Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತ ಉದರಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ||೧|| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ||೨||
अथात उदरचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ಶೋಥಭೇದತ್ವಾದುದರಸ್ಯ ಶೋಥಚಿಕಿತ್ಸಾನನ್ತರಮುದರಚಿಕಿತ್ಸಿತಮುಚ್ಯತೇ||೧-೨||
Adhikarana 2 (3-8) · Śloka 8
ಸಿದ್ಧವಿದ್ಯಾಧರಾಕೀರ್ಣೇ ಕೈಲಾಸೇ ನನ್ದನೋಪಮೇ| ತಪ್ಯಮಾನಂ ತಪಸ್ತೀವ್ರಂ ಸಾಕ್ಷಾದ್ಧರ್ಮಮಿವ ಸ್ಥಿತಮ್||೩|| ಆಯುರ್ವೇದವಿದಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಭಿಷಗ್ವಿದ್ಯಾಪ್ರವರ್ತಕಮ್| ಪುನರ್ವಸುಂ ಜಿತಾತ್ಮಾನಮಗ್ನಿವೇಶೋಽಬ್ರವೀದ್ವಚಃ||೪|| ಭಗವನ್ನುದರೈರ್ದುಃಖೈರ್ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ಹ್ಯರ್ದಿತಾ ನರಾಃ| ಶುಷ್ಕವಕ್ತ್ರಾಃ ಕೃಶೈರ್ಗಾತ್ರೈರಾಧ್ಮಾತೋದರಕುಕ್ಷಯಃ||೫|| ಪ್ರನಷ್ಟಾಗ್ನಿಬಲಾಹಾರಾಃ ಸರ್ವಚೇಷ್ಟಾಸ್ವನೀಶ್ವರಾಃ| ದೀನಾಃ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾಭಾವಾಜ್ಜಹತೋಽಸೂನನಾಥವತ್||೬|| ತೇಷಾಮಾಯತನಂ ಸಙ್ಖ್ಯಾಂ ಪ್ರಾಗ್ರೂಪಾಕೃತಿಭೇಷಜಮ್| ಯಥಾವಚ್ಛ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಾಮಿ ಗುರುಣಾ ಸಮ್ಯಗೀರಿತಮ್||೭|| ಸರ್ವಭೂತಹಿತಾಯರ್ಷಿಃ ಶಿಷ್ಯೇಣೈವಂ ಪ್ರಚೋದಿತಃ| ಸರ್ವಭೂತಹಿತಂ ವಾಕ್ಯಂ ವ್ಯಾಹರ್ತುಮುಪಚಕ್ರಮೇ||೮||
सिद्धविद्याधराकीर्णे कैलासे नन्दनोपमे| तप्यमानं तपस्तीव्रं साक्षाद्धर्ममिव स्थितम्||३|| आयुर्वेदविदां श्रेष्ठं भिषग्विद्याप्रवर्तकम्| पुनर्वसुं जितात्मानमग्निवेशोऽब्रवीद्वचः||४|| भगवन्नुदरैर्दुःखैर्दृश्यन्ते ह्यर्दिता नराः| शुष्कवक्त्राः कृशैर्गात्रैराध्मातोदरकुक्षयः||५|| प्रनष्टाग्निबलाहाराः सर्वचेष्टास्वनीश्वराः| दीनाः प्रतिक्रियाभावाज्जहतोऽसूननाथवत्||६|| तेषामायतनं सङ्ख्यां प्राग्रूपाकृतिभेषजम्| यथावच्छ्रोतुमिच्छामि गुरुणा सम्यगीरितम्||७|| सर्वभूतहितायर्षिः शिष्येणैवं प्रचोदितः| सर्वभूतहितं वाक्यं व्याहर्तुमुपचक्रमे||८||
🔊 Audio coming soon
ಆಯುರ್ವೇದವಿದಾಮಿತಿ ಭಿಷಗ್ವೇದವಿದಾಮ್| ದುಃಖೈರಿತಿ ದುಃಖಕಾರಣೈಃ| ತೇಷಾಮಿತಿ ಉದರಾಣಾಮ್| ಆಯತನಮಿತಿ ಕಾರಣಮ್| ಸಙ್ಖ್ಯಾ ಚ ಯದ್ಯಪಿ ರೋಗಾಧಿಕಾರೇ “ಅಷ್ಟಾವುದರಾಣಿ” (ಸೂ.ಅ.೧೯) ಇತ್ಯನೇನೋಕ್ತಾ, ತಥಾಽಪಿ ಗುಲ್ಮಕುಷ್ಠಯೋಃ ಸಙ್ಖ್ಯಾತಿಕ್ರಮದರ್ಶನಾತ್ ಪುನರತ್ರ ಸಙ್ಖ್ಯಾಪ್ರಶ್ನಃ; ಕಿಂವಾ ಪ್ರಕರಣಾಗತತ್ವಾತ್ ಸಙ್ಖ್ಯೋಕ್ತಾಽಪಿ ಪುನರುಚ್ಯತೇ||೩-೮||
Adhikarana 3 (9-11) · Śloka 11
ಅಗ್ನಿದೋಷಾನ್ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ರೋಗಸಙ್ಘಾಃ ಪೃಥಗ್ವಿಧಾಃ| ಮಲವೃದ್ಧ್ಯಾ ಪ್ರವರ್ತನ್ತೇ ವಿಶೇಷೇಣೋದರಾಣಿ ತು||೯|| ಮನ್ದೇಽಗ್ನೌ ಮಲಿನೈರ್ಭುಕ್ತೈರಪಾಕಾದ್ದೋಷಸಞ್ಚಯಃ| ಪ್ರಾಣಾಗ್ನ್ಯಪಾನಾನ್ ಸನ್ದೂಷ್ಯ ಮಾರ್ಗಾನ್ರುದ್ಧ್ವಾಽಧರೋತ್ತರಾನ್||೧೦|| ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಾನ್ತರಮಾಗಮ್ಯ ಕುಕ್ಷಿಮಾಧ್ಮಾಪಯನ್ ಭೃಶಮ್| ಜನಯತ್ಯುದರಂ ತಸ್ಯ ಹೇತುಂ ಶೃಣು ಸಲಕ್ಷಣಮ್||೧೧||
अग्निदोषान्मनुष्याणां रोगसङ्घाः पृथग्विधाः| मलवृद्ध्या प्रवर्तन्ते विशेषेणोदराणि तु||९|| मन्देऽग्नौ मलिनैर्भुक्तैरपाकाद्दोषसञ्चयः| प्राणाग्न्यपानान् सन्दूष्य मार्गान्रुद्ध्वाऽधरोत्तरान्||१०|| त्वङ्मांसान्तरमागम्य कुक्षिमाध्मापयन् भृशम्| जनयत्युदरं तस्य हेतुं शृणु सलक्षणम्||११||
🔊 Audio coming soon
ಅಗ್ನಿದೋಷೋಽತ್ರಾಗ್ನಿಮಾನ್ದ್ಯಮೇವ ವಿವಕ್ಷಿತಂ; ತಸ್ಯೈವೇಹೋದರಕಾರಣದೋಷತ್ರಯಕರ್ತೃತ್ವಮುಕ್ತಂ- “ವರ್ಷಾಸ್ವಗ್ನಿಬಲೇ ಕ್ಷೀಣೇ ಕುಪ್ಯನ್ತಿ ಪವನಾದಯಃ” (ಸೂ.ಅ.೬) ಇತಿ| ಮಲಾ ವಾತಾದಯಃ ಪುರೀಷಾದಯಶ್ಚ| ಮಲಿನೈರಿತಿ ದೋಷಕಾರಕೈರ್ವಿರುದ್ಧಾಹಾರಾದಿಭಿಃ| ಯದ್ಯಪಿ ಮನ್ದಾಗ್ನಿತ್ವಮಲಿನಾನ್ನಯೋಃ ಪ್ರತ್ಯೇಕಮಪಿ ದೋಷತ್ರಯಕರ್ತೃತ್ವಮುಕ್ತಂ, ತಥಾಽಪೀಹೋಭಯಜನಕತ್ವೇನ ಪ್ರಕರ್ಷೋ ದೃಶ್ಯತೇ, ಅತ ಏವ ಚ ಪ್ರಕರ್ಷಾರ್ಥಂ ‘ಸಞ್ಚಯ’ ಇತಿ ಸಮ್ಪೂರ್ವಂ ಕೃತವಾನ್| ಪ್ರಾಣೇತ್ಯಾದೌ ಪುನರಗ್ನಿದೂಷಣಾಭಿಧಾನೇನ ಮನ್ದಸ್ಯ ವಹ್ನೇಃ ಪುನರ್ದೋಷಕೃತಂ ನಿತರಾಂ ಮಾನ್ದ್ಯಂ ದರ್ಶಯತಿ| ದೋಷಸಞ್ಚಯಕೃತೇನ ವಾಯುನಾ ಪ್ರಾಣಾಪಾನಯೋರ್ದೂಷಣಮವಿರುದ್ಧಮೇವ; ಯತೋ ವಾಯುನಾಽಪಿ ವಾಯುದುಷ್ಟಿರ್ಭವತ್ಯೇವ| ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಾನ್ತರಮಿತಿ ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಮಧ್ಯಮ್||೯-೧೧||
Adhikarana 4 (12-15) · Śloka 15
ಅತ್ಯುಷ್ಣಲವಣಕ್ಷಾರವಿದಾಹ್ಯಮ್ಲಗರಾಶನಾತ್| ಮಿಥ್ಯಾಸಂಸರ್ಜನಾದ್ರೂಕ್ಷವಿರುದ್ಧಾಶುಚಿಭೋಜನಾತ್||೧೨|| ಪ್ಲೀಹಾರ್ಶೋಗ್ರಹಣೀದೋಷಕರ್ಶನಾತ್ ಕರ್ಮವಿಭ್ರಮಾತ್| ಕ್ಲಿಷ್ಟಾನಾಮಪ್ರತೀಕಾರಾದ್ರೌಕ್ಷ್ಯಾದ್ವೇಗವಿಧಾರಣಾತ್||೧೩|| ಸ್ರೋತಸಾಂ ದೂಷಣಾದಾಮಾತ್ ಸಙ್ಕ್ಷೋಭಾದತಿಪೂರಣಾತ್| ಅರ್ಶೋಬಾಲಶಕೃದ್ರೋಧಾದನ್ತ್ರಸ್ಫುಟನಭೇದನಾತ್||೧೪|| ಅತಿಸಞ್ಚಿತದೋಷಾಣಾಂ ಪಾಪಂ ಕರ್ಮ ಚ ಕುರ್ವತಾಮ್| ಉದರಾಣ್ಯುಪಜಾಯನ್ತೇ ಮನ್ದಾಗ್ನೀನಾಂ ವಿಶೇಷತಃ||೧೫||
अत्युष्णलवणक्षारविदाह्यम्लगराशनात्| मिथ्यासंसर्जनाद्रूक्षविरुद्धाशुचिभोजनात्||१२|| प्लीहार्शोग्रहणीदोषकर्शनात् कर्मविभ्रमात्| क्लिष्टानामप्रतीकाराद्रौक्ष्याद्वेगविधारणात्||१३|| स्रोतसां दूषणादामात् सङ्क्षोभादतिपूरणात्| अर्शोबालशकृद्रोधादन्त्रस्फुटनभेदनात्||१४|| अतिसञ्चितदोषाणां पापं कर्म च कुर्वताम्| उदराण्युपजायन्ते मन्दाग्नीनां विशेषतः||१५||
🔊 Audio coming soon
ಅತ್ಯುಷ್ಣೇತ್ಯಾದಿನಾ ಹೇತುಮಾಹ| ಕರ್ಮವಿಭ್ರಮಾದಿತಿ ವಮನಾದೀನಾಮಸಮ್ಯಕ್ಕರಣಾತ್| ಕ್ಲಿಷ್ಟಾನಾಮಪ್ರತೀಕಾರಾದಿತಿ ಪ್ಲೀಹಾದಿರೋಗೈಃ ಕ್ಲಿಷ್ಟಾನಾಮಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಯೇತ್ಯರ್ಥಃ| ರೌಕ್ಷ್ಯಾದುತ್ಪತ್ತಿಃ ರೌಕ್ಷ್ಯಸ್ಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಾಭಾವೇನಾನುವರ್ತನಾತ್| ಆಮಾದಿತಿ ಆಮಾನುಬನ್ಧಾತ್| ಪಾಪಂ ಕರ್ಮ ಚ ಕುರ್ವತಾಮಿತ್ಯನೇನಾಸ್ಯ ಮಹಾದುಃಖರೂಪಸ್ಯ ಪ್ರಬಲಾಧರ್ಮಜನ್ಯತಾಮಾಹ| ಮನ್ದಾಗ್ನೀನಾಂ ವಿಶೇಷತ ಇತಿ ಅತ್ಯನ್ತೋಪಹತಾಗ್ನೀನಾಮ್||೧೨-೧೫||
Adhikarana 5 (16-19) · Śloka 19
ಕ್ಷುನ್ನಾಶಃ ಸ್ವಾದ್ವತಿಸ್ನಿಗ್ಧಗುರ್ವನ್ನಂ ಪಚ್ಯತೇ ಚಿರಾತ್| ಭುಕ್ತಂ ವಿದಹ್ಯತೇ ಸರ್ವಂ ಜೀರ್ಣಾಜೀರ್ಣಂ ನ ವೇತ್ತಿ ಚ||೧೬|| ಸಹತೇ ನಾತಿಸೌಹಿತ್ಯಮೀಷಚ್ಛೋಫಶ್ಚ ಪಾದಯೋಃ| ಶಶ್ವದ್ಬಲಕ್ಷಯೋಽಲ್ಪೇಽಪಿ ವ್ಯಾಯಾಮೇ ಶ್ವಾಸಮೃಚ್ಛತಿ||೧೭|| ವೃದ್ಧಿಃ ಪುರೀಷನಿಚಯೋ ರೂಕ್ಷೋದಾವರ್ತಹೇತುಕಾ| ಬಸ್ತಿಸನ್ಧೌ ರುಗಾಧ್ಮಾನಂ ವರ್ಧತೇ ಪಾಟ್ಯತೇಽಪಿ ಚ||೧೮|| ಆತನ್ಯತೇ ಚ ಜಠರಮಪಿ ಲಘ್ವಲ್ಪಭೋಜನಾತ್| ರಾಜೀಜನ್ಮ ವಲೀನಾಶ ಇತಿ ಲಿಙ್ಗಂ ಭವಿಷ್ಯತಾಮ್||೧೯||
क्षुन्नाशः स्वाद्वतिस्निग्धगुर्वन्नं पच्यते चिरात्| भुक्तं विदह्यते सर्वं जीर्णाजीर्णं न वेत्ति च||१६|| सहते नातिसौहित्यमीषच्छोफश्च पादयोः| शश्वद्बलक्षयोऽल्पेऽपि व्यायामे श्वासमृच्छति||१७|| वृद्धिः पुरीषनिचयो रूक्षोदावर्तहेतुका| बस्तिसन्धौ रुगाध्मानं वर्धते पाट्यतेऽपि च||१८|| आतन्यते च जठरमपि लघ्वल्पभोजनात्| राजीजन्म वलीनाश इति लिङ्गं भविष्यताम्||१९||
🔊 Audio coming soon
ಕ್ಷುನ್ನಾಶ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಪೂರ್ವರೂಪಾಭಿಧಾನಮ್| ಸ್ವಾದ್ವಾದೀನಾಂ ಯದ್ಯಪಿ ಕಟುಕಾದ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ಚಿರೇಣೈವ ಪಾಕೋ ಭವತಿ, ತಥಾಽಪೀಹ ಚಿರಾದಿತಿ ಪದೇನಾತ್ಯರ್ಥಂ ಚಿರಾದಿತ್ಯಭಿಧೀಯತೇ| ಜೀರ್ಣಾಜೀರ್ಣಂ ನ ವೇತ್ತಿ ಚೇತಿ ವಾತಜನ್ಯತ್ವಾಜ್ಞೇಯಮ್| ‘ರೂಕ್ಷೋದಾವರ್ತಹೇತುಕಾ’ ಇತ್ಯತ್ರ ‘ಬದ್ಧೋದಾವರ್ತಹೇತುಕಾ’ ಇತಿ ವಾ ಪಾಠಃ| ಬಸ್ತಿಸನ್ಧಾವಿತಿ ಬಸ್ತಿನಾ ಸಮಂ ಯತ್ರ ಶರೀರೇತರದೇಶಸಮ್ಬನ್ಧಸ್ತತ್ರ| ಆತನ್ಯತೇ ಇತಿ ವಿಸ್ತೀರ್ಯತೇ| ರಾಜೀ ವ್ಯಕ್ತಾ ಸಿರಾ||೧೬-೧೯||
Adhikarana 6 (20-22) · Śloka 22
ರುದ್ಧ್ವಾ ಸ್ವೇದಾಮ್ಬುವಾಹೀನಿ ದೋಷಾಃ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಸಞ್ಚಿತಾಃ| ಪ್ರಾಣಾಗ್ನ್ಯಪಾನಾನ್ ಸನ್ದೂಷ್ಯ ಜನಯನ್ತ್ಯುದರಂ ನೃಣಾಮ್||೨೦|| ಕುಕ್ಷೇರಾಧ್ಮಾನಮಾಟೋಪಃ ಶೋಫಃ ಪಾದಕರಸ್ಯ ಚ| ಮನ್ದೋಽಗ್ನಿಃ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಗಣ್ಡತ್ವಂ ಕಾರ್ಶ್ಯಂ ಚೋದರಲಕ್ಷಣಮ್||೨೧|| ಪೃಥಗ್ದೋಷೈಃ ಸಮಸ್ತೈಶ್ಚ ಪ್ಲೀಹಬದ್ಧಕ್ಷತೋದಕೈಃ| ಸಮ್ಭವನ್ತ್ಯುದರಾಣ್ಯಷ್ಟೌ ತೇಷಾಂ ಲಿಙ್ಗಂ ಪೃಥಕ್ ಶೃಣು||೨೨||
रुद्ध्वा स्वेदाम्बुवाहीनि दोषाः स्रोतांसि सञ्चिताः| प्राणाग्न्यपानान् सन्दूष्य जनयन्त्युदरं नृणाम्||२०|| कुक्षेराध्मानमाटोपः शोफः पादकरस्य च| मन्दोऽग्निः श्लक्ष्णगण्डत्वं कार्श्यं चोदरलक्षणम्||२१|| पृथग्दोषैः समस्तैश्च प्लीहबद्धक्षतोदकैः| सम्भवन्त्युदराण्यष्टौ तेषां लिङ्गं पृथक् शृणु||२२||
🔊 Audio coming soon
ರುದ್ಧ್ವೇತ್ಯಾದಿನಾ ಚತುರ್ಣಾಂ ದೋಷಜನ್ಯಾನಾಮುದರಾಣಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಾತ್ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಮಾಹ; “ಪೂರ್ವಂ ಯಾ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿರುಕ್ತಾ ಸಾ ಸರ್ವೋದರಾಣಾಮ್” ಇತ್ಯೇಕೇ ವದನ್ತಿ; “ರುದ್ಧ್ವೇತ್ಯಾದಿನಾ ಪೂರ್ವಂ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತ್ಯನುಕ್ತಸ್ಯ ಸ್ವೇದಾಮ್ಬುವಾಹಿಸ್ರೋತೋದುಷ್ಟಿರೂಪಸ್ಯಾಭಿಧಾನಾದಪೌನರುಕ್ತ್ಯಮ್” ಇತ್ಯನ್ಯೇ| “ಸ್ವೇದವಹಸ್ರೋತಸಾಂ ಮೇದೋಮೂಲಂ ರೋಮಕೂಪಾಶ್ಚ, ಉದಕವಹಸ್ರೋತಸಾಂ ತಾಲು ಮೂಲಂ ಕ್ಲೋಮ ಚ” (ವಿ.ಅ.೫) ಇತ್ಯನೇನ ಭೇದ ಉಕ್ತೋ ಜ್ಞೇಯಃ| ಉದರಾಣಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯರೂಪಮಾಹ- ಕುಕ್ಷೇರಿತ್ಯಾದಿ| ಮನ್ದೋಽಗ್ನಿರ್ಯದ್ಯಪಿ ಕಾರಣಂ, ತಥಾಽಪ್ಯಯಂ ಮನ್ದಾಗ್ನಿರಿಹ ಲಕ್ಷಣೇ ಜ್ಞೇಯಃ| ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಗಣ್ಡತ್ವಮಿತಿ ಮಸೃಣಕಪೋಲತ್ವಮ್| ತೇಷಾಂ ಲಿಙ್ಗಮಿತ್ಯತ್ರ ಲಿಙ್ಗಶಬ್ದೇನ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಹೇತುಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತೀ ಅಪಿ ವ್ಯಾಧಿಗಮಕತಯಾ ಸಙ್ಗೃಹೀತೇ ಜ್ಞೇಯೇ| ಇಹ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಃ ಕಾರಣಾನಿ ವಾ ವಕ್ತವ್ಯಾನಿ ವಿಶೇಷಸ್ಯೈವ, ತೇನ ನ ಸರ್ವಸಾಧಾರಣೋಕ್ತಹೇತುಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತ್ಯಾ ಪುನರುಕ್ತತ್ವಮ್||೨೦-೨೨||
Adhikarana 7 (23-25) · Śloka 25
ರೂಕ್ಷಾಲ್ಪಭೋಜನಾಯಾಸವೇಗೋದಾವರ್ತಕರ್ಶನೈಃ| ವಾಯುಃ ಪ್ರಕುಪಿತಃ ಕುಕ್ಷಿಹೃದ್ಬಸ್ತಿಗುದಮಾರ್ಗಗಃ||೨೩|| ಹತ್ವಾಽಗ್ನಿಂ ಕಫಮುದ್ಧೂಯ ತೇನ ರೂದ್ಧಗತಿಸ್ತತಃ| ಆಚಿನೋತ್ಯುದರಂ ಜನ್ತೋಸ್ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಾನ್ತರಮಾಶ್ರಿತಃ||೨೪|| ತಸ್ಯ ರೂಪಾಣಿ- ಕುಕ್ಷಿಪಾಣಿಪಾದವೃಷಣಶ್ವಯಥುಃ, ಉದರವಿಪಾಟನಮ್, ಅನಿಯತೌ ಚ ವೃದ್ಧಿಹ್ರಾಸೌ, ಕುಕ್ಷಿಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲೋದಾವರ್ತಾಙ್ಗಮರ್ದಪರ್ವಭೇದಶುಷ್ಕಕಾಸಕಾರ್ಶ್ಯದೌರ್ಬಲ್ಯಾರೋಚಕಾವಿಪಾಕಾಃ, ಅಧೋಗುರುತ್ವಂ, ವಾತವರ್ಚೋಮೂತ್ರಸಙ್ಗಃ, ಶ್ಯಾವಾರುಣತ್ವಂ ಚ ನಖನಯನವದನತ್ವಙ್ಮೂತ್ರವರ್ಚಸಾಮ್, ಅಪಿ ಚೋದರಂ ತನ್ವಸಿತರಾಜೀಸಿರಾಸನ್ತತಮ್, ಆಹತಮಾಧ್ಮಾತದೃತಿಶಬ್ದವದ್ಭವತಿ, ವಾಯುಶ್ಚೋರ್ಧ್ವಮಧಸ್ತಿರ್ಯಕ್ ಚ ಸಶೂಲಶಬ್ದಶ್ಚರತಿ, ಏತದ್ವಾತೋದರಮಿತಿ ವಿದ್ಯಾತ್||೨೫||
रूक्षाल्पभोजनायासवेगोदावर्तकर्शनैः| वायुः प्रकुपितः कुक्षिहृद्बस्तिगुदमार्गगः||२३|| हत्वाऽग्निं कफमुद्धूय तेन रूद्धगतिस्ततः| आचिनोत्युदरं जन्तोस्त्वङ्मांसान्तरमाश्रितः||२४|| तस्य रूपाणि- कुक्षिपाणिपादवृषणश्वयथुः, उदरविपाटनम्, अनियतौ च वृद्धिह्रासौ, कुक्षिपार्श्वशूलोदावर्ताङ्गमर्दपर्वभेदशुष्ककासकार्श्यदौर्बल्यारोचकाविपाकाः, अधोगुरुत्वं, वातवर्चोमूत्रसङ्गः, श्यावारुणत्वं च नखनयनवदनत्वङ्मूत्रवर्चसाम्, अपि चोदरं तन्वसितराजीसिरासन्ततम्, आहतमाध्मातदृतिशब्दवद्भवति, वायुश्चोर्ध्वमधस्तिर्यक् च सशूलशब्दश्चरति, एतद्वातोदरमिति विद्यात्||२५||
🔊 Audio coming soon
ಕರ್ಶನೈರಿತಿ ಕೃಶತ್ವಕಾರಣೈರ್ಲಙ್ಘನಾದಿಭಿಃ| ಗುದಸ್ಯ ಮಾರ್ಗೋ ಗುದಮಾರ್ಗಃ| ಕಫಮುದ್ಧೂಯೇತಿ ಅತ್ರ ಕಫಸ್ಯಾಪ್ರಾಧಾನ್ಯಂ, ತೇನ ಕಫೇನೋದರವ್ಯಪದೇಶೋಽತ್ರಾಸಮೀಚೀನ ಇತಿ ದರ್ಶಯತಿ| ಅನಿಯತೌ ಚ ವೃದ್ಧಿಹ್ರಾಸೌ ‘ಉದರಸ್ಯ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಅಸಿತಾ ರಾಜ್ಯಃ ಸಿರಾಶ್ಚ ತಾಭಿಃ ಸನ್ತತಂ ವ್ಯಾಪ್ತಮ್| ಆಧ್ಮಾತದೃತಿಶಬ್ದವದಿತಿ ವಾತಪೂರ್ಣಚರ್ಮಶಬ್ದವತ್||೨೩-೨೫||
Adhikarana 8 (26-28) · Śloka 28
ಕಟ್ವಮ್ಲಲವಣಾತ್ಯುಷ್ಣತೀಕ್ಷ್ಣಾಗ್ನ್ಯಾತಪಸೇವನೈಃ| ವಿದಾಹ್ಯಧ್ಯಶನಾಜೀರ್ಣೈಶ್ಚಾಶು ಪಿತ್ತಂ ಸಮಾಚಿತಮ್||೨೬|| ಪ್ರಾಪ್ಯಾನಿಲಕಫೌ ರುದ್ಧ್ವಾ ಮಾರ್ಗಮುನ್ಮಾರ್ಗಮಾಸ್ಥಿತಮ್| ನಿಹನ್ತ್ಯಾಮಾಶಯೇ ವಹ್ನಿಂ ಜನಯತ್ಯುದರಂ ತತಃ||೨೭|| ತಸ್ಯ ರೂಪಾಣಿ- ದಾಹಜ್ವರತೃಷ್ಣಾಮೂರ್ಚ್ಛಾತೀಸಾರಭ್ರಮಾಃ, ಕಟುಕಾಸ್ಯತ್ವಂ, ಹರಿತಹಾರಿದ್ರತ್ವಂ ಚ ನಖನಯನವದನತ್ವಙ್ಮೂತ್ರವರ್ಚಸಾಮ್, ಅಪಿ ಚೋದರಂ ನೀಲಪೀತಹಾರಿದ್ರಹರಿತತಾಮ್ರರಾಜೀಸಿರಾವನದ್ಧಂ, ದಹ್ಯತೇ, ದೂಯತೇ, ಧೂಪ್ಯತೇ, ಊಷ್ಮಾಯತೇ, ಸ್ವಿದ್ಯತೇ, ಕ್ಲಿದ್ಯತೇ, ಮೃದುಸ್ಪರ್ಶಂ ಕ್ಷಿಪ್ರಪಾಕಂ ಚ ಭವತಿ; ಏತತ್ ಪಿತ್ತೋದರಮಿತಿ ವಿದ್ಯಾತ್||೨೮||
कट्वम्ललवणात्युष्णतीक्ष्णाग्न्यातपसेवनैः| विदाह्यध्यशनाजीर्णैश्चाशु पित्तं समाचितम्||२६|| प्राप्यानिलकफौ रुद्ध्वा मार्गमुन्मार्गमास्थितम्| निहन्त्यामाशये वह्निं जनयत्युदरं ततः||२७|| तस्य रूपाणि- दाहज्वरतृष्णामूर्च्छातीसारभ्रमाः, कटुकास्यत्वं, हरितहारिद्रत्वं च नखनयनवदनत्वङ्मूत्रवर्चसाम्, अपि चोदरं नीलपीतहारिद्रहरितताम्रराजीसिरावनद्धं, दह्यते, दूयते, धूप्यते, ऊष्मायते, स्विद्यते, क्लिद्यते, मृदुस्पर्शं क्षिप्रपाकं च भवति; एतत् पित्तोदरमिति विद्यात्||२८||
🔊 Audio coming soon
ಕಟ್ವಿತ್ಯಾದಿನಾ ಪಿತ್ತೋದರಮಾಹ| ಅತ್ರಾಪಿ ಅನಿಲಕಫಾವಪ್ರಧಾನೌ, ಪಿತ್ತಂ ತು ಪ್ರಧಾನಮ್| ನಿಹನ್ತ್ಯಾಮಾಶಯೇ ವಹ್ನಿಮಿತ್ಯನೇನ ಸ್ಥಾನಾನ್ತರಸ್ಥಧಾತ್ವಗ್ನಿವಧಂ ಕೃತ್ವಾ| ಹಾರಿದ್ರಂ ಹರಿದ್ರಾಭಮ್| ದೂಯತ ಇತಿ ವ್ಯಥತೇ| ಧೂಪ್ಯತ ಇತಿ ಧೂಮಮಿವ ಉದ್ವಮತಿ| ಊಷ್ಮಾಯತ ಇತಿ ಪಾರ್ಶ್ವಸ್ಥೇನೈವ ವಹ್ನಿನಾ ದಹ್ಯತೇ| ಸ್ವಿದ್ಯತ ಇತಿ ಘರ್ಮಾಕ್ತಂ ಭವತಿ| ಕ್ಷಿಪ್ರಪಾಕಂ ಭವತೀತಿ ಶೀಘ್ರಪಾಕಾಜ್ಜಲೋದರತಾಂ ಯಾತಿ||೨೬-೨೮||
Adhikarana 9 (29-31) · Śloka 31
ಅವ್ಯಾಯಾಮದಿವಾಸ್ವಪ್ನಸ್ವಾದ್ವತಿಸ್ನಿಗ್ಧಪಿಚ್ಛಿಲೈಃ| ದಧಿದುಗ್ಧೌದಕಾನೂಪಮಾಂಸೈಶ್ಚಾಪ್ಯತಿಸೇವಿತೈಃ||೨೯|| ಕ್ರುದ್ಧೇನ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾ ಸ್ರೋತಃಸ್ವಾವೃತೇಷ್ವಾವೃತೋಽನಿಲಃ| ತಮೇವ ಪೀಡಯನ್ ಕುರ್ಯಾದುದರಂ ಬಹಿರನ್ತ್ರಗಃ ||೩೦|| ತಸ್ಯ ರೂಪಾಣಿ- ಗೌರವಾರೋಚಕಾವಿಪಾಕಾಙ್ಗಮರ್ದಾಃ, ಸುಪ್ತಿಃ, ಪಾಣಿಪಾದಮುಷ್ಕೋರುಶೋಫಃ, ಉತ್ಕ್ಲೇಶನಿದ್ರಾಕಾಸಶ್ವಾಸಾಃ, ಶುಕ್ಲತ್ವಂ ಚ ನಖನಯನವದನತ್ವಙ್ಮೂತ್ರವರ್ಚಸಾಮ್; ಅಪಿ ಚೋದರಂ ಶುಕ್ಲರಾಜೀಸಿರಾಸನ್ತತಂ, ಗುರು, ಸ್ತಿಮಿತಂ, ಸ್ಥಿರಂ, ಕಠಿನಂ ಚ ಭವತಿ; ಏತಚ್ಛ್ಲೇಷ್ಮೋದರಮಿತಿ ವಿದ್ಯಾತ್||೩೧||
अव्यायामदिवास्वप्नस्वाद्वतिस्निग्धपिच्छिलैः| दधिदुग्धौदकानूपमांसैश्चाप्यतिसेवितैः||२९|| क्रुद्धेन श्लेष्मणा स्रोतःस्वावृतेष्वावृतोऽनिलः| तमेव पीडयन् कुर्यादुदरं बहिरन्त्रगः ||३०|| तस्य रूपाणि- गौरवारोचकाविपाकाङ्गमर्दाः, सुप्तिः, पाणिपादमुष्कोरुशोफः, उत्क्लेशनिद्राकासश्वासाः, शुक्लत्वं च नखनयनवदनत्वङ्मूत्रवर्चसाम्; अपि चोदरं शुक्लराजीसिरासन्ततं, गुरु, स्तिमितं, स्थिरं, कठिनं च भवति; एतच्छ्लेष्मोदरमिति विद्यात्||३१||
🔊 Audio coming soon
ಅವ್ಯಾಯಾಮೇತ್ಯಾದಿನಾ ಕಫೋದರಮಾಹ| ಬಹಿರನ್ತ್ರಗ ಇತಿ ಅನ್ತ್ರಾದ್ಬಾಹ್ಯಗಃ||೨೯-೩೧||
Adhikarana 10 (32-34) · Śloka 34
ದುರ್ಬಲಾಗ್ನೇರಪಥ್ಯಾಮವಿರೋಧಿಗುರುಭೋಜನೈಃ| ಸ್ತ್ರೀದತ್ತೈಶ್ಚ ರಜೋರೋಮವಿಣ್ಮೂತ್ರಾಸ್ಥಿನಖಾದಿಭಿಃ||೩೨|| ವಿಷೈಶ್ಚ ಮನ್ದೈರ್ವಾತಾದ್ಯಾಃ ಕುಪಿತಾಃ ಸಞ್ಚಯಂ ತ್ರಯಃ| ಶನೈಃ ಕೋಷ್ಠೇ ಪ್ರಕುರ್ವನ್ತೋ ಜನಯನ್ತ್ಯುದರಂ ನೃಣಾಮ್||೩೩|| ತಸ್ಯ ರೂಪಾಣಿ- ಸರ್ವೇಷಾಮೇವ ದೋಷಾಣಾಂ ಸಮಸ್ತಾನಿ ಲಿಙ್ಗಾನ್ಯುಪಲಭ್ಯನ್ತೇ, ವರ್ಣಾಶ್ಚ ಸರ್ವೇ ನಖಾದಿಷು, ಉದರಮಪಿ ನಾನಾವರ್ಣರಾಜೀಸಿರಾಸನ್ತತಂ ಭವತಿ; ಏತತ್ ಸನ್ನಿಪಾತೋದರಮಿತಿ ವಿದ್ಯಾತ್||೩೪||
दुर्बलाग्नेरपथ्यामविरोधिगुरुभोजनैः| स्त्रीदत्तैश्च रजोरोमविण्मूत्रास्थिनखादिभिः||३२|| विषैश्च मन्दैर्वाताद्याः कुपिताः सञ्चयं त्रयः| शनैः कोष्ठे प्रकुर्वन्तो जनयन्त्युदरं नृणाम्||३३|| तस्य रूपाणि- सर्वेषामेव दोषाणां समस्तानि लिङ्गान्युपलभ्यन्ते, वर्णाश्च सर्वे नखादिषु, उदरमपि नानावर्णराजीसिरासन्ततं भवति; एतत् सन्निपातोदरमिति विद्यात्||३४||
🔊 Audio coming soon
ದುರ್ಬಲಾಗ್ನೇರಿತ್ಯಾದಿನಾ ಸನ್ನಿಪಾತೋದರಮಾಹ| ಸ್ತ್ರೀದತ್ತೈರಿತಿ ಸ್ತ್ರೀಭಿರಜ್ಞಾನಾತ್ ಸೌಭಾಗ್ಯಾರ್ಥಂ ರಜಃಪ್ರಭೃತಿದಾನಂ ಪ್ರಾಯೋ ಭವತೀತಿ; ಸ್ತ್ರೀಣಾಮಭಿಧಾನಮುಪಲಕ್ಷಣಾರ್ಥಂ, ತೇನಾನ್ಯದತ್ತಾನಾಮಪಿ ರಜಃಪ್ರಭೃತೀನಾಂ ಗ್ರಹಣಂ ಭವತ್ಯೇವ| ವಿಷಶ್ಚ ಮನ್ದೈರಿತಿ ದೂಷೀವಿಷೈಃ, ದೂಷೀವಿಷಾಣ್ಯೇವ ಹಿ ಮನ್ದಾನಿ ಭವನ್ತಿ| ತ್ರಯ ಇತಿ ಪದೇನ ವಾತಾದೀನಾಂ ತ್ರಯಾಣಾಮಪಿ ಸ್ವಾತನ್ತ್ರ್ಯೇಣ ಗ್ರಹಣಂ ಕರೋತಿ| ವರ್ಣಾಶ್ಚ ಸರ್ವೇಷಾಂ ದೋಷಾಣಾಮಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಇಹ ಸಕಲಲಕ್ಷಣಮೇಲಕಾಭಿಧಾನೇನೈವ ನಖಾದಿವರ್ಣಾಃ ಸರ್ವಾಶ್ಚ ನಾನಾವರ್ಣಾ ರಾಜಯಶ್ಚ ಯದ್ಯಪಿ ಗೃಹೀತಾಸ್ತಥಾಽಪಿ ತದಭಿಧಾನಮವಶ್ಯೋತ್ಪಾದದರ್ಶನಾರ್ಥಮ್||೩೨-೩೪||
Adhikarana 11 (35-38) · Śloka 38
ಅಶಿತಸ್ಯಾತಿಸಙ್ಕ್ಷೋಭಾದ್ಯಾನಯಾನಾತಿಚೇಷ್ಟಿತೈಃ| ಅತಿವ್ಯವಾಯಭಾರಾಧ್ವವಮನವ್ಯಾಧಿಕರ್ಶನೈಃ||೩೫|| ವಾಮಪಾರ್ಶ್ವಾಶ್ರಿತಃ ಪ್ಲೀಹಾ ಚ್ಯುತಃ ಸ್ಥಾನಾತ್ ಪ್ರವರ್ಧತೇ| ಶೋಣಿತಂ ವಾ ರಸಾದಿಭ್ಯೋ ವಿವೃದ್ಧಂ ತಂ ವಿವರ್ಧಯೇತ್||೩೬|| ತಸ್ಯ ಪ್ಲೀಹಾ ಕಠಿನೋಽಷ್ಠೀಲೇವಾದೌ ವರ್ಧಮಾನಃ ಕಚ್ಛಪಸಂಸ್ಥಾನ ಉಪಲಭ್ಯತೇ; ಸ ಚೋಪೇಕ್ಷಿತಃ ಕ್ರಮೇಣ ಕುಕ್ಷಿಂ ಜಠರಮಗ್ನ್ಯಧಿಷ್ಠಾನಂ ಚ ಪರಿಕ್ಷಿಪನ್ನುದರಮಭಿನಿರ್ವರ್ತಯತಿ||೩೭|| ತಸ್ಯ ರೂಪಾಣಿ- ದೌರ್ಬಲ್ಯಾರೋಚಕಾವಿಪಾಕವರ್ಚೋಮೂತ್ರಗ್ರಹತಮಃಪ್ರವೇಶಪಿಪಾಸಾಙ್ಗಮರ್ದಚ್ಛರ್ದಿಮೂರ್ಚ್ಛಾಙ್ಗಸಾದ- ಕಾಸಶ್ವಾಸಮೃದುಜ್ವರಾನಾಹಾಗ್ನಿನಾಶಕಾರ್ಶ್ಯಾಸ್ಯವೈರಸ್ಯಪರ್ವಭೇದಕೋಷ್ಠವಾತಶೂಲಾನಿ, ಅಪಿ ಚೋದರಮರುಣವರ್ಣಂ ವಿವರ್ಣಂ ವಾ ನೀಲಹರಿತಹಾರಿದ್ರರಾಜಿಮದ್ಭವತಿ; ಏವಮೇವ ಯಕೃದಪಿ ದಕ್ಷಿಣಪಾರ್ಶ್ವಸ್ಥಂ ಕುರ್ಯಾತ್, ತುಲ್ಯಹೇತುಲಿಙ್ಗೌಷಧತ್ವಾತ್ತಸ್ಯ ಪ್ಲೀಹಜಠರ ಏವಾವರೋಧ ಇತಿ; ಏತತ್ ಪ್ಲೀಹೋದರಮಿತಿ ವಿದ್ಯಾತ್||೩೮||
अशितस्यातिसङ्क्षोभाद्यानयानातिचेष्टितैः| अतिव्यवायभाराध्ववमनव्याधिकर्शनैः||३५|| वामपार्श्वाश्रितः प्लीहा च्युतः स्थानात् प्रवर्धते| शोणितं वा रसादिभ्यो विवृद्धं तं विवर्धयेत्||३६|| तस्य प्लीहा कठिनोऽष्ठीलेवादौ वर्धमानः कच्छपसंस्थान उपलभ्यते; स चोपेक्षितः क्रमेण कुक्षिं जठरमग्न्यधिष्ठानं च परिक्षिपन्नुदरमभिनिर्वर्तयति||३७|| तस्य रूपाणि- दौर्बल्यारोचकाविपाकवर्चोमूत्रग्रहतमःप्रवेशपिपासाङ्गमर्दच्छर्दिमूर्च्छाङ्गसाद- कासश्वासमृदुज्वरानाहाग्निनाशकार्श्यास्यवैरस्यपर्वभेदकोष्ठवातशूलानि, अपि चोदरमरुणवर्णं विवर्णं वा नीलहरितहारिद्रराजिमद्भवति; एवमेव यकृदपि दक्षिणपार्श्वस्थं कुर्यात्, तुल्यहेतुलिङ्गौषधत्वात्तस्य प्लीहजठर एवावरोध इति; एतत् प्लीहोदरमिति विद्यात्||३८||
🔊 Audio coming soon
ಪ್ಲೀಹವೃದ್ಧಿರ್ದ್ವಿವಿಧಾ- ಸಙ್ಕ್ಷೋಭಾದಿಚ್ಯುತಸ್ಯ ವಾ ವೃದ್ಧಿಃ, ಅಚ್ಯುತಸ್ಯ ವಾ ಶೋಣಿತವೃದ್ಧ್ಯಾ ವೃದ್ಧಿರ್ಭವತಿ| ವಾಮಪಾರ್ಶ್ವಾಶ್ರಿತ ಇತಿ ಪ್ಲೀಹಸ್ವರೂಪಕಥನಮ್| ಶೋಣಿತಂ ವಾ ರಸಾದಿಭ್ಯ ಇತಿ ಅತ್ರಾದಿಶಬ್ದಃ ಪ್ರಕಾರವಾಚೀ; ತೇನ ರಸಸ್ಯ ಕಾರಣಸ್ಯ ವೃದ್ಧ್ಯಾ ಕಾರ್ಯಸ್ಯ ರಕ್ತಸ್ಯ ವೃದ್ಧಿಸ್ತಥಾ ಮಾಂಸಾದಿಭ್ಯೋಽಪಿ ರಕ್ತವೃದ್ಧಿರ್ಭವತಿ; ತೇನಾಹಾರವಿಹಾರೇಭ್ಯೋ ರಕ್ತವೃದ್ಧಿರುಕ್ತಾ ಭವತಿ| ಪ್ರಥಮಂ ಯಾ ಚ್ಯುತಸ್ಯ ವೃದ್ಧಿರುಕ್ತಾ ಸಾ ವಾತಾದಿಸನ್ನಿಪಾತತ್ವೇನ ಚತುರ್ವಿಧಾ ಜ್ಞೇಯಾ; ತೇನ ರಕ್ತಜಪ್ಲೀಹವೃದ್ಧ್ಯಾ ಸಮಂ ಪಞ್ಚ ಪ್ಲೀಹದೋಷಾ ಯೇ ಉಕ್ತಾಸ್ತೇ ಸಙ್ಗತಾ ಭವನ್ತಿ| ಉಕ್ತಂ ಹಿ- “ಪಞ್ಚ ಪ್ಲೀಹದೋಷಾ ಇತಿ ಗುಲ್ಮೈರ್ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾಃ” (ಸೂ.ಅ.೧೯) ಇತಿ| ಅಷ್ಠೀಲಾ ದೀರ್ಘೋ ಲೋಹಮಯೋ ಗ್ರನ್ಥಿರ್ಲೋಹಕಾರೇಷು ಪ್ರಸಿದ್ಧಃ| ಕುಕ್ಷಿಃ ಪಾರ್ಶ್ವದೇಶಃ| ದಕ್ಷಿಣಪಾರ್ಶ್ವಸ್ಥಮಿತಿ ಸ್ಥಾನನಿರ್ದೇಶಃ| ಯಕೃಜ್ಜನ್ಮನ ಉದರಸ್ಯ ಪೃಥಙ್ನಾಮ ಆಖ್ಯಾಯ ತಸ್ಯ ಪ್ಲೀಹೋದರ ಏವಾವರೋಧಮಾಹ- ತುಲ್ಯೇತ್ಯಾದಿನಾ||೩೫-೩೮||
Adhikarana 12 (39-41) · Śloka 41
ಪಕ್ಷ್ಮಬಾಲೈಃ ಸಹಾನ್ನೇನ ಭುಕ್ತೈರ್ಬದ್ಧಾಯನೇ ಗುದೇ| ಉದಾವರ್ತೈಸ್ತಥಾಽರ್ಶೋಭಿರನ್ತ್ರಸಮ್ಮೂರ್ಚ್ಛನೇನ ವಾ||೩೯|| ಅಪಾನೋ ಮಾರ್ಗಸಂರೋಧಾದ್ಧತ್ವಾಽಗ್ನಿಂ ಕುಪಿತೋಽನಿಲಃ| ವರ್ಚಃಪಿತ್ತಕಫಾನ್ ರುದ್ಧ್ವಾ ಜನಯತ್ಯುದರಂ ತತಃ||೪೦|| ತಸ್ಯ ರೂಪಾಣಿ- ತೃಷ್ಣಾದಾಹಜ್ವರಮುಖತಾಲುಶೋಷೋರುಸಾದಕಾಸಶ್ವಾಸದೌರ್ಬಲ್ಯಾರೋಚಕಾವಿಪಾಕ- ವರ್ಚೋಮೂತ್ರಸಙ್ಗಾಧ್ಮಾನಚ್ಛರ್ದಿಕ್ಷವಥುಶಿರೋಹೃನ್ನಾಭಿಗುದಶೂಲಾನಿ, ಅಪಿ ಚೋದರಂ ಮೂಢವಾತಂ ಸ್ಥಿರಮರುಣಂ ನೀಲರಾಜಿ ಸಿರಾವನದ್ಧರಾಜಿಕಂ ವಾ ಪ್ರಾಯೋ ನಾಭ್ಯುಪರಿ ಗೋಪುಚ್ಛವದಭಿನಿರ್ವರ್ತತ ಇತಿ; ಏತದ್ಬದ್ಧಗುದೋದರಮಿತಿ ವಿದ್ಯಾತ್||೪೧||
पक्ष्मबालैः सहान्नेन भुक्तैर्बद्धायने गुदे| उदावर्तैस्तथाऽर्शोभिरन्त्रसम्मूर्च्छनेन वा||३९|| अपानो मार्गसंरोधाद्धत्वाऽग्निं कुपितोऽनिलः| वर्चःपित्तकफान् रुद्ध्वा जनयत्युदरं ततः||४०|| तस्य रूपाणि- तृष्णादाहज्वरमुखतालुशोषोरुसादकासश्वासदौर्बल्यारोचकाविपाक- वर्चोमूत्रसङ्गाध्मानच्छर्दिक्षवथुशिरोहृन्नाभिगुदशूलानि, अपि चोदरं मूढवातं स्थिरमरुणं नीलराजि सिरावनद्धराजिकं वा प्रायो नाभ्युपरि गोपुच्छवदभिनिर्वर्तत इति; एतद्बद्धगुदोदरमिति विद्यात्||४१||
🔊 Audio coming soon
ಪಕ್ಷ್ಮಬಾಲೈರಿತ್ಯಾದಿನಾ ಬದ್ಧಗುದೋದರಮಾಹ| ಬದ್ಧಾಯನೇ ಇತಿ ಬದ್ಧಮಾರ್ಗೇ| ಉದಾವರ್ತೈರಿತ್ಯಾದಾವಪಿ ‘ಬದ್ಧಾಯನೇ ಗುದೇ’ ಇತ್ಯನುವರ್ತನೀಯಮ್| ಅನ್ತ್ರಸಮ್ಮೂರ್ಚ್ಛನೇನ ಅನ್ತ್ರಪರಿವರ್ತನೇನ| ಪಕ್ಷ್ಮವಾಲೈರಿತ್ಯಾದಿನಾ ಅನೇಕಹೇತುಕೃತೋ ಗುದನಿರೋಧಃ; ತೇನ ಗುದನಿರೋಧಕತ್ವರೂಪೇಣೈಕರೂಪಮೇವ ಬದ್ಧಗುದೋದರಂ ಜನಯತಿ; ತೇನ ಪಕ್ಷ್ಮಾದಿಗುದನಿರೋಧಹೇತುಪಞ್ಚಕಜನ್ಯತ್ವಾದ್ ಬದ್ಧಗುದೋದರಾಣಾಂ ಪಞ್ಚತ್ವಂ ನೋಹ್ಯಮ್||೩೯-೪೧||
Adhikarana 13 (42-44) · Śloka 44
ಶರ್ಕರಾತೃಣಕಾಷ್ಠಾಸ್ಥಿಕಣ್ಟಕೈರನ್ನಸಂಯುತೈಃ| ಭಿದ್ಯೇತಾನ್ತ್ರಂ ಯದಾ ಭುಕ್ತೈರ್ಜೃಮ್ಭಯಾಽತ್ಯಶನೇನ ವಾ||೪೨|| ಪಾಕಂ ಗಚ್ಛೇದ್ರಸಸ್ತೇಭ್ಯಶ್ಛಿದ್ರೇಭ್ಯಃ ಪ್ರಸ್ರವದ್ಬಹಿಃ| ಪೂರಯನ್ ಗುದಮನ್ತ್ರಂ ಚ ಜನಯತ್ಯುದರಂ ತತಃ||೪೩|| ತಸ್ಯ ರೂಪಾಣಿ- ತದಧೋ ನಾಭ್ಯಾಃ ಪ್ರಾಯೋಽಭಿವರ್ಧಮಾನಮುದಕೋದರಂ ಭವತಿ, ಯಥಾಬಲಂ ಚ ದೋಷಾಣಾಂ ರೂಪಾಣಿ ದರ್ಶಯತಿ, ಅಪಿ ಚಾತುರಃ ಸಲೋಹಿತನೀಲಪೀತಪಿಚ್ಛಿಲಕುಣಪಗನ್ಧ್ಯಾಮವರ್ಚ ಉಪವೇಶತೇ, ಹಿಕ್ಕಾಶ್ವಾಸಕಾಸತೃಷ್ಣಾಪ್ರಮೇಹಾರೋಚಕಾವಿಪಾಕದೌರ್ಬಲ್ಯಪರೀತಶ್ಚ ಭವತಿ; ಏತಚ್ಛಿದ್ರೋದರಮಿತಿ ವಿದ್ಯಾತ್||೪೪||
शर्करातृणकाष्ठास्थिकण्टकैरन्नसंयुतैः| भिद्येतान्त्रं यदा भुक्तैर्जृम्भयाऽत्यशनेन वा||४२|| पाकं गच्छेद्रसस्तेभ्यश्छिद्रेभ्यः प्रस्रवद्बहिः| पूरयन् गुदमन्त्रं च जनयत्युदरं ततः||४३|| तस्य रूपाणि- तदधो नाभ्याः प्रायोऽभिवर्धमानमुदकोदरं भवति, यथाबलं च दोषाणां रूपाणि दर्शयति, अपि चातुरः सलोहितनीलपीतपिच्छिलकुणपगन्ध्यामवर्च उपवेशते, हिक्काश्वासकासतृष्णाप्रमेहारोचकाविपाकदौर्बल्यपरीतश्च भवति; एतच्छिद्रोदरमिति विद्यात्||४४||
🔊 Audio coming soon
ಶರ್ಕರೇತ್ಯಾದಿನಾ ಕ್ಷತೋದರಮಾಹ| ಶರ್ಕರಾದಿಭಿರಭ್ಯಾಹತಮನ್ತ್ರಂ ಭಿದ್ಯೇತೇತಿ ಯೋಜನಾ| ಪಾಕಂ ಗಚ್ಛೇದಿತಿ ಭಿನ್ನಮೇವಾನ್ತಃ ಪಾಕಂ ಗಚ್ಛತಿ| ಬಹಿರಿತಿ ಬಹಿರ್ಭಾಗೇ ಅನ್ತ್ರಂ ಗುದಂ ಚ ಪೂರಯನ್ ಸ ಏವ ರಸೋಽನ್ತ್ರಪಾಕಪ್ರಸ್ರುತ ಉದರಂ ಜನಯತಿ| ತದಧೋ ನಾಭೇಃ ಪ್ರಾಯೋಽಭಿವರ್ಧಮಾನಂ ದ್ರವಸ್ಯೋದರಾರಮ್ಭಕಸ್ಯಾಧೋಗಾಮಿತ್ವಾದ್ ದಕೋದರಂ ಭವತೀತಿ ಉದರಾನ್ತರಾಪೇಕ್ಷಯಾ ಶೀಘ್ರಗತಿರ್ಭವತೀತ್ಯರ್ಥಃ| ‘ಉದಕೋದರಸ್ಯ ದೋಷಾಣಾಂ ಚ’ ಇತಿ ವಾ ಪಾಠಃ| ತತ್ರ ಉದಕೋದರಸ್ಯ ರೂಪಾಣಿ ದರ್ಶಯತಿ, ದೋಷಾಣಾಂ ಚ ಯಥಾಬಲಂ ರೂಪಾಣಿ ದರ್ಶಯತೀತಿ ಯೋಜನಾ| ಯಥಾಬಲಮಿತಿ ಯೋ ಬಲವಾನ್ ದೋಷೋ ಭವತಿ ತಸ್ಯ ರೂಪಾಣಿ ದರ್ಶಯತಿ||೪೨-೪೪||
Adhikarana 14 (45-49) · Śloka 49
ಸ್ನೇಹಪೀತಸ್ಯ ಮನ್ದಾಗ್ನೇಃ ಕ್ಷೀಣಸ್ಯಾತಿಕೃಶಸ್ಯ ವಾ| ಅತ್ಯಮ್ಬುಪಾನಾನ್ನಷ್ಟೇಽಗ್ನೌ ಮಾರುತಃ ಕ್ಲೋಮ್ನಿ ಸಂಸ್ಥಿತಃ||೪೫|| ಸ್ರೋತಃಸು ರುದ್ಧಮಾರ್ಗೇಷು ಕಫಶ್ಚೋದಕಮೂರ್ಚ್ಛಿತಃ| ವರ್ಧಯೇತಾಂ ತದೇವಾಮ್ಬು ಸ್ವಸ್ಥಾನಾದುದರಾಯ ತೌ||೪೬|| ತಸ್ಯ ರೂಪಾಣಿ- ಅನನ್ನಕಾಙ್ಕ್ಷಾಪಿಪಾಸಾಗುದಸ್ರಾವಶೂಲಶ್ವಾಸಕಾಸದೌರ್ಬಲ್ಯಾನಿ, ಅಪಿ ಚೋದರಂ ನಾನಾವರ್ಣರಾಜಿಸಿರಾಸನ್ತತಮುದಕಪೂರ್ಣದೃತಿಕ್ಷೋಭಸಂಸ್ಪರ್ಶಂ ಭವತಿ, ಏತದುದಕೋದರಮಿತಿ ವಿದ್ಯಾತ್||೪೭|| ತತ್ರ ಅಚಿರೋತ್ಪನ್ನಮನುಪದ್ರವಮನುದಕಮಪ್ರಾಪ್ತಮುದರಂ ತ್ವರಮಾಣಶ್ಚಿಕಿತ್ಸೇತ್; ಉಪೇಕ್ಷಿತಾನಾಂ ಹ್ಯೇಷಾಂ ದೋಷಾಃ ಸ್ವಸ್ಥಾನಾದಪವೃತ್ತಾ ಪರಿಪಾಕಾದ್ದ್ರವೀಭೂತಾಃ ಸನ್ಧೀನ್ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಚೋಪಕ್ಲೇದಯನ್ತಿ, ಸ್ವೇದಶ್ಚ ಬಾಹ್ಯೇಷು ಸ್ರೋತಃಸು ಪ್ರತಿಹತಗತಿಸ್ತಿರ್ಯಗವತಿಷ್ಠಮಾನಸ್ತದೇವೋದಕಮಾಪ್ಯಾಯಯತಿ; ತತ್ರ ಪಿಚ್ಛೋತ್ಪತ್ತೌ ಮಣ್ಡಲಮುದರಂ ಗುರು ಸ್ತಿಮಿತಮಾಕೋಠಿತಮಶಬ್ದಂ ಮೃದುಸ್ಪರ್ಶಮಪಗತರಾಜೀಕಮಾಕ್ರಾನ್ತಂ ನಾಭ್ಯಾಮೇವೋಪಸರ್ಪತಿ| ತತೋಽನನ್ತರಮುದಕಪ್ರಾದುರ್ಭಾವಃ| ತಸ್ಯ ರೂಪಾಣಿ- ಕುಕ್ಷೇರತಿಮಾತ್ರವೃದ್ಧಿಃ, ಸಿರಾನ್ತರ್ಧಾನಗಮನಮ್, ಉದಕಪೂರ್ಣದೃತಿಸಙ್ಕ್ಷೋಭಸಂಸ್ಪರ್ಶತ್ವಂ ಚ||೪೮|| ತದಾಽಽತುರಮುಪದ್ರವಾಃ ಸ್ಪೃಶನ್ತಿ- ಛರ್ದ್ಯತೀಸಾರತಮಕತೃಷ್ಣಾಶ್ವಾಸಕಾಸಹಿಕ್ಕಾದೌರ್ಬಲ್ಯಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲಾರುಚಿಸ್ವರಭೇದಮೂತ್ರಸಙ್ಗಾದಯಃ; ತಥಾವಿಧಮಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಂ ವಿದ್ಯಾದಿತಿ||೪೯||
स्नेहपीतस्य मन्दाग्नेः क्षीणस्यातिकृशस्य वा| अत्यम्बुपानान्नष्टेऽग्नौ मारुतः क्लोम्नि संस्थितः||४५|| स्रोतःसु रुद्धमार्गेषु कफश्चोदकमूर्च्छितः| वर्धयेतां तदेवाम्बु स्वस्थानादुदराय तौ||४६|| तस्य रूपाणि- अनन्नकाङ्क्षापिपासागुदस्रावशूलश्वासकासदौर्बल्यानि, अपि चोदरं नानावर्णराजिसिरासन्ततमुदकपूर्णदृतिक्षोभसंस्पर्शं भवति, एतदुदकोदरमिति विद्यात्||४७|| तत्र अचिरोत्पन्नमनुपद्रवमनुदकमप्राप्तमुदरं त्वरमाणश्चिकित्सेत्; उपेक्षितानां ह्येषां दोषाः स्वस्थानादपवृत्ता परिपाकाद्द्रवीभूताः सन्धीन् स्रोतांसि चोपक्लेदयन्ति, स्वेदश्च बाह्येषु स्रोतःसु प्रतिहतगतिस्तिर्यगवतिष्ठमानस्तदेवोदकमाप्याययति; तत्र पिच्छोत्पत्तौ मण्डलमुदरं गुरु स्तिमितमाकोठितमशब्दं मृदुस्पर्शमपगतराजीकमाक्रान्तं नाभ्यामेवोपसर्पति| ततोऽनन्तरमुदकप्रादुर्भावः| तस्य रूपाणि- कुक्षेरतिमात्रवृद्धिः, सिरान्तर्धानगमनम्, उदकपूर्णदृतिसङ्क्षोभसंस्पर्शत्वं च||४८|| तदाऽऽतुरमुपद्रवाः स्पृशन्ति- छर्द्यतीसारतमकतृष्णाश्वासकासहिक्कादौर्बल्यपार्श्वशूलारुचिस्वरभेदमूत्रसङ्गादयः; तथाविधमचिकित्स्यं विद्यादिति||४९||
🔊 Audio coming soon
ಸ್ನೇಹೇತ್ಯಾದಿನಾ ಉತ್ಪತ್ತಿವಿಶಿಷ್ಟಂ ಜಲೋದರಮಾಹ| ಕ್ಲೋಮ ಹೃದಯಾವಯವವಿಶೇಷಃ| ವರ್ಧಯೇತಾಮಿತಿ ಯಥೋಕ್ತೌ ಕಫಮಾರುತೌ| ತಯೋಶ್ಚಾಮ್ಬುವರ್ಧಕತ್ವಂ ಪಿಪಾಸಾಜನನೇನಾಮ್ಬುಪಾನಾದೇರಿತಿ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಸಾಧ್ಯಾಸಾಧ್ಯವಿಭಾಗಮಾಹ- ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿ| ಅನುದಕಪ್ರಾಪ್ತಮಿತಿ ಅಜಾತೋದಕರೂಪದೋಷಾವಸ್ಥಂ; ಪರಿಪಾಕೇನಾತ್ರ ದೋಷಾಣಾಂ ದ್ರವತ್ವಂ ಸ್ವಭಾವಾದೇವ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಬಾಹ್ಯೇಷು ಸ್ರೋತಃಸು ಪ್ರತಿಹತಗತಿರಿತಿ ಬಹಿರ್ಗನ್ತುಮಸಮರ್ಥಃ| ಅತ್ರ ಜಲಜನ್ಮಪೂರ್ವರೂಪಂ ಪಿಚ್ಛೋತ್ಪದ್ಯತೇ, ತೇನ ಪಿಚ್ಛೋತ್ಪತ್ತಿಲಕ್ಷಣಮೇವ ತಾವದಾಹ| ಪಿಚ್ಛಾಸದೃಶೋ ಭಾಗಃ ಪಿಚ್ಛಾ; ಅನ್ಯೇ ತು ಭಕ್ತಮಣ್ಡಸದೃಶೀಂ ಪಿಚ್ಛಾಮಾಹುಃ| ಸರ್ಪತೀತಿ ಚಲತಿ| ಉದಕಪೂರ್ಣದೃತಿವತ್ ಸಙ್ಕ್ಷೋಭಃ ಮಾಂಸಸ್ಯ ಪಿಚ್ಛೋದಕರೂಪಂ ಪ್ರಾಪ್ತಸ್ಯ| ತಮಕಃ ಶ್ವಾಸವಿಶೇಷಃ| ಅಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಮಿತಿ ವಿಷಪ್ರಯೋಗಶಸ್ತ್ರಪ್ರಣಿಧಾನಾದಿದಾರುಣಕರ್ಮವ್ಯತಿರಿಕ್ತಕ್ರಿಯಯಾ ಅಚಿಕಿತ್ಸ್ಯಂ ವಿದ್ಯಾತ್||೪೫-೪೯||
Adhikarana 15 (50-51) · Śloka 51
ಭವನ್ತಿ ಚಾತ್ರ- ವಾತಾತ್ಪಿತ್ತಾತ್ಕಫಾತ್ ಪ್ಲೀಹ್ನಃ ಸನ್ನಿಪಾತಾತ್ತಥೋದಕಾತ್| ಪರಂ ಪರಂ ಕೃಚ್ಛ್ರತರಮುದರಂ ಭಿಷಗಾದಿಶೇತ್||೫೦|| ಪಕ್ಷಾದ್ಬದ್ಧಗುದಂ ತೂರ್ಧ್ವಂ ಸರ್ವಂ ಜಾತೋದಕಂ ತಥಾ| ಪ್ರಾಯೋ ಭವತ್ಯಭಾವಾಯ ಚ್ಛಿದ್ರಾನ್ತ್ರಂ ಚೋದರಂ ನೃಣಾಮ್||೫೧||
भवन्ति चात्र- वातात्पित्तात्कफात् प्लीह्नः सन्निपातात्तथोदकात्| परं परं कृच्छ्रतरमुदरं भिषगादिशेत्||५०|| पक्षाद्बद्धगुदं तूर्ध्वं सर्वं जातोदकं तथा| प्रायो भवत्यभावाय च्छिद्रान्त्रं चोदरं नृणाम्||५१||
🔊 Audio coming soon
ಪರಂ ಪರಂ ಕೃಚ್ಛ್ರತರಮಿತಿ ಯಥಾ ಯಥಾ ಪರತ್ವನಿರ್ದೇಶಸ್ತಥಾ ತಥಾ ಕೃಚ್ಛ್ರಸಾಧ್ಯತ್ವಮ್| ಬದ್ಧಚ್ಛಿದ್ರದಕೋದರಾಣಾಂ ವಿಶೇಷಮಾಹ- ಪಕ್ಷಾದಿತ್ಯಾದಿ| ಬದ್ಧಗುದಮುದರಂ ಪಕ್ಷಾದೂರ್ಧ್ವಂ ವಿನಾಶಾಯ ಪ್ರಾಯೋ ಭವತಿ; ಕದಾಚಿತ್ ಪಕ್ಷಾದೂರ್ಧ್ವಮಪ್ಯಭಾವಾಯ ನ ಭವತೀತಿ ಪ್ರಾಯಃಶಬ್ದೇನಾಹ| ಜಾತೋದಕಂ ಛಿದ್ರಾನ್ತ್ರಂ ಚ ಪ್ರಾಯೋ ವಿನಾಶಾಯ ಭವತಿ; ಕದಾಚಿದ್ ವಿಷಶಸ್ತ್ರಾಭಿಮತಚಿಕಿತ್ಸಯಾ ಜಾತೋದಕಂ ಛಿದ್ರಂ ಬದ್ಧಗುದಂ ಚ ಸಿಧ್ಯತೀತಿ ಪ್ರಾಯಃಶಬ್ದೇನ ದರ್ಶಯತಿ||೫೦-೫೧||
Adhikarana 16 (52-54) · Śloka 54
ಶೂನಾಕ್ಷಂ ಕುಟಿಲೋಪಸ್ಥಮುಪಕ್ಲಿನ್ನತನುತ್ವಚಮ್| ಬಲಶೋಣಿತಮಾಂಸಾಗ್ನಿಪರಿಕ್ಷೀಣಂ ಚ ವರ್ಜಯೇತ್||೫೨|| ಶ್ವಯಥುಃ ಸರ್ವಮರ್ಮೋತ್ಥಃ ಶ್ವಾಸೋ ಹಿಕ್ಕಾಽರುಚಿಃ ಸತೃಟ್| ಮೂರ್ಚ್ಛಾ ಚ್ಛರ್ದಿರತೀಸಾರೋ ನಿಹನ್ತ್ಯುದರಿಣಂ ನರಮ್||೫೩|| ಜನ್ಮನೈವೋದರಂ ಸರ್ವಂ ಪ್ರಾಯಃ ಕೃಚ್ಛ್ರತಮಂ ಮತಮ್| ಬಲಿನಸ್ತದಜಾತಾಮ್ಬು ಯತ್ನಸಾಧ್ಯಂ ನವೋತ್ಥಿತಮ್||೫೪||
शूनाक्षं कुटिलोपस्थमुपक्लिन्नतनुत्वचम्| बलशोणितमांसाग्निपरिक्षीणं च वर्जयेत्||५२|| श्वयथुः सर्वमर्मोत्थः श्वासो हिक्काऽरुचिः सतृट्| मूर्च्छा च्छर्दिरतीसारो निहन्त्युदरिणं नरम्||५३|| जन्मनैवोदरं सर्वं प्रायः कृच्छ्रतमं मतम्| बलिनस्तदजाताम्बु यत्नसाध्यं नवोत्थितम्||५४||
🔊 Audio coming soon
ಶೂನಾಕ್ಷಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಸಾಧ್ಯೋಕ್ತಾನಾಮಪ್ಯಸಾಧ್ಯತಾಮಾಹ| ಕುಟಿಲೋಪಸ್ಥಮಿತಿ ವಕ್ರೋಪಸ್ಥಮ್| ಉಪಕ್ಲಿನ್ನಾ ತನ್ವೀ ಚ ತ್ವಗ್ಯಸ್ಯ ಸ ತಥಾ| ಅಗ್ನಿಕ್ಷಯಶ್ಚೋದರೇ ಪ್ರಥಮತ ಏವ ಯದ್ಯಪಿ ಭವತಿ, ತಥಾಽಪಿ ಅಸಾಧ್ಯಲಕ್ಷಣೇಷು ವಿಶೇಷೇಣಾಗ್ನಿಕ್ಷಯೋ ಲಕ್ಷಣಾನ್ತರಯುಕ್ತಶ್ಚ ಭವತೀತಿ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಜನ್ಮನೈವೇತಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಮಾತ್ರೇಣ||೫೨-೫೪||
Adhikarana 17 (55-58) · Śloka 58
ಅಜಾತಶೋಥಮರುಣಂ ಸಶಬ್ದಂ ನಾತಿಭಾರಿಕಮ್| ಸದಾ ಗುಡಗುಡಾಯಚ್ಚ ಸಿರಾಜಾಲಗವಾಕ್ಷಿತಮ್||೫೫|| ನಾಭಿಂ ವಿಷ್ಟಭ್ಯ ಪಾಯೌ ತು ವೇಗಂ ಕೃತ್ವಾ ಪ್ರಣಶ್ಯತಿ| ಹೃನ್ನಾಭಿವಙ್ಕ್ಷಣಕಟೀಗುದಪ್ರತ್ಯೇಕಶೂಲಿನಃ||೫೬|| ಕರ್ಕಶಂ ಸೃಜತೋ ವಾತಂ ನಾತಿಮನ್ದೇ ಚ ಪಾವಕೇ| ಲೋಲಸ್ಯಾವಿರಸೇ ಚಾಸ್ಯೇ ಮೂತ್ರೇಽಲ್ಪೇ ಸಂಹತೇ ವಿಷಿ||೫೭|| ಅಜಾತೋದಕಮಿತ್ಯೇತೈರ್ಲಿಙ್ಗೈರ್ವಿಜ್ಞಾಯ ತತ್ತ್ವತಃ| ಉಪಾಕ್ರಮೇದ್ಭಿಷಗ್ದೋಷಬಲಕಾಲವಿಶೇಷವಿತ್||೫೮||
अजातशोथमरुणं सशब्दं नातिभारिकम्| सदा गुडगुडायच्च सिराजालगवाक्षितम्||५५|| नाभिं विष्टभ्य पायौ तु वेगं कृत्वा प्रणश्यति| हृन्नाभिवङ्क्षणकटीगुदप्रत्येकशूलिनः||५६|| कर्कशं सृजतो वातं नातिमन्दे च पावके| लोलस्याविरसे चास्ये मूत्रेऽल्पे संहते विषि||५७|| अजातोदकमित्येतैर्लिङ्गैर्विज्ञाय तत्त्वतः| उपाक्रमेद्भिषग्दोषबलकालविशेषवित्||५८||
🔊 Audio coming soon
ಅಜಾತಾಮ್ಬುಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಅಜಾತಶೋಥಮಿತ್ಯಾದಿ| ನಾತಿಭಾರಿಕಮಿತಿ ನಾತಿಗುರುಣಾ ಭಾರೇಣ ಯುತಮ್| ನಾಭಿಂ ವಿಷ್ಟಭ್ಯೇತಿ ನಾಭಿಂ ಸ್ತಮ್ಭಯಿತ್ವಾ| ಕೃತ್ವಾ ವೇಗಮಿತಿ ಪುರೀಷವಾತವೇಗಂ ಕೃತ್ವಾ, ವಾತಪುರೀಷಂ ವಿಸೃಜ್ಯೇತಿ ಯಾವತ್| ಪ್ರಣಶ್ಯತೀತಿ ಲೀನಂ ಭವತಿ| ಕರ್ಕಶಮಿತಿ ವೇಗವನ್ತಂ; ಸೃಜತ ಇತಿ ವಾತಂ ಸರತಃ||೫೫-೫೮||
Adhikarana 18 (59-67) · Śloka 67
ವಾತೋದರಂ ಬಲಮತಃ ಪೂರ್ವಂ ಸ್ನೇಹೈರುಪಾಚರೇತ್| ಸ್ನಿಗ್ಧಾಯ ಸ್ವೇದಿತಾಙ್ಗಾಯ ದದ್ಯಾತ್ ಸ್ನೇಹವಿರೇಚನಮ್||೫೯|| ಹೃತೇ ದೋಷೇ ಪರಿಮ್ಲಾನಂ ವೇಷ್ಟಯೇದ್ವಾಸಸೋದರಮ್| ತಥಾಽಸ್ಯಾನವಕಾಶತ್ವಾದ್ವಾಯುರ್ನಾಧ್ಮಾಪಯೇತ್ ಪುನಃ||೬೦|| ದೋಷಾತಿಮಾತ್ರೋಪಚಯಾತ್ ಸ್ರೋತೋಮಾರ್ಗನಿರೋಧನಾತ್| ಸಮ್ಭವತ್ಯುದರಂ ತಸ್ಮಾನ್ನಿತ್ಯಮೇವ ವಿರೇಚಯೇತ್||೬೧|| ಶುದ್ಧಂ ಸಂಸೃಜ್ಯ ಚ ಕ್ಷೀರಂ ಬಲಾರ್ಥಂ ಪಾಯಯೇತ್ತು ತಮ್| ಪ್ರಾಗುತ್ಕ್ಲೇಶಾನ್ನಿವರ್ತ್ಯಂ ಚ ಬಲೇ ಲಬ್ಧೇ ಕ್ರಮಾತ್ ಪಯಃ||೬೨|| ಯೂಷೈ ರಸೈರ್ವಾ ಮನ್ದಾಮ್ಲಲವಣೈರೇಧಿತಾನಲಮ್| ಸೋದಾವರ್ತಂ ಪುನಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಸ್ವಿನ್ನಮಾಸ್ಥಾಪಯೇನ್ನರಮ್||೬೩|| ಸ್ಫುರಣಾಕ್ಷೇಪಸನ್ಧ್ಯಸ್ಥಿಪಾರ್ಶ್ವಪೃಷ್ಠತ್ರಿಕಾರ್ತಿಷು| ದೀಪ್ತಾಗ್ನಿಂ ಬದ್ಧವಿಡ್ವಾತಂ ರೂಕ್ಷಮಪ್ಯನುವಾಸಯೇತ್||೬೪|| ತೀಕ್ಷ್ಣಾಧೋಭಾಗಯುಕ್ತೋಽಸ್ಯ ನಿರೂಹೋ ದಾಶಮೂಲಿಕಃ| ವಾತಘ್ನಾಮ್ಲಶೃತೈರಣ್ಡತಿಲತೈಲಾನುವಾಸನಮ್||೬೫|| ಅವಿರೇಚ್ಯಂ ತು ಯಂ ವಿದ್ಯಾದ್ದುರ್ಬಲಂ ಸ್ಥವಿರಂ ಶಿಶುಮ್| ಸುಕುಮಾರಂ ಪ್ರಕೃತ್ಯಾಽಲ್ಪದೋಷಂ ವಾಽಥೋಲ್ಬಣಾನಿಲಮ್||೬೬|| ತಂ ಭಿಷಕ್ ಶಮನೈಃ ಸರ್ಪಿರ್ಯೂಷಮಾಂಸರಸೌದನೈಃ| ಬಸ್ತ್ಯಭ್ಯಙ್ಗಾನುವಾಸೈಶ್ಚ ಕ್ಷೀರೈಶ್ಚೋಪಾಚರೇದ್ಬುಧಃ||೬೭||
वातोदरं बलमतः पूर्वं स्नेहैरुपाचरेत्| स्निग्धाय स्वेदिताङ्गाय दद्यात् स्नेहविरेचनम्||५९|| हृते दोषे परिम्लानं वेष्टयेद्वाससोदरम्| तथाऽस्यानवकाशत्वाद्वायुर्नाध्मापयेत् पुनः||६०|| दोषातिमात्रोपचयात् स्रोतोमार्गनिरोधनात्| सम्भवत्युदरं तस्मान्नित्यमेव विरेचयेत्||६१|| शुद्धं संसृज्य च क्षीरं बलार्थं पाययेत्तु तम्| प्रागुत्क्लेशान्निवर्त्यं च बले लब्धे क्रमात् पयः||६२|| यूषै रसैर्वा मन्दाम्ललवणैरेधितानलम्| सोदावर्तं पुनः स्निग्धं स्विन्नमास्थापयेन्नरम्||६३|| स्फुरणाक्षेपसन्ध्यस्थिपार्श्वपृष्ठत्रिकार्तिषु| दीप्ताग्निं बद्धविड्वातं रूक्षमप्यनुवासयेत्||६४|| तीक्ष्णाधोभागयुक्तोऽस्य निरूहो दाशमूलिकः| वातघ्नाम्लशृतैरण्डतिलतैलानुवासनम्||६५|| अविरेच्यं तु यं विद्याद्दुर्बलं स्थविरं शिशुम्| सुकुमारं प्रकृत्याऽल्पदोषं वाऽथोल्बणानिलम्||६६|| तं भिषक् शमनैः सर्पिर्यूषमांसरसौदनैः| बस्त्यभ्यङ्गानुवासैश्च क्षीरैश्चोपाचरेद्बुधः||६७||
🔊 Audio coming soon
ವಾತೋದರಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ| ಪರಿಮ್ಲಾನಮಿತಿ ಕ್ಷೀಣಮ್| ತಥೇತಿ ವಸ್ತ್ರವೇಷ್ಟನೇನ| ಉದರೇ ಪುನಃ ಶೋಧನೋಪಪತ್ತಿಮಾಹ- ದೋಷೇತ್ಯಾದಿ| ಸ್ರೋತೋಮಾರ್ಗನಿರೋಧನಾದಿತಿ ಸ್ರೋತೋಮುಖನಿರೋಧನಾದಿತ್ಯರ್ಥಃ; ಮಾರ್ಗಶಬ್ದೋಽತ್ರ ಮುಖವಾಚೀ| ಸಂಸೃಜ್ಯೇತ್ಯತ್ರ ಪೇಯಾದಿಕ್ರಮೇಣೋಪಪಾದ್ಯ| ಪ್ರಾಗುತ್ಕ್ಲೇಶಾದಿತಿ ಉತ್ಕ್ಲೇಶೇ ದೃಶ್ಯಮಾನೇ| ಉತ್ಸರ್ಗತಸ್ತು ಬಲಜನಕಕಾರ್ಯಂ ಕೃತ್ವಾ ಪಯೋ ನಿವರ್ತನೀಯಮ್| ವಾತಘ್ನಾದಿಭಿಃ ಶೃತಮೈರಣ್ಡತೈಲಂ ತಿಲತೈಲಂ ವಾಽನುವಾಸನಂ ಸ್ಯಾತ್| ಅನುವಾಸೈರಿತಿ ಅನುವಾಸನೈಃ||೫೯-೬೭||
Adhikarana 19 (68-71) · Śloka 71
ಪಿತ್ತೋದರೇ ತು ಬಲಿನಂ ಪೂರ್ವಮೇವ ವಿರೇಚಯೇತ್| ದುರ್ಬಲಂ ತ್ವನುವಾಸ್ಯಾದೌ ಶೋಧಯೇತ್ ಕ್ಷೀರಬಸ್ತಿನಾ||೬೮|| ಸಞ್ಜಾತಬಲಕಾಯಾಗ್ನಿಂ ಪುನಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ವಿರೇಚಯೇತ್| ಪಯಸಾ ಸತ್ರಿವೃತ್ಕಲ್ಕೇನೋರುಬೂಕಶೃತೇನ ವಾ||೬೯|| ಸಾತಲಾತ್ರಾಯಮಾಣಾಭ್ಯಾಂ ಶೃತೇನಾರಗ್ವಧೇನ ವಾ| ಸಕಫೇ ವಾ ಸಮೂತ್ರೇಣ ಸವಾತೇ ತಿಕ್ತಸರ್ಪಿಷಾ||೭೦|| ಪುನಃ ಕ್ಷೀರಪ್ರಯೋಗಂ ಚ ಬಸ್ತಿಕರ್ಮ ವಿರೇಚನಮ್| ಕ್ರಮೇಣ ಧ್ರುವಮಾತಿಷ್ಠನ್ ಯುಕ್ತಃ ಪಿತ್ತೋದರಂ ಜಯೇತ್||೭೧||
पित्तोदरे तु बलिनं पूर्वमेव विरेचयेत्| दुर्बलं त्वनुवास्यादौ शोधयेत् क्षीरबस्तिना||६८|| सञ्जातबलकायाग्निं पुनः स्निग्धं विरेचयेत्| पयसा सत्रिवृत्कल्केनोरुबूकशृतेन वा||६९|| सातलात्रायमाणाभ्यां शृतेनारग्वधेन वा| सकफे वा समूत्रेण सवाते तिक्तसर्पिषा||७०|| पुनः क्षीरप्रयोगं च बस्तिकर्म विरेचनम्| क्रमेण ध्रुवमातिष्ठन् युक्तः पित्तोदरं जयेत्||७१||
🔊 Audio coming soon
ಸಾತಲಾ ಚರ್ಮಕಷಾ| ಕ್ಷೀರಬಸ್ತಿರಿತಿ ಕ್ಷೀರಪ್ರಧಾನೋ ಬಸ್ತಿಃ| ಸಕಫೇ ಇತಿ ಕಫಯುಕ್ತೇ ಪಿತ್ತೇ| ಸಮೂತ್ರೇಣೇತ್ಯತ್ರ ‘ಪಯಸಾ’ ಇತ್ಯನುವರ್ತತೇ| ಸವಾತೇ ಪಿತ್ತೇ ತಿಕ್ತಸರ್ಪಿಷಾ ವಿರೇಚನಂ ತ್ರಿವೃತಾದಿದ್ರವ್ಯಯುಕ್ತೇನ ಕರ್ತವ್ಯಮ್| ಕ್ರಮೇಣೇತಿ ಕ್ಷೀರಪ್ರಯೋಗಾದಿಕ್ರಮೇಣ ಪಿತ್ತೋದರಂ ಜಯೇದಿತಿ ಯೋಜನಾ||೬೮-೭೧||
Adhikarana 20 (72-73) · Śloka 73
ಸ್ನಿಗ್ಧಂ ಸ್ವಿನ್ನಂ ವಿಶುದ್ಧಂ ತು ಕಫೋದರಿಣಮಾತುರಮ್| ಸಂಸರ್ಜಯೇತ್ ಕಟುಕ್ಷಾರಯುಕ್ತೈರನ್ನೈಃ ಕಫಾಪಹೈಃ||೭೨|| ಗೋಮೂತ್ರಾರಿಷ್ಟಪಾನೈಶ್ಚ ಚೂರ್ಣಾಯಸ್ಕೃತಿಭಿಸ್ತಥಾ| ಸಕ್ಷಾರೈಸ್ತೈಲಪಾನೈಶ್ಚ ಶಮಯೇತ್ತು ಕಫೋದರಮ್||೭೩||
स्निग्धं स्विन्नं विशुद्धं तु कफोदरिणमातुरम्| संसर्जयेत् कटुक्षारयुक्तैरन्नैः कफापहैः||७२|| गोमूत्रारिष्टपानैश्च चूर्णायस्कृतिभिस्तथा| सक्षारैस्तैलपानैश्च शमयेत्तु कफोदरम्||७३||
🔊 Audio coming soon
ವಿಶುದ್ಧಮಿತ್ಯತ್ರ ವಮನಂ ವಿನಾ ವಿಶುದ್ಧೋ ಜ್ಞೇಯಃ, ವಮನಸ್ಯೋದರೇ ನಿಷಿದ್ಧತ್ವಾತ್| ಚೂರ್ಣಯುಕ್ತಾ ಅಯಸ್ಕೃತಯಃ ಚೂರ್ಣಾಯಸ್ಕೃತಯಃ “ನವಾಯೋರಜಸೋ ಭಾಗಾಸ್ತಚ್ಚೂರ್ಣಂ ಮಧುಸರ್ಪಿಷಾ” (ಚಿ.ಅ.೧೬) ಇತ್ಯಾದ್ಯುಕ್ತಾಃ; ಕಿಂವಾ ಚೂರ್ಣಾನ್ಯತ್ರೈವ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾನಿ, ಅಯಸ್ಕೃತಯಸ್ತು ರಸಾಯನೋಕ್ತಲೋಹಪ್ರಯೋಗೇ ಜ್ಞೇಯಾಃ||೭೨-೭೩||
Adhikarana 21 (74) · Śloka 74
ಸನ್ನಿಪಾತೋದರೇ ಸರ್ವಾ ಯಥೋಕ್ತಾಃ ಕಾರಯೇತ್ ಕ್ರಿಯಾಃ| ಸೋಪದ್ರವಂ ತು ನಿರ್ವೃತ್ತಂ ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯೇಯಂ ವಿಜಾನತಾ|೭೪|
सन्निपातोदरे सर्वा यथोक्ताः कारयेत् क्रियाः| सोपद्रवं तु निर्वृत्तं प्रत्याख्येयं विजानता|७४|
🔊 Audio coming soon
ಸರ್ವಾ ಯಥೋಕ್ತಾ ಇತಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ವಾತಾದಿವಿಹಿತಾಃ ಸರ್ವಾ ಏವ ಸನ್ನಿಪಾತೋದರೇ ಕರ್ತವ್ಯಾಃ| ಸೋಪದ್ರವಂ ತು ನಿರ್ವೃತ್ತಮಿತಿ ಸೋಪದ್ರವತಯೋತ್ಪನ್ನಮ್||೭೪||
Adhikarana 22 (85-88) · Śloka 89
ಉದಾವರ್ತರುಜಾನಾಹೈರ್ದಾಹಮೋಹತೃಷಾಜ್ವರೈಃ| ಗೌರವಾರುಚಿಕಾಠಿನ್ಯೈಶ್ಚಾನಿಲಾದೀನ್ ಯಥಾಕ್ರಮಮ್||೭೫|| ಲಿಙ್ಗೈಃ ಪ್ಲೀಹ್ನ್ಯಧಿಕಾನ್ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ರಕ್ತಂ ಚಾಪಿ ಸ್ವಲಕ್ಷಣೈಃ| ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ಸಮ್ಪ್ರಕುರ್ವೀತ ಯಥಾದೋಷಂ ಯಥಾಬಲಮ್||೭೬|| ಸ್ನೇಹಂ ಸ್ವೇದಂ ವಿರೇಕಂ ಚ ನಿರೂಹಮನುವಾಸನಮ್| ಸಮೀಕ್ಷ್ಯ ಕಾರಯೇದ್ಬಾಹೌ ವಾಮೇ ವಾ ವ್ಯಧಯೇತ್ ಸಿರಾಮ್||೭೭|| ಷಟ್ಪಲಂ ಪಾಯಯೇತ್ ಸರ್ಪಿಃ ಪಿಪ್ಪಲೀರ್ವಾ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ಸಗುಡಾಮಭಯಾಂ ವಾಽಪಿ ಕ್ಷಾರಾರಿಷ್ಟಗಣಾಂಸ್ತಥಾ||೭೮|| ಏಷ ಕ್ರಿಯಾಕ್ರಮಃ ಪ್ರೋಕ್ತೋ ಯೋಗಾನ್ ಸಂಶಮನಾಞ್ಛೃಣು| ಪಿಪ್ಪಲೀ ನಾಗರಂ ದನ್ತೀ ಚಿತ್ರಕಂ ದ್ವಿಗುಣಾಭಯಮ್||೭೯|| ವಿಡಙ್ಗಾಂಶಯುತಂ ಚೂರ್ಣಮೇತದುಷ್ಣಾಮ್ಬುನಾ ಪಿಬೇತ್| ವಿಡಙ್ಗಂ ಚಿತ್ರಕಂ ಶುಣ್ಠೀಂ ಸಘೃತಾಂ ಸೈನ್ಧವಂ ವಚಾಮ್||೮೦|| ದಗ್ಧ್ವಾ ಕಪಾಲೇ ಪಯಸಾ ಗುಲ್ಮಪ್ಲೀಹಾಪಹಂ ಪಿಬೇತ್| ರೋಹೀತಕಲತಾನಾಂ ತು ಕಾಣ್ಡಕಾನಭಯಾಜಲೇ||೮೧|| ಮೂತ್ರೇ ವಾ ಸುನುಯಾತ್ತಚ್ಚ ಸಪ್ತರಾತ್ರಸ್ಥಿತಂ ಪಿಬೇತ್| ಕಾಮಲಾಗುಲ್ಮಮೇಹಾರ್ಶಃಪ್ಲೀಹಸರ್ವೋದರಕ್ರಿಮೀನ್||೮೨|| ಸ ಹನ್ಯಾಜ್ಜಾಙ್ಗಲರಸೈರ್ಜೀರ್ಣೇ ಸ್ಯಾಚ್ಚಾತ್ರ ಭೋಜನಮ್| ರೋಹೀತಕತ್ವಚಃ ಕೃತ್ವಾ ಪಲಾನಾಂ ಪಞ್ಚವಿಂಶತಿಮ್||೮೩|| ಕೋಲದ್ವಿಪ್ರಸ್ಥಸಂಯುಕ್ತಂ ಕಷಾಯಮುಪಕಲ್ಪಯೇತ್| ಪಲಿಕೈಃ ಪಞ್ಚಕೋಲೈಸ್ತು ತೈಃ ಸರ್ವೈಶ್ಚಾಪಿ ತುಲ್ಯಯಾ||೭೪|| ರೋಹೀತಕತ್ವಚಾ ಪಿಷ್ಟೈರ್ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ವಿಪಾಚಯೇತ್| ಪ್ಲೀಹಾಭಿವೃದ್ಧಿಂ ಶಮಯತ್ಯೇತದಾಶು ಪ್ರಯೋಜಿತಮ್||೮೫|| ತಥಾ ಗುಲ್ಮೋದರಶ್ವಾಸಕ್ರಿಮಿಪಾಣ್ಡುತ್ವಕಾಮಲಾಃ| ಅಗ್ನಿಕರ್ಮ ಚ ಕುರ್ವೀತ ಭಿಷಗ್ವಾತಕಫೋಲ್ಬಣೇ||೮೬|| ಪೈತ್ತಿಕೇ ಜೀವನೀಯಾನಿ ಸರ್ಪೀಂಷಿ ಕ್ಷೀರಬಸ್ತಯಃ| ರಕ್ತಾವಸೇಕಃ ಸಂಶುದ್ಧಿಃ ಕ್ಷೀರಪಾನಂ ಚ ಶಸ್ಯತೇ||೮೭|| ಯೂಷೈರ್ಮಾಂಸರಸೈಶ್ಚಾಪಿ ದೀಪನೀಯಸಮಾಯುತೈಃ| ಯಕೃತಿ ಪ್ಲೀಹವತ್ ಸರ್ವಂ ತುಲ್ಯತ್ವಾದ್ಭೇಷಜಂ ಮತಮ್||೮೮|| ಲಘೂನ್ಯನ್ನಾನಿ ಸಂಸೃಜ್ಯ ದದ್ಯಾತ್ ಪ್ಲೀಹೋದರೇ ಭಿಷಕ್|೮೯|
उदावर्तरुजानाहैर्दाहमोहतृषाज्वरैः| गौरवारुचिकाठिन्यैश्चानिलादीन् यथाक्रमम्||७५|| लिङ्गैः प्लीह्न्यधिकान् दृष्ट्वा रक्तं चापि स्वलक्षणैः| चिकित्सां सम्प्रकुर्वीत यथादोषं यथाबलम्||७६|| स्नेहं स्वेदं विरेकं च निरूहमनुवासनम्| समीक्ष्य कारयेद्बाहौ वामे वा व्यधयेत् सिराम्||७७|| षट्पलं पाययेत् सर्पिः पिप्पलीर्वा प्रयोजयेत्| सगुडामभयां वाऽपि क्षारारिष्टगणांस्तथा||७८|| एष क्रियाक्रमः प्रोक्तो योगान् संशमनाञ्छृणु| पिप्पली नागरं दन्ती चित्रकं द्विगुणाभयम्||७९|| विडङ्गांशयुतं चूर्णमेतदुष्णाम्बुना पिबेत्| विडङ्गं चित्रकं शुण्ठीं सघृतां सैन्धवं वचाम्||८०|| दग्ध्वा कपाले पयसा गुल्मप्लीहापहं पिबेत्| रोहीतकलतानां तु काण्डकानभयाजले||८१|| मूत्रे वा सुनुयात्तच्च सप्तरात्रस्थितं पिबेत्| कामलागुल्ममेहार्शःप्लीहसर्वोदरक्रिमीन्||८२|| स हन्याज्जाङ्गलरसैर्जीर्णे स्याच्चात्र भोजनम्| रोहीतकत्वचः कृत्वा पलानां पञ्चविंशतिम्||८३|| कोलद्विप्रस्थसंयुक्तं कषायमुपकल्पयेत्| पलिकैः पञ्चकोलैस्तु तैः सर्वैश्चापि तुल्यया||७४|| रोहीतकत्वचा पिष्टैर्घृतप्रस्थं विपाचयेत्| प्लीहाभिवृद्धिं शमयत्येतदाशु प्रयोजितम्||८५|| तथा गुल्मोदरश्वासक्रिमिपाण्डुत्वकामलाः| अग्निकर्म च कुर्वीत भिषग्वातकफोल्बणे||८६|| पैत्तिके जीवनीयानि सर्पींषि क्षीरबस्तयः| रक्तावसेकः संशुद्धिः क्षीरपानं च शस्यते||८७|| यूषैर्मांसरसैश्चापि दीपनीयसमायुतैः| यकृति प्लीहवत् सर्वं तुल्यत्वाद्भेषजं मतम्||८८|| लघून्यन्नानि संसृज्य दद्यात् प्लीहोदरे भिषक्|८९|
🔊 Audio coming soon
ಪ್ಲೀಹೋದರಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ಉದಾವರ್ತೇತ್ಯಾದಿ| ಅನಿಲಾದೀನ್ ಯಥಾಕ್ರಮಮಿತಿ ಉದಾವರ್ತರುಜಾನಾಹೈರ್ವಾತಂ, ದಾಹಮೋಹತೃಷಾಜ್ವರೈಃ ಪಿತ್ತಂ, ಶೇಷೈಃ ಕಫಂ, ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ಕುರ್ವೀತ; ಕಿಞ್ಚ ಬಾಧಿತಂ ರಕ್ತಂ ತಲ್ಲಕ್ಷಣೈರ್ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ಕುರ್ವೀತ| ತತ್ರ ರಕ್ತಸ್ಯ ಲಕ್ಷಣಾನಿ ವಿಧಿಶೋಣಿತೀಯೋಕ್ತಾನಿ, ತನ್ತ್ರಾನ್ತರೇ “ವಿದಾಹಂ ತೃಷ್ಣಾಂ ವೈರಸ್ಯಂ ಗಾತ್ರಗೌರವಂ ಮೂರ್ಚ್ಛಾಂ” ಇತ್ಯಾದೀನಿ ಜ್ಞೇಯಾನಿ| ಪ್ಲೀಹ್ನೀತಿ ಪ್ಲೀಹೋದರೇ| ಯಥಾದೋಷಮಿತಿ ಉಲ್ಬಣದೋಷಪ್ರಶಮನೀಮ್| ವಾಮೇ ಬಾಹೌ ಸಿರಾವ್ಯಧಃ ಸಾಮಾನ್ಯೋಕ್ತೋಽಪಿ ಸುಶ್ರುತಪ್ರತ್ಯಯಾತ್ ಕೂರ್ಪರಾಖ್ಯಸಿರಾವ್ಯಧೋ ಜ್ಞೇಯಃ| ಪಿಪ್ಪಲೀರ್ವಾ ಪ್ರಯೋಜಯೇದಿತಿ ರಸಾಯನೋಕ್ತಪಿಪ್ಪಲೀವರ್ಧಮಾನಂ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ಕ್ಷಾರಾರಿಷ್ಟಗಣಾನಿತಿ ಗ್ರಹಣ್ಯರ್ಶೋವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಕ್ಷಾರಾರಿಷ್ಟಸಮೂಹಾನ್; ಇಹಾಪಿ ಚ ವಿಡಙ್ಗಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಕ್ಷಾರಂ, ತಥಾ ರೋಹಿತಕಲತೇತ್ಯಾದಿನಾಽರಿಷ್ಟಂ ಚ ವಕ್ಷ್ಯತಿ| ದ್ವಿಗುಣಾಭಯಮಿತಿ ದ್ವಿಭಾಗಾಭಯಮ್| ರೋಹಿತಕಲತಾ ‘ರೋಹಿತಕ’ ಇತಿ ಖ್ಯಾತಾ| ಕಾಣ್ಡಕಾ ಇತಿ ಸ್ವಲ್ಪಪ್ರಮಾಣಾಃ ಖಣ್ಡಾಃ| ಆಸುನುಯಾದಿತಿ ದ್ರವೇ ಮಗ್ನಾಃ ಕೃತ್ವಾ ಸನ್ಧಾನಾರ್ಥಂ ಸ್ಥಾಪಯೇತ್| ರೋಹಿತಕೇತ್ಯಾದೌ ಸಪ್ತಪಞ್ಚಾಶತ್ಪಲೇ ಕ್ವಾಥ್ಯೇಽಷ್ಟಗುಣಮುದಕಂ ದತ್ತ್ವಾ ಪಾದಾವಶೇಷೇಣ ದ್ವಿಪಲೋಪೇತಚತುರ್ದಶಶರಾವಮಾನಃ ಕ್ವಾಥೋ ಭವತಿ| ಸರ್ವೈಸ್ತೈಶ್ಚಾಪಿ ತುಲ್ಯಯೇತಿ ರೋಹಿತಕತ್ವಚಃ ಪಞ್ಚಪಲಾನೀತ್ಯರ್ಥಃ| ಪಿಷ್ಟೈರಿತಿ ಪಞ್ಚಕೋಲೈಃ ಪಿಷ್ಟೈಃ, ತಥಾ ವಿಭಕ್ತಿವಿಪರಿಣಾಮಾದ್ರೋಹಿತಕತ್ವಚಾ ಪಿಷ್ಟಯೇತಿ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಅಗ್ನಿಕರ್ಮೇತಿ ಗುಲ್ಮವದತ್ರಾಪ್ಯಗ್ನಿಕರ್ಮ ವದನ್ತಿ; ತಚ್ಚ ವಾತಕಫೋಲ್ಬಣೇ ಪ್ಲೀಹೋದರೇ ಏವ ಜ್ಞೇಯಮ್| ದೀಪನೀಯಸಮಾಯುತೈರಿತಿ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದಿದೀಪನೀಯಗಣಸಂಸ್ಕೃತೈರಿತ್ಯರ್ಥಃ||೮೫-೮೮||-
Adhikarana 23 (89-92) · Śloka 93
ಸ್ವಿನ್ನಾಯ ಬದ್ಧೋದರಿಣೇ ಮೂತ್ರತೀಕ್ಷ್ಣೌಷಧಾನ್ವಿತಮ್||೮೯|| ಸತೈಲಲವಣಂ ದದ್ಯಾನ್ನಿರೂಹಂ ಸಾನುವಾಸನಮ್| ಪರಿಸ್ರಂಸೀನಿ ಚಾನ್ನಾನಿ ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಚೈವ ವಿರೇಚನಮ್||೯೦|| ಉದಾವರ್ತಹರಂ ಕರ್ಮ ಕಾರ್ಯಂ ವಾತಘ್ನಮೇವ ಚ| ಛಿದ್ರೋದರಮೃತೇ ಸ್ವೇದಾಚ್ಛ್ಲೇಷ್ಮೋದರವದಾಚರೇತ್||೯೧|| ಜಾತಂ ಜಾತಂ ಜಲಂ ಸ್ರಾವ್ಯಮೇವಂ ತದ್ಯಾಪಯೇದ್ಭಿಷಕ್| ತೃಷ್ಣಾಕಾಸಜ್ವರಾರ್ತಂ ತು ಕ್ಷೀಣಮಾಂಸಾಗ್ನಿಭೋಜನಮ್||೯೨|| ವರ್ಜಯೇಚ್ಛ್ವಾಸಿನಂ ತದ್ವಚ್ಛೂಲಿನಂ ದುರ್ಬಲೇನ್ದ್ರಿಯಮ್|೯೩|
स्विन्नाय बद्धोदरिणे मूत्रतीक्ष्णौषधान्वितम्||८९|| सतैललवणं दद्यान्निरूहं सानुवासनम्| परिस्रंसीनि चान्नानि तीक्ष्णं चैव विरेचनम्||९०|| उदावर्तहरं कर्म कार्यं वातघ्नमेव च| छिद्रोदरमृते स्वेदाच्छ्लेष्मोदरवदाचरेत्||९१|| जातं जातं जलं स्राव्यमेवं तद्यापयेद्भिषक्| तृष्णाकासज्वरार्तं तु क्षीणमांसाग्निभोजनम्||९२|| वर्जयेच्छ्वासिनं तद्वच्छूलिनं दुर्बलेन्द्रियम्|९३|
🔊 Audio coming soon
ನಿರೂಹಸ್ಯೋತ್ಸರ್ಗತ ಏವ ಸತೈಲಲವಣತ್ವೇ ಸಿದ್ಧೇ ಸತೈಲಲವಣಮಿತಿ ಪದಂ ತೈಲಲವಣಯೋರತ್ರಾಧಿಕದಾನೋಪದರ್ಶನಾರ್ಥಮ್| ಬದ್ಧಚ್ಛಿದ್ರದಕೋದರಿಣಾಂ ಚ ಯದ್ಯಪ್ಯಾಸ್ಥಾಪನಂ ನಿಷಿದ್ಧಂ, ತಥಾಽಪಿ ತದೇಕಸಾಧ್ಯಾಯಾಮವಸ್ಥಾಯಾಂ ನಿರೂಹಾನುವಾಸನಮಿಹ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಪರಿಸ್ರಂಸೀನೀತಿ ಅನುಲೋಮನಾನಿ| ಛಿದ್ರಾನ್ತ್ರಂ ಚೋದರಂ ನೃಣಾಮಿತ್ಯತ್ರ ಯದ್ಯಪ್ಯಸಾಧ್ಯತ್ವಮುಕ್ತಂ, ತಥಾಽಪಿ ತತ್ರ ಪ್ರಾಯಃಶಬ್ದನಿವೇಶಾದಸಾಧ್ಯತಾವ್ಯಭಿಚಾರೋಽಪಿ ದರ್ಶಿತಃ; ತೇನೇಹ ತಚ್ಚಿಕಿತ್ಸೋಚ್ಯತೇ, ಉತ್ತರತ್ರಾಪಿ ಚ ಪಿಪೀಲಿಕಾದಂಶಾದಿನಾ ಛಿದ್ರೋದರಚಿಕಿತ್ಸೋಚ್ಯತೇ, ತಥಾ ‘ಹನ್ತಿ ಸರ್ವೋದರಾಣ್ಯೇತಚ್ಚೂರ್ಣಂ’ ಇತ್ಯನೇನ ಸರ್ವೋದರಚಿಕಿತ್ಸಾ ವಕ್ತವ್ಯಾ| ಅನ್ಯೇ ತು ಸರ್ವೋದರಹನ್ತೃತ್ವಕಥನಂ ನ ಪಾರಮಾರ್ಥಿಕಮಿತಿ ವದನ್ತಿ| ಋತೇ ಸ್ವೇದಾದಿತ್ಯನೇನ ಸ್ವೇದಸ್ಯ ಛಿದ್ರೋದರೇ ಉದಕಕಾರತಯಾ ನಿಷೇಧಂ ದರ್ಶಯತಿ| ತೃಷ್ಣೇತ್ಯಾದಿನಾ ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯೇಯಂ ಛಿದ್ರೋದರಮಾಹ||೮೯-೯೨||-
Adhikarana 24 (93-94) · Śloka 95
ಅಪಾಂ ದೋಷಹರಾಣ್ಯಾದೌ ಪ್ರದದ್ಯಾದುದಕೋದರೇ||೯೩|| ಮೂತ್ರಯುಕ್ತಾನಿ ತೀಕ್ಷ್ಣಾನಿ ವಿವಿಧಕ್ಷಾರವನ್ತಿ ಚ| ದೀಪನೀಯೈಃ ಕಫಘ್ನೈಶ್ಚ ತಮಾಹಾರೈರುಪಾಚರೇತ್||೯೪|| ದ್ರವೇಭ್ಯಶ್ಚೋದಕಾದಿಭ್ಯೋ ನಿಯಚ್ಛೇದನುಪೂರ್ವಶಃ|೯೫|
अपां दोषहराण्यादौ प्रदद्यादुदकोदरे||९३|| मूत्रयुक्तानि तीक्ष्णानि विविधक्षारवन्ति च| दीपनीयैः कफघ्नैश्च तमाहारैरुपाचरेत्||९४|| द्रवेभ्यश्चोदकादिभ्यो नियच्छेदनुपूर्वशः|९५|
🔊 Audio coming soon
ಅಪಾಂ ದೋಷಹರಾಣೀತ್ಯಾದಿನಾ ಉತ್ಪತ್ತಿವಿಶಿಷ್ಟದಕೋದರಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ| ಉದಕಾದಿಭ್ಯ ಇತಿ ಉದಕಪ್ರಕಾರೇಭ್ಯೋ ದ್ರವಾನ್ತರೇಭ್ಯಃ| ನಿಯಚ್ಛೇದಿತಿ ನಿವರ್ತಯೇತ್| ಅನುಪೂರ್ವಶ ಇತಿ ಕ್ರಮೇಣ ನಿವರ್ತಯೇತ್||೯೩-೯೪||-
Adhikarana 25 (95-100) · Śloka 101
ಸರ್ವಮೇವೋದರಂ ಪ್ರಾಯೋ ದೋಷಸಙ್ಘಾತಜಂ ಮತಮ್||೯೫|| ತಸ್ಮಾತ್ತ್ರಿದೋಷಶಮನೀಂ ಕ್ರಿಯಾಂ ಸರ್ವತ್ರ ಕಾರಯೇತ್| ದೋಷೈಃ ಕುಕ್ಷೌ ಹಿ ಸಮ್ಪೂರ್ಣೇ ವಹ್ನಿರ್ಮನ್ದತ್ವಮೃಚ್ಛತಿ||೯೬|| ತಸ್ಮಾದ್ಭೋಜ್ಯಾನಿ ಭೋಜ್ಯಾನಿ ದೀಪನಾನಿ ಲಘೂನಿ ಚ| ರಕ್ತಶಾಲೀನ್ ಯವಾನ್ಮುದ್ಗಾಞ್ಜಾಙ್ಗಲಾಂಶ್ಚ ಮೃಗದ್ವಿಜಾನ್||೯೭|| ಪಯೋಮೂತ್ರಾಸವಾರಿಷ್ಟಾನ್ಮಧುಸೀಧುಂ ತಥಾ ಸುರಾಮ್| ಯವಾಗೂಮೋದನಂ ವಾಽಪಿ ಯೂಷೈರದ್ಯಾದ್ರಸೈರಪಿ||೯೮|| ಮನ್ದಾಮ್ಲಸ್ನೇಹಕಟುಭಿಃ ಪಞ್ಚಮೂಲೋಪಸಾಧಿತೈಃ| ಔದಕಾನೂಪಜಂ ಮಾಂಸಂ ಶಾಕಂ ಪಿಷ್ಟಕೃತಂ ತಿಲಾನ್||೯೯|| ವ್ಯಾಯಾಮಾಧ್ವದಿವಾಸ್ವಪ್ನಂ ಯಾನಯಾನಂ ಚ ವರ್ಜಯೇತ್| ತಥೋಷ್ಣಲವಣಾಮ್ಲಾನಿ ವಿದಾಹೀನಿ ಗುರೂಣಿ ಚ||೧೦೦|| ನಾದ್ಯಾದನ್ನಾನಿ ಜಠರೀ ತೋಯಪಾನಂ ಚ ವರ್ಜಯೇತ್|೧೦೧|
सर्वमेवोदरं प्रायो दोषसङ्घातजं मतम्||९५|| तस्मात्त्रिदोषशमनीं क्रियां सर्वत्र कारयेत्| दोषैः कुक्षौ हि सम्पूर्णे वह्निर्मन्दत्वमृच्छति||९६|| तस्माद्भोज्यानि भोज्यानि दीपनानि लघूनि च| रक्तशालीन् यवान्मुद्गाञ्जाङ्गलांश्च मृगद्विजान्||९७|| पयोमूत्रासवारिष्टान्मधुसीधुं तथा सुराम्| यवागूमोदनं वाऽपि यूषैरद्याद्रसैरपि||९८|| मन्दाम्लस्नेहकटुभिः पञ्चमूलोपसाधितैः| औदकानूपजं मांसं शाकं पिष्टकृतं तिलान्||९९|| व्यायामाध्वदिवास्वप्नं यानयानं च वर्जयेत्| तथोष्णलवणाम्लानि विदाहीनि गुरूणि च||१००|| नाद्यादन्नानि जठरी तोयपानं च वर्जयेत्|१०१|
🔊 Audio coming soon
ಅತ್ರ ಸರ್ವೋದರಸಾಧಾರಣೀಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ವಕ್ತುಮಾಹ- ಸರ್ವಮಿತ್ಯಾದಿನಾ| ಭೋಜ್ಯಾನಿ ಪುನರ್ಭೋಜ್ಯಾನೀತಿ ಭೋಕ್ತವ್ಯಾನಿ| ಮನ್ದಾಮ್ಲೇತ್ಯಾದೌ ಮನ್ದಶಬ್ದೋಽಲ್ಪವಚನಃ| ಯಾನಯಾನಮಿತಿ ಅಶ್ವಾದಿನಾ ಯಾನಮ್||೯೫-೧೦೦||-
Adhikarana 26 (101-106) · Śloka 107
ನಾತಿಸಾನ್ದ್ರಂ ಹಿತಂ ಪಾನೇ ಸ್ವಾದು ತಕ್ರಮಪೇಲವಮ್||೧೦೧|| ತ್ರ್ಯೂಷಣಕ್ಷಾರಲವಣೈರ್ಯುಕ್ತಂ ತು ನಿಚಯೋದರೀ| ವಾತೋದರೀ ಪಿಬೇತ್ತಕ್ರಂ ಪಿಪ್ಪಲೀಲವಣಾನ್ವಿತಮ್||೧೦೨|| ಶರ್ಕರಾಮಧುಕೋಪೇತಂ ಸ್ವಾದು ಪಿತ್ತೋದರೀ ಪಿಬೇತ್| ಯವಾನೀಸೈನ್ಧವಾಜಾಜೀವ್ಯೋಷಯುಕ್ತಂ ಕಫೋದರೀ||೧೦೩|| ಪಿಬೇನ್ಮಧುಯುತಂ ತಕ್ರಂ ಕವೋಷ್ಣಂ ನಾತಿಪೇಲವಮ್| ಮಧುತೈಲವಚಾಶುಣ್ಠೀಶತಾಹ್ವಾಕುಷ್ಠಸೈನ್ಧವೈಃ||೧೦೪|| ಯುಕ್ತಂ ಪ್ಲೀಹೋದರೀ ಜಾತಂ ಸವ್ಯೋಷಂ ತೂದಕೋದರೀ| ಬದ್ಧೋದರೀ ತು ಹಪುಷಾಯವಾನ್ಯಜಾಜಿಸೈನ್ಧವೈಃ ||೧೦೫|| ಪಿಬೇಚ್ಛಿದ್ರೋದರೀ ತಕ್ರಂ ಪಿಪ್ಪಲೀಕ್ಷೌದ್ರಸಂಯುತಮ್| ಗೌರವಾರೋಚಕಾರ್ತಾನಾಂ ಸಮನ್ದಾಗ್ನ್ಯತಿಸಾರಿಣಾಮ್||೧೦೬|| ತಕ್ರಂ ವಾತಕಫಾರ್ತಾನಾಮಮೃತತ್ವಾಯ ಕಲ್ಪತೇ|೧೦೭|
नातिसान्द्रं हितं पाने स्वादु तक्रमपेलवम्||१०१|| त्र्यूषणक्षारलवणैर्युक्तं तु निचयोदरी| वातोदरी पिबेत्तक्रं पिप्पलीलवणान्वितम्||१०२|| शर्करामधुकोपेतं स्वादु पित्तोदरी पिबेत्| यवानीसैन्धवाजाजीव्योषयुक्तं कफोदरी||१०३|| पिबेन्मधुयुतं तक्रं कवोष्णं नातिपेलवम्| मधुतैलवचाशुण्ठीशताह्वाकुष्ठसैन्धवैः||१०४|| युक्तं प्लीहोदरी जातं सव्योषं तूदकोदरी| बद्धोदरी तु हपुषायवान्यजाजिसैन्धवैः ||१०५|| पिबेच्छिद्रोदरी तक्रं पिप्पलीक्षौद्रसंयुतम्| गौरवारोचकार्तानां समन्दाग्न्यतिसारिणाम्||१०६|| तक्रं वातकफार्तानाममृतत्वाय कल्पते|१०७|
🔊 Audio coming soon
ಸ್ವಾದ್ವಿತಿ ಸದ್ಯೋ ಮಥಿತಂ ಮಧುರಂ ಜಾತಮ್| ಅಪೇಲವಮಿತಿ ಉದ್ಧೃತಸ್ನೇಹಮ್| ಕವೋಷ್ಣಮಿತಿ ಈಷದುಷ್ಣಮ್||೧೦೧-೧೦೬||-
Adhikarana 27 (107-110) · Śloka 111
ಶೋಫಾನಾಹಾರ್ತಿತೃಣ್ಮೂರ್ಚ್ಛಾಪೀಡಿತೇ ಕಾರಭಂ ಪಯಃ||೧೦೭|| ಶುದ್ಧಾನಾಂ ಕ್ಷಾಮದೇಹಾನಾಂ ಗವ್ಯಂ ಛಾಗಂ ಸಮಾಹಿಷಮ್| ದೇವದಾರುಪಲಾಶಾರ್ಕಹಸ್ತಿಪಿಪ್ಪಲಿಶಿಗ್ರುಕೈಃ||೧೦೮|| ಸಾಶ್ವಗನ್ಧೈಃ ಸಗೋಮೂತ್ರೈಃ ಪ್ರದಿಹ್ಯಾದುದರಂ ಸಮೈಃ| ವೃಶ್ಚಿಕಾಲೀಂ ವಚಾಂ ಕುಷ್ಠಂ ಪಞ್ಚಮೂಲೀಂ ಪುನರ್ನವಾಮ್||೧೦೯|| ಭೂತೀಕಂ ನಾಗರಂ ಧಾನ್ಯಂ ಜಲೇ ಪಕ್ತ್ವಾಽವಸೇಚಯೇತ್| ಪಲಾಶಂ ಕತ್ತೃಣಂ ರಾಸ್ನಾಂ ತದ್ವತ್ ಪಕ್ತ್ವಾಽವಸೇಚಯೇತ್||೧೧೦|| ಮೂತ್ರಾಣ್ಯಷ್ಟಾವುದರಿಣಾಂ ಸೇಕೇ ಪಾನೇ ಚ ಯೋಜಯೇತ್|೧೧೧|
शोफानाहार्तितृण्मूर्च्छापीडिते कारभं पयः||१०७|| शुद्धानां क्षामदेहानां गव्यं छागं समाहिषम्| देवदारुपलाशार्कहस्तिपिप्पलिशिग्रुकैः||१०८|| साश्वगन्धैः सगोमूत्रैः प्रदिह्यादुदरं समैः| वृश्चिकालीं वचां कुष्ठं पञ्चमूलीं पुनर्नवाम्||१०९|| भूतीकं नागरं धान्यं जले पक्त्वाऽवसेचयेत्| पलाशं कत्तृणं रास्नां तद्वत् पक्त्वाऽवसेचयेत्||११०|| मूत्राण्यष्टावुदरिणां सेके पाने च योजयेत्|१११|
🔊 Audio coming soon
ಉತ್ಕ್ವಾಥ್ಯೇತಿ ಜಲೇ ಪಕ್ತ್ವಾ| ಅವಸೇಚಯೇದಿತ್ಯತ್ರ ‘ಉದರಂ’ ಅತ್ಯನುವರ್ತತೇ||೧೦೭-೧೧೦||-
Adhikarana 28 (111) · Śloka 112
ರೂಕ್ಷಾಣಾಂ ಬಹುವಾತಾನಾಂ ತಥಾ ಸಂಶೋಧನಾರ್ಥಿನಾಮ್||೧೧೧|| ದೀಪನೀಯಾನಿ ಸರ್ಪೀಂಷಿ ಜಠರಘ್ನಾನಿ ಚಕ್ಷ್ಮಹೇ|೧೧೨|
रूक्षाणां बहुवातानां तथा संशोधनार्थिनाम्||१११|| दीपनीयानि सर्पींषि जठरघ्नानि चक्ष्महे|११२|
🔊 Audio coming soon
‘ದೀಪನೀಯಾನಿ’ ಇತ್ಯತ್ರ ಕೇಚಿತ್ ‘ಸ್ನೇಹನೀಯಾನಿ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ||೧೧೧||-
Adhikarana 29 (112-115) · Śloka 116
ಪಿಪ್ಪಲೀಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಚವ್ಯಚಿತ್ರಕನಾಗರೈಃ||೧೧೨|| ಸಕ್ಷಾರೈರರ್ಧಪಲಿಕೈರ್ದ್ವಿಪ್ರಸ್ಥಂ ಸರ್ಪಿಷಃ ಪಚೇತ್| ಕಲ್ಕೈರ್ದ್ವಿಪಞ್ಚಮೂಲಸ್ಯ ತುಲಾರ್ಧಸ್ವರಸೇನ ಚ||೧೧೩|| ದಧಿಮಣ್ಡಾಢಕೋಪೇತಂ ತತ್ ಸರ್ಪಿರ್ಜಠರಾಪಹಮ್| ಶ್ವಯಥುಂ ವಾತವಿಷ್ಟಮ್ಭಂ ಗುಲ್ಮಾರ್ಶಾಂಸಿ ಚ ನಾಶಯೇತ್||೧೧೪|| ನಾಗರತ್ರಿಫಲಾಪ್ರಸ್ಥಂ ಘೃತತೈಲಾತ್ತಥಾಽಽಢಕಮ್| ಮಸ್ತುನಃ ಸಾಧಯಿತ್ವೈತತ್ ಪಿಬೇತ್ ಸರ್ವೋದರಾಪಹಮ್||೧೧೫|| ಕಫಮಾರುತಸಮ್ಭೂತೇ ಗುಲ್ಮೇ ಚೈತತ್ ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ|೧೧೬|
पिप्पलीपिप्पलीमूलचव्यचित्रकनागरैः||११२|| सक्षारैरर्धपलिकैर्द्विप्रस्थं सर्पिषः पचेत्| कल्कैर्द्विपञ्चमूलस्य तुलार्धस्वरसेन च||११३|| दधिमण्डाढकोपेतं तत् सर्पिर्जठरापहम्| श्वयथुं वातविष्टम्भं गुल्मार्शांसि च नाशयेत्||११४|| नागरत्रिफलाप्रस्थं घृततैलात्तथाऽऽढकम्| मस्तुनः साधयित्वैतत् पिबेत् सर्वोदरापहम्||११५|| कफमारुतसम्भूते गुल्मे चैतत् प्रशस्यते|११६|
🔊 Audio coming soon
ಪಿಪ್ಪಲೀತ್ಯಾದೌ ‘ಸಕ್ಷಾರೈರರ್ಧಪಲಿಕೈರ್ದ್ವಿಃ ಪ್ರಸ್ಥಂ ಸರ್ಪಿಷಃ ಪಚೇತ್’ ಇತಿ ಪಾಠೇ ದ್ವಿಶಬ್ದಃ ಪ್ರಸ್ಥೇನ ತಥಾಽರ್ಧಪಲಿಕೈರಿತ್ಯನೇನ ಚ ಯೋಜ್ಯಃ; ಏತೇನ ಪಿಪ್ಪಲ್ಯಾದೀನಾಂ ದ್ವಿರಿತಿ ದ್ವಿಗುಣಾರ್ಧಪಲೈಃ ಷಟ್ಪಲಾನಿ ಭವನ್ತಿ, ಪ್ರಸ್ಥೇನ ಚ ದ್ವಿಶಬ್ದಯೋಜನಾದ್ಘೃತಪ್ರಸ್ಥದ್ವಯಂ ಭವತಿ| ಕಾಶ್ಮೀರೇ ತು “ಪಲಿಕೈಃ ಪಿಪ್ಪಲೀಕ್ಷಾರೈರ್ದ್ವಿಪ್ರಸ್ಥಂ ಸರ್ಪಿಷಃ ಪಚೇತ್” ಇತ್ಯೇವ ಪಠ್ಯತೇ| ಜತೂಕರ್ಣೋಽಪ್ಯಾಹ- “ದಶಮೂಲತುಲಾರ್ಧರಸೇ ಸಕ್ಷಾರೈಃ ಪಞ್ಚಕೋಲಕೈಃ ಸಾರ್ಧಂ ಘೃತಾರ್ಧಪ್ರಸ್ಥಂ ಸದಧಿಮಸ್ತ್ವಾಢಕಮುದರಘ್ನಮ್” ಇತಿ||೧೧೨-೧೧೫||-
Adhikarana 30 (116-117) · Śloka 118
ಚತುರ್ಗುಣೇ ಜಲೇ ಮೂತ್ರೇ ದ್ವಿಗುಣೇ ಚಿತ್ರಕಾತ್ ಪಲೇ||೧೧೬|| ಕಲ್ಕೇ ಸಿದ್ಧಂ ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ಸಕ್ಷಾರಂ ಜಠರೀ ಪಿಬೇತ್| ಯವಕೋಲಕುಲತ್ಥಾನಾಂ ಪಞ್ಚಮೂಲರಸೇನ ಚ||೧೧೭|| ಸುರಾಸೌವೀರಕಾಭ್ಯಾಂ ಚ ಸಿದ್ಧಂ ವಾಽಪಿ ಪಿಬೇದ್ಘೃತಮ್|೧೧೮|
चतुर्गुणे जले मूत्रे द्विगुणे चित्रकात् पले||११६|| कल्के सिद्धं घृतप्रस्थं सक्षारं जठरी पिबेत्| यवकोलकुलत्थानां पञ्चमूलरसेन च||११७|| सुरासौवीरकाभ्यां च सिद्धं वाऽपि पिबेद्घृतम्|११८|
🔊 Audio coming soon
ಚತುರ್ಗುಣೇ ಇತ್ಯಾದೌ ಸಕ್ಷಾರಮಿತ್ಯನೇನ ಯವಕ್ಷಾರಸ್ಯಾಪಿ ಚಿತ್ರಕವತ್ ಪಲಂ ದೇಯಮ್| ಉಕ್ತಂ ಹ್ಯನ್ಯತ್ರ- “ಅಗ್ನಿಕ್ಷಾರಪಲಾಭ್ಯಾಂ ಹಿ ಮೂತ್ರಚತುರ್ಗುಣಂ ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಮ್” ಇತಿ||೧೧೬-೧೧೭||-
Adhikarana 31 (118) · Śloka 119
ಏಭಿಃ ಸ್ನಿಗ್ಧಾಯ ಸಞ್ಜಾತೇ ಬಲೇ ಶಾನ್ತೇ ಚ ಮಾರುತೇ||೧೧೮|| ಸ್ರಸ್ತೇ ದೋಷಾಶಯೇ ದದ್ಯಾತ್ ಕಲ್ಪದಿಷ್ಟಂ ವಿರೇಚನಮ್|೧೧೯|
एभिः स्निग्धाय सञ्जाते बले शान्ते च मारुते||११८|| स्रस्ते दोषाशये दद्यात् कल्पदिष्टं विरेचनम्|११९|
🔊 Audio coming soon
ಸ್ರಸ್ತೇ ದೋಷಾಶಯ ಇತಿ ದೋಷೇ ಸ್ನೇಹೇನ ವಿಮುಕ್ತಬನ್ಧನತ್ವಾತ್ ಸ್ರಸ್ತೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೧೧೮||-
Adhikarana 32 (119-123) · Śloka 124
ಪಟೋಲಮೂಲಂ ರಜನೀಂ ವಿಡಙ್ಗಂ ತ್ರಿಫಲಾತ್ವಚಮ್||೧೧೯|| ಕಮ್ಪಿಲ್ಲಕಂ ನೀಲಿನೀಂ ಚ ತ್ರಿವೃತಾಂ ಚೇತಿ ಚೂರ್ಣಯೇತ್| ಷಡಾದ್ಯಾನ್ ಕಾರ್ಷಿಕಾನನ್ತ್ಯಾಂಸ್ತ್ರೀಂಶ್ಚ ದ್ವಿತ್ರಿಚತುರ್ಗುಣಾನ್||೧೨೦|| ಕೃತ್ವಾ ಚೂರ್ಣಮತೋ ಮುಷ್ಟಿಂ ಗವಾಂ ಮೂತ್ರೇಣ ನಾ ಪಿಬೇತ್| ವಿರಿಕ್ತೋ ಮೃದು ಭುಞ್ಜೀತ ಭೋಜನಂ ಜಾಙ್ಗಲೈ ರಸೈಃ||೧೨೧|| ಮಣ್ಡಂ ಪೇಯಾಂ ಚ ಪೀತ್ವಾ ನಾ ಸವ್ಯೋಷಂ ಷಡಹಂ ಪಯಃ| ಶೃತಂ ಪಿಬೇತ್ತತಶ್ಚೂರ್ಣಂ ಪಿಬೇದೇವಂ ಪುನಃ ಪುನಃ||೧೨೨|| ಹನ್ತಿ ಸರ್ವೋದರಾಣ್ಯೇತಚ್ಚೂರ್ಣಂ ಜಾತೋದಕಾನ್ಯಪಿ| ಕಾಮಲಾಂ ಪಾಣ್ಡುರೋಗಂ ಚ ಶ್ವಯಥುಂ ಚಾಪಕರ್ಷತಿ||೧೨೩|| ಪಟೋಲಾದ್ಯಮಿದಂ ಚೂರ್ಣಮುದರೇಷು ಪ್ರಪೂಜಿತಮ್|೧೨೪|
पटोलमूलं रजनीं विडङ्गं त्रिफलात्वचम्||११९|| कम्पिल्लकं नीलिनीं च त्रिवृतां चेति चूर्णयेत्| षडाद्यान् कार्षिकानन्त्यांस्त्रींश्च द्वित्रिचतुर्गुणान्||१२०|| कृत्वा चूर्णमतो मुष्टिं गवां मूत्रेण ना पिबेत्| विरिक्तो मृदु भुञ्जीत भोजनं जाङ्गलै रसैः||१२१|| मण्डं पेयां च पीत्वा ना सव्योषं षडहं पयः| शृतं पिबेत्ततश्चूर्णं पिबेदेवं पुनः पुनः||१२२|| हन्ति सर्वोदराण्येतच्चूर्णं जातोदकान्यपि| कामलां पाण्डुरोगं च श्वयथुं चापकर्षति||१२३|| पटोलाद्यमिदं चूर्णमुदरेषु प्रपूजितम्|१२४|
🔊 Audio coming soon
ಪಟೋಲೇತ್ಯಾದೌ ಷಡಾದ್ಯಾನ್ ಕಾರ್ಷಿಕಾನಿತ್ಯನೇನ ಪಟೋಲಮೂಲಾದೀನಾಂ ತ್ರಿಫಲಾಯಾಃ ಸಮಂ ಷಣ್ಣಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಕಾರ್ಷಿಕತ್ವಂ, ಕಮ್ಪಿಲ್ಲಕಾದೀನಾಂ ಯಥಾಕ್ರಮಂ ದ್ವಿತ್ರಿಚತುರ್ಗುಣತ್ವಮ್| ಮುಷ್ಟಿಮಿತಿ ಪಲಮ್| ಸವ್ಯೋಷಂ ಷಡಹಂ ಶೃತಂ ಪಯಃ ಪಿಬೇದಿತಿ ವಿರೇಚನದಿನೇ ಮಣ್ಡಪೇಯಾವಿಲೇಪೀನಾಮನ್ಯತಮಮಗ್ನ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾ ಕರ್ತವ್ಯಮ್, ಊರ್ಧ್ವಂ ಯಥೋಕ್ತಪಯೋವೃತ್ತಿನಾ ಭವಿತವ್ಯಂ, ತತಃ ಪುನಃ ಸಪ್ತಮೇ ಪಟೋಲಾದಿಚೂರ್ಣಂ ಪೇಯಮ್; ಈದೃಶಂ ಪುನಃ ಪುನಃ ಕರ್ತವ್ಯಮ್||೧೧೯-೧೨೩||-
Adhikarana 33 (124-132) · Śloka 132
ಗವಾಕ್ಷೀಂ ಶಙ್ಖಿನೀಂ ದನ್ತೀಂ ತಿಲ್ವಕಸ್ಯ ತ್ವಚಂ ವಚಾಮ್||೧೨೪|| ಪಿಬೇದ್ದ್ರಾಕ್ಷಾಮ್ಬುಗೋಮೂತ್ರಕೋಲಕರ್ಕನ್ಧುಸೀಧುಭಿಃ| ಯವಾನೀ ಹಪುಷಾ ಧಾನ್ಯಂ ತ್ರಿಫಲಾ ಚೋಪಕುಞ್ಚಿಕಾ||೧೨೫|| ಕಾರವೀ ಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಮಜಗನ್ಧಾ ಶಟೀ ವಚಾ| ಶತಾಹ್ವಾ ಜೀರಕಂ ವ್ಯೋಷಂ ಸ್ವರ್ಣಕ್ಷೀರೀ ಸಚಿತ್ರಕಾ||೧೨೬|| ದ್ವೌ ಕ್ಷಾರೌ ಪೌಷ್ಕರಂ ಮೂಲಂ ಕುಷ್ಠಂ ಲವಣಪಞ್ಚಕಮ್| ವಿಡಙ್ಗಂ ಚ ಸಮಾಂಶಾನಿ ದನ್ತ್ಯಾ ಭಾಗತ್ರಯಂ ತಥಾ||೧೨೭|| ತ್ರಿವೃದ್ವಿಶಾಲೇ ದ್ವಿಗುಣೇ ಸಾತಲಾ ಸ್ಯಾಚ್ಚತುರ್ಗುಣಾ| ಏತನ್ನಾರಾಯಣಂ ನಾಮ ಚೂರ್ಣಂ ರೋಗಗಣಾಪಹಮ್||೧೨೮|| ನೈನತ್ ಪ್ರಾಪ್ಯಾತಿವರ್ತನ್ತೇ ರೋಗಾ ವಿಷ್ಣುಮಿವಾಸುರಾಃ| ತಕ್ರೇಣೋದರಿಭಿಃ ಪೇಯಂ ಗುಲ್ಮಿಭಿರ್ಬದರಾಮ್ಬುನಾ||೧೨೯|| ಆನದ್ಧವಾತೇ ಸುರಯಾ ವಾತರೋಗೇ ಪ್ರಸನ್ನಯಾ| ದಧಿಮಣ್ಡೇನ ವಿಟ್ಸಙ್ಗೇ ದಾಡಿಮಾಮ್ಬುಭಿರರ್ಶಸೈಃ||೧೩೦|| ಪರಿಕರ್ತೇ ಸವೃಕ್ಷಾಮ್ಲಮುಷ್ಣಾಮ್ಬುಭಿರಜೀರ್ಣಕೇ| ಭಗನ್ದರೇ ಪಾಣ್ಡುರೋಗೇ ಶ್ವಾಸೇ ಕಾಸೇ ಗಲಗ್ರಹೇ||೧೩೧|| ಹೃದ್ರೋಗೇ ಗ್ರಹಣೀದೋಷೇ ಕುಷ್ಠೇ ಮನ್ದೇಽನಲೇ ಜ್ವರೇ| ದಂಷ್ಟ್ರಾವಿಷೇ ಮೂಲವಿಷೇ ಸಗರೇ ಕೃತ್ರಿಮೇ ವಿಷೇ||೧೩೨|| ಯಥಾರ್ಹಂ ಸ್ನಿಗ್ಧಕೋಷ್ಠೇನ ಪೇಯಮೇತದ್ವಿರೇಚನಮ್| ಇತಿ ನಾರಾಯಣಚೂರ್ಣಮ್|
गवाक्षीं शङ्खिनीं दन्तीं तिल्वकस्य त्वचं वचाम्||१२४|| पिबेद्द्राक्षाम्बुगोमूत्रकोलकर्कन्धुसीधुभिः| यवानी हपुषा धान्यं त्रिफला चोपकुञ्चिका||१२५|| कारवी पिप्पलीमूलमजगन्धा शटी वचा| शताह्वा जीरकं व्योषं स्वर्णक्षीरी सचित्रका||१२६|| द्वौ क्षारौ पौष्करं मूलं कुष्ठं लवणपञ्चकम्| विडङ्गं च समांशानि दन्त्या भागत्रयं तथा||१२७|| त्रिवृद्विशाले द्विगुणे सातला स्याच्चतुर्गुणा| एतन्नारायणं नाम चूर्णं रोगगणापहम्||१२८|| नैनत् प्राप्यातिवर्तन्ते रोगा विष्णुमिवासुराः| तक्रेणोदरिभिः पेयं गुल्मिभिर्बदराम्बुना||१२९|| आनद्धवाते सुरया वातरोगे प्रसन्नया| दधिमण्डेन विट्सङ्गे दाडिमाम्बुभिरर्शसैः||१३०|| परिकर्ते सवृक्षाम्लमुष्णाम्बुभिरजीर्णके| भगन्दरे पाण्डुरोगे श्वासे कासे गलग्रहे||१३१|| हृद्रोगे ग्रहणीदोषे कुष्ठे मन्देऽनले ज्वरे| दंष्ट्राविषे मूलविषे सगरे कृत्रिमे विषे||१३२|| यथार्हं स्निग्धकोष्ठेन पेयमेतद्विरेचनम्| इति नारायणचूर्णम्|
🔊 Audio coming soon
ಶಙ್ಖಿನೀ ಶ್ವೇತಭಲ್ಲಾತಕೀ (?)| ಕೋಲಕರ್ಕನ್ಧೂನಾಂ ರಸಾ ಏವ ಜ್ಞೇಯಾಃ| ಯವಾನೀತ್ಯಾದೌ ಉಪಕುಞ್ಚಿಕಾ ಕೃಷ್ಣಜೀರಕಮ್| ಅಜಮೋದಾ ಉಗ್ರಗನ್ಧಾ| ಕಾರವೀ ಅಲ್ಪಜೀರಕಂ, ಜೀರಕಶಬ್ದೇನ ತು ಮಹಾಜೀರಕಮ್| ದನ್ತ್ಯಾ ಭಾಗಾಸ್ತ್ರಯಃ ಗೃಹೀತಭಾಗಾಪೇಕ್ಷಯಾ, ಏವಂ ತ್ರಿವೃದ್ವಿಶಾಲಯೋರಪಿ ಆದ್ಯಭಾಗಾಪೇಕ್ಷಯಾ ದ್ವೈಗುಣ್ಯಮ್| ನಾರಾಯಣಸಞ್ಜ್ಞಾನಿಮಿತ್ತಮಾಹ- ನೈನದಿತ್ಯಾದಿ| ಏತೇನ ನಾರಾಯಣಸಧರ್ಮಿತ್ವಾತ್ ನಾರಾಯಣಸಞ್ಜ್ಞೇತ್ಯುಕ್ತಂ ಭವತಿ||೧೨೪-೧೩೨||-
Adhikarana 34 (133-137) · Śloka 137
ಹಪುಷಾಂ ಕಾಞ್ಚನಕ್ಷೀರೀಂ ತ್ರಿಫಲಾಂ ಕಟುರೋಹಿಣೀಮ್||೧೩೩|| ನೀಲಿನೀಂ ತ್ರಾಯಮಾಣಾಂ ಚ ಸಾತಲಾಂ ತ್ರಿವೃತಾಂ ವಚಾಮ್| ಸೈನ್ಧವಂ ಕಾಲಲವಣಂ ಪಿಪ್ಪಲೀಂ ಚೇತಿ ಚೂರ್ಣಯೇತ್||೧೩೪|| ದಾಡಿಮತ್ರಿಫಲಾಮಾಂಸರಸಮೂತ್ರಸುಖೋದಕೈಃ| ಪೇಯೋಽಯಂ ಸರ್ವಗುಲ್ಮೇಷು ಪ್ಲೀಹ್ನಿ ಸರ್ವೋದರೇಷು ಚ||೧೩೫|| ಶ್ವಿತ್ರೇ ಕುಷ್ಠೇ ಸರುಜಕೇ ಸವಾತೇ ವಿಷಮಾಗ್ನಿಷು| ಶೋಥಾರ್ಶಃಪಾಣ್ಡುರೋಗೇಷು ಕಾಮಲಾಯಾಂ ಹಲೀಮಕೇ||೧೩೬|| ವಾತಂ ಪಿತ್ತಂ ಕಫಂ ಚಾಶು ವಿರೇಕಾತ್ ಸಮ್ಪ್ರಸಾಧಯೇತ್| ಇತಿ ಹಪುಷಾದ್ಯಂ ಚೂರ್ಣಮ್| ನೀಲಿನೀಂ ನಿಚುಲಂ ವ್ಯೋಷಂ ದ್ವೌ ಕ್ಷಾರೌ ಲವಣಾನಿ ಚ||೧೩೭|| ಚಿತ್ರಕಂ ಚ ಪಿಬೇಚ್ಚೂರ್ಣಂ ಸರ್ಪಿಷೋದರಗುಲ್ಮನುತ್| ಇತಿ ನೀಲಿನ್ಯಾದ್ಯಂ ಚೂರ್ಣಮ್|
हपुषां काञ्चनक्षीरीं त्रिफलां कटुरोहिणीम्||१३३|| नीलिनीं त्रायमाणां च सातलां त्रिवृतां वचाम्| सैन्धवं काललवणं पिप्पलीं चेति चूर्णयेत्||१३४|| दाडिमत्रिफलामांसरसमूत्रसुखोदकैः| पेयोऽयं सर्वगुल्मेषु प्लीह्नि सर्वोदरेषु च||१३५|| श्वित्रे कुष्ठे सरुजके सवाते विषमाग्निषु| शोथार्शःपाण्डुरोगेषु कामलायां हलीमके||१३६|| वातं पित्तं कफं चाशु विरेकात् सम्प्रसाधयेत्| इति हपुषाद्यं चूर्णम्| नीलिनीं निचुलं व्योषं द्वौ क्षारौ लवणानि च||१३७|| चित्रकं च पिबेच्चूर्णं सर्पिषोदरगुल्मनुत्| इति नीलिन्याद्यं चूर्णम्|
🔊 Audio coming soon
ಹಪುಷೇತ್ಯಾದೌ ಕಾಲಲವಣಂ ಬಿಡಲವಣಮೇವ; ಅನ್ಯೇ ತು ಸೌವರ್ಚಲಾಕಾರಂ ಲವಣಮಾಹುಃ| ದಾಡಿಮಾದಿಭಿಃ ಸರ್ವೈರಪಿ ‘ಪೇಯಃ’ ಇತಿ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ||೧೩೩-೧೩೭||-
Adhikarana 35 (138-140) · Śloka 140
ಕ್ಷೀರದ್ರೋಣಂ ಸುಧಾಕ್ಷೀರಪ್ರಸ್ಥಾರ್ಧಸಹಿತಂ ದಧಿ||೧೩೮|| ಜಾತಂ ವಿಮಥ್ಯ ತದ್ಯುಕ್ತ್ಯಾ ತ್ರಿವೃತ್ಸಿದ್ಧಂ ಪಿಬೇದ್ಘೃತಮ್| ತಥಾ ಸಿದ್ಧಂ ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ಪಯಸ್ಯಷ್ಟಗುಣೇ ಪಿಬೇತ್||೧೩೯|| ಸ್ನುಕ್ಕ್ಷೀರಪಲಕಲ್ಕೇನ ತ್ರಿವೃತಾಷಟ್ಪಲೇನ ಚ| ಗುಲ್ಮಾನಾಂ ಗರದೋಷಾಣಾಮುದರಾಣಾಂ ಚ ಶಾನ್ತಯೇ||೧೪೦|| ಇತಿ ಸ್ನುಹೀಕ್ಷೀರಘೃತಮ್|
क्षीरद्रोणं सुधाक्षीरप्रस्थार्धसहितं दधि||१३८|| जातं विमथ्य तद्युक्त्या त्रिवृत्सिद्धं पिबेद्घृतम्| तथा सिद्धं घृतप्रस्थं पयस्यष्टगुणे पिबेत्||१३९|| स्नुक्क्षीरपलकल्केन त्रिवृताषट्पलेन च| गुल्मानां गरदोषाणामुदराणां च शान्तये||१४०|| इति स्नुहीक्षीरघृतम्|
🔊 Audio coming soon
ಕ್ಷೀರದ್ರೋಣಮಿತ್ಯಾದ್ಯುಕ್ತಾನಿ ಘೃತಾನಿ ತುಲ್ಯಕರ್ಮಾಣಿ| ತತ್ರ ಚ ಪ್ರಥಮೇ ಘೃತೇ ದ್ರವಾನುಕ್ತೇ ಜಲೇನ ಕಿಂವಾ ಪ್ರಕೃತದಧಿಮಥಿತೇನೋದ್ಘೃತಘೃತೇನೈವ ಪಾಕಃ| ತಥೇತ್ಯಾದಿನಾ ಷಟ್ಪಲೇನ ಚೇತ್ಯನ್ತೇನ ದ್ವಿತೀಯಂ ಘೃತಮ್| ತಥೇತಿ ಪೂರ್ವಪ್ರಕಾರೋತ್ಥಿತಂ ಘೃತಮೇವ| ಏವಮುತ್ತರೇ ಘೃತೇ ತದ್ವಚ್ಛಬ್ದಾರ್ಥಂ ವರ್ಣಯನ್ತಿ||೧೩೮-೧೪೦||
Adhikarana 36 (141-145) · Śloka 146
ದಧಿಮಣ್ಡಾಢಕೇ ಸಿದ್ಧಾತ್ ಸ್ನುಕ್ಕ್ಷೀರಪಲಕಲ್ಕಿತಾತ್| ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಾತ್ ಪಿಬೇನ್ಮಾತ್ರಾಂ ತದ್ವಜ್ಜಠರಶಾನ್ತಯೇ||೧೪೧|| ಏಷಾಂ ಚಾನು ಪಿಬೇತ್ ಪೇಯಾಂ ಪಯೋ ವಾ ಸ್ವಾದು ವಾ ರಸಮ್| ಘೃತೇ ಜೀರ್ಣೇ ವಿರಿಕ್ತಸ್ತು ಕೋಷ್ಣಂ ನಾಗರಕೈಃ ಶೃತಮ್||೧೪೨|| ಪಿಬೇದಮ್ಬು ತತಃ ಪೇಯಾಂ ಯೂಷಂ ಕೌಲತ್ಥಕಂ ತತಃ| ಪಿಬೇದ್ರೂಕ್ಷಸ್ತ್ರ್ಯಹಂ ತ್ವೇವಂ ಭೂಯೋ ವಾ ಪ್ರತಿಭೋಜಿತಃ||೧೪೩|| ಪುನಃ ಪುನಃ ಪಿಬೇತ್ ಸರ್ಪಿರಾನುಪೂರ್ವ್ಯಾ ತಯೈವ ಚ| ಘೃತಾನ್ಯೇತಾನಿ ಸಿದ್ಧಾನಿ ವಿದಧ್ಯಾತ್ ಕುಶಲೋ ಭಿಷಕ್||೧೪೪|| ಗುಲ್ಮಾನಾಂ ಗರದೋಷಾಣಾಮುದರಾಣಾಂ ಚ ಶಾನ್ತಯೇ| ಪೀಲುಕಲ್ಕೋಪಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಘೃತಮಾನಾಹಭೇದನಮ್||೧೪೫|| ಗುಲ್ಮಘ್ನಂ ನೀಲಿನೀಸರ್ಪಿಃ ಸ್ನೇಹಂ ವಾ ಮಿಶ್ರಕಂ ಪಿಬೇತ್|೧೪೬|
दधिमण्डाढके सिद्धात् स्नुक्क्षीरपलकल्कितात्| घृतप्रस्थात् पिबेन्मात्रां तद्वज्जठरशान्तये||१४१|| एषां चानु पिबेत् पेयां पयो वा स्वादु वा रसम्| घृते जीर्णे विरिक्तस्तु कोष्णं नागरकैः शृतम्||१४२|| पिबेदम्बु ततः पेयां यूषं कौलत्थकं ततः| पिबेद्रूक्षस्त्र्यहं त्वेवं भूयो वा प्रतिभोजितः||१४३|| पुनः पुनः पिबेत् सर्पिरानुपूर्व्या तयैव च| घृतान्येतानि सिद्धानि विदध्यात् कुशलो भिषक्||१४४|| गुल्मानां गरदोषाणामुदराणां च शान्तये| पीलुकल्कोपसिद्धं वा घृतमानाहभेदनम्||१४५|| गुल्मघ्नं नीलिनीसर्पिः स्नेहं वा मिश्रकं पिबेत्|१४६|
🔊 Audio coming soon
ಪೇಯಾದೀನಾಂ ತ್ರಯಾಣಾಮನ್ನಾನುಪಾನತ್ವಂ ಕಫಪಿತ್ತವಾತೇಷು; ಕಿಂವಾ ಪ್ರಕೃತ್ಯಗ್ನ್ಯಪೇಕ್ಷಯಾಽನುಪಾನಭೇದಃ ಕಲ್ಪನೀಯಃ| ನಾಗರಕೈಃ ಶೃತಮಿತ್ಯತ್ರ ಷಡಙ್ಗವಿಧಿನಾ ಜಲಸಾಧನಮ್| ದ್ವಿತೀಯೇ ದಿವಸೇ ಪೇಯಾ, ಯೂಷಂ ಕೌಲತ್ಥಿಕಂ ತತ ಇತಿ ತೃತೀಯೇ ದಿವಸೇ; ಉಕ್ತಂ ಹಿ- “ಪ್ರಥಮೇ ನಾಗರಯೂಷಂ, ಪರೇಽಹನಿ ಪೇಯಾಂ, ತೃತೀಯೇ ಕುಲತ್ಥೋದಕಮ್” ಇತಿ| ರೂಕ್ಷ ಇತಿ ಪುನಃ ಪುನಃ ಪಿಬೇದಿತ್ಯನೇನ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ; ತೇನ ರೂಕ್ಷಸ್ಯೈತತ್ ಸ್ನೇಹವಿರೇಚನಂ ಕರ್ತವ್ಯಂ, ಸ್ನಿಗ್ಧೋ ನಾಧಿಕಾರೀತಿ ದರ್ಶಯತಿ; ಸ್ನಿಗ್ಧೇ ತು ಇದಮೇವ ನಾಗರಾದಿಶೃತಪಾನೀಯಾದಿನೋಪಪಾದಿತಂ ಬಲಾಪೇಕ್ಷಯಾ ದೇಯಮ್| ಭೂಯೋ ವಾ ಪ್ರತಿಭೋಜಿತ ಇತಿ ಅಧಿಕಾನಿ ವಾ ದಿನಾನಿ ಮಾತ್ರಯಾ ಭೋಜಿತಃ ಸನ್ ಪುನಃ ಪುನಃ ಪಿಬೇದಿತಿ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಗುಲ್ಮಘ್ನಮಿತಿ ಗುಲ್ಮಹರತ್ವೇನೋಕ್ತಂ ಗುಲ್ಮಾಧ್ಯಾಯೇ, ಮಿಶ್ರಕಂ ಗುಲ್ಮೋಕ್ತಮೇವ||೧೪೧-೧೪೫||
Adhikarana 37 (146-171) · Śloka 172
ಕ್ರಮಾನ್ನಿರ್ಹೃತದೋಷಾಣಾಂ ಜಾಙ್ಗಲಪ್ರತಿಭೋಜಿನಾಮ್ ||೧೪೬|| ದೋಷಶೇಷನಿವೃತ್ತ್ಯರ್ಥಂ ಯೋಗಾನ್ ವಕ್ಷ್ಯಾಮ್ಯತಃ ಪರಮ್| ಚಿತ್ರಕಾಮರದಾರುಭ್ಯಾಂ ಕಲ್ಕಂ ಕ್ಷೀರೇಣ ನಾ ಪಿಬೇತ್||೧೪೭|| ಮಾಸಂ ಯುಕ್ತಸ್ತಥಾ ಹಸ್ತಿಪಿಪ್ಪಲೀ ವಿಶ್ವಭೇಷಜಮ್| ವಿಡಙ್ಗಂ ಚಿತ್ರಕಂ ದನ್ತೀ ಚವ್ಯಂ ವ್ಯೋಷಂ ಚ ತೈಃ ಪಯಃ||೧೪೮|| ಕಲ್ಕೈಃ ಕೋಲಸಮೈಃ ಪೀತ್ವಾ ಪ್ರವೃದ್ಧಮುದರಂ ಜಯೇತ್| ಪಿಬೇತ್ ಕಷಾಯಂ ತ್ರಿಫಲಾದನ್ತೀರೋಹಿತಕೈಃ ಶೃತಮ್||೧೪೯|| ವ್ಯೋಷಕ್ಷಾರಯುತಂ ಜೀರ್ಣೇ ರಸೈರದ್ಯಾತ್ತು ಜಾಙ್ಗಲೈಃ| ಮಾಂಸಂ ವಾ ಭೋಜನಂ ಭೋಜ್ಯಂ ಸುಧಾಕ್ಷೀರಘೃತಾನ್ವಿತಮ್||೧೫೦|| ಕ್ಷೀರಾನುಪಾನಾಂ ಗೋಮೂತ್ರೇಣಾಭಯಾಂ ವಾ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ಸಪ್ತಾಹಂ ಮಾಹಿಷಂ ಮೂತ್ರಂ ಕ್ಷೀರಂ ಚಾನನ್ನಭುಕ್ ಪಿಬೇತ್||೧೫೧|| ಮಾಸಮೌಷ್ಟ್ರಂ ಪಯಶ್ಛಾಗಂ ತ್ರೀನ್ಮಾಸಾನ್ ವ್ಯೋಷಸಂಯುತಮ್| ಹರೀತಕೀಸಹಸ್ರಂ ವಾ ಕ್ಷೀರಾಶೀ ವಾ ಶಿಲಾಜತು||೧೫೨|| ಶಿಲಾಜತುವಿಧಾನೇನ ಗುಗ್ಗುಲುಂ ವಾ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ಶೃಙ್ಗವೇರಾರ್ದ್ರಕರಸಃ ಪಾನೇ ಕ್ಷೀರಸಮೋ ಹಿತಃ||೧೫೩|| ತೈಲಂ ರಸೇನ ತೇನೈವ ಸಿದ್ಧಂ ದಶಗುಣೇನ ವಾ| ದನ್ತೀದ್ರವನ್ತೀಫಲಜಂ ತೈಲಂ ದೂಷ್ಯೋದರೇ ಹಿತಮ್||೧೫೪|| ಶೂಲಾನಾಹವಿಬನ್ಧೇಷು ಮಸ್ತುಯೂಷರಸಾದಿಭಿಃ| ಸರಲಾಮಧುಶಿಗ್ರೂಣಾಂ ಬೀಜೇಭ್ಯೋ ಮೂಲಕಸ್ಯ ಚ||೧೫೫|| ತೈಲಾನ್ಯಭ್ಯಙ್ಗಪಾನಾರ್ಥಂ ಶೂಲಘ್ನಾನ್ಯನಿಲೋದರೇ| ಸ್ತೈಮಿತ್ಯಾರುಚಿಹೃಲ್ಲಾಸೇ ಮನ್ದೇಽಗ್ನೌ ಮದ್ಯಪಾಯ ಚ||೧೫೬|| ಅರಿಷ್ಟಾನ್ ದಾಪಯೇತ್ ಕ್ಷಾರಾನ್ ಕಫಸ್ತ್ಯಾನಸ್ಥಿರೋದರೇ| ಶ್ಲೇಷ್ಮಣೋ ವಿಲಯಾರ್ಥಂ ತು ದೋಷಂ ವೀಕ್ಷ್ಯ ಭಿಷಗ್ವರಃ||೧೫೭|| ಪಿಪ್ಪಲೀಂ ತಿಲ್ವಕಂ ಹಿಙ್ಗು ನಾಗರಂ ಹಸ್ತಿಪಿಪ್ಪಲೀಮ್| ಭಲ್ಲಾತಕಂ ಶಿಗ್ರುಫಲಂ ತ್ರಿಫಲಾಂ ಕಟುರೋಹಿಣೀಮ್||೧೫೮|| ದೇವದಾರು ಹರಿದ್ರೇ ದ್ವೇ ಸರಲಾತಿವಿಷೇ ವಚಾಮ್ | ಕುಷ್ಠಂ ಮುಸ್ತಂ ತಥಾ ಪಞ್ಚ ಲವಣಾನಿ ಪ್ರಕಲ್ಪ್ಯ ಚ||೧೫೯|| ದಧಿಸರ್ಪಿರ್ವಸಾಮಜ್ಜತೈಲಯುಕ್ತಾನಿ ದಾಹಯೇತ್| ಅನ್ನಾದೂರ್ಧ್ವಮತಃ ಕ್ಷಾರಾದ್ಬಿಡಾಲಕಪದಂ ಪಿಬೇತ್||೧೬೦|| ಮದಿರಾದಧಿಮಣ್ಡೋಷ್ಣಜಲಾರಿಷ್ಟಸುರಾಸವೈಃ| ಹೃದ್ರೋಗಂ ಶ್ವಯಥುಂ ಗುಲ್ಮಂ ಪ್ಲೀಹಾರ್ಶೋಜಠರಾಣಿ ಚ||೧೬೧|| ವಿಸೂಚಿಕಾಮುದಾವರ್ತಂ ವಾತಾಷ್ಠೀಲಾಂ ಚ ನಾಶಯೇತ್| ಕ್ಷಾರಂ ಚಾಜಕರೀಷಾಣಾಂ ಸ್ರುತಂ ಮೂತ್ರೈರ್ವಿಪಾಚಯೇತ್||೧೬೨|| ಕಾರ್ಷಿಕಂ ಪಿಪ್ಪಲೀಮೂಲಂ ಪಞ್ಚೈವ ಲವಣಾನಿ ಚ| ಪಿಪ್ಪಲೀಂ ಚಿತ್ರಕಂ ಶುಣ್ಠೀಂ ತ್ರಿಫಲಾಂ ತ್ರಿವೃತಾಂ ವಚಾಮ್||೧೬೩|| ದ್ವೌ ಕ್ಷಾರೌ ಸಾತಲಾಂ ದನ್ತೀಂ ಸ್ವರ್ಣಕ್ಷೀರೀಂ ವಿಷಾಣಿಕಾಮ್| ಕೋಲಪ್ರಮಾಣಾಂ ವಟಿಕಾಂ ಪಿಬೇತ್ ಸೌವೀರಸಂಯುತಾಮ್||೧೬೪|| ಶ್ವಯಥಾವವಿಪಾಕೇ ಚ ಪ್ರವೃದ್ಧೇ ಚ ದಕೋದರೇ| ಭಾವಿತಾನಾಂ ಗವಾಂ ಮೂತ್ರೇ ಷಷ್ಟಿಕಾನಾಂ ತು ತಣ್ಡುಲೈಃ||೧೬೫|| ಯವಾಗೂಂ ಪಯಸಾ ಸಿದ್ಧಾಂ ಪ್ರಕಾಮಂ ಭೋಜಯೇನ್ನರಮ್| ಪಿಬೇದಿಕ್ಷುರಸಂ ಚಾನು ಜಠರಾಣಾಂ ನಿವೃತ್ತಯೇ||೧೬೬|| ಸ್ವಂ ಸ್ವಂ ಸ್ಥಾನಂ ವ್ರಜನ್ತ್ಯೇವಂ ತಥಾ ಪಿತ್ತಕಫಾನಿಲಾಃ| ಶಙ್ಖಿನೀಸ್ನುಕ್ತ್ರಿವೃದ್ದನ್ತೀಚಿರಬಿಲ್ವಾದಿಪಲ್ಲವೈಃ||೧೬೭|| ಶಾಕಂ ಗಾಢಪುರೀಷಾಯ ಪ್ರಾಗ್ಭಕ್ತಂ ದಾಪಯೇದ್ಭಿಷಕ್ | ತತೋಽಸ್ಮೈ ಶಿಥಿಲೀಭೂತವರ್ಚೋದೋಷಾಯ ಶಾಸ್ತ್ರವಿತ್||೧೬೮|| ದದ್ಯಾನ್ಮೂತ್ರಯುತಂ ಕ್ಷೀರಂ ದೋಷಶೇಷಹರಂ ಶಿವಮ್| ಪಾರ್ಶ್ವಶೂಲಮುಪಸ್ತಮ್ಭಂ ಹೃದ್ಗ್ರಹಂ ಚಾಪಿ ಮಾರುತಃ||೧೬೯|| ಜನಯೇದ್ಯಸ್ಯ ತಂ ತೈಲಂ ಬಿಲ್ವಕ್ಷಾರೇಣ ಪಾಯಯೇತ್| ತಥಾಽಗ್ನಿಮನ್ಥಸ್ಯೋನಾಕಪಲಾಶತಿಲನಾಲಜೈಃ||೧೭೦|| ಬಲಾಕದಲ್ಯಪಾಮಾರ್ಗಕ್ಷಾರೈಃ ಪ್ರತ್ಯೇಕಶಃ ಸ್ರುತೈಃ| ತೈಲಂ ಪಕ್ತ್ವಾ ಭಿಷಗ್ದದ್ಯಾದುದರಾಣಾಂ ಪ್ರಶಾನ್ತಯೇ||೧೭೧|| ನಿವರ್ತತೇ ಚೋದರಿಣಾಂ ಹೃದ್ಗ್ರಹಶ್ಚಾನಿಲೋದ್ಭವಃ|೧೭೨|
क्रमान्निर्हृतदोषाणां जाङ्गलप्रतिभोजिनाम् ||१४६|| दोषशेषनिवृत्त्यर्थं योगान् वक्ष्याम्यतः परम्| चित्रकामरदारुभ्यां कल्कं क्षीरेण ना पिबेत्||१४७|| मासं युक्तस्तथा हस्तिपिप्पली विश्वभेषजम्| विडङ्गं चित्रकं दन्ती चव्यं व्योषं च तैः पयः||१४८|| कल्कैः कोलसमैः पीत्वा प्रवृद्धमुदरं जयेत्| पिबेत् कषायं त्रिफलादन्तीरोहितकैः शृतम्||१४९|| व्योषक्षारयुतं जीर्णे रसैरद्यात्तु जाङ्गलैः| मांसं वा भोजनं भोज्यं सुधाक्षीरघृतान्वितम्||१५०|| क्षीरानुपानां गोमूत्रेणाभयां वा प्रयोजयेत्| सप्ताहं माहिषं मूत्रं क्षीरं चानन्नभुक् पिबेत्||१५१|| मासमौष्ट्रं पयश्छागं त्रीन्मासान् व्योषसंयुतम्| हरीतकीसहस्रं वा क्षीराशी वा शिलाजतु||१५२|| शिलाजतुविधानेन गुग्गुलुं वा प्रयोजयेत्| शृङ्गवेरार्द्रकरसः पाने क्षीरसमो हितः||१५३|| तैलं रसेन तेनैव सिद्धं दशगुणेन वा| दन्तीद्रवन्तीफलजं तैलं दूष्योदरे हितम्||१५४|| शूलानाहविबन्धेषु मस्तुयूषरसादिभिः| सरलामधुशिग्रूणां बीजेभ्यो मूलकस्य च||१५५|| तैलान्यभ्यङ्गपानार्थं शूलघ्नान्यनिलोदरे| स्तैमित्यारुचिहृल्लासे मन्देऽग्नौ मद्यपाय च||१५६|| अरिष्टान् दापयेत् क्षारान् कफस्त्यानस्थिरोदरे| श्लेष्मणो विलयार्थं तु दोषं वीक्ष्य भिषग्वरः||१५७|| पिप्पलीं तिल्वकं हिङ्गु नागरं हस्तिपिप्पलीम्| भल्लातकं शिग्रुफलं त्रिफलां कटुरोहिणीम्||१५८|| देवदारु हरिद्रे द्वे सरलातिविषे वचाम् | कुष्ठं मुस्तं तथा पञ्च लवणानि प्रकल्प्य च||१५९|| दधिसर्पिर्वसामज्जतैलयुक्तानि दाहयेत्| अन्नादूर्ध्वमतः क्षाराद्बिडालकपदं पिबेत्||१६०|| मदिरादधिमण्डोष्णजलारिष्टसुरासवैः| हृद्रोगं श्वयथुं गुल्मं प्लीहार्शोजठराणि च||१६१|| विसूचिकामुदावर्तं वाताष्ठीलां च नाशयेत्| क्षारं चाजकरीषाणां स्रुतं मूत्रैर्विपाचयेत्||१६२|| कार्षिकं पिप्पलीमूलं पञ्चैव लवणानि च| पिप्पलीं चित्रकं शुण्ठीं त्रिफलां त्रिवृतां वचाम्||१६३|| द्वौ क्षारौ सातलां दन्तीं स्वर्णक्षीरीं विषाणिकाम्| कोलप्रमाणां वटिकां पिबेत् सौवीरसंयुताम्||१६४|| श्वयथावविपाके च प्रवृद्धे च दकोदरे| भावितानां गवां मूत्रे षष्टिकानां तु तण्डुलैः||१६५|| यवागूं पयसा सिद्धां प्रकामं भोजयेन्नरम्| पिबेदिक्षुरसं चानु जठराणां निवृत्तये||१६६|| स्वं स्वं स्थानं व्रजन्त्येवं तथा पित्तकफानिलाः| शङ्खिनीस्नुक्त्रिवृद्दन्तीचिरबिल्वादिपल्लवैः||१६७|| शाकं गाढपुरीषाय प्राग्भक्तं दापयेद्भिषक् | ततोऽस्मै शिथिलीभूतवर्चोदोषाय शास्त्रवित्||१६८|| दद्यान्मूत्रयुतं क्षीरं दोषशेषहरं शिवम्| पार्श्वशूलमुपस्तम्भं हृद्ग्रहं चापि मारुतः||१६९|| जनयेद्यस्य तं तैलं बिल्वक्षारेण पाययेत्| तथाऽग्निमन्थस्योनाकपलाशतिलनालजैः||१७०|| बलाकदल्यपामार्गक्षारैः प्रत्येकशः स्रुतैः| तैलं पक्त्वा भिषग्दद्यादुदराणां प्रशान्तये||१७१|| निवर्तते चोदरिणां हृद्ग्रहश्चानिलोद्भवः|१७२|
🔊 Audio coming soon
ಚಿತ್ರಕೇತ್ಯಾದೌ ಮಾಸಂ ಯುಕ್ತ ಇತಿ ಚ್ಛೇದಃ| ತಥಾ ಹಸ್ತಿಪಿಪ್ಪಲೀತ್ಯಾದೌ ಕ್ಷೀರೇಣ ಪಿಬೇದಿತಿ ಸಮ್ಬಧ್ಯತೇ| ವಿಡಙ್ಗಾದಿಭಿಃ ಕ್ಷೀರಮಷ್ಟಪಲಂ ಚತುರ್ಗುಣಜಲೇನ ಸಾಧನೀಯಮ್| ಪಿಬೇತ್ ಕಷಾಯಮಿತ್ಯಾದೌ ವ್ಯೋಷಕ್ಷಾರಯೋಃ ಪ್ರಕ್ಷೇಪ್ಯತ್ವಮ್| ಮಾಂಸಂ ವೇತ್ಯಾದೌ ಸುಧಾಕ್ಷೀರಸಾಧಿತಂ ಘೃತಂ ಪೂರ್ವೋಕ್ತಂ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಅನನ್ನಭುಗಿತಿ ಗೋಮೂತ್ರೇತ್ಯಾದಿಯೋಗತ್ರಯೇಽಪಿ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಕ್ಷೀರಾಶೀತಿ ಕ್ಷೀರೇಣ ಸಮಂ ಶಿಲಾಜತ್ವಶ್ನೀಯಾತ್| ಶಿಲಾಜತುವಿಧಾನೇನೇತ್ಯನನ್ತರೋಕ್ತಶಿಲಾಜತುವಿಧಾನಮೇವ ಕ್ಷೀರಾಶೀತ್ಯನೇನೋಕ್ತಂ ಗೃಹ್ಯತೇ ನ ರಸಾಯನೋಕ್ತಂ, ವ್ಯವಹಿತತ್ವಾತ್| ಶೃಙ್ಗವೇರಾರ್ದ್ರಕಶಬ್ದೇನ ಶುಷ್ಕಾರ್ದ್ರಕಸ್ಯ ಕ್ವಾಥನಿಷ್ಪನ್ನಂ ರಸಂ ನಿಷೇಧಯತಿ| ದೂಷ್ಯೋದರಂ ಸಾನ್ನಿಪಾತಿಕಮುದರಮ್| ಸರಲಾ ತ್ರಿವೃತ್| ಅರಿಷ್ಟಾನ್ ಪಾಯಯೇದಿತಿ ಚ್ಛೇದಃ| ಪಿಪ್ಪಲೀತ್ಯಾದಿಕೇ ಕ್ಷಾರೇ ದಧ್ಯಾದೀನಾಂ ದ್ರವಾಣಾಂ ಚೂರ್ಣಪಿಣ್ಡತಾಕರಣಯೋಗ್ಯಾ ಮಾತ್ರಾ ಜ್ಞೇಯಾ| ಬಿಡಾಲಪದಕಃ ಕರ್ಷಃ| ಕ್ಷಾರಂ ಚಾಜಕರೀಷಾಣಾಮಿತ್ಯಾದೌ ಅಜಪುರೀಷಕ್ಷಾರಂ ಷಡ್ಗುಣಮೂತ್ರೇಣೈಕವಿಂಶತಿವಾರಂ ಸ್ರಾವಯಿತ್ವಾ ಕ್ಷಾರದ್ರವಸ್ತಾವದ್ ಗ್ರಾಹ್ಯಃ, ಸ ಚ ಯಾವಚ್ಚೂರ್ಣಸಮುದಾಯಾದ್ದ್ರವತ್ವೇನ ಕೃತದ್ವೈಗುಣ್ಯಃ ಸನ್ನಷ್ಟಗುಣೋ ಭವತಿ| ಪಾರ್ಶ್ವೇತ್ಯಾದೌ ಉಪಸ್ತಮ್ಭಮಿತಿ ಉಪಶಬ್ದಃ ಸಮೀಪವಾಚೀ| ಬಿಲ್ವಕ್ಷಾರೇಣೇತಿ ಬಿಲ್ವಫಲದಾಹಾತ್ ಕೃತೇನ ಕ್ಷಾರೇಣ ಶ್ವೇತೇನ ಸಿದ್ಧಂ ತೈಲಂ ಪಾಯಯೇತ್| ತಿಲನಾಲಜೈಃ ಕ್ಷಾರೈಃ ಸಿದ್ಧಂ ತೈಲಂ ಪಾಯಯೇದಿತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ||೧೪೬-೧೭೧||-
Adhikarana 38 (172-174) · Śloka 175
ಕಫೇ ವಾತೇನ ಪಿತ್ತೇನ ತಾಭ್ಯಾಂ ವಾಽಪ್ಯಾವೃತೇಽನಿಲೇ||೧೭೨|| ಬಲಿನಃ ಸ್ವೌಷಧಯುತಂ ತೈಲಮೇರಣ್ಡಜಂ ಹಿತಮ್| ಸುವಿರಿಕ್ತೋ ನರೋ ಯಸ್ತು ಪುನರಾಧ್ಮಾಪಿತೋ ಭವೇತ್||೧೭೩|| ಸುಸ್ನಿಗ್ಧೈರಮ್ಲಲವಣೈರ್ನಿರೂಹೈಸ್ತಮುಪಾಚರೇತ್| ಸೋಪಸ್ತಮ್ಭೋಽಪಿ ವಾ ವಾಯುರಾಧ್ಮಾಪಯತಿ ಯಂ ನರಮ್||೧೭೪|| ತೀಕ್ಷ್ಣೈಃ ಸಕ್ಷಾರಗೋಮೂತ್ರೈರ್ಬಸ್ತಿಭಿಸ್ತಮುಪಾಚರೇತ್|೧೭೫|
कफे वातेन पित्तेन ताभ्यां वाऽप्यावृतेऽनिले||१७२|| बलिनः स्वौषधयुतं तैलमेरण्डजं हितम्| सुविरिक्तो नरो यस्तु पुनराध्मापितो भवेत्||१७३|| सुस्निग्धैरम्ललवणैर्निरूहैस्तमुपाचरेत्| सोपस्तम्भोऽपि वा वायुराध्मापयति यं नरम्||१७४|| तीक्ष्णैः सक्षारगोमूत्रैर्बस्तिभिस्तमुपाचरेत्|१७५|
🔊 Audio coming soon
ಕಫೇ ಇತ್ಯಾದೌ ಕಫೇ ವಾತೇನಾವೃತೇ, ಕಫೇ ಪಿತ್ತೇನಾವೃತೇ, ತಾಭ್ಯಾಂ ಕಫಪಿತ್ತಾಭ್ಯಾಂ ವಾ ವಾತೇ ಆವೃತೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಸ್ವೌಷಧಯುತಮಿತಿ ಆವರಕದೋಷಹರೌಷಧಯುತಮಿತ್ಯರ್ಥಃ| ಸುವಿರಿಕ್ತ ಇತ್ಯಾದೌ ವಿರಿಕ್ತಸ್ಯಾಧ್ಮಾನಂ ರಿಷ್ಟಮಿತಿ ಜ್ಞೇಯಮ್| ತೇನೇಹಾನಿರ್ಜಿತೇ ವಾತೇ ಪುನರಾಧ್ಮಾನಂ ನ ರಿಷ್ಟಂ, ಅತಸ್ತಚ್ಚಿಕಿತ್ಸೋಪದೇಶೋಽತ್ರ ಯುಜ್ಯತೇ; ಕಿಂವಾ ಉಪಸ್ತಮ್ಭಾಯುಕ್ತಂ ಸತ್ ಪುನರಾಧ್ಮಾನಂ ರಿಷ್ಟಮಿತ್ಯಾದಾಯೇಹ ‘ಸೋಪಸ್ತಮ್ಭ’ ಇತಿ ಕೃತಂ, ಸೋಪಸ್ತಮ್ಭ ಇತಿ ಸಾವರಣಃ||೧೭೨-೧೭೪||-
Adhikarana 39 (175-183) · Śloka 184
ಕ್ರಿಯಾತಿವೃತ್ತೇ ಜಠರೇ ತ್ರಿದೋಷೇ ಚಾಪ್ರಶಾಮ್ಯತಿ||೧೭೫|| ಜ್ಞಾತೀನ್ ಸಸುಹೃದೋ ದಾರಾನ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನ್ನೃಪತೀನ್ ಗುರೂನ್| ಅನುಜ್ಞಾಪ್ಯ ಭಿಷಕ್ ಕರ್ಮ ವಿದಧ್ಯಾತ್ ಸಂಶಯಂ ಬ್ರುವನ್||೧೭೬|| ಅಕ್ರಿಯಾಯಾಂ ಧ್ರುವೋ ಮೃತ್ಯುಃ ಕ್ರಿಯಾಯಾಂ ಸಂಶಯೋ ಭವೇತ್| ಏವಮಾಖ್ಯಾಯ ತಸ್ಯೇದಮನುಜ್ಞಾತಃ ಸುಹೃದ್ಗಣೈಃ||೧೭೭|| ಪಾನಭೋಜನಸಂಯುಕ್ತಂ ವಿಷಮಸ್ಮೈ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ಯಸ್ಮಿನ್ ವಾ ಕುಪಿತಃ ಸರ್ಪೋ ವಿಸೃಜೇದ್ಧಿ ಫಲೇ ವಿಷಮ್||೧೭೮|| ಭೋಜಯೇತ್ತದುದರಿಣಂ ಪ್ರವಿಚಾರ್ಯ ಭಿಷಗ್ವರಃ| ತೇನಾಸ್ಯ ದೋಷಸಙ್ಘಾತಃ ಸ್ಥಿರೋ ಲೀನೋ ವಿಮಾರ್ಗಗಃ||೧೭೯|| ವಿಷೇಣಾಶುಪ್ರಮಾಥಿತ್ವಾದಾಶು ಭಿನ್ನಃ ಪ್ರವರ್ತತೇ| ವಿಷೇಣ ಹೃತದೋಷಂ ತಂ ಶೀತಾಮ್ಬುಪರಿಷೇಚಿತಮ್||೧೮೦|| ಪಾಯಯೇತ ಭಿಷಗ್ದುಗ್ಧಂ ಯವಾಗೂಂ ವಾ ಯಥಾಬಲಮ್| ತ್ರಿವೃನ್ಮಣ್ಡೂಕಪರ್ಣ್ಯೋಶ್ಚ ಶಾಕಂ ಸಯವವಾಸ್ತುಕಮ್||೧೮೧|| ಭಕ್ಷಯೇತ್ ಕಾಲಶಾಕಂ ವಾ ಸ್ವರಸೋದಕಸಾಧಿತಮ್ | ನಿರಮ್ಲಲವಣಸ್ನೇಹಂ ಸ್ವಿನ್ನಾಸ್ವಿನ್ನಮನನ್ನಭುಕ್||೧೮೨|| ಮಾಸಮೇಕಂ ತತಶ್ಚೈವ ತೃಷಿತಃ ಸ್ವರಸಂ ಪಿಬೇತ್| ಏವಂ ವಿನಿರ್ಹೃತೇ ದೋಷೇ ಶಾಕೈರ್ಮಾಸಾತ್ ಪರಂ ತತಃ||೧೮೩|| ದುರ್ಬಲಾಯ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ಪ್ರಾಣಭೃತ್ ಕಾರಭಂ ಪಯಃ|೧೮೪|
क्रियातिवृत्ते जठरे त्रिदोषे चाप्रशाम्यति||१७५|| ज्ञातीन् ससुहृदो दारान् ब्राह्मणान्नृपतीन् गुरून्| अनुज्ञाप्य भिषक् कर्म विदध्यात् संशयं ब्रुवन्||१७६|| अक्रियायां ध्रुवो मृत्युः क्रियायां संशयो भवेत्| एवमाख्याय तस्येदमनुज्ञातः सुहृद्गणैः||१७७|| पानभोजनसंयुक्तं विषमस्मै प्रयोजयेत्| यस्मिन् वा कुपितः सर्पो विसृजेद्धि फले विषम्||१७८|| भोजयेत्तदुदरिणं प्रविचार्य भिषग्वरः| तेनास्य दोषसङ्घातः स्थिरो लीनो विमार्गगः||१७९|| विषेणाशुप्रमाथित्वादाशु भिन्नः प्रवर्तते| विषेण हृतदोषं तं शीताम्बुपरिषेचितम्||१८०|| पाययेत भिषग्दुग्धं यवागूं वा यथाबलम्| त्रिवृन्मण्डूकपर्ण्योश्च शाकं सयववास्तुकम्||१८१|| भक्षयेत् कालशाकं वा स्वरसोदकसाधितम् | निरम्ललवणस्नेहं स्विन्नास्विन्नमनन्नभुक्||१८२|| मासमेकं ततश्चैव तृषितः स्वरसं पिबेत्| एवं विनिर्हृते दोषे शाकैर्मासात् परं ततः||१८३|| दुर्बलाय प्रयुञ्जीत प्राणभृत् कारभं पयः|१८४|
🔊 Audio coming soon
ಕ್ರಿಯಾತಿವೃತ್ತ ಇತ್ಯನೇನ ಜಾತೋದಕತಾಂ ದರ್ಶಯತಿ, ತತ್ರ ಹಿ ಕ್ರಿಯಾ ನಿಷಿದ್ಧಾ “ಅಜಾತೋದಕಂ” ಇತ್ಯಾದಿನಾ| ತ್ರಿದೋಷೇ ಇತ್ಯನೇನಾಪಿ ಜಾತೋದಕ ಏವ ತ್ರಿದೋಷಜ ಇತಿ ಜ್ಞೇಯಮ್; ಅಜಾತೋದಕೇ ತ್ರಿದೋಷೇಽಪಿ ಕ್ರಿಯಾ ಉಕ್ತೈವ| ಏವಮ್ಭೂತತ್ರಿದೋಷಸ್ಯ ತು ಕ್ರಿಯಾತಿವೃತ್ತಪದೇನೈವ ಲಾಭೇಽಪಿ ತ್ರಿದೋಷೇ ಇತಿ ಪದಂ ತ್ರಿದೋಷಸ್ಯ ಜಾತೋದಕಸ್ಯಾಪ್ಯತ್ರ ಕ್ರಿಯೋಪದರ್ಶನಾರ್ಥಮ್| ಜ್ಞಾತ್ಯಾದಿಸಮ್ಮತಿಗ್ರಹಣಾದಿನಾ ವಿಪರ್ಯಯೇಽಯಶೋನಿಷೇಧಃ| ಅನುಜ್ಞಾತ ಇತಿ ಅನುಮತೋ ವಿಷಾದಿಪ್ರಯೋಗೇ ವೈದ್ಯಃ| ಯಸ್ಮಿನ್ ಫಲೇ ವಿಷಂ ವಿಸೃಜೇತ್ ತತ್ ಫಲಂ ಪ್ರಯೋಜಯೇದಿತಿ ಸಂವನ್ಧಃ| ವಿಷಂ ಚಾತ್ರ ದಂಷ್ಟ್ರಾವಿಷಮೇವ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಉಕ್ತಂ ಹಿ- “ದೂಷ್ಯೋದರೇ ಬದ್ಧಗುದೇ ಕ್ಷತಾನ್ತ್ರೇ ಚ ಜಲೋದರೇ| ಅಪಿ ದಂಷ್ಟ್ರಾವಿಷಸ್ಯೈವ ಪ್ರಯೋಗೋ ವೈ ವಿಶೋಧನೇ” ಇತಿ| ಸ್ಥಿರ ಇತಿ ಅಚಪಲಃ| ಲೀನ ಇತಿ ಧಾತ್ವನ್ತರಗತಃ| ಪ್ರಮಾಥಿತ್ವಾದಿತಿ ಕ್ಷೋಭಕಾರಿತ್ವಾತ್| ಕಾಲಶಾಕಂ ಪ್ರಸಿದ್ಧಮ್| ಸ್ವರಸೋದಕಾಭ್ಯಾಂ ಸಾಧಿತಮ್| ತತಶ್ಚೈವ ಸ್ವರಸಮಿತಿ ಕಾಲಶಾಕಸ್ವರಸಮ್||೧೭೫-೧೮೩||-
Adhikarana 40 (184-188) · Śloka 188
ಇದಂ ತು ಶಲ್ಯಹರ್ತೄಣಾಂ ಕರ್ಮ ಸ್ಯಾದ್ದೃಷ್ಟಕರ್ಮಣಾಮ್||೧೮೪|| ವಾಮಂ ಕುಕ್ಷಿಂ ಮಾಪಯಿತ್ವಾ ನಾಭ್ಯಧಶ್ಚತುರಙ್ಗುಲಮ್| ಮಾತ್ರಾಯುಕ್ತೇನ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಪಾಟಯೇನ್ಮತಿಮಾನ್ ಭಿಷಕ್||೧೮೫|| ವಿಪಾಟ್ಯಾನ್ತ್ರಂ ತತಃ ಪಶ್ಚಾದ್ವೀಕ್ಷ್ಯ ಬದ್ಧಕ್ಷತಾನ್ತ್ರಯೋಃ| ಸರ್ಪಿಷಾಽಭ್ಯಜ್ಯ ಕೇಶಾದೀನವಮೃಜ್ಯ ವಿಮೋಕ್ಷಯೇತ್||೧೮೬|| ಮೂರ್ಚ್ಛನಾದ್ಯಚ್ಚ ಸಮ್ಮೂಢಮನ್ತ್ರಂ ತಚ್ಚ ವಿಮೋಕ್ಷಯೇತ್| ಛಿದ್ರಾಣ್ಯನ್ತ್ರಸ್ಯ ತು ಸ್ಥೂಲೈರ್ದಂಶಯಿತ್ವಾ ಪಿಪೀಲಿಕೈಃ||೧೮೭|| ಬಹುಶಃ ಸಙ್ಗೃಹೀತಾನಿ ಜ್ಞಾತ್ವಾ ಚ್ಛಿತ್ವಾ ಪಿಪೀಲಿಕಾನ್| ಪ್ರತಿಯೋಗೈಃ ಪ್ರವೇಶ್ಯಾನ್ತ್ರಂ ಪ್ರೇಯೈಃ ಸೀವ್ಯೇದ್ವ್ರಣಂ ತತಃ||೧೮೮||
इदं तु शल्यहर्तॄणां कर्म स्याद्दृष्टकर्मणाम्||१८४|| वामं कुक्षिं मापयित्वा नाभ्यधश्चतुरङ्गुलम्| मात्रायुक्तेन शस्त्रेण पाटयेन्मतिमान् भिषक्||१८५|| विपाट्यान्त्रं ततः पश्चाद्वीक्ष्य बद्धक्षतान्त्रयोः| सर्पिषाऽभ्यज्य केशादीनवमृज्य विमोक्षयेत्||१८६|| मूर्च्छनाद्यच्च सम्मूढमन्त्रं तच्च विमोक्षयेत्| छिद्राण्यन्त्रस्य तु स्थूलैर्दंशयित्वा पिपीलिकैः||१८७|| बहुशः सङ्गृहीतानि ज्ञात्वा च्छित्वा पिपीलिकान्| प्रतियोगैः प्रवेश्यान्त्रं प्रेयैः सीव्येद्व्रणं ततः||१८८||
🔊 Audio coming soon
ನಾಭ್ಯಧಶ್ಚತುರಙ್ಗುಲಮಿತಿ ನಾಭೇರಧೋ ಯಥಾ ಭವತಿ ತಥಾ ಚತುರಙ್ಗುಲಂ ವಾಮಕುಕ್ಷಿಂ ಮಾಪಯಿತ್ವಾ ಉದರಮಧ್ಯಾಚ್ಚತುರಙ್ಗುಲಂ ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ವಾಮಕುಕ್ಷೌ ನಾಭ್ಯಧಸ್ತಾತ್ ಪಾಟನಂ ಕರ್ತವ್ಯಮ್| ವಿಪಾಟ್ಯ ಚೋದರಂ ಬದ್ಧಕ್ಷತೋದರಯೋಃ, ಅನ್ತ್ರಂ ವೀಕ್ಷ್ಯ ಯಥೋಚಿತಕ್ರಿಯಾರ್ಥಂ, ತತ ಉದರೇ ಪಾಟನಂ ಕೇಶಾದಿಮಾರ್ಜನಂ ಸಮ್ಮೂಢಾನ್ತ್ರಮೋಕ್ಷಶ್ಚ ಕರ್ತವ್ಯಃ| ಛಿದ್ರಾನ್ತ್ರಸ್ಯ ತು ಅನ್ತ್ರಚ್ಛಿದ್ರಾಣಿ ಪಿಪೀಲಿಕೈರನ್ತ್ರಚ್ಛಿದ್ರಪ್ರದೇಶೇ ದಂಶಯಿತ್ವಾ, ಸಙ್ಗೃಹೀತಾನಿ ಯಥಾಽನ್ತ್ರಛಿದ್ರಾಣಿ ಭವನ್ತಿ ತಥಾ ಜ್ಞಾತ್ವಾ, ಪಿಪೀಲಿಕಾಶಿರಶ್ಛೇದಃ ಕಾರ್ಯಃ| ತತಸ್ತೂಭಯೋರಪಿ ಬದ್ಧಛಿದ್ರಾನ್ತ್ರಯೋಃ ನಿಃಸೃತಾನ್ತ್ರಪ್ರವೇಶವಿಧಿಃ ಪ್ರತಿಯೋಗೈರಿತ್ಯನೇನೋಕ್ತಃ ಕರ್ತವ್ಯಃ||೧೮೪-೧೮೮||
Adhikarana 41 (189-194) · Śloka 194
ತಥಾ ಜಾತೋದಕಂ ಸರ್ವಮುದರಂ ವ್ಯಧಯೇದ್ಭಿಷಕ್| ವಾಮಪಾರ್ಶ್ವೇ ತ್ವಧೋ ನಾಭೇರ್ನಾಡೀಂ ದತ್ತ್ವಾ ಚ ಗಾಲಯೇತ್||೧೮೯|| ವಿಸ್ರಾವ್ಯ ಚ ವಿಮೃದ್ಯೈತದ್ವೇಷ್ಟಯೇದ್ವಾಸಸೋದರಮ್| ತಥಾ ಬಸ್ತಿವಿರೇಕಾದ್ಯೈರ್ಮ್ಲಾನಂ ಸರ್ವಂ ಚ ವೇಷ್ಟಯೇತ್||೧೯೦|| ನಿಃಸ್ರುತೇ ಲಙ್ಘಿತಃ ಪೇಯಾಮಸ್ನೇಹಲವಣಾಂ ಪಿಬೇತ್| ಅತಃ ಪರಂ ತು ಷಣ್ಮಾಸಾನ್ ಕ್ಷೀರವೃತ್ತಿರ್ಭವೇನ್ನರಃ||೧೯೧|| ತ್ರೀನ್ ಮಾಸಾನ್ ಪಯಸಾ ಪೇಯಾಂ ಪಿಬೇತ್ತ್ರೀಂಶ್ಚಾಪಿ ಭೋಜಯೇತ್| ಶ್ಯಾಮಾಕಂ ಕೋರದೂಷಂ ವಾ ಕ್ಷೀರೇಣಾಲವಣಂ ಲಘು||೧೯೨|| ನರಃ ಸಂವತ್ಸರೇಣೈವಂ ಜಯೇತ್ ಪ್ರಾಪ್ತಂ ಜಲೋದರಮ್| ಪ್ರಯೋಗಾಣಾಂ ಚ ಸರ್ವೇಷಾಮನು ಕ್ಷೀರಂ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್||೧೯೩|| ದೋಷಾನುಬನ್ಧರಕ್ಷಾರ್ಥಂ ಬಲಸ್ಥೈರ್ಯಾರ್ಥಮೇವ ಚ| ಪ್ರಯೋಗಾಪಚಿತಾಙ್ಗಾನಾಂ ಹಿತಂ ಹ್ಯುದರಿಣಾಂ ಪಯಃ| ಸರ್ವಧಾತುಕ್ಷಯಾರ್ತಾನಾಂ ದೇವಾನಾಮಮೃತಂ ಯಥಾ||೧೯೪||
तथा जातोदकं सर्वमुदरं व्यधयेद्भिषक्| वामपार्श्वे त्वधो नाभेर्नाडीं दत्त्वा च गालयेत्||१८९|| विस्राव्य च विमृद्यैतद्वेष्टयेद्वाससोदरम्| तथा बस्तिविरेकाद्यैर्म्लानं सर्वं च वेष्टयेत्||१९०|| निःस्रुते लङ्घितः पेयामस्नेहलवणां पिबेत्| अतः परं तु षण्मासान् क्षीरवृत्तिर्भवेन्नरः||१९१|| त्रीन् मासान् पयसा पेयां पिबेत्त्रींश्चापि भोजयेत्| श्यामाकं कोरदूषं वा क्षीरेणालवणं लघु||१९२|| नरः संवत्सरेणैवं जयेत् प्राप्तं जलोदरम्| प्रयोगाणां च सर्वेषामनु क्षीरं प्रयोजयेत्||१९३|| दोषानुबन्धरक्षार्थं बलस्थैर्यार्थमेव च| प्रयोगापचिताङ्गानां हितं ह्युदरिणां पयः| सर्वधातुक्षयार्तानां देवानाममृतं यथा||१९४||
🔊 Audio coming soon
ತಥೇತ್ಯಾದಿನಾ ಜಾತೋದಕವಿಧಿಮಾಹ| ವ್ಯಧಯೇದಿತಿ ನಾಭ್ಯಾಶ್ಚತುರಙ್ಗುಲೇ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಅತಃ ಪರಮಿತಿ ಅಲವಣಪೇಯಾಪಾನಾದೂರ್ಧ್ವಂ ಷಣ್ಮಾಸಾನ್ ಕ್ಷೀರವೃತ್ತಿಃ ಸ್ಯಾತ್, ತತಃ ಕ್ಷೀರಮಾತ್ರವೃತ್ತಿಷಣ್ಮಾಸಾದೂರ್ಧ್ವಂ ತ್ರೀನ್ಮಾಸಾನ್ ಪಯಸಾ ಸಹ ಪೇಯಾಂ ಪಿಬೇತ್, ತತಶ್ಚೋರ್ಧ್ವಂ ತ್ರೀನ್ ಮಾಸಾನ್ ‘ಶ್ಯಾಮಾಕಂ ಕೋರದೂಷಂ’ ಇತ್ಯಾದಿಗ್ರನ್ಥೋಕ್ತಂ ಕ್ಷೀರೇಣ ಭೋಜಯೇತ್; ಏವಂ ಸಂವತ್ಸರೇಣೇತಿ ಯದುಕ್ತಂ ತತ್ ಪೂರ್ಯತೇ| ಪ್ರಯೋಗಾಪಚಿತಾಙ್ಗಾನಾಮಿತಿ ಪ್ರಯೋಗೈಃ ಕ್ಷೀಣದೇಹಾನಾಮ್||೧೮೯-೧೯೪||
Adhikarana 42 (195-196) · Śloka 196
ತತ್ರ ಶ್ಲೋಕೌ- ಹೇತುಂ ಪ್ರಾಗ್ರೂಪಮಷ್ಟಾನಾಂ ಲಿಙ್ಗಂ ವ್ಯಾಸಸಮಾಸತಃ| ಉಪದ್ರವಾನ್ ಗರೀಯಸ್ತ್ವಂ ಸಾಧ್ಯಾಸಾಧ್ಯತ್ವಮೇವ ಚ||೧೯೫|| ಜಾತಾಜಾತಾಮ್ಬುಲಿಙ್ಗಾನಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾಂ ಚೋಕ್ತವಾನೃಷಿಃ| ಸಮಾಸವ್ಯಾಸನಿರ್ದೇಶೈರುದರಾಣಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ||೧೯೬||
तत्र श्लोकौ- हेतुं प्राग्रूपमष्टानां लिङ्गं व्याससमासतः| उपद्रवान् गरीयस्त्वं साध्यासाध्यत्वमेव च||१९५|| जाताजाताम्बुलिङ्गानि चिकित्सां चोक्तवानृषिः| समासव्यासनिर्देशैरुदराणां चिकित्सिते||१९६||
🔊 Audio coming soon
ಹೇತುಮಿತ್ಯಾದಿನಾ ಸಙ್ಗ್ರಹಂ ಬ್ರೂತೇ| ಸಙ್ಗ್ರಹಾರ್ಥಶ್ಚಾಧ್ಯಾಯೋಕ್ತೋಽನುಸರಣೀಯಃ||೧೯೫-೧೯೬||
Adhikarana puShpikA · Śloka 13
ಇತ್ಯಗ್ನಿವೇಶಕೃತೇ ತನ್ತ್ರೇಽಪ್ರಾಪ್ತೇ ದೃಢಬಲಪೂರಿತೇ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ಉದರಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ತ್ರಯೋದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೩||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रेऽप्राप्ते दृढबलपूरिते चिकित्सास्थाने उदरचिकित्सितं नाम त्रयोदशोऽध्यायः||१३||
🔊 Audio coming soon
ಇತಿ ಶ್ರೀಚಕ್ರಪಾಣಿದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಾಯುರ್ವೇದದೀಪಿಕಾಯಾಂ ಚರಕತಾತ್ಪರ್ಯಟೀಕಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ಉದರಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ತ್ರಯೋದಶೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೧೩||