२८|| पयसा शृतेन भोजनमथवा मधुशर्करायुतं योज्यम्| पारावतादिकरसैर्घृतभृष्टैर्वाऽप्यलवणाम्लैः||२९|| तृणपञ्चमूलमुञ्जातकैः प्रियालैश्च जाङ्गलाः सुकृताः| शस्ता रसाः पयो वा तैः सिद्धं शर्करामधुमत्||३०|| शतधौतघृतेनाक्तः पयः पिबेच्छीततोयमवगाह्य| मुद्गमसूरचणकजा रसास्तु भृष्टा घृते देयाः||३१|| मधुरैः सजीवनीयैः शीतैश्च सतिक्तकैः शृतं क्षीरम्| पानाभ्यञ्जनसेकेष्विष्टं मधुशर्करायुक्तम्||३२|| तज्जं वा घृतमिष्टं पानाभ्यङ्गेषु नस्यमपि च स्यात्| नारीपयः सशर्करमुष्ट्र्या अपि नस्यमिक्षुरसः||३३||
🔊 Audio coming soon
శరపూర్వపంచమూలేనేతి “శరేక్షుదర్భకాశానాం శాలీనాం మూలమేవ చ” (చి.అ.1పా.1) ఇత్యత్రోక్తేన శరాదిపంచమూలేన| ఆమయవానాం వాట్యమితి ఈషద్భృష్టాదలితయవమండః| ముంజాతక ఉత్తరాపథప్రసిద్ధః| సుకృతా ఇతి సుసంస్కృతాః| తైరితి తృణపంచమూల్యాదిభిః| మధురైరితి మధురరసైః| శీతైరితి శీతవీర్యైః| తజ్జమితి మధురాదిశృతక్షీరజం||27-33||
Adhikarana 18 (34-39) · Śloka 39
క్షీరేక్షురసగుడోదకసితోపలాక్షౌద్రసీధుమార్ద్వీకైః | వృక్షామ్లమాతులుంగైర్గండూషాస్తాలుశోషఘ్నాః||34|| జంబ్వామ్రాతకబదరీవేతసపంచవల్కపంచామ్లైః| హృన్ముఖశిరఃప్రదేహాఃసఘృతా మూర్చ్ఛాభ్రమతృష్ణాఘ్నాః స్యుః||35|| దాడిమదధిత్థలోధ్రైః సవిదారీబీజపూరకైః శిరసః| లేపో గౌరామలకైర్ఘృతారనాలాయుతైశ్చ హితః||36|| శైవలపంకాంబురుహైః సామ్లైః సఘృతైశ్చ శక్తుభిర్లేపః| మస్త్వారనాలార్ద్రవసనకమలమణిహారసంస్పర్శాః||37|| శిశిరాంబుచందనార్ద్రస్తనతటపాణితలగాత్రసంస్పర్శాః| క్షౌమార్ద్రనివసనానాం వరాంగనానాం ప్రియాణాం చ||38|| హిమవద్దరీవనసరిత్సరోఽంబుజపవనేందుపాదశిశిరాణాం| రమ్యశిశిరోదకానాం స్మరణం కథాశ్చ తృష్ణాఘ్నాః||39||
क्षीरेक्षुरसगुडोदकसितोपलाक्षौद्रसीधुमार्द्वीकैः | वृक्षाम्लमातुलुङ्गैर्गण्डूषास्तालुशोषघ्नाः||३४|| जम्ब्वाम्रातकबदरीवेतसपञ्चवल्कपञ्चाम्लैः| हृन्मुखशिरःप्रदेहाःसघृता मूर्च्छाभ्रमतृष्णाघ्नाः स्युः||३५|| दाडिमदधित्थलोध्रैः सविदारीबीजपूरकैः शिरसः| लेपो गौरामलकैर्घृतारनालायुतैश्च हितः||३६|| शैवलपङ्काम्बुरुहैः साम्लैः सघृतैश्च शक्तुभिर्लेपः| मस्त्वारनालार्द्रवसनकमलमणिहारसंस्पर्शाः||३७|| शिशिराम्बुचन्दनार्द्रस्तनतटपाणितलगात्रसंस्पर्शाः| क्षौमार्द्रनिवसनानां वराङ्गनानां प्रियाणां च||३८|| हिमवद्दरीवनसरित्सरोऽम्बुजपवनेन्दुपादशिशिराणाम्| रम्यशिशिरोदकानां स्मरणं कथाश्च तृष्णाघ्नाः||३९||
🔊 Audio coming soon
మార్ద్వీకం మృద్వీకారసకృతం మద్యం| గండూషః ముఖపూరకో ద్రవః| పంచామ్లం “కోలామ్లం చిక్రికామ్లం చ మాతులుంగామ్లవేతసం| చతురమ్లమితి ప్రోక్తం పంచామ్లం తు సదాడిమం” ఇతి వచనాజ్జ్ఞేయం| దధిత్థః కపిత్థః| గౌరామలకైరితి ఆర్ద్రతయా గౌరవర్ణైరామలకైః| మస్త్వారనాలస్తిమితం వసనం మస్త్వారనాలవసనం| ఇందుపాదాః చంద్రరశ్మయః||34-39||
Adhikarana 19 (40) · Śloka 41
వాతఘ్నమన్నపానం మృదు లఘు శీతం చ వాతతృష్ణాయాం| క్షయకాసనుచ్ఛృతం క్షీరఘృతమూర్ధ్వవాతతృష్ణాఘ్నం ||40|| స్యాజ్జీవనీయసిద్ధం క్షీరఘృతం వాతపిత్తజే తర్ష|41|
वातघ्नमन्नपानं मृदु लघु शीतं च वाततृष्णायाम्| क्षयकासनुच्छृतं क्षीरघृतमूर्ध्ववाततृष्णाघ्नम् ||४०|| स्याज्जीवनीयसिद्धं क्षीरघृतं वातपित्तजे तर्ष|४१|
🔊 Audio coming soon
వాతఘ్నేత్యాదినా తృష్ణానాం వైశేషికీం చికిత్సామాహ| క్షయకాసహరైః శృతం క్షయకాసనుచ్ఛృతం| ఊర్ధ్వవాతః శ్వాసః| వాతపిత్తజే తర్షే ఇత్యత్ర సంసర్గజా తృష్ణా అసూత్రితాఽపి అసూత్రితద్వంద్వజగుల్మాభిధానన్యాయేనోచ్యతే||40||-
Adhikarana 20 (41-46) · Śloka 46
పైత్తే ద్రాక్షాచందనఖర్జూరోశీరమధుయుతం తోయం||41|| లోహితశాలితండులఖర్జూరపరూషకోత్పలద్రాక్షాః| మధు పక్వలోష్టమేవ చ జలే స్థితం శీతలం పేయం||42|| లోహితశాలిప్రస్థః సలోధ్రమధుకాంజనోత్పలః క్షుణ్ణః| పక్వామలోష్టజలమధుసమాయుతో మృన్మయే పేయః||43|| వటమాతులుంగవేతసపల్లవకుశకాశమూలయష్ట్యాహ్వైః| సిద్ధేఽంభస్యగ్నినిభాం కృష్ణమృదం కృష్ణసికతాం వా||44|| తప్తాని నవకపాలాన్యథవా నిర్వాప్య పాయయేతాచ్ఛం| ఆపాకశర్కరం వాఽమృతవల్ల్యుదకం తృషాం హంతి||45|| క్షీరవతాం మధురాణాం శీతానాం శర్కరామధువిమిశ్రాః| శీతకషాయా మృద్భృష్టసంయుతాః పిత్తతృష్ణాఘ్నాః||46||
पैत्ते द्राक्षाचन्दनखर्जूरोशीरमधुयुतं तोयम्||४१|| लोहितशालितण्डुलखर्जूरपरूषकोत्पलद्राक्षाः| मधु पक्वलोष्टमेव च जले स्थितं शीतलं पेयम्||४२|| लोहितशालिप्रस्थः सलोध्रमधुकाञ्जनोत्पलः क्षुण्णः| पक्वामलोष्टजलमधुसमायुतो मृन्मये पेयः||४३|| वटमातुलुङ्गवेतसपल्लवकुशकाशमूलयष्ट्याह्वैः| सिद्धेऽम्भस्यग्निनिभां कृष्णमृदं कृष्णसिकतां वा||४४|| तप्तानि नवकपालान्यथवा निर्वाप्य पाययेताच्छम्| आपाकशर्करं वाऽमृतवल्ल्युदकं तृषां हन्ति||४५|| क्षीरवतां मधुराणां शीतानां शर्करामधुविमिश्राः| शीतकषाया मृद्भृष्टसंयुताः पित्ततृष्णाघ्नाः||४६||
🔊 Audio coming soon
పైత్తే ఇత్యత్ర ‘తర్షే’ ఇతి శేషః| లోహితశాలిప్రస్థ ఇత్యాదౌ లోధ్రాదీనాం మిలితానాం చతుష్పలం, ప్రక్షేప్యన్యాయాత్ పాదికం మధు, పక్వామలోష్టప్రసాదనం (చాలోడనయోగ్యమాత్రం ) దత్త్వా శాలితండులప్రస్థః క్షపాయాం స్థాప్యతే, తదన్నం (తస్య పానయోగ్యమాత్రమధుప్రక్షేపం) మృన్మయే పాత్రే పీయత ఇతి వృద్ధైరుపదర్శితః కర్మమార్గః| నవకపాలాని నూతనశరావాదిఖండాన్| ఆపాకశర్కరమితి పాకనిమిత్తశర్కరాసహితం| అమృతవల్లీ గుడూచీ| మృద్భృష్టసంయుతా ఇతి భృష్టమృద్యుక్తాః||41-46||
Adhikarana 21 (47-56) · Śloka 56
వ్యోషవచాభల్లాతకతిక్తకషాయాస్తథాఽఽమతృష్ణాఘ్నాః| యచ్చోక్తం కఫజాయాం వమ్యాం తచ్చైవ కార్యం స్యాత్||47|| స్తంభారుచ్యవిపాకాలస్యచ్ఛర్దిషు కఫానుగాం తృష్ణాం| జ్ఞాత్వా దధిమధుతర్పణలవణోష్ణజలైర్వమనమిష్టం||48|| దాడిమమమ్లఫలం వాఽప్యన్యత్ సకషాయమథ లేహం| పేయమథవా ప్రదద్యాద్రజనీశర్కరాయుక్తం ||49|| క్షయకాసేన తు తుల్యా క్షయతృష్ణా సా గరీయసీ నౄణాం| క్షీణక్షతశోషహితైస్తస్మాత్తాం భేషజైః శమయేత్||50|| పానతృషార్తః పానం త్వర్ధోదకమమ్లలవణగంధాఢ్యం| శిశిరస్నాతః పానం మద్యాంబు గుడాంబు వా తృషితః||51|| భక్తోపరోధతృషితః స్నేహతృషార్తోఽథవా తనుయవాగూం| ప్రపిబేద్గురుణా తృషితో భుక్తేన తదుద్ధరేద్భుక్తం||52|| మద్యాంబు వాఽంబు కోష్ణం బలవాంస్తృషితః సముల్లిఖేత్ పీత్వా| మాగధికావిశదముఖః సశర్కరం వా పిబేన్మంథం||53|| బలవాంస్తు తాలుశోషే పిబేద్ధృతం తృష్యమద్యాచ్చ| సర్పిర్భృష్టం క్షీరం మాంసరసాంశ్చాబలః స్నిగ్ధాన్||54|| అతిరూక్షదుర్బలానాం తర్షం శమయేన్నృణామిహాశు పయః| ఛాగో వా ఘృతభృష్టః శీతో మధురో రసో హృద్యః||55|| స్నిగ్ధేఽన్నే భుక్తే యా తృష్ణా స్యాత్తాం గుడాంబునా శమయేత్| తర్షం మూర్చ్ఛాభిహతస్య రక్తపిత్తాపహైర్హన్యాత్||56||
व्योषवचाभल्लातकतिक्तकषायास्तथाऽऽमतृष्णाघ्नाः| यच्चोक्तं कफजायां वम्यां तच्चैव कार्यं स्यात्||४७|| स्तम्भारुच्यविपाकालस्यच्छर्दिषु कफानुगां तृष्णाम्| ज्ञात्वा दधिमधुतर्पणलवणोष्णजलैर्वमनमिष्टम्||४८|| दाडिममम्लफलं वाऽप्यन्यत् सकषायमथ लेहम्| पेयमथवा प्रदद्याद्रजनीशर्करायुक्तम् ||४९|| क्षयकासेन तु तुल्या क्षयतृष्णा सा गरीयसी नॄणाम्| क्षीणक्षतशोषहितैस्तस्मात्तां भेषजैः शमयेत्||५०|| पानतृषार्तः पानं त्वर्धोदकमम्ललवणगन्धाढ्यम्| शिशिरस्नातः पानं मद्याम्बु गुडाम्बु वा तृषितः||५१|| भक्तोपरोधतृषितः स्नेहतृषार्तोऽथवा तनुयवागूम्| प्रपिबेद्गुरुणा तृषितो भुक्तेन तदुद्धरेद्भुक्तम्||५२|| मद्याम्बु वाऽम्बु कोष्णं बलवांस्तृषितः समुल्लिखेत् पीत्वा| मागधिकाविशदमुखः सशर्करं वा पिबेन्मन्थम्||५३|| बलवांस्तु तालुशोषे पिबेद्धृतं तृष्यमद्याच्च| सर्पिर्भृष्टं क्षीरं मांसरसांश्चाबलः स्निग्धान्||५४|| अतिरूक्षदुर्बलानां तर्षं शमयेन्नृणामिहाशु पयः| छागो वा घृतभृष्टः शीतो मधुरो रसो हृद्यः||५५|| स्निग्धेऽन्ने भुक्ते या तृष्णा स्यात्तां गुडाम्बुना शमयेत्| तर्षं मूर्च्छाभिहतस्य रक्तपित्तापहैर्हन्यात्||५६||
🔊 Audio coming soon
అన్యత్ సకషాయమితి ఆమలాదిసకషాయలేహం| పానతృషార్త ఇతి అతిశయమద్యపానజతృట్పీడితః| భక్తోపరోధః భక్తచ్ఛేదః | మాగధికావిశదముఖ ఇత్యత్ర ముఖవైశద్యమాత్రకారికా పిప్పలీ ప్రయోక్తవ్యా| తాలుశోషే యద్యపి ఘృతం నిషిద్ధం “తృష్ణామూర్చ్ఛాపరీతాశ్చ గర్భిణ్యస్తాలుశోషిణః” (సూ.అ.13) ఇతి, తథాఽపీహ బలవత్తృష్యానుయుక్తం ఘృతపానం విశిష్టత్వాన్న విరోధి| స్నిగ్ధేఽన్నే భుక్తే యా తృష్ణా తత్ర యద్యపి గుడాంబు స్నిగ్ధగుణయుక్తత్వాన్న హితం, ఉక్తం హి- “యదాహారగుణైః పానం విపరీతం తదిష్యతే” (సూ.అ.27) ఇతి; తథాఽపి మధురరసతయా తృష్ణాహరత్వాత్ ప్రభావాద్వోపయుజ్యతే| తర్షం మూర్చ్ఛేత్యాదినా ఔపసర్గికతృష్ణాచికిత్సోచ్యతే||47-56||
Adhikarana 22 (57-62) · Śloka 62
తృట్దాహమూర్చ్ఛాభ్రమక్లమమదాత్యయాస్రవిషపిత్తే | శస్తం స్వభావశీతం, శృతశీతం సన్నిపాతేఽంభః||57|| హిక్కాశ్వాసనవజ్వరపీనసఘృతపీతపార్శ్వగలరోగే| కఫవాతకృతే స్త్యానే సద్యఃశుద్ధే చ హితముష్ణం||58|| పాండూదరపీనసమేహగుల్మమందానలాతిసారేషు| ప్లీహ్ని చ తోయం న హితం కామమసహ్యే పిబేదల్పం||59|| పూర్వామయాతురః సన్ దీనస్తృష్ణార్దితో జలం కాంక్షన్| న లభేత స చేన్మరణమాశ్వేవాప్నుయాద్దీర్ఘరోగం వా||60|| తస్మాద్ధాన్యాంబు పిబేత్తృష్యన్ రోగీ సశర్కరాక్షౌద్రం| యద్వా తస్యాన్యత్స్యాత్ సాత్మ్యం రోగస్య తచ్చేష్టం||61|| తస్యాం వినివృత్తాయాం తజ్జన్య ఉపద్రవః సుఖం జేతుం| తస్మాత్తృష్ణాం పూర్వం జయేద్బహుభ్యోఽపి రోగేభ్యః||62||
तृट्दाहमूर्च्छाभ्रमक्लममदात्ययास्रविषपित्ते | शस्तं स्वभावशीतं, शृतशीतं सन्निपातेऽम्भः||५७|| हिक्काश्वासनवज्वरपीनसघृतपीतपार्श्वगलरोगे| कफवातकृते स्त्याने सद्यःशुद्धे च हितमुष्णम्||५८|| पाण्डूदरपीनसमेहगुल्ममन्दानलातिसारेषु| प्लीह्नि च तोयं न हितं काममसह्ये पिबेदल्पम्||५९|| पूर्वामयातुरः सन् दीनस्तृष्णार्दितो जलं काङ्क्षन्| न लभेत स चेन्मरणमाश्वेवाप्नुयाद्दीर्घरोगं वा||६०|| तस्माद्धान्याम्बु पिबेत्तृष्यन् रोगी सशर्कराक्षौद्रम्| यद्वा तस्यान्यत्स्यात् सात्म्यं रोगस्य तच्चेष्टम्||६१|| तस्यां विनिवृत्तायां तज्जन्य उपद्रवः सुखं जेतुम्| तस्मात्तृष्णां पूर्वं जयेद्बहुभ्योऽपि रोगेभ्यः||६२||
🔊 Audio coming soon
శీతముష్ణం చ జలం కుత్ర దేయం వర్జ్యం వా కుత్రేత్యాహ- తృడిత్యాది| విషపిత్తే ఇతి విషే పిత్తే చ| సన్నిపాతే ఇతి సన్నిపాతజ్వరోద్భూతతృష్ణాయాం| న హితమితి పాండ్వాదిరోగే తృష్ణాయామపి తోయం న హితం| అసహ్యే ‘తర్షే’ ఇతి శేషః| ఏష్వసహ్యతృష్ణాయాం జలాదానే దోషమాహ- పూర్వేత్యాది| పూర్వామయాతుర ఇతి పూర్వోత్పన్నగదపీడితః| తజ్జన్యోపద్రవ ఇతి తృష్ణాప్రశమనార్థం పీయమానపానీయజః| సుఖం జేతుమితి మహాత్యయకరీం తృష్ణామపేక్ష్య జేతుం సుఖోపాయో భవతీత్యర్థః||57-62||
Adhikarana 23 (63) · Śloka 63
తత్ర శ్లోకః- హేతూ యథాఽగ్నిపవనౌ కురుతః సోపద్రవాం చ పంచానాం| తృష్ణానాం పృథగాకృతిరసాధ్యతా సాధనం చోక్తం||63||
तत्र श्लोकः- हेतू यथाऽग्निपवनौ कुरुतः सोपद्रवां च पञ्चानाम्| तृष्णानां पृथगाकृतिरसाध्यता साधनं चोक्तम्||६३||
🔊 Audio coming soon
హేతురిత్యాద్యధ్యాయసంగ్రహః| అగ్నిపవనౌ ఇతి యథాఽగ్నిపవనౌ కురుతః సోపద్రవాం ‘తృష్ణాం’ ఇతి శేషః| ఉపద్రవాశ్చ ముఖశోషాదయః పూర్వముక్తాః ||63||
Adhikarana puShpikA · Śloka 22
ఇత్యగ్నివేశకృతే తంత్రే చరకప్రతిసంస్కృతేఽప్రాప్తే దృఢబలసంపూరితే చికిత్సాస్థానే తృష్ణారోగచికిత్సితం నామ ద్వావింశోఽధ్యాయః||22||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते चिकित्सास्थाने तृष्णारोगचिकित्सितं नाम द्वाविंशोऽध्यायः||२२||
🔊 Audio coming soon
ఇతి శ్రీచక్రపాణిదత్తవిరచితాయాం చరకతాత్పర్యటీకాయామాయుర్వేదదీపికాయాం చికిత్సితస్థానే తృష్ణాచికిత్సితం నామ ద్వావింశోఽధ్యాయః||22||