Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാത ഉദരചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ||൧|| ഇതി ഹ സ്മാഹ ഭഗവാനാത്രേയഃ||൨||
अथात उदरचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ശോഥഭേദത്വാദുദരസ്യ ശോഥചികിത്സാനന്തരമുദരചികിത്സിതമുച്യതേ||൧-൨||
Adhikarana 2 (3-8) · Śloka 8
സിദ്ധവിദ്യാധരാകീര്ണേ കൈലാസേ നന്ദനോപമേ| തപ്യമാനം തപസ്തീവ്രം സാക്ഷാദ്ധര്മമിവ സ്ഥിതമ്||൩|| ആയുര്വേദവിദാം ശ്രേഷ്ഠം ഭിഷഗ്വിദ്യാപ്രവര്തകമ്| പുനര്വസും ജിതാത്മാനമഗ്നിവേശോऽബ്രവീദ്വചഃ||൪|| ഭഗവന്നുദരൈര്ദുഃഖൈര്ദൃശ്യന്തേ ഹ്യര്ദിതാ നരാഃ| ശുഷ്കവക്ത്രാഃ കൃശൈര്ഗാത്രൈരാധ്മാതോദരകുക്ഷയഃ||൫|| പ്രനഷ്ടാഗ്നിബലാഹാരാഃ സര്വചേഷ്ടാസ്വനീശ്വരാഃ| ദീനാഃ പ്രതിക്രിയാഭാവാജ്ജഹതോऽസൂനനാഥവത്||൬|| തേഷാമായതനം സങ്ഖ്യാം പ്രാഗ്രൂപാകൃതിഭേഷജമ്| യഥാവച്ഛ്രോതുമിച്ഛാമി ഗുരുണാ സമ്യഗീരിതമ്||൭|| സര്വഭൂതഹിതായര്ഷിഃ ശിഷ്യേണൈവം പ്രചോദിതഃ| സര്വഭൂതഹിതം വാക്യം വ്യാഹര്തുമുപചക്രമേ||൮||
सिद्धविद्याधराकीर्णे कैलासे नन्दनोपमे| तप्यमानं तपस्तीव्रं साक्षाद्धर्ममिव स्थितम्||३|| आयुर्वेदविदां श्रेष्ठं भिषग्विद्याप्रवर्तकम्| पुनर्वसुं जितात्मानमग्निवेशोऽब्रवीद्वचः||४|| भगवन्नुदरैर्दुःखैर्दृश्यन्ते ह्यर्दिता नराः| शुष्कवक्त्राः कृशैर्गात्रैराध्मातोदरकुक्षयः||५|| प्रनष्टाग्निबलाहाराः सर्वचेष्टास्वनीश्वराः| दीनाः प्रतिक्रियाभावाज्जहतोऽसूननाथवत्||६|| तेषामायतनं सङ्ख्यां प्राग्रूपाकृतिभेषजम्| यथावच्छ्रोतुमिच्छामि गुरुणा सम्यगीरितम्||७|| सर्वभूतहितायर्षिः शिष्येणैवं प्रचोदितः| सर्वभूतहितं वाक्यं व्याहर्तुमुपचक्रमे||८||
🔊 Audio coming soon
ആയുര്വേദവിദാമിതി ഭിഷഗ്വേദവിദാമ്| ദുഃഖൈരിതി ദുഃഖകാരണൈഃ| തേഷാമിതി ഉദരാണാമ്| ആയതനമിതി കാരണമ്| സങ്ഖ്യാ ച യദ്യപി രോഗാധികാരേ “അഷ്ടാവുദരാണി” (സൂ.അ.൧൯) ഇത്യനേനോക്താ, തഥാऽപി ഗുല്മകുഷ്ഠയോഃ സങ്ഖ്യാതിക്രമദര്ശനാത് പുനരത്ര സങ്ഖ്യാപ്രശ്നഃ; കിംവാ പ്രകരണാഗതത്വാത് സങ്ഖ്യോക്താऽപി പുനരുച്യതേ||൩-൮||
Adhikarana 3 (9-11) · Śloka 11
അഗ്നിദോഷാന്മനുഷ്യാണാം രോഗസങ്ഘാഃ പൃഥഗ്വിധാഃ| മലവൃദ്ധ്യാ പ്രവര്തന്തേ വിശേഷേണോദരാണി തു||൯|| മന്ദേऽഗ്നൌ മലിനൈര്ഭുക്തൈരപാകാദ്ദോഷസഞ്ചയഃ| പ്രാണാഗ്ന്യപാനാന് സന്ദൂഷ്യ മാര്ഗാന്രുദ്ധ്വാऽധരോത്തരാന്||൧൦|| ത്വങ്മാംസാന്തരമാഗമ്യ കുക്ഷിമാധ്മാപയന് ഭൃശമ്| ജനയത്യുദരം തസ്യ ഹേതും ശൃണു സലക്ഷണമ്||൧൧||
अग्निदोषान्मनुष्याणां रोगसङ्घाः पृथग्विधाः| मलवृद्ध्या प्रवर्तन्ते विशेषेणोदराणि तु||९|| मन्देऽग्नौ मलिनैर्भुक्तैरपाकाद्दोषसञ्चयः| प्राणाग्न्यपानान् सन्दूष्य मार्गान्रुद्ध्वाऽधरोत्तरान्||१०|| त्वङ्मांसान्तरमागम्य कुक्षिमाध्मापयन् भृशम्| जनयत्युदरं तस्य हेतुं शृणु सलक्षणम्||११||
🔊 Audio coming soon
അഗ്നിദോഷോऽത്രാഗ്നിമാന്ദ്യമേവ വിവക്ഷിതം; തസ്യൈവേഹോദരകാരണദോഷത്രയകര്തൃത്വമുക്തം- “വര്ഷാസ്വഗ്നിബലേ ക്ഷീണേ കുപ്യന്തി പവനാദയഃ” (സൂ.അ.൬) ഇതി| മലാ വാതാദയഃ പുരീഷാദയശ്ച| മലിനൈരിതി ദോഷകാരകൈര്വിരുദ്ധാഹാരാദിഭിഃ| യദ്യപി മന്ദാഗ്നിത്വമലിനാന്നയോഃ പ്രത്യേകമപി ദോഷത്രയകര്തൃത്വമുക്തം, തഥാऽപീഹോഭയജനകത്വേന പ്രകര്ഷോ ദൃശ്യതേ, അത ഏവ ച പ്രകര്ഷാര്ഥം ‘സഞ്ചയ’ ഇതി സമ്പൂര്വം കൃതവാന്| പ്രാണേത്യാദൌ പുനരഗ്നിദൂഷണാഭിധാനേന മന്ദസ്യ വഹ്നേഃ പുനര്ദോഷകൃതം നിതരാം മാന്ദ്യം ദര്ശയതി| ദോഷസഞ്ചയകൃതേന വായുനാ പ്രാണാപാനയോര്ദൂഷണമവിരുദ്ധമേവ; യതോ വായുനാऽപി വായുദുഷ്ടിര്ഭവത്യേവ| ത്വങ്മാംസാന്തരമിതി ത്വങ്മാംസമധ്യമ്||൯-൧൧||
Adhikarana 4 (12-15) · Śloka 15
അത്യുഷ്ണലവണക്ഷാരവിദാഹ്യമ്ലഗരാശനാത്| മിഥ്യാസംസര്ജനാദ്രൂക്ഷവിരുദ്ധാശുചിഭോജനാത്||൧൨|| പ്ലീഹാര്ശോഗ്രഹണീദോഷകര്ശനാത് കര്മവിഭ്രമാത്| ക്ലിഷ്ടാനാമപ്രതീകാരാദ്രൌക്ഷ്യാദ്വേഗവിധാരണാത്||൧൩|| സ്രോതസാം ദൂഷണാദാമാത് സങ്ക്ഷോഭാദതിപൂരണാത്| അര്ശോബാലശകൃദ്രോധാദന്ത്രസ്ഫുടനഭേദനാത്||൧൪|| അതിസഞ്ചിതദോഷാണാം പാപം കര്മ ച കുര്വതാമ്| ഉദരാണ്യുപജായന്തേ മന്ദാഗ്നീനാം വിശേഷതഃ||൧൫||
अत्युष्णलवणक्षारविदाह्यम्लगराशनात्| मिथ्यासंसर्जनाद्रूक्षविरुद्धाशुचिभोजनात्||१२|| प्लीहार्शोग्रहणीदोषकर्शनात् कर्मविभ्रमात्| क्लिष्टानामप्रतीकाराद्रौक्ष्याद्वेगविधारणात्||१३|| स्रोतसां दूषणादामात् सङ्क्षोभादतिपूरणात्| अर्शोबालशकृद्रोधादन्त्रस्फुटनभेदनात्||१४|| अतिसञ्चितदोषाणां पापं कर्म च कुर्वताम्| उदराण्युपजायन्ते मन्दाग्नीनां विशेषतः||१५||
🔊 Audio coming soon
അത്യുഷ്ണേത്യാദിനാ ഹേതുമാഹ| കര്മവിഭ്രമാദിതി വമനാദീനാമസമ്യക്കരണാത്| ക്ലിഷ്ടാനാമപ്രതീകാരാദിതി പ്ലീഹാദിരോഗൈഃ ക്ലിഷ്ടാനാമപ്രതിക്രിയയേത്യര്ഥഃ| രൌക്ഷ്യാദുത്പത്തിഃ രൌക്ഷ്യസ്യ പ്രതിക്രിയാഭാവേനാനുവര്തനാത്| ആമാദിതി ആമാനുബന്ധാത്| പാപം കര്മ ച കുര്വതാമിത്യനേനാസ്യ മഹാദുഃഖരൂപസ്യ പ്രബലാധര്മജന്യതാമാഹ| മന്ദാഗ്നീനാം വിശേഷത ഇതി അത്യന്തോപഹതാഗ്നീനാമ്||൧൨-൧൫||
Adhikarana 5 (16-19) · Śloka 19
ക്ഷുന്നാശഃ സ്വാദ്വതിസ്നിഗ്ധഗുര്വന്നം പച്യതേ ചിരാത്| ഭുക്തം വിദഹ്യതേ സര്വം ജീര്ണാജീര്ണം ന വേത്തി ച||൧൬|| സഹതേ നാതിസൌഹിത്യമീഷച്ഛോഫശ്ച പാദയോഃ| ശശ്വദ്ബലക്ഷയോऽല്പേऽപി വ്യായാമേ ശ്വാസമൃച്ഛതി||൧൭|| വൃദ്ധിഃ പുരീഷനിചയോ രൂക്ഷോദാവര്തഹേതുകാ| ബസ്തിസന്ധൌ രുഗാധ്മാനം വര്ധതേ പാട്യതേऽപി ച||൧൮|| ആതന്യതേ ച ജഠരമപി ലഘ്വല്പഭോജനാത്| രാജീജന്മ വലീനാശ ഇതി ലിങ്ഗം ഭവിഷ്യതാമ്||൧൯||
क्षुन्नाशः स्वाद्वतिस्निग्धगुर्वन्नं पच्यते चिरात्| भुक्तं विदह्यते सर्वं जीर्णाजीर्णं न वेत्ति च||१६|| सहते नातिसौहित्यमीषच्छोफश्च पादयोः| शश्वद्बलक्षयोऽल्पेऽपि व्यायामे श्वासमृच्छति||१७|| वृद्धिः पुरीषनिचयो रूक्षोदावर्तहेतुका| बस्तिसन्धौ रुगाध्मानं वर्धते पाट्यतेऽपि च||१८|| आतन्यते च जठरमपि लघ्वल्पभोजनात्| राजीजन्म वलीनाश इति लिङ्गं भविष्यताम्||१९||
🔊 Audio coming soon
ക്ഷുന്നാശ ഇത്യാദിനാ പൂര്വരൂപാഭിധാനമ്| സ്വാദ്വാദീനാം യദ്യപി കടുകാദ്യപേക്ഷയാ ചിരേണൈവ പാകോ ഭവതി, തഥാऽപീഹ ചിരാദിതി പദേനാത്യര്ഥം ചിരാദിത്യഭിധീയതേ| ജീര്ണാജീര്ണം ന വേത്തി ചേതി വാതജന്യത്വാജ്ഞേയമ്| ‘രൂക്ഷോദാവര്തഹേതുകാ’ ഇത്യത്ര ‘ബദ്ധോദാവര്തഹേതുകാ’ ഇതി വാ പാഠഃ| ബസ്തിസന്ധാവിതി ബസ്തിനാ സമം യത്ര ശരീരേതരദേശസമ്ബന്ധസ്തത്ര| ആതന്യതേ ഇതി വിസ്തീര്യതേ| രാജീ വ്യക്താ സിരാ||൧൬-൧൯||
Adhikarana 6 (20-22) · Śloka 22
രുദ്ധ്വാ സ്വേദാമ്ബുവാഹീനി ദോഷാഃ സ്രോതാംസി സഞ്ചിതാഃ| പ്രാണാഗ്ന്യപാനാന് സന്ദൂഷ്യ ജനയന്ത്യുദരം നൃണാമ്||൨൦|| കുക്ഷേരാധ്മാനമാടോപഃ ശോഫഃ പാദകരസ്യ ച| മന്ദോऽഗ്നിഃ ശ്ലക്ഷ്ണഗണ്ഡത്വം കാര്ശ്യം ചോദരലക്ഷണമ്||൨൧|| പൃഥഗ്ദോഷൈഃ സമസ്തൈശ്ച പ്ലീഹബദ്ധക്ഷതോദകൈഃ| സമ്ഭവന്ത്യുദരാണ്യഷ്ടൌ തേഷാം ലിങ്ഗം പൃഥക് ശൃണു||൨൨||
रुद्ध्वा स्वेदाम्बुवाहीनि दोषाः स्रोतांसि सञ्चिताः| प्राणाग्न्यपानान् सन्दूष्य जनयन्त्युदरं नृणाम्||२०|| कुक्षेराध्मानमाटोपः शोफः पादकरस्य च| मन्दोऽग्निः श्लक्ष्णगण्डत्वं कार्श्यं चोदरलक्षणम्||२१|| पृथग्दोषैः समस्तैश्च प्लीहबद्धक्षतोदकैः| सम्भवन्त्युदराण्यष्टौ तेषां लिङ्गं पृथक् शृणु||२२||
🔊 Audio coming soon
രുദ്ധ്വേത്യാദിനാ ചതുര്ണാം ദോഷജന്യാനാമുദരാണാം സാമാന്യാത് സമ്പ്രാപ്തിമാഹ; “പൂര്വം യാ സമ്പ്രാപ്തിരുക്താ സാ സര്വോദരാണാമ്” ഇത്യേകേ വദന്തി; “രുദ്ധ്വേത്യാദിനാ പൂര്വം സമ്പ്രാപ്ത്യനുക്തസ്യ സ്വേദാമ്ബുവാഹിസ്രോതോദുഷ്ടിരൂപസ്യാഭിധാനാദപൌനരുക്ത്യമ്” ഇത്യന്യേ| “സ്വേദവഹസ്രോതസാം മേദോമൂലം രോമകൂപാശ്ച, ഉദകവഹസ്രോതസാം താലു മൂലം ക്ലോമ ച” (വി.അ.൫) ഇത്യനേന ഭേദ ഉക്തോ ജ്ഞേയഃ| ഉദരാണാം സാമാന്യരൂപമാഹ- കുക്ഷേരിത്യാദി| മന്ദോऽഗ്നിര്യദ്യപി കാരണം, തഥാऽപ്യയം മന്ദാഗ്നിരിഹ ലക്ഷണേ ജ്ഞേയഃ| ശ്ലക്ഷ്ണഗണ്ഡത്വമിതി മസൃണകപോലത്വമ്| തേഷാം ലിങ്ഗമിത്യത്ര ലിങ്ഗശബ്ദേന വക്ഷ്യമാണഹേതുസമ്പ്രാപ്തീ അപി വ്യാധിഗമകതയാ സങ്ഗൃഹീതേ ജ്ഞേയേ| ഇഹ സമ്പ്രാപ്തിഃ കാരണാനി വാ വക്തവ്യാനി വിശേഷസ്യൈവ, തേന ന സര്വസാധാരണോക്തഹേതുസമ്പ്രാപ്ത്യാ പുനരുക്തത്വമ്||൨൦-൨൨||
Adhikarana 7 (23-25) · Śloka 25
രൂക്ഷാല്പഭോജനായാസവേഗോദാവര്തകര്ശനൈഃ| വായുഃ പ്രകുപിതഃ കുക്ഷിഹൃദ്ബസ്തിഗുദമാര്ഗഗഃ||൨൩|| ഹത്വാऽഗ്നിം കഫമുദ്ധൂയ തേന രൂദ്ധഗതിസ്തതഃ| ആചിനോത്യുദരം ജന്തോസ്ത്വങ്മാംസാന്തരമാശ്രിതഃ||൨൪|| തസ്യ രൂപാണി- കുക്ഷിപാണിപാദവൃഷണശ്വയഥുഃ, ഉദരവിപാടനമ്, അനിയതൌ ച വൃദ്ധിഹ്രാസൌ, കുക്ഷിപാര്ശ്വശൂലോദാവര്താങ്ഗമര്ദപര്വഭേദശുഷ്കകാസകാര്ശ്യദൌര്ബല്യാരോചകാവിപാകാഃ, അധോഗുരുത്വം, വാതവര്ചോമൂത്രസങ്ഗഃ, ശ്യാവാരുണത്വം ച നഖനയനവദനത്വങ്മൂത്രവര്ചസാമ്, അപി ചോദരം തന്വസിതരാജീസിരാസന്തതമ്, ആഹതമാധ്മാതദൃതിശബ്ദവദ്ഭവതി, വായുശ്ചോര്ധ്വമധസ്തിര്യക് ച സശൂലശബ്ദശ്ചരതി, ഏതദ്വാതോദരമിതി വിദ്യാത്||൨൫||
रूक्षाल्पभोजनायासवेगोदावर्तकर्शनैः| वायुः प्रकुपितः कुक्षिहृद्बस्तिगुदमार्गगः||२३|| हत्वाऽग्निं कफमुद्धूय तेन रूद्धगतिस्ततः| आचिनोत्युदरं जन्तोस्त्वङ्मांसान्तरमाश्रितः||२४|| तस्य रूपाणि- कुक्षिपाणिपादवृषणश्वयथुः, उदरविपाटनम्, अनियतौ च वृद्धिह्रासौ, कुक्षिपार्श्वशूलोदावर्ताङ्गमर्दपर्वभेदशुष्ककासकार्श्यदौर्बल्यारोचकाविपाकाः, अधोगुरुत्वं, वातवर्चोमूत्रसङ्गः, श्यावारुणत्वं च नखनयनवदनत्वङ्मूत्रवर्चसाम्, अपि चोदरं तन्वसितराजीसिरासन्ततम्, आहतमाध्मातदृतिशब्दवद्भवति, वायुश्चोर्ध्वमधस्तिर्यक् च सशूलशब्दश्चरति, एतद्वातोदरमिति विद्यात्||२५||
🔊 Audio coming soon
കര്ശനൈരിതി കൃശത്വകാരണൈര്ലങ്ഘനാദിഭിഃ| ഗുദസ്യ മാര്ഗോ ഗുദമാര്ഗഃ| കഫമുദ്ധൂയേതി അത്ര കഫസ്യാപ്രാധാന്യം, തേന കഫേനോദരവ്യപദേശോऽത്രാസമീചീന ഇതി ദര്ശയതി| അനിയതൌ ച വൃദ്ധിഹ്രാസൌ ‘ഉദരസ്യ’ ഇതി ശേഷഃ| അസിതാ രാജ്യഃ സിരാശ്ച താഭിഃ സന്തതം വ്യാപ്തമ്| ആധ്മാതദൃതിശബ്ദവദിതി വാതപൂര്ണചര്മശബ്ദവത്||൨൩-൨൫||
Adhikarana 8 (26-28) · Śloka 28
കട്വമ്ലലവണാത്യുഷ്ണതീക്ഷ്ണാഗ്ന്യാതപസേവനൈഃ| വിദാഹ്യധ്യശനാജീര്ണൈശ്ചാശു പിത്തം സമാചിതമ്||൨൬|| പ്രാപ്യാനിലകഫൌ രുദ്ധ്വാ മാര്ഗമുന്മാര്ഗമാസ്ഥിതമ്| നിഹന്ത്യാമാശയേ വഹ്നിം ജനയത്യുദരം തതഃ||൨൭|| തസ്യ രൂപാണി- ദാഹജ്വരതൃഷ്ണാമൂര്ച്ഛാതീസാരഭ്രമാഃ, കടുകാസ്യത്വം, ഹരിതഹാരിദ്രത്വം ച നഖനയനവദനത്വങ്മൂത്രവര്ചസാമ്, അപി ചോദരം നീലപീതഹാരിദ്രഹരിതതാമ്രരാജീസിരാവനദ്ധം, ദഹ്യതേ, ദൂയതേ, ധൂപ്യതേ, ഊഷ്മായതേ, സ്വിദ്യതേ, ക്ലിദ്യതേ, മൃദുസ്പര്ശം ക്ഷിപ്രപാകം ച ഭവതി; ഏതത് പിത്തോദരമിതി വിദ്യാത്||൨൮||
कट्वम्ललवणात्युष्णतीक्ष्णाग्न्यातपसेवनैः| विदाह्यध्यशनाजीर्णैश्चाशु पित्तं समाचितम्||२६|| प्राप्यानिलकफौ रुद्ध्वा मार्गमुन्मार्गमास्थितम्| निहन्त्यामाशये वह्निं जनयत्युदरं ततः||२७|| तस्य रूपाणि- दाहज्वरतृष्णामूर्च्छातीसारभ्रमाः, कटुकास्यत्वं, हरितहारिद्रत्वं च नखनयनवदनत्वङ्मूत्रवर्चसाम्, अपि चोदरं नीलपीतहारिद्रहरितताम्रराजीसिरावनद्धं, दह्यते, दूयते, धूप्यते, ऊष्मायते, स्विद्यते, क्लिद्यते, मृदुस्पर्शं क्षिप्रपाकं च भवति; एतत् पित्तोदरमिति विद्यात्||२८||
🔊 Audio coming soon
കട്വിത്യാദിനാ പിത്തോദരമാഹ| അത്രാപി അനിലകഫാവപ്രധാനൌ, പിത്തം തു പ്രധാനമ്| നിഹന്ത്യാമാശയേ വഹ്നിമിത്യനേന സ്ഥാനാന്തരസ്ഥധാത്വഗ്നിവധം കൃത്വാ| ഹാരിദ്രം ഹരിദ്രാഭമ്| ദൂയത ഇതി വ്യഥതേ| ധൂപ്യത ഇതി ധൂമമിവ ഉദ്വമതി| ഊഷ്മായത ഇതി പാര്ശ്വസ്ഥേനൈവ വഹ്നിനാ ദഹ്യതേ| സ്വിദ്യത ഇതി ഘര്മാക്തം ഭവതി| ക്ഷിപ്രപാകം ഭവതീതി ശീഘ്രപാകാജ്ജലോദരതാം യാതി||൨൬-൨൮||
Adhikarana 9 (29-31) · Śloka 31
അവ്യായാമദിവാസ്വപ്നസ്വാദ്വതിസ്നിഗ്ധപിച്ഛിലൈഃ| ദധിദുഗ്ധൌദകാനൂപമാംസൈശ്ചാപ്യതിസേവിതൈഃ||൨൯|| ക്രുദ്ധേന ശ്ലേഷ്മണാ സ്രോതഃസ്വാവൃതേഷ്വാവൃതോऽനിലഃ| തമേവ പീഡയന് കുര്യാദുദരം ബഹിരന്ത്രഗഃ ||൩൦|| തസ്യ രൂപാണി- ഗൌരവാരോചകാവിപാകാങ്ഗമര്ദാഃ, സുപ്തിഃ, പാണിപാദമുഷ്കോരുശോഫഃ, ഉത്ക്ലേശനിദ്രാകാസശ്വാസാഃ, ശുക്ലത്വം ച നഖനയനവദനത്വങ്മൂത്രവര്ചസാമ്; അപി ചോദരം ശുക്ലരാജീസിരാസന്തതം, ഗുരു, സ്തിമിതം, സ്ഥിരം, കഠിനം ച ഭവതി; ഏതച്ഛ്ലേഷ്മോദരമിതി വിദ്യാത്||൩൧||
अव्यायामदिवास्वप्नस्वाद्वतिस्निग्धपिच्छिलैः| दधिदुग्धौदकानूपमांसैश्चाप्यतिसेवितैः||२९|| क्रुद्धेन श्लेष्मणा स्रोतःस्वावृतेष्वावृतोऽनिलः| तमेव पीडयन् कुर्यादुदरं बहिरन्त्रगः ||३०|| तस्य रूपाणि- गौरवारोचकाविपाकाङ्गमर्दाः, सुप्तिः, पाणिपादमुष्कोरुशोफः, उत्क्लेशनिद्राकासश्वासाः, शुक्लत्वं च नखनयनवदनत्वङ्मूत्रवर्चसाम्; अपि चोदरं शुक्लराजीसिरासन्ततं, गुरु, स्तिमितं, स्थिरं, कठिनं च भवति; एतच्छ्लेष्मोदरमिति विद्यात्||३१||
🔊 Audio coming soon
അവ്യായാമേത്യാദിനാ കഫോദരമാഹ| ബഹിരന്ത്രഗ ഇതി അന്ത്രാദ്ബാഹ്യഗഃ||൨൯-൩൧||
Adhikarana 10 (32-34) · Śloka 34
ദുര്ബലാഗ്നേരപഥ്യാമവിരോധിഗുരുഭോജനൈഃ| സ്ത്രീദത്തൈശ്ച രജോരോമവിണ്മൂത്രാസ്ഥിനഖാദിഭിഃ||൩൨|| വിഷൈശ്ച മന്ദൈര്വാതാദ്യാഃ കുപിതാഃ സഞ്ചയം ത്രയഃ| ശനൈഃ കോഷ്ഠേ പ്രകുര്വന്തോ ജനയന്ത്യുദരം നൃണാമ്||൩൩|| തസ്യ രൂപാണി- സര്വേഷാമേവ ദോഷാണാം സമസ്താനി ലിങ്ഗാന്യുപലഭ്യന്തേ, വര്ണാശ്ച സര്വേ നഖാദിഷു, ഉദരമപി നാനാവര്ണരാജീസിരാസന്തതം ഭവതി; ഏതത് സന്നിപാതോദരമിതി വിദ്യാത്||൩൪||
दुर्बलाग्नेरपथ्यामविरोधिगुरुभोजनैः| स्त्रीदत्तैश्च रजोरोमविण्मूत्रास्थिनखादिभिः||३२|| विषैश्च मन्दैर्वाताद्याः कुपिताः सञ्चयं त्रयः| शनैः कोष्ठे प्रकुर्वन्तो जनयन्त्युदरं नृणाम्||३३|| तस्य रूपाणि- सर्वेषामेव दोषाणां समस्तानि लिङ्गान्युपलभ्यन्ते, वर्णाश्च सर्वे नखादिषु, उदरमपि नानावर्णराजीसिरासन्ततं भवति; एतत् सन्निपातोदरमिति विद्यात्||३४||
🔊 Audio coming soon
ദുര്ബലാഗ്നേരിത്യാദിനാ സന്നിപാതോദരമാഹ| സ്ത്രീദത്തൈരിതി സ്ത്രീഭിരജ്ഞാനാത് സൌഭാഗ്യാര്ഥം രജഃപ്രഭൃതിദാനം പ്രായോ ഭവതീതി; സ്ത്രീണാമഭിധാനമുപലക്ഷണാര്ഥം, തേനാന്യദത്താനാമപി രജഃപ്രഭൃതീനാം ഗ്രഹണം ഭവത്യേവ| വിഷശ്ച മന്ദൈരിതി ദൂഷീവിഷൈഃ, ദൂഷീവിഷാണ്യേവ ഹി മന്ദാനി ഭവന്തി| ത്രയ ഇതി പദേന വാതാദീനാം ത്രയാണാമപി സ്വാതന്ത്ര്യേണ ഗ്രഹണം കരോതി| വര്ണാശ്ച സര്വേഷാം ദോഷാണാമിതി സമ്ബന്ധഃ| ഇഹ സകലലക്ഷണമേലകാഭിധാനേനൈവ നഖാദിവര്ണാഃ സര്വാശ്ച നാനാവര്ണാ രാജയശ്ച യദ്യപി ഗൃഹീതാസ്തഥാऽപി തദഭിധാനമവശ്യോത്പാദദര്ശനാര്ഥമ്||൩൨-൩൪||
Adhikarana 11 (35-38) · Śloka 38
അശിതസ്യാതിസങ്ക്ഷോഭാദ്യാനയാനാതിചേഷ്ടിതൈഃ| അതിവ്യവായഭാരാധ്വവമനവ്യാധികര്ശനൈഃ||൩൫|| വാമപാര്ശ്വാശ്രിതഃ പ്ലീഹാ ച്യുതഃ സ്ഥാനാത് പ്രവര്ധതേ| ശോണിതം വാ രസാദിഭ്യോ വിവൃദ്ധം തം വിവര്ധയേത്||൩൬|| തസ്യ പ്ലീഹാ കഠിനോऽഷ്ഠീലേവാദൌ വര്ധമാനഃ കച്ഛപസംസ്ഥാന ഉപലഭ്യതേ; സ ചോപേക്ഷിതഃ ക്രമേണ കുക്ഷിം ജഠരമഗ്ന്യധിഷ്ഠാനം ച പരിക്ഷിപന്നുദരമഭിനിര്വര്തയതി||൩൭|| തസ്യ രൂപാണി- ദൌര്ബല്യാരോചകാവിപാകവര്ചോമൂത്രഗ്രഹതമഃപ്രവേശപിപാസാങ്ഗമര്ദച്ഛര്ദിമൂര്ച്ഛാങ്ഗസാദ- കാസശ്വാസമൃദുജ്വരാനാഹാഗ്നിനാശകാര്ശ്യാസ്യവൈരസ്യപര്വഭേദകോഷ്ഠവാതശൂലാനി, അപി ചോദരമരുണവര്ണം വിവര്ണം വാ നീലഹരിതഹാരിദ്രരാജിമദ്ഭവതി; ഏവമേവ യകൃദപി ദക്ഷിണപാര്ശ്വസ്ഥം കുര്യാത്, തുല്യഹേതുലിങ്ഗൌഷധത്വാത്തസ്യ പ്ലീഹജഠര ഏവാവരോധ ഇതി; ഏതത് പ്ലീഹോദരമിതി വിദ്യാത്||൩൮||
अशितस्यातिसङ्क्षोभाद्यानयानातिचेष्टितैः| अतिव्यवायभाराध्ववमनव्याधिकर्शनैः||३५|| वामपार्श्वाश्रितः प्लीहा च्युतः स्थानात् प्रवर्धते| शोणितं वा रसादिभ्यो विवृद्धं तं विवर्धयेत्||३६|| तस्य प्लीहा कठिनोऽष्ठीलेवादौ वर्धमानः कच्छपसंस्थान उपलभ्यते; स चोपेक्षितः क्रमेण कुक्षिं जठरमग्न्यधिष्ठानं च परिक्षिपन्नुदरमभिनिर्वर्तयति||३७|| तस्य रूपाणि- दौर्बल्यारोचकाविपाकवर्चोमूत्रग्रहतमःप्रवेशपिपासाङ्गमर्दच्छर्दिमूर्च्छाङ्गसाद- कासश्वासमृदुज्वरानाहाग्निनाशकार्श्यास्यवैरस्यपर्वभेदकोष्ठवातशूलानि, अपि चोदरमरुणवर्णं विवर्णं वा नीलहरितहारिद्रराजिमद्भवति; एवमेव यकृदपि दक्षिणपार्श्वस्थं कुर्यात्, तुल्यहेतुलिङ्गौषधत्वात्तस्य प्लीहजठर एवावरोध इति; एतत् प्लीहोदरमिति विद्यात्||३८||
🔊 Audio coming soon
പ്ലീഹവൃദ്ധിര്ദ്വിവിധാ- സങ്ക്ഷോഭാദിച്യുതസ്യ വാ വൃദ്ധിഃ, അച്യുതസ്യ വാ ശോണിതവൃദ്ധ്യാ വൃദ്ധിര്ഭവതി| വാമപാര്ശ്വാശ്രിത ഇതി പ്ലീഹസ്വരൂപകഥനമ്| ശോണിതം വാ രസാദിഭ്യ ഇതി അത്രാദിശബ്ദഃ പ്രകാരവാചീ; തേന രസസ്യ കാരണസ്യ വൃദ്ധ്യാ കാര്യസ്യ രക്തസ്യ വൃദ്ധിസ്തഥാ മാംസാദിഭ്യോऽപി രക്തവൃദ്ധിര്ഭവതി; തേനാഹാരവിഹാരേഭ്യോ രക്തവൃദ്ധിരുക്താ ഭവതി| പ്രഥമം യാ ച്യുതസ്യ വൃദ്ധിരുക്താ സാ വാതാദിസന്നിപാതത്വേന ചതുര്വിധാ ജ്ഞേയാ; തേന രക്തജപ്ലീഹവൃദ്ധ്യാ സമം പഞ്ച പ്ലീഹദോഷാ യേ ഉക്താസ്തേ സങ്ഗതാ ഭവന്തി| ഉക്തം ഹി- “പഞ്ച പ്ലീഹദോഷാ ഇതി ഗുല്മൈര്വ്യാഖ്യാതാഃ” (സൂ.അ.൧൯) ഇതി| അഷ്ഠീലാ ദീര്ഘോ ലോഹമയോ ഗ്രന്ഥിര്ലോഹകാരേഷു പ്രസിദ്ധഃ| കുക്ഷിഃ പാര്ശ്വദേശഃ| ദക്ഷിണപാര്ശ്വസ്ഥമിതി സ്ഥാനനിര്ദേശഃ| യകൃജ്ജന്മന ഉദരസ്യ പൃഥങ്നാമ ആഖ്യായ തസ്യ പ്ലീഹോദര ഏവാവരോധമാഹ- തുല്യേത്യാദിനാ||൩൫-൩൮||
Adhikarana 12 (39-41) · Śloka 41
പക്ഷ്മബാലൈഃ സഹാന്നേന ഭുക്തൈര്ബദ്ധായനേ ഗുദേ| ഉദാവര്തൈസ്തഥാऽര്ശോഭിരന്ത്രസമ്മൂര്ച്ഛനേന വാ||൩൯|| അപാനോ മാര്ഗസംരോധാദ്ധത്വാऽഗ്നിം കുപിതോऽനിലഃ| വര്ചഃപിത്തകഫാന് രുദ്ധ്വാ ജനയത്യുദരം തതഃ||൪൦|| തസ്യ രൂപാണി- തൃഷ്ണാദാഹജ്വരമുഖതാലുശോഷോരുസാദകാസശ്വാസദൌര്ബല്യാരോചകാവിപാക- വര്ചോമൂത്രസങ്ഗാധ്മാനച്ഛര്ദിക്ഷവഥുശിരോഹൃന്നാഭിഗുദശൂലാനി, അപി ചോദരം മൂഢവാതം സ്ഥിരമരുണം നീലരാജി സിരാവനദ്ധരാജികം വാ പ്രായോ നാഭ്യുപരി ഗോപുച്ഛവദഭിനിര്വര്തത ഇതി; ഏതദ്ബദ്ധഗുദോദരമിതി വിദ്യാത്||൪൧||
पक्ष्मबालैः सहान्नेन भुक्तैर्बद्धायने गुदे| उदावर्तैस्तथाऽर्शोभिरन्त्रसम्मूर्च्छनेन वा||३९|| अपानो मार्गसंरोधाद्धत्वाऽग्निं कुपितोऽनिलः| वर्चःपित्तकफान् रुद्ध्वा जनयत्युदरं ततः||४०|| तस्य रूपाणि- तृष्णादाहज्वरमुखतालुशोषोरुसादकासश्वासदौर्बल्यारोचकाविपाक- वर्चोमूत्रसङ्गाध्मानच्छर्दिक्षवथुशिरोहृन्नाभिगुदशूलानि, अपि चोदरं मूढवातं स्थिरमरुणं नीलराजि सिरावनद्धराजिकं वा प्रायो नाभ्युपरि गोपुच्छवदभिनिर्वर्तत इति; एतद्बद्धगुदोदरमिति विद्यात्||४१||
🔊 Audio coming soon
പക്ഷ്മബാലൈരിത്യാദിനാ ബദ്ധഗുദോദരമാഹ| ബദ്ധായനേ ഇതി ബദ്ധമാര്ഗേ| ഉദാവര്തൈരിത്യാദാവപി ‘ബദ്ധായനേ ഗുദേ’ ഇത്യനുവര്തനീയമ്| അന്ത്രസമ്മൂര്ച്ഛനേന അന്ത്രപരിവര്തനേന| പക്ഷ്മവാലൈരിത്യാദിനാ അനേകഹേതുകൃതോ ഗുദനിരോധഃ; തേന ഗുദനിരോധകത്വരൂപേണൈകരൂപമേവ ബദ്ധഗുദോദരം ജനയതി; തേന പക്ഷ്മാദിഗുദനിരോധഹേതുപഞ്ചകജന്യത്വാദ് ബദ്ധഗുദോദരാണാം പഞ്ചത്വം നോഹ്യമ്||൩൯-൪൧||
Adhikarana 13 (42-44) · Śloka 44
ശര്കരാതൃണകാഷ്ഠാസ്ഥികണ്ടകൈരന്നസംയുതൈഃ| ഭിദ്യേതാന്ത്രം യദാ ഭുക്തൈര്ജൃമ്ഭയാऽത്യശനേന വാ||൪൨|| പാകം ഗച്ഛേദ്രസസ്തേഭ്യശ്ഛിദ്രേഭ്യഃ പ്രസ്രവദ്ബഹിഃ| പൂരയന് ഗുദമന്ത്രം ച ജനയത്യുദരം തതഃ||൪൩|| തസ്യ രൂപാണി- തദധോ നാഭ്യാഃ പ്രായോऽഭിവര്ധമാനമുദകോദരം ഭവതി, യഥാബലം ച ദോഷാണാം രൂപാണി ദര്ശയതി, അപി ചാതുരഃ സലോഹിതനീലപീതപിച്ഛിലകുണപഗന്ധ്യാമവര്ച ഉപവേശതേ, ഹിക്കാശ്വാസകാസതൃഷ്ണാപ്രമേഹാരോചകാവിപാകദൌര്ബല്യപരീതശ്ച ഭവതി; ഏതച്ഛിദ്രോദരമിതി വിദ്യാത്||൪൪||
शर्करातृणकाष्ठास्थिकण्टकैरन्नसंयुतैः| भिद्येतान्त्रं यदा भुक्तैर्जृम्भयाऽत्यशनेन वा||४२|| पाकं गच्छेद्रसस्तेभ्यश्छिद्रेभ्यः प्रस्रवद्बहिः| पूरयन् गुदमन्त्रं च जनयत्युदरं ततः||४३|| तस्य रूपाणि- तदधो नाभ्याः प्रायोऽभिवर्धमानमुदकोदरं भवति, यथाबलं च दोषाणां रूपाणि दर्शयति, अपि चातुरः सलोहितनीलपीतपिच्छिलकुणपगन्ध्यामवर्च उपवेशते, हिक्काश्वासकासतृष्णाप्रमेहारोचकाविपाकदौर्बल्यपरीतश्च भवति; एतच्छिद्रोदरमिति विद्यात्||४४||
🔊 Audio coming soon
ശര്കരേത്യാദിനാ ക്ഷതോദരമാഹ| ശര്കരാദിഭിരഭ്യാഹതമന്ത്രം ഭിദ്യേതേതി യോജനാ| പാകം ഗച്ഛേദിതി ഭിന്നമേവാന്തഃ പാകം ഗച്ഛതി| ബഹിരിതി ബഹിര്ഭാഗേ അന്ത്രം ഗുദം ച പൂരയന് സ ഏവ രസോऽന്ത്രപാകപ്രസ്രുത ഉദരം ജനയതി| തദധോ നാഭേഃ പ്രായോऽഭിവര്ധമാനം ദ്രവസ്യോദരാരമ്ഭകസ്യാധോഗാമിത്വാദ് ദകോദരം ഭവതീതി ഉദരാന്തരാപേക്ഷയാ ശീഘ്രഗതിര്ഭവതീത്യര്ഥഃ| ‘ഉദകോദരസ്യ ദോഷാണാം ച’ ഇതി വാ പാഠഃ| തത്ര ഉദകോദരസ്യ രൂപാണി ദര്ശയതി, ദോഷാണാം ച യഥാബലം രൂപാണി ദര്ശയതീതി യോജനാ| യഥാബലമിതി യോ ബലവാന് ദോഷോ ഭവതി തസ്യ രൂപാണി ദര്ശയതി||൪൨-൪൪||
Adhikarana 14 (45-49) · Śloka 49
സ്നേഹപീതസ്യ മന്ദാഗ്നേഃ ക്ഷീണസ്യാതികൃശസ്യ വാ| അത്യമ്ബുപാനാന്നഷ്ടേऽഗ്നൌ മാരുതഃ ക്ലോമ്നി സംസ്ഥിതഃ||൪൫|| സ്രോതഃസു രുദ്ധമാര്ഗേഷു കഫശ്ചോദകമൂര്ച്ഛിതഃ| വര്ധയേതാം തദേവാമ്ബു സ്വസ്ഥാനാദുദരായ തൌ||൪൬|| തസ്യ രൂപാണി- അനന്നകാങ്ക്ഷാപിപാസാഗുദസ്രാവശൂലശ്വാസകാസദൌര്ബല്യാനി, അപി ചോദരം നാനാവര്ണരാജിസിരാസന്തതമുദകപൂര്ണദൃതിക്ഷോഭസംസ്പര്ശം ഭവതി, ഏതദുദകോദരമിതി വിദ്യാത്||൪൭|| തത്ര അചിരോത്പന്നമനുപദ്രവമനുദകമപ്രാപ്തമുദരം ത്വരമാണശ്ചികിത്സേത്; ഉപേക്ഷിതാനാം ഹ്യേഷാം ദോഷാഃ സ്വസ്ഥാനാദപവൃത്താ പരിപാകാദ്ദ്രവീഭൂതാഃ സന്ധീന് സ്രോതാംസി ചോപക്ലേദയന്തി, സ്വേദശ്ച ബാഹ്യേഷു സ്രോതഃസു പ്രതിഹതഗതിസ്തിര്യഗവതിഷ്ഠമാനസ്തദേവോദകമാപ്യായയതി; തത്ര പിച്ഛോത്പത്തൌ മണ്ഡലമുദരം ഗുരു സ്തിമിതമാകോഠിതമശബ്ദം മൃദുസ്പര്ശമപഗതരാജീകമാക്രാന്തം നാഭ്യാമേവോപസര്പതി| തതോऽനന്തരമുദകപ്രാദുര്ഭാവഃ| തസ്യ രൂപാണി- കുക്ഷേരതിമാത്രവൃദ്ധിഃ, സിരാന്തര്ധാനഗമനമ്, ഉദകപൂര്ണദൃതിസങ്ക്ഷോഭസംസ്പര്ശത്വം ച||൪൮|| തദാऽऽതുരമുപദ്രവാഃ സ്പൃശന്തി- ഛര്ദ്യതീസാരതമകതൃഷ്ണാശ്വാസകാസഹിക്കാദൌര്ബല്യപാര്ശ്വശൂലാരുചിസ്വരഭേദമൂത്രസങ്ഗാദയഃ; തഥാവിധമചികിത്സ്യം വിദ്യാദിതി||൪൯||
स्नेहपीतस्य मन्दाग्नेः क्षीणस्यातिकृशस्य वा| अत्यम्बुपानान्नष्टेऽग्नौ मारुतः क्लोम्नि संस्थितः||४५|| स्रोतःसु रुद्धमार्गेषु कफश्चोदकमूर्च्छितः| वर्धयेतां तदेवाम्बु स्वस्थानादुदराय तौ||४६|| तस्य रूपाणि- अनन्नकाङ्क्षापिपासागुदस्रावशूलश्वासकासदौर्बल्यानि, अपि चोदरं नानावर्णराजिसिरासन्ततमुदकपूर्णदृतिक्षोभसंस्पर्शं भवति, एतदुदकोदरमिति विद्यात्||४७|| तत्र अचिरोत्पन्नमनुपद्रवमनुदकमप्राप्तमुदरं त्वरमाणश्चिकित्सेत्; उपेक्षितानां ह्येषां दोषाः स्वस्थानादपवृत्ता परिपाकाद्द्रवीभूताः सन्धीन् स्रोतांसि चोपक्लेदयन्ति, स्वेदश्च बाह्येषु स्रोतःसु प्रतिहतगतिस्तिर्यगवतिष्ठमानस्तदेवोदकमाप्याययति; तत्र पिच्छोत्पत्तौ मण्डलमुदरं गुरु स्तिमितमाकोठितमशब्दं मृदुस्पर्शमपगतराजीकमाक्रान्तं नाभ्यामेवोपसर्पति| ततोऽनन्तरमुदकप्रादुर्भावः| तस्य रूपाणि- कुक्षेरतिमात्रवृद्धिः, सिरान्तर्धानगमनम्, उदकपूर्णदृतिसङ्क्षोभसंस्पर्शत्वं च||४८|| तदाऽऽतुरमुपद्रवाः स्पृशन्ति- छर्द्यतीसारतमकतृष्णाश्वासकासहिक्कादौर्बल्यपार्श्वशूलारुचिस्वरभेदमूत्रसङ्गादयः; तथाविधमचिकित्स्यं विद्यादिति||४९||
🔊 Audio coming soon
സ്നേഹേത്യാദിനാ ഉത്പത്തിവിശിഷ്ടം ജലോദരമാഹ| ക്ലോമ ഹൃദയാവയവവിശേഷഃ| വര്ധയേതാമിതി യഥോക്തൌ കഫമാരുതൌ| തയോശ്ചാമ്ബുവര്ധകത്വം പിപാസാജനനേനാമ്ബുപാനാദേരിതി ജ്ഞേയമ്| സാധ്യാസാധ്യവിഭാഗമാഹ- തത്രേത്യാദി| അനുദകപ്രാപ്തമിതി അജാതോദകരൂപദോഷാവസ്ഥം; പരിപാകേനാത്ര ദോഷാണാം ദ്രവത്വം സ്വഭാവാദേവ ജ്ഞേയമ്| ബാഹ്യേഷു സ്രോതഃസു പ്രതിഹതഗതിരിതി ബഹിര്ഗന്തുമസമര്ഥഃ| അത്ര ജലജന്മപൂര്വരൂപം പിച്ഛോത്പദ്യതേ, തേന പിച്ഛോത്പത്തിലക്ഷണമേവ താവദാഹ| പിച്ഛാസദൃശോ ഭാഗഃ പിച്ഛാ; അന്യേ തു ഭക്തമണ്ഡസദൃശീം പിച്ഛാമാഹുഃ| സര്പതീതി ചലതി| ഉദകപൂര്ണദൃതിവത് സങ്ക്ഷോഭഃ മാംസസ്യ പിച്ഛോദകരൂപം പ്രാപ്തസ്യ| തമകഃ ശ്വാസവിശേഷഃ| അചികിത്സ്യമിതി വിഷപ്രയോഗശസ്ത്രപ്രണിധാനാദിദാരുണകര്മവ്യതിരിക്തക്രിയയാ അചികിത്സ്യം വിദ്യാത്||൪൫-൪൯||
Adhikarana 15 (50-51) · Śloka 51
ഭവന്തി ചാത്ര- വാതാത്പിത്താത്കഫാത് പ്ലീഹ്നഃ സന്നിപാതാത്തഥോദകാത്| പരം പരം കൃച്ഛ്രതരമുദരം ഭിഷഗാദിശേത്||൫൦|| പക്ഷാദ്ബദ്ധഗുദം തൂര്ധ്വം സര്വം ജാതോദകം തഥാ| പ്രായോ ഭവത്യഭാവായ ച്ഛിദ്രാന്ത്രം ചോദരം നൃണാമ്||൫൧||
भवन्ति चात्र- वातात्पित्तात्कफात् प्लीह्नः सन्निपातात्तथोदकात्| परं परं कृच्छ्रतरमुदरं भिषगादिशेत्||५०|| पक्षाद्बद्धगुदं तूर्ध्वं सर्वं जातोदकं तथा| प्रायो भवत्यभावाय च्छिद्रान्त्रं चोदरं नृणाम्||५१||
🔊 Audio coming soon
പരം പരം കൃച്ഛ്രതരമിതി യഥാ യഥാ പരത്വനിര്ദേശസ്തഥാ തഥാ കൃച്ഛ്രസാധ്യത്വമ്| ബദ്ധച്ഛിദ്രദകോദരാണാം വിശേഷമാഹ- പക്ഷാദിത്യാദി| ബദ്ധഗുദമുദരം പക്ഷാദൂര്ധ്വം വിനാശായ പ്രായോ ഭവതി; കദാചിത് പക്ഷാദൂര്ധ്വമപ്യഭാവായ ന ഭവതീതി പ്രായഃശബ്ദേനാഹ| ജാതോദകം ഛിദ്രാന്ത്രം ച പ്രായോ വിനാശായ ഭവതി; കദാചിദ് വിഷശസ്ത്രാഭിമതചികിത്സയാ ജാതോദകം ഛിദ്രം ബദ്ധഗുദം ച സിധ്യതീതി പ്രായഃശബ്ദേന ദര്ശയതി||൫൦-൫൧||
Adhikarana 16 (52-54) · Śloka 54
ശൂനാക്ഷം കുടിലോപസ്ഥമുപക്ലിന്നതനുത്വചമ്| ബലശോണിതമാംസാഗ്നിപരിക്ഷീണം ച വര്ജയേത്||൫൨|| ശ്വയഥുഃ സര്വമര്മോത്ഥഃ ശ്വാസോ ഹിക്കാऽരുചിഃ സതൃട്| മൂര്ച്ഛാ ച്ഛര്ദിരതീസാരോ നിഹന്ത്യുദരിണം നരമ്||൫൩|| ജന്മനൈവോദരം സര്വം പ്രായഃ കൃച്ഛ്രതമം മതമ്| ബലിനസ്തദജാതാമ്ബു യത്നസാധ്യം നവോത്ഥിതമ്||൫൪||
शूनाक्षं कुटिलोपस्थमुपक्लिन्नतनुत्वचम्| बलशोणितमांसाग्निपरिक्षीणं च वर्जयेत्||५२|| श्वयथुः सर्वमर्मोत्थः श्वासो हिक्काऽरुचिः सतृट्| मूर्च्छा च्छर्दिरतीसारो निहन्त्युदरिणं नरम्||५३|| जन्मनैवोदरं सर्वं प्रायः कृच्छ्रतमं मतम्| बलिनस्तदजाताम्बु यत्नसाध्यं नवोत्थितम्||५४||
🔊 Audio coming soon
ശൂനാക്ഷമിത്യാദിനാ സാധ്യോക്താനാമപ്യസാധ്യതാമാഹ| കുടിലോപസ്ഥമിതി വക്രോപസ്ഥമ്| ഉപക്ലിന്നാ തന്വീ ച ത്വഗ്യസ്യ സ തഥാ| അഗ്നിക്ഷയശ്ചോദരേ പ്രഥമത ഏവ യദ്യപി ഭവതി, തഥാऽപി അസാധ്യലക്ഷണേഷു വിശേഷേണാഗ്നിക്ഷയോ ലക്ഷണാന്തരയുക്തശ്ച ഭവതീതി ജ്ഞേയമ്| ജന്മനൈവേതി ഉത്പത്തിമാത്രേണ||൫൨-൫൪||
Adhikarana 17 (55-58) · Śloka 58
അജാതശോഥമരുണം സശബ്ദം നാതിഭാരികമ്| സദാ ഗുഡഗുഡായച്ച സിരാജാലഗവാക്ഷിതമ്||൫൫|| നാഭിം വിഷ്ടഭ്യ പായൌ തു വേഗം കൃത്വാ പ്രണശ്യതി| ഹൃന്നാഭിവങ്ക്ഷണകടീഗുദപ്രത്യേകശൂലിനഃ||൫൬|| കര്കശം സൃജതോ വാതം നാതിമന്ദേ ച പാവകേ| ലോലസ്യാവിരസേ ചാസ്യേ മൂത്രേऽല്പേ സംഹതേ വിഷി||൫൭|| അജാതോദകമിത്യേതൈര്ലിങ്ഗൈര്വിജ്ഞായ തത്ത്വതഃ| ഉപാക്രമേദ്ഭിഷഗ്ദോഷബലകാലവിശേഷവിത്||൫൮||
अजातशोथमरुणं सशब्दं नातिभारिकम्| सदा गुडगुडायच्च सिराजालगवाक्षितम्||५५|| नाभिं विष्टभ्य पायौ तु वेगं कृत्वा प्रणश्यति| हृन्नाभिवङ्क्षणकटीगुदप्रत्येकशूलिनः||५६|| कर्कशं सृजतो वातं नातिमन्दे च पावके| लोलस्याविरसे चास्ये मूत्रेऽल्पे संहते विषि||५७|| अजातोदकमित्येतैर्लिङ्गैर्विज्ञाय तत्त्वतः| उपाक्रमेद्भिषग्दोषबलकालविशेषवित्||५८||
🔊 Audio coming soon
അജാതാമ്ബുലക്ഷണമാഹ- അജാതശോഥമിത്യാദി| നാതിഭാരികമിതി നാതിഗുരുണാ ഭാരേണ യുതമ്| നാഭിം വിഷ്ടഭ്യേതി നാഭിം സ്തമ്ഭയിത്വാ| കൃത്വാ വേഗമിതി പുരീഷവാതവേഗം കൃത്വാ, വാതപുരീഷം വിസൃജ്യേതി യാവത്| പ്രണശ്യതീതി ലീനം ഭവതി| കര്കശമിതി വേഗവന്തം; സൃജത ഇതി വാതം സരതഃ||൫൫-൫൮||
Adhikarana 18 (59-67) · Śloka 67
വാതോദരം ബലമതഃ പൂര്വം സ്നേഹൈരുപാചരേത്| സ്നിഗ്ധായ സ്വേദിതാങ്ഗായ ദദ്യാത് സ്നേഹവിരേചനമ്||൫൯|| ഹൃതേ ദോഷേ പരിമ്ലാനം വേഷ്ടയേദ്വാസസോദരമ്| തഥാऽസ്യാനവകാശത്വാദ്വായുര്നാധ്മാപയേത് പുനഃ||൬൦|| ദോഷാതിമാത്രോപചയാത് സ്രോതോമാര്ഗനിരോധനാത്| സമ്ഭവത്യുദരം തസ്മാന്നിത്യമേവ വിരേചയേത്||൬൧|| ശുദ്ധം സംസൃജ്യ ച ക്ഷീരം ബലാര്ഥം പായയേത്തു തമ്| പ്രാഗുത്ക്ലേശാന്നിവര്ത്യം ച ബലേ ലബ്ധേ ക്രമാത് പയഃ||൬൨|| യൂഷൈ രസൈര്വാ മന്ദാമ്ലലവണൈരേധിതാനലമ്| സോദാവര്തം പുനഃ സ്നിഗ്ധം സ്വിന്നമാസ്ഥാപയേന്നരമ്||൬൩|| സ്ഫുരണാക്ഷേപസന്ധ്യസ്ഥിപാര്ശ്വപൃഷ്ഠത്രികാര്തിഷു| ദീപ്താഗ്നിം ബദ്ധവിഡ്വാതം രൂക്ഷമപ്യനുവാസയേത്||൬൪|| തീക്ഷ്ണാധോഭാഗയുക്തോऽസ്യ നിരൂഹോ ദാശമൂലികഃ| വാതഘ്നാമ്ലശൃതൈരണ്ഡതിലതൈലാനുവാസനമ്||൬൫|| അവിരേച്യം തു യം വിദ്യാദ്ദുര്ബലം സ്ഥവിരം ശിശുമ്| സുകുമാരം പ്രകൃത്യാऽല്പദോഷം വാऽഥോല്ബണാനിലമ്||൬൬|| തം ഭിഷക് ശമനൈഃ സര്പിര്യൂഷമാംസരസൌദനൈഃ| ബസ്ത്യഭ്യങ്ഗാനുവാസൈശ്ച ക്ഷീരൈശ്ചോപാചരേദ്ബുധഃ||൬൭||
वातोदरं बलमतः पूर्वं स्नेहैरुपाचरेत्| स्निग्धाय स्वेदिताङ्गाय दद्यात् स्नेहविरेचनम्||५९|| हृते दोषे परिम्लानं वेष्टयेद्वाससोदरम्| तथाऽस्यानवकाशत्वाद्वायुर्नाध्मापयेत् पुनः||६०|| दोषातिमात्रोपचयात् स्रोतोमार्गनिरोधनात्| सम्भवत्युदरं तस्मान्नित्यमेव विरेचयेत्||६१|| शुद्धं संसृज्य च क्षीरं बलार्थं पाययेत्तु तम्| प्रागुत्क्लेशान्निवर्त्यं च बले लब्धे क्रमात् पयः||६२|| यूषै रसैर्वा मन्दाम्ललवणैरेधितानलम्| सोदावर्तं पुनः स्निग्धं स्विन्नमास्थापयेन्नरम्||६३|| स्फुरणाक्षेपसन्ध्यस्थिपार्श्वपृष्ठत्रिकार्तिषु| दीप्ताग्निं बद्धविड्वातं रूक्षमप्यनुवासयेत्||६४|| तीक्ष्णाधोभागयुक्तोऽस्य निरूहो दाशमूलिकः| वातघ्नाम्लशृतैरण्डतिलतैलानुवासनम्||६५|| अविरेच्यं तु यं विद्याद्दुर्बलं स्थविरं शिशुम्| सुकुमारं प्रकृत्याऽल्पदोषं वाऽथोल्बणानिलम्||६६|| तं भिषक् शमनैः सर्पिर्यूषमांसरसौदनैः| बस्त्यभ्यङ्गानुवासैश्च क्षीरैश्चोपाचरेद्बुधः||६७||
🔊 Audio coming soon
വാതോദരമിത്യാദിനാ ചികിത്സാമാഹ| പരിമ്ലാനമിതി ക്ഷീണമ്| തഥേതി വസ്ത്രവേഷ്ടനേന| ഉദരേ പുനഃ ശോധനോപപത്തിമാഹ- ദോഷേത്യാദി| സ്രോതോമാര്ഗനിരോധനാദിതി സ്രോതോമുഖനിരോധനാദിത്യര്ഥഃ; മാര്ഗശബ്ദോऽത്ര മുഖവാചീ| സംസൃജ്യേത്യത്ര പേയാദിക്രമേണോപപാദ്യ| പ്രാഗുത്ക്ലേശാദിതി ഉത്ക്ലേശേ ദൃശ്യമാനേ| ഉത്സര്ഗതസ്തു ബലജനകകാര്യം കൃത്വാ പയോ നിവര്തനീയമ്| വാതഘ്നാദിഭിഃ ശൃതമൈരണ്ഡതൈലം തിലതൈലം വാऽനുവാസനം സ്യാത്| അനുവാസൈരിതി അനുവാസനൈഃ||൫൯-൬൭||
Adhikarana 19 (68-71) · Śloka 71
പിത്തോദരേ തു ബലിനം പൂര്വമേവ വിരേചയേത്| ദുര്ബലം ത്വനുവാസ്യാദൌ ശോധയേത് ക്ഷീരബസ്തിനാ||൬൮|| സഞ്ജാതബലകായാഗ്നിം പുനഃ സ്നിഗ്ധം വിരേചയേത്| പയസാ സത്രിവൃത്കല്കേനോരുബൂകശൃതേന വാ||൬൯|| സാതലാത്രായമാണാഭ്യാം ശൃതേനാരഗ്വധേന വാ| സകഫേ വാ സമൂത്രേണ സവാതേ തിക്തസര്പിഷാ||൭൦|| പുനഃ ക്ഷീരപ്രയോഗം ച ബസ്തികര്മ വിരേചനമ്| ക്രമേണ ധ്രുവമാതിഷ്ഠന് യുക്തഃ പിത്തോദരം ജയേത്||൭൧||
पित्तोदरे तु बलिनं पूर्वमेव विरेचयेत्| दुर्बलं त्वनुवास्यादौ शोधयेत् क्षीरबस्तिना||६८|| सञ्जातबलकायाग्निं पुनः स्निग्धं विरेचयेत्| पयसा सत्रिवृत्कल्केनोरुबूकशृतेन वा||६९|| सातलात्रायमाणाभ्यां शृतेनारग्वधेन वा| सकफे वा समूत्रेण सवाते तिक्तसर्पिषा||७०|| पुनः क्षीरप्रयोगं च बस्तिकर्म विरेचनम्| क्रमेण ध्रुवमातिष्ठन् युक्तः पित्तोदरं जयेत्||७१||
🔊 Audio coming soon
സാതലാ ചര്മകഷാ| ക്ഷീരബസ്തിരിതി ക്ഷീരപ്രധാനോ ബസ്തിഃ| സകഫേ ഇതി കഫയുക്തേ പിത്തേ| സമൂത്രേണേത്യത്ര ‘പയസാ’ ഇത്യനുവര്തതേ| സവാതേ പിത്തേ തിക്തസര്പിഷാ വിരേചനം ത്രിവൃതാദിദ്രവ്യയുക്തേന കര്തവ്യമ്| ക്രമേണേതി ക്ഷീരപ്രയോഗാദിക്രമേണ പിത്തോദരം ജയേദിതി യോജനാ||൬൮-൭൧||
Adhikarana 20 (72-73) · Śloka 73
സ്നിഗ്ധം സ്വിന്നം വിശുദ്ധം തു കഫോദരിണമാതുരമ്| സംസര്ജയേത് കടുക്ഷാരയുക്തൈരന്നൈഃ കഫാപഹൈഃ||൭൨|| ഗോമൂത്രാരിഷ്ടപാനൈശ്ച ചൂര്ണായസ്കൃതിഭിസ്തഥാ| സക്ഷാരൈസ്തൈലപാനൈശ്ച ശമയേത്തു കഫോദരമ്||൭൩||
स्निग्धं स्विन्नं विशुद्धं तु कफोदरिणमातुरम्| संसर्जयेत् कटुक्षारयुक्तैरन्नैः कफापहैः||७२|| गोमूत्रारिष्टपानैश्च चूर्णायस्कृतिभिस्तथा| सक्षारैस्तैलपानैश्च शमयेत्तु कफोदरम्||७३||
🔊 Audio coming soon
വിശുദ്ധമിത്യത്ര വമനം വിനാ വിശുദ്ധോ ജ്ഞേയഃ, വമനസ്യോദരേ നിഷിദ്ധത്വാത്| ചൂര്ണയുക്താ അയസ്കൃതയഃ ചൂര്ണായസ്കൃതയഃ “നവായോരജസോ ഭാഗാസ്തച്ചൂര്ണം മധുസര്പിഷാ” (ചി.അ.൧൬) ഇത്യാദ്യുക്താഃ; കിംവാ ചൂര്ണാന്യത്രൈവ വക്ഷ്യമാണാനി, അയസ്കൃതയസ്തു രസായനോക്തലോഹപ്രയോഗേ ജ്ഞേയാഃ||൭൨-൭൩||
Adhikarana 21 (74) · Śloka 74
സന്നിപാതോദരേ സര്വാ യഥോക്താഃ കാരയേത് ക്രിയാഃ| സോപദ്രവം തു നിര്വൃത്തം പ്രത്യാഖ്യേയം വിജാനതാ|൭൪|
सन्निपातोदरे सर्वा यथोक्ताः कारयेत् क्रियाः| सोपद्रवं तु निर्वृत्तं प्रत्याख्येयं विजानता|७४|
🔊 Audio coming soon
സര്വാ യഥോക്താ ഇതി പ്രത്യേകം വാതാദിവിഹിതാഃ സര്വാ ഏവ സന്നിപാതോദരേ കര്തവ്യാഃ| സോപദ്രവം തു നിര്വൃത്തമിതി സോപദ്രവതയോത്പന്നമ്||൭൪||
Adhikarana 22 (85-88) · Śloka 89
ഉദാവര്തരുജാനാഹൈര്ദാഹമോഹതൃഷാജ്വരൈഃ| ഗൌരവാരുചികാഠിന്യൈശ്ചാനിലാദീന് യഥാക്രമമ്||൭൫|| ലിങ്ഗൈഃ പ്ലീഹ്ന്യധികാന് ദൃഷ്ട്വാ രക്തം ചാപി സ്വലക്ഷണൈഃ| ചികിത്സാം സമ്പ്രകുര്വീത യഥാദോഷം യഥാബലമ്||൭൬|| സ്നേഹം സ്വേദം വിരേകം ച നിരൂഹമനുവാസനമ്| സമീക്ഷ്യ കാരയേദ്ബാഹൌ വാമേ വാ വ്യധയേത് സിരാമ്||൭൭|| ഷട്പലം പായയേത് സര്പിഃ പിപ്പലീര്വാ പ്രയോജയേത്| സഗുഡാമഭയാം വാऽപി ക്ഷാരാരിഷ്ടഗണാംസ്തഥാ||൭൮|| ഏഷ ക്രിയാക്രമഃ പ്രോക്തോ യോഗാന് സംശമനാഞ്ഛൃണു| പിപ്പലീ നാഗരം ദന്തീ ചിത്രകം ദ്വിഗുണാഭയമ്||൭൯|| വിഡങ്ഗാംശയുതം ചൂര്ണമേതദുഷ്ണാമ്ബുനാ പിബേത്| വിഡങ്ഗം ചിത്രകം ശുണ്ഠീം സഘൃതാം സൈന്ധവം വചാമ്||൮൦|| ദഗ്ധ്വാ കപാലേ പയസാ ഗുല്മപ്ലീഹാപഹം പിബേത്| രോഹീതകലതാനാം തു കാണ്ഡകാനഭയാജലേ||൮൧|| മൂത്രേ വാ സുനുയാത്തച്ച സപ്തരാത്രസ്ഥിതം പിബേത്| കാമലാഗുല്മമേഹാര്ശഃപ്ലീഹസര്വോദരക്രിമീന്||൮൨|| സ ഹന്യാജ്ജാങ്ഗലരസൈര്ജീര്ണേ സ്യാച്ചാത്ര ഭോജനമ്| രോഹീതകത്വചഃ കൃത്വാ പലാനാം പഞ്ചവിംശതിമ്||൮൩|| കോലദ്വിപ്രസ്ഥസംയുക്തം കഷായമുപകല്പയേത്| പലികൈഃ പഞ്ചകോലൈസ്തു തൈഃ സര്വൈശ്ചാപി തുല്യയാ||൭൪|| രോഹീതകത്വചാ പിഷ്ടൈര്ഘൃതപ്രസ്ഥം വിപാചയേത്| പ്ലീഹാഭിവൃദ്ധിം ശമയത്യേതദാശു പ്രയോജിതമ്||൮൫|| തഥാ ഗുല്മോദരശ്വാസക്രിമിപാണ്ഡുത്വകാമലാഃ| അഗ്നികര്മ ച കുര്വീത ഭിഷഗ്വാതകഫോല്ബണേ||൮൬|| പൈത്തികേ ജീവനീയാനി സര്പീംഷി ക്ഷീരബസ്തയഃ| രക്താവസേകഃ സംശുദ്ധിഃ ക്ഷീരപാനം ച ശസ്യതേ||൮൭|| യൂഷൈര്മാംസരസൈശ്ചാപി ദീപനീയസമായുതൈഃ| യകൃതി പ്ലീഹവത് സര്വം തുല്യത്വാദ്ഭേഷജം മതമ്||൮൮|| ലഘൂന്യന്നാനി സംസൃജ്യ ദദ്യാത് പ്ലീഹോദരേ ഭിഷക്|൮൯|
उदावर्तरुजानाहैर्दाहमोहतृषाज्वरैः| गौरवारुचिकाठिन्यैश्चानिलादीन् यथाक्रमम्||७५|| लिङ्गैः प्लीह्न्यधिकान् दृष्ट्वा रक्तं चापि स्वलक्षणैः| चिकित्सां सम्प्रकुर्वीत यथादोषं यथाबलम्||७६|| स्नेहं स्वेदं विरेकं च निरूहमनुवासनम्| समीक्ष्य कारयेद्बाहौ वामे वा व्यधयेत् सिराम्||७७|| षट्पलं पाययेत् सर्पिः पिप्पलीर्वा प्रयोजयेत्| सगुडामभयां वाऽपि क्षारारिष्टगणांस्तथा||७८|| एष क्रियाक्रमः प्रोक्तो योगान् संशमनाञ्छृणु| पिप्पली नागरं दन्ती चित्रकं द्विगुणाभयम्||७९|| विडङ्गांशयुतं चूर्णमेतदुष्णाम्बुना पिबेत्| विडङ्गं चित्रकं शुण्ठीं सघृतां सैन्धवं वचाम्||८०|| दग्ध्वा कपाले पयसा गुल्मप्लीहापहं पिबेत्| रोहीतकलतानां तु काण्डकानभयाजले||८१|| मूत्रे वा सुनुयात्तच्च सप्तरात्रस्थितं पिबेत्| कामलागुल्ममेहार्शःप्लीहसर्वोदरक्रिमीन्||८२|| स हन्याज्जाङ्गलरसैर्जीर्णे स्याच्चात्र भोजनम्| रोहीतकत्वचः कृत्वा पलानां पञ्चविंशतिम्||८३|| कोलद्विप्रस्थसंयुक्तं कषायमुपकल्पयेत्| पलिकैः पञ्चकोलैस्तु तैः सर्वैश्चापि तुल्यया||७४|| रोहीतकत्वचा पिष्टैर्घृतप्रस्थं विपाचयेत्| प्लीहाभिवृद्धिं शमयत्येतदाशु प्रयोजितम्||८५|| तथा गुल्मोदरश्वासक्रिमिपाण्डुत्वकामलाः| अग्निकर्म च कुर्वीत भिषग्वातकफोल्बणे||८६|| पैत्तिके जीवनीयानि सर्पींषि क्षीरबस्तयः| रक्तावसेकः संशुद्धिः क्षीरपानं च शस्यते||८७|| यूषैर्मांसरसैश्चापि दीपनीयसमायुतैः| यकृति प्लीहवत् सर्वं तुल्यत्वाद्भेषजं मतम्||८८|| लघून्यन्नानि संसृज्य दद्यात् प्लीहोदरे भिषक्|८९|
🔊 Audio coming soon
പ്ലീഹോദരചികിത്സാമാഹ- ഉദാവര്തേത്യാദി| അനിലാദീന് യഥാക്രമമിതി ഉദാവര്തരുജാനാഹൈര്വാതം, ദാഹമോഹതൃഷാജ്വരൈഃ പിത്തം, ശേഷൈഃ കഫം, ദൃഷ്ട്വാ ചികിത്സാം കുര്വീത; കിഞ്ച ബാധിതം രക്തം തല്ലക്ഷണൈര്ദൃഷ്ട്വാ ചികിത്സാം കുര്വീത| തത്ര രക്തസ്യ ലക്ഷണാനി വിധിശോണിതീയോക്താനി, തന്ത്രാന്തരേ “വിദാഹം തൃഷ്ണാം വൈരസ്യം ഗാത്രഗൌരവം മൂര്ച്ഛാം” ഇത്യാദീനി ജ്ഞേയാനി| പ്ലീഹ്നീതി പ്ലീഹോദരേ| യഥാദോഷമിതി ഉല്ബണദോഷപ്രശമനീമ്| വാമേ ബാഹൌ സിരാവ്യധഃ സാമാന്യോക്തോऽപി സുശ്രുതപ്രത്യയാത് കൂര്പരാഖ്യസിരാവ്യധോ ജ്ഞേയഃ| പിപ്പലീര്വാ പ്രയോജയേദിതി രസായനോക്തപിപ്പലീവര്ധമാനം പ്രയോജയേത്| ക്ഷാരാരിഷ്ടഗണാനിതി ഗ്രഹണ്യര്ശോവക്ഷ്യമാണക്ഷാരാരിഷ്ടസമൂഹാന്; ഇഹാപി ച വിഡങ്ഗമിത്യാദിനാ ക്ഷാരം, തഥാ രോഹിതകലതേത്യാദിനാऽരിഷ്ടം ച വക്ഷ്യതി| ദ്വിഗുണാഭയമിതി ദ്വിഭാഗാഭയമ്| രോഹിതകലതാ ‘രോഹിതക’ ഇതി ഖ്യാതാ| കാണ്ഡകാ ഇതി സ്വല്പപ്രമാണാഃ ഖണ്ഡാഃ| ആസുനുയാദിതി ദ്രവേ മഗ്നാഃ കൃത്വാ സന്ധാനാര്ഥം സ്ഥാപയേത്| രോഹിതകേത്യാദൌ സപ്തപഞ്ചാശത്പലേ ക്വാഥ്യേऽഷ്ടഗുണമുദകം ദത്ത്വാ പാദാവശേഷേണ ദ്വിപലോപേതചതുര്ദശശരാവമാനഃ ക്വാഥോ ഭവതി| സര്വൈസ്തൈശ്ചാപി തുല്യയേതി രോഹിതകത്വചഃ പഞ്ചപലാനീത്യര്ഥഃ| പിഷ്ടൈരിതി പഞ്ചകോലൈഃ പിഷ്ടൈഃ, തഥാ വിഭക്തിവിപരിണാമാദ്രോഹിതകത്വചാ പിഷ്ടയേതി ജ്ഞേയമ്| അഗ്നികര്മേതി ഗുല്മവദത്രാപ്യഗ്നികര്മ വദന്തി; തച്ച വാതകഫോല്ബണേ പ്ലീഹോദരേ ഏവ ജ്ഞേയമ്| ദീപനീയസമായുതൈരിതി പിപ്പല്യാദിദീപനീയഗണസംസ്കൃതൈരിത്യര്ഥഃ||൮൫-൮൮||-
Adhikarana 23 (89-92) · Śloka 93
സ്വിന്നായ ബദ്ധോദരിണേ മൂത്രതീക്ഷ്ണൌഷധാന്വിതമ്||൮൯|| സതൈലലവണം ദദ്യാന്നിരൂഹം സാനുവാസനമ്| പരിസ്രംസീനി ചാന്നാനി തീക്ഷ്ണം ചൈവ വിരേചനമ്||൯൦|| ഉദാവര്തഹരം കര്മ കാര്യം വാതഘ്നമേവ ച| ഛിദ്രോദരമൃതേ സ്വേദാച്ഛ്ലേഷ്മോദരവദാചരേത്||൯൧|| ജാതം ജാതം ജലം സ്രാവ്യമേവം തദ്യാപയേദ്ഭിഷക്| തൃഷ്ണാകാസജ്വരാര്തം തു ക്ഷീണമാംസാഗ്നിഭോജനമ്||൯൨|| വര്ജയേച്ഛ്വാസിനം തദ്വച്ഛൂലിനം ദുര്ബലേന്ദ്രിയമ്|൯൩|
स्विन्नाय बद्धोदरिणे मूत्रतीक्ष्णौषधान्वितम्||८९|| सतैललवणं दद्यान्निरूहं सानुवासनम्| परिस्रंसीनि चान्नानि तीक्ष्णं चैव विरेचनम्||९०|| उदावर्तहरं कर्म कार्यं वातघ्नमेव च| छिद्रोदरमृते स्वेदाच्छ्लेष्मोदरवदाचरेत्||९१|| जातं जातं जलं स्राव्यमेवं तद्यापयेद्भिषक्| तृष्णाकासज्वरार्तं तु क्षीणमांसाग्निभोजनम्||९२|| वर्जयेच्छ्वासिनं तद्वच्छूलिनं दुर्बलेन्द्रियम्|९३|
🔊 Audio coming soon
നിരൂഹസ്യോത്സര്ഗത ഏവ സതൈലലവണത്വേ സിദ്ധേ സതൈലലവണമിതി പദം തൈലലവണയോരത്രാധികദാനോപദര്ശനാര്ഥമ്| ബദ്ധച്ഛിദ്രദകോദരിണാം ച യദ്യപ്യാസ്ഥാപനം നിഷിദ്ധം, തഥാऽപി തദേകസാധ്യായാമവസ്ഥായാം നിരൂഹാനുവാസനമിഹ ജ്ഞേയമ്| പരിസ്രംസീനീതി അനുലോമനാനി| ഛിദ്രാന്ത്രം ചോദരം നൃണാമിത്യത്ര യദ്യപ്യസാധ്യത്വമുക്തം, തഥാऽപി തത്ര പ്രായഃശബ്ദനിവേശാദസാധ്യതാവ്യഭിചാരോऽപി ദര്ശിതഃ; തേനേഹ തച്ചികിത്സോച്യതേ, ഉത്തരത്രാപി ച പിപീലികാദംശാദിനാ ഛിദ്രോദരചികിത്സോച്യതേ, തഥാ ‘ഹന്തി സര്വോദരാണ്യേതച്ചൂര്ണം’ ഇത്യനേന സര്വോദരചികിത്സാ വക്തവ്യാ| അന്യേ തു സര്വോദരഹന്തൃത്വകഥനം ന പാരമാര്ഥികമിതി വദന്തി| ഋതേ സ്വേദാദിത്യനേന സ്വേദസ്യ ഛിദ്രോദരേ ഉദകകാരതയാ നിഷേധം ദര്ശയതി| തൃഷ്ണേത്യാദിനാ പ്രത്യാഖ്യേയം ഛിദ്രോദരമാഹ||൮൯-൯൨||-
Adhikarana 24 (93-94) · Śloka 95
അപാം ദോഷഹരാണ്യാദൌ പ്രദദ്യാദുദകോദരേ||൯൩|| മൂത്രയുക്താനി തീക്ഷ്ണാനി വിവിധക്ഷാരവന്തി ച| ദീപനീയൈഃ കഫഘ്നൈശ്ച തമാഹാരൈരുപാചരേത്||൯൪|| ദ്രവേഭ്യശ്ചോദകാദിഭ്യോ നിയച്ഛേദനുപൂര്വശഃ|൯൫|
अपां दोषहराण्यादौ प्रदद्यादुदकोदरे||९३|| मूत्रयुक्तानि तीक्ष्णानि विविधक्षारवन्ति च| दीपनीयैः कफघ्नैश्च तमाहारैरुपाचरेत्||९४|| द्रवेभ्यश्चोदकादिभ्यो नियच्छेदनुपूर्वशः|९५|
🔊 Audio coming soon
അപാം ദോഷഹരാണീത്യാദിനാ ഉത്പത്തിവിശിഷ്ടദകോദരചികിത്സാമാഹ| ഉദകാദിഭ്യ ഇതി ഉദകപ്രകാരേഭ്യോ ദ്രവാന്തരേഭ്യഃ| നിയച്ഛേദിതി നിവര്തയേത്| അനുപൂര്വശ ഇതി ക്രമേണ നിവര്തയേത്||൯൩-൯൪||-
Adhikarana 25 (95-100) · Śloka 101
സര്വമേവോദരം പ്രായോ ദോഷസങ്ഘാതജം മതമ്||൯൫|| തസ്മാത്ത്രിദോഷശമനീം ക്രിയാം സര്വത്ര കാരയേത്| ദോഷൈഃ കുക്ഷൌ ഹി സമ്പൂര്ണേ വഹ്നിര്മന്ദത്വമൃച്ഛതി||൯൬|| തസ്മാദ്ഭോജ്യാനി ഭോജ്യാനി ദീപനാനി ലഘൂനി ച| രക്തശാലീന് യവാന്മുദ്ഗാഞ്ജാങ്ഗലാംശ്ച മൃഗദ്വിജാന്||൯൭|| പയോമൂത്രാസവാരിഷ്ടാന്മധുസീധും തഥാ സുരാമ്| യവാഗൂമോദനം വാऽപി യൂഷൈരദ്യാദ്രസൈരപി||൯൮|| മന്ദാമ്ലസ്നേഹകടുഭിഃ പഞ്ചമൂലോപസാധിതൈഃ| ഔദകാനൂപജം മാംസം ശാകം പിഷ്ടകൃതം തിലാന്||൯൯|| വ്യായാമാധ്വദിവാസ്വപ്നം യാനയാനം ച വര്ജയേത്| തഥോഷ്ണലവണാമ്ലാനി വിദാഹീനി ഗുരൂണി ച||൧൦൦|| നാദ്യാദന്നാനി ജഠരീ തോയപാനം ച വര്ജയേത്|൧൦൧|
सर्वमेवोदरं प्रायो दोषसङ्घातजं मतम्||९५|| तस्मात्त्रिदोषशमनीं क्रियां सर्वत्र कारयेत्| दोषैः कुक्षौ हि सम्पूर्णे वह्निर्मन्दत्वमृच्छति||९६|| तस्माद्भोज्यानि भोज्यानि दीपनानि लघूनि च| रक्तशालीन् यवान्मुद्गाञ्जाङ्गलांश्च मृगद्विजान्||९७|| पयोमूत्रासवारिष्टान्मधुसीधुं तथा सुराम्| यवागूमोदनं वाऽपि यूषैरद्याद्रसैरपि||९८|| मन्दाम्लस्नेहकटुभिः पञ्चमूलोपसाधितैः| औदकानूपजं मांसं शाकं पिष्टकृतं तिलान्||९९|| व्यायामाध्वदिवास्वप्नं यानयानं च वर्जयेत्| तथोष्णलवणाम्लानि विदाहीनि गुरूणि च||१००|| नाद्यादन्नानि जठरी तोयपानं च वर्जयेत्|१०१|
🔊 Audio coming soon
അത്ര സര്വോദരസാധാരണീം ചികിത്സാം വക്തുമാഹ- സര്വമിത്യാദിനാ| ഭോജ്യാനി പുനര്ഭോജ്യാനീതി ഭോക്തവ്യാനി| മന്ദാമ്ലേത്യാദൌ മന്ദശബ്ദോऽല്പവചനഃ| യാനയാനമിതി അശ്വാദിനാ യാനമ്||൯൫-൧൦൦||-
Adhikarana 26 (101-106) · Śloka 107
നാതിസാന്ദ്രം ഹിതം പാനേ സ്വാദു തക്രമപേലവമ്||൧൦൧|| ത്ര്യൂഷണക്ഷാരലവണൈര്യുക്തം തു നിചയോദരീ| വാതോദരീ പിബേത്തക്രം പിപ്പലീലവണാന്വിതമ്||൧൦൨|| ശര്കരാമധുകോപേതം സ്വാദു പിത്തോദരീ പിബേത്| യവാനീസൈന്ധവാജാജീവ്യോഷയുക്തം കഫോദരീ||൧൦൩|| പിബേന്മധുയുതം തക്രം കവോഷ്ണം നാതിപേലവമ്| മധുതൈലവചാശുണ്ഠീശതാഹ്വാകുഷ്ഠസൈന്ധവൈഃ||൧൦൪|| യുക്തം പ്ലീഹോദരീ ജാതം സവ്യോഷം തൂദകോദരീ| ബദ്ധോദരീ തു ഹപുഷായവാന്യജാജിസൈന്ധവൈഃ ||൧൦൫|| പിബേച്ഛിദ്രോദരീ തക്രം പിപ്പലീക്ഷൌദ്രസംയുതമ്| ഗൌരവാരോചകാര്താനാം സമന്ദാഗ്ന്യതിസാരിണാമ്||൧൦൬|| തക്രം വാതകഫാര്താനാമമൃതത്വായ കല്പതേ|൧൦൭|
नातिसान्द्रं हितं पाने स्वादु तक्रमपेलवम्||१०१|| त्र्यूषणक्षारलवणैर्युक्तं तु निचयोदरी| वातोदरी पिबेत्तक्रं पिप्पलीलवणान्वितम्||१०२|| शर्करामधुकोपेतं स्वादु पित्तोदरी पिबेत्| यवानीसैन्धवाजाजीव्योषयुक्तं कफोदरी||१०३|| पिबेन्मधुयुतं तक्रं कवोष्णं नातिपेलवम्| मधुतैलवचाशुण्ठीशताह्वाकुष्ठसैन्धवैः||१०४|| युक्तं प्लीहोदरी जातं सव्योषं तूदकोदरी| बद्धोदरी तु हपुषायवान्यजाजिसैन्धवैः ||१०५|| पिबेच्छिद्रोदरी तक्रं पिप्पलीक्षौद्रसंयुतम्| गौरवारोचकार्तानां समन्दाग्न्यतिसारिणाम्||१०६|| तक्रं वातकफार्तानाममृतत्वाय कल्पते|१०७|
🔊 Audio coming soon
സ്വാദ്വിതി സദ്യോ മഥിതം മധുരം ജാതമ്| അപേലവമിതി ഉദ്ധൃതസ്നേഹമ്| കവോഷ്ണമിതി ഈഷദുഷ്ണമ്||൧൦൧-൧൦൬||-
Adhikarana 27 (107-110) · Śloka 111
ശോഫാനാഹാര്തിതൃണ്മൂര്ച്ഛാപീഡിതേ കാരഭം പയഃ||൧൦൭|| ശുദ്ധാനാം ക്ഷാമദേഹാനാം ഗവ്യം ഛാഗം സമാഹിഷമ്| ദേവദാരുപലാശാര്കഹസ്തിപിപ്പലിശിഗ്രുകൈഃ||൧൦൮|| സാശ്വഗന്ധൈഃ സഗോമൂത്രൈഃ പ്രദിഹ്യാദുദരം സമൈഃ| വൃശ്ചികാലീം വചാം കുഷ്ഠം പഞ്ചമൂലീം പുനര്നവാമ്||൧൦൯|| ഭൂതീകം നാഗരം ധാന്യം ജലേ പക്ത്വാऽവസേചയേത്| പലാശം കത്തൃണം രാസ്നാം തദ്വത് പക്ത്വാऽവസേചയേത്||൧൧൦|| മൂത്രാണ്യഷ്ടാവുദരിണാം സേകേ പാനേ ച യോജയേത്|൧൧൧|
शोफानाहार्तितृण्मूर्च्छापीडिते कारभं पयः||१०७|| शुद्धानां क्षामदेहानां गव्यं छागं समाहिषम्| देवदारुपलाशार्कहस्तिपिप्पलिशिग्रुकैः||१०८|| साश्वगन्धैः सगोमूत्रैः प्रदिह्यादुदरं समैः| वृश्चिकालीं वचां कुष्ठं पञ्चमूलीं पुनर्नवाम्||१०९|| भूतीकं नागरं धान्यं जले पक्त्वाऽवसेचयेत्| पलाशं कत्तृणं रास्नां तद्वत् पक्त्वाऽवसेचयेत्||११०|| मूत्राण्यष्टावुदरिणां सेके पाने च योजयेत्|१११|
🔊 Audio coming soon
ഉത്ക്വാഥ്യേതി ജലേ പക്ത്വാ| അവസേചയേദിത്യത്ര ‘ഉദരം’ അത്യനുവര്തതേ||൧൦൭-൧൧൦||-
Adhikarana 28 (111) · Śloka 112
രൂക്ഷാണാം ബഹുവാതാനാം തഥാ സംശോധനാര്ഥിനാമ്||൧൧൧|| ദീപനീയാനി സര്പീംഷി ജഠരഘ്നാനി ചക്ഷ്മഹേ|൧൧൨|
रूक्षाणां बहुवातानां तथा संशोधनार्थिनाम्||१११|| दीपनीयानि सर्पींषि जठरघ्नानि चक्ष्महे|११२|
🔊 Audio coming soon
‘ദീപനീയാനി’ ഇത്യത്ര കേചിത് ‘സ്നേഹനീയാനി’ ഇതി പഠന്തി||൧൧൧||-
Adhikarana 29 (112-115) · Śloka 116
പിപ്പലീപിപ്പലീമൂലചവ്യചിത്രകനാഗരൈഃ||൧൧൨|| സക്ഷാരൈരര്ധപലികൈര്ദ്വിപ്രസ്ഥം സര്പിഷഃ പചേത്| കല്കൈര്ദ്വിപഞ്ചമൂലസ്യ തുലാര്ധസ്വരസേന ച||൧൧൩|| ദധിമണ്ഡാഢകോപേതം തത് സര്പിര്ജഠരാപഹമ്| ശ്വയഥും വാതവിഷ്ടമ്ഭം ഗുല്മാര്ശാംസി ച നാശയേത്||൧൧൪|| നാഗരത്രിഫലാപ്രസ്ഥം ഘൃതതൈലാത്തഥാऽऽഢകമ്| മസ്തുനഃ സാധയിത്വൈതത് പിബേത് സര്വോദരാപഹമ്||൧൧൫|| കഫമാരുതസമ്ഭൂതേ ഗുല്മേ ചൈതത് പ്രശസ്യതേ|൧൧൬|
पिप्पलीपिप्पलीमूलचव्यचित्रकनागरैः||११२|| सक्षारैरर्धपलिकैर्द्विप्रस्थं सर्पिषः पचेत्| कल्कैर्द्विपञ्चमूलस्य तुलार्धस्वरसेन च||११३|| दधिमण्डाढकोपेतं तत् सर्पिर्जठरापहम्| श्वयथुं वातविष्टम्भं गुल्मार्शांसि च नाशयेत्||११४|| नागरत्रिफलाप्रस्थं घृततैलात्तथाऽऽढकम्| मस्तुनः साधयित्वैतत् पिबेत् सर्वोदरापहम्||११५|| कफमारुतसम्भूते गुल्मे चैतत् प्रशस्यते|११६|
🔊 Audio coming soon
പിപ്പലീത്യാദൌ ‘സക്ഷാരൈരര്ധപലികൈര്ദ്വിഃ പ്രസ്ഥം സര്പിഷഃ പചേത്’ ഇതി പാഠേ ദ്വിശബ്ദഃ പ്രസ്ഥേന തഥാऽര്ധപലികൈരിത്യനേന ച യോജ്യഃ; ഏതേന പിപ്പല്യാദീനാം ദ്വിരിതി ദ്വിഗുണാര്ധപലൈഃ ഷട്പലാനി ഭവന്തി, പ്രസ്ഥേന ച ദ്വിശബ്ദയോജനാദ്ഘൃതപ്രസ്ഥദ്വയം ഭവതി| കാശ്മീരേ തു “പലികൈഃ പിപ്പലീക്ഷാരൈര്ദ്വിപ്രസ്ഥം സര്പിഷഃ പചേത്” ഇത്യേവ പഠ്യതേ| ജതൂകര്ണോऽപ്യാഹ- “ദശമൂലതുലാര്ധരസേ സക്ഷാരൈഃ പഞ്ചകോലകൈഃ സാര്ധം ഘൃതാര്ധപ്രസ്ഥം സദധിമസ്ത്വാഢകമുദരഘ്നമ്” ഇതി||൧൧൨-൧൧൫||-
Adhikarana 30 (116-117) · Śloka 118
ചതുര്ഗുണേ ജലേ മൂത്രേ ദ്വിഗുണേ ചിത്രകാത് പലേ||൧൧൬|| കല്കേ സിദ്ധം ഘൃതപ്രസ്ഥം സക്ഷാരം ജഠരീ പിബേത്| യവകോലകുലത്ഥാനാം പഞ്ചമൂലരസേന ച||൧൧൭|| സുരാസൌവീരകാഭ്യാം ച സിദ്ധം വാऽപി പിബേദ്ഘൃതമ്|൧൧൮|
चतुर्गुणे जले मूत्रे द्विगुणे चित्रकात् पले||११६|| कल्के सिद्धं घृतप्रस्थं सक्षारं जठरी पिबेत्| यवकोलकुलत्थानां पञ्चमूलरसेन च||११७|| सुरासौवीरकाभ्यां च सिद्धं वाऽपि पिबेद्घृतम्|११८|
🔊 Audio coming soon
ചതുര്ഗുണേ ഇത്യാദൌ സക്ഷാരമിത്യനേന യവക്ഷാരസ്യാപി ചിത്രകവത് പലം ദേയമ്| ഉക്തം ഹ്യന്യത്ര- “അഗ്നിക്ഷാരപലാഭ്യാം ഹി മൂത്രചതുര്ഗുണം ഘൃതപ്രസ്ഥമ്” ഇതി||൧൧൬-൧൧൭||-
Adhikarana 31 (118) · Śloka 119
ഏഭിഃ സ്നിഗ്ധായ സഞ്ജാതേ ബലേ ശാന്തേ ച മാരുതേ||൧൧൮|| സ്രസ്തേ ദോഷാശയേ ദദ്യാത് കല്പദിഷ്ടം വിരേചനമ്|൧൧൯|
एभिः स्निग्धाय सञ्जाते बले शान्ते च मारुते||११८|| स्रस्ते दोषाशये दद्यात् कल्पदिष्टं विरेचनम्|११९|
🔊 Audio coming soon
സ്രസ്തേ ദോഷാശയ ഇതി ദോഷേ സ്നേഹേന വിമുക്തബന്ധനത്വാത് സ്രസ്തേ ഇത്യര്ഥഃ||൧൧൮||-
Adhikarana 32 (119-123) · Śloka 124
പടോലമൂലം രജനീം വിഡങ്ഗം ത്രിഫലാത്വചമ്||൧൧൯|| കമ്പില്ലകം നീലിനീം ച ത്രിവൃതാം ചേതി ചൂര്ണയേത്| ഷഡാദ്യാന് കാര്ഷികാനന്ത്യാംസ്ത്രീംശ്ച ദ്വിത്രിചതുര്ഗുണാന്||൧൨൦|| കൃത്വാ ചൂര്ണമതോ മുഷ്ടിം ഗവാം മൂത്രേണ നാ പിബേത്| വിരിക്തോ മൃദു ഭുഞ്ജീത ഭോജനം ജാങ്ഗലൈ രസൈഃ||൧൨൧|| മണ്ഡം പേയാം ച പീത്വാ നാ സവ്യോഷം ഷഡഹം പയഃ| ശൃതം പിബേത്തതശ്ചൂര്ണം പിബേദേവം പുനഃ പുനഃ||൧൨൨|| ഹന്തി സര്വോദരാണ്യേതച്ചൂര്ണം ജാതോദകാന്യപി| കാമലാം പാണ്ഡുരോഗം ച ശ്വയഥും ചാപകര്ഷതി||൧൨൩|| പടോലാദ്യമിദം ചൂര്ണമുദരേഷു പ്രപൂജിതമ്|൧൨൪|
पटोलमूलं रजनीं विडङ्गं त्रिफलात्वचम्||११९|| कम्पिल्लकं नीलिनीं च त्रिवृतां चेति चूर्णयेत्| षडाद्यान् कार्षिकानन्त्यांस्त्रींश्च द्वित्रिचतुर्गुणान्||१२०|| कृत्वा चूर्णमतो मुष्टिं गवां मूत्रेण ना पिबेत्| विरिक्तो मृदु भुञ्जीत भोजनं जाङ्गलै रसैः||१२१|| मण्डं पेयां च पीत्वा ना सव्योषं षडहं पयः| शृतं पिबेत्ततश्चूर्णं पिबेदेवं पुनः पुनः||१२२|| हन्ति सर्वोदराण्येतच्चूर्णं जातोदकान्यपि| कामलां पाण्डुरोगं च श्वयथुं चापकर्षति||१२३|| पटोलाद्यमिदं चूर्णमुदरेषु प्रपूजितम्|१२४|
🔊 Audio coming soon
പടോലേത്യാദൌ ഷഡാദ്യാന് കാര്ഷികാനിത്യനേന പടോലമൂലാദീനാം ത്രിഫലായാഃ സമം ഷണ്ണാം പ്രത്യേകം കാര്ഷികത്വം, കമ്പില്ലകാദീനാം യഥാക്രമം ദ്വിത്രിചതുര്ഗുണത്വമ്| മുഷ്ടിമിതി പലമ്| സവ്യോഷം ഷഡഹം ശൃതം പയഃ പിബേദിതി വിരേചനദിനേ മണ്ഡപേയാവിലേപീനാമന്യതമമഗ്ന്യപേക്ഷയാ കര്തവ്യമ്, ഊര്ധ്വം യഥോക്തപയോവൃത്തിനാ ഭവിതവ്യം, തതഃ പുനഃ സപ്തമേ പടോലാദിചൂര്ണം പേയമ്; ഈദൃശം പുനഃ പുനഃ കര്തവ്യമ്||൧൧൯-൧൨൩||-
Adhikarana 33 (124-132) · Śloka 132
ഗവാക്ഷീം ശങ്ഖിനീം ദന്തീം തില്വകസ്യ ത്വചം വചാമ്||൧൨൪|| പിബേദ്ദ്രാക്ഷാമ്ബുഗോമൂത്രകോലകര്കന്ധുസീധുഭിഃ| യവാനീ ഹപുഷാ ധാന്യം ത്രിഫലാ ചോപകുഞ്ചികാ||൧൨൫|| കാരവീ പിപ്പലീമൂലമജഗന്ധാ ശടീ വചാ| ശതാഹ്വാ ജീരകം വ്യോഷം സ്വര്ണക്ഷീരീ സചിത്രകാ||൧൨൬|| ദ്വൌ ക്ഷാരൌ പൌഷ്കരം മൂലം കുഷ്ഠം ലവണപഞ്ചകമ്| വിഡങ്ഗം ച സമാംശാനി ദന്ത്യാ ഭാഗത്രയം തഥാ||൧൨൭|| ത്രിവൃദ്വിശാലേ ദ്വിഗുണേ സാതലാ സ്യാച്ചതുര്ഗുണാ| ഏതന്നാരായണം നാമ ചൂര്ണം രോഗഗണാപഹമ്||൧൨൮|| നൈനത് പ്രാപ്യാതിവര്തന്തേ രോഗാ വിഷ്ണുമിവാസുരാഃ| തക്രേണോദരിഭിഃ പേയം ഗുല്മിഭിര്ബദരാമ്ബുനാ||൧൨൯|| ആനദ്ധവാതേ സുരയാ വാതരോഗേ പ്രസന്നയാ| ദധിമണ്ഡേന വിട്സങ്ഗേ ദാഡിമാമ്ബുഭിരര്ശസൈഃ||൧൩൦|| പരികര്തേ സവൃക്ഷാമ്ലമുഷ്ണാമ്ബുഭിരജീര്ണകേ| ഭഗന്ദരേ പാണ്ഡുരോഗേ ശ്വാസേ കാസേ ഗലഗ്രഹേ||൧൩൧|| ഹൃദ്രോഗേ ഗ്രഹണീദോഷേ കുഷ്ഠേ മന്ദേऽനലേ ജ്വരേ| ദംഷ്ട്രാവിഷേ മൂലവിഷേ സഗരേ കൃത്രിമേ വിഷേ||൧൩൨|| യഥാര്ഹം സ്നിഗ്ധകോഷ്ഠേന പേയമേതദ്വിരേചനമ്| ഇതി നാരായണചൂര്ണമ്|
गवाक्षीं शङ्खिनीं दन्तीं तिल्वकस्य त्वचं वचाम्||१२४|| पिबेद्द्राक्षाम्बुगोमूत्रकोलकर्कन्धुसीधुभिः| यवानी हपुषा धान्यं त्रिफला चोपकुञ्चिका||१२५|| कारवी पिप्पलीमूलमजगन्धा शटी वचा| शताह्वा जीरकं व्योषं स्वर्णक्षीरी सचित्रका||१२६|| द्वौ क्षारौ पौष्करं मूलं कुष्ठं लवणपञ्चकम्| विडङ्गं च समांशानि दन्त्या भागत्रयं तथा||१२७|| त्रिवृद्विशाले द्विगुणे सातला स्याच्चतुर्गुणा| एतन्नारायणं नाम चूर्णं रोगगणापहम्||१२८|| नैनत् प्राप्यातिवर्तन्ते रोगा विष्णुमिवासुराः| तक्रेणोदरिभिः पेयं गुल्मिभिर्बदराम्बुना||१२९|| आनद्धवाते सुरया वातरोगे प्रसन्नया| दधिमण्डेन विट्सङ्गे दाडिमाम्बुभिरर्शसैः||१३०|| परिकर्ते सवृक्षाम्लमुष्णाम्बुभिरजीर्णके| भगन्दरे पाण्डुरोगे श्वासे कासे गलग्रहे||१३१|| हृद्रोगे ग्रहणीदोषे कुष्ठे मन्देऽनले ज्वरे| दंष्ट्राविषे मूलविषे सगरे कृत्रिमे विषे||१३२|| यथार्हं स्निग्धकोष्ठेन पेयमेतद्विरेचनम्| इति नारायणचूर्णम्|
🔊 Audio coming soon
ശങ്ഖിനീ ശ്വേതഭല്ലാതകീ (?)| കോലകര്കന്ധൂനാം രസാ ഏവ ജ്ഞേയാഃ| യവാനീത്യാദൌ ഉപകുഞ്ചികാ കൃഷ്ണജീരകമ്| അജമോദാ ഉഗ്രഗന്ധാ| കാരവീ അല്പജീരകം, ജീരകശബ്ദേന തു മഹാജീരകമ്| ദന്ത്യാ ഭാഗാസ്ത്രയഃ ഗൃഹീതഭാഗാപേക്ഷയാ, ഏവം ത്രിവൃദ്വിശാലയോരപി ആദ്യഭാഗാപേക്ഷയാ ദ്വൈഗുണ്യമ്| നാരായണസഞ്ജ്ഞാനിമിത്തമാഹ- നൈനദിത്യാദി| ഏതേന നാരായണസധര്മിത്വാത് നാരായണസഞ്ജ്ഞേത്യുക്തം ഭവതി||൧൨൪-൧൩൨||-
Adhikarana 34 (133-137) · Śloka 137
ഹപുഷാം കാഞ്ചനക്ഷീരീം ത്രിഫലാം കടുരോഹിണീമ്||൧൩൩|| നീലിനീം ത്രായമാണാം ച സാതലാം ത്രിവൃതാം വചാമ്| സൈന്ധവം കാലലവണം പിപ്പലീം ചേതി ചൂര്ണയേത്||൧൩൪|| ദാഡിമത്രിഫലാമാംസരസമൂത്രസുഖോദകൈഃ| പേയോऽയം സര്വഗുല്മേഷു പ്ലീഹ്നി സര്വോദരേഷു ച||൧൩൫|| ശ്വിത്രേ കുഷ്ഠേ സരുജകേ സവാതേ വിഷമാഗ്നിഷു| ശോഥാര്ശഃപാണ്ഡുരോഗേഷു കാമലായാം ഹലീമകേ||൧൩൬|| വാതം പിത്തം കഫം ചാശു വിരേകാത് സമ്പ്രസാധയേത്| ഇതി ഹപുഷാദ്യം ചൂര്ണമ്| നീലിനീം നിചുലം വ്യോഷം ദ്വൌ ക്ഷാരൌ ലവണാനി ച||൧൩൭|| ചിത്രകം ച പിബേച്ചൂര്ണം സര്പിഷോദരഗുല്മനുത്| ഇതി നീലിന്യാദ്യം ചൂര്ണമ്|
हपुषां काञ्चनक्षीरीं त्रिफलां कटुरोहिणीम्||१३३|| नीलिनीं त्रायमाणां च सातलां त्रिवृतां वचाम्| सैन्धवं काललवणं पिप्पलीं चेति चूर्णयेत्||१३४|| दाडिमत्रिफलामांसरसमूत्रसुखोदकैः| पेयोऽयं सर्वगुल्मेषु प्लीह्नि सर्वोदरेषु च||१३५|| श्वित्रे कुष्ठे सरुजके सवाते विषमाग्निषु| शोथार्शःपाण्डुरोगेषु कामलायां हलीमके||१३६|| वातं पित्तं कफं चाशु विरेकात् सम्प्रसाधयेत्| इति हपुषाद्यं चूर्णम्| नीलिनीं निचुलं व्योषं द्वौ क्षारौ लवणानि च||१३७|| चित्रकं च पिबेच्चूर्णं सर्पिषोदरगुल्मनुत्| इति नीलिन्याद्यं चूर्णम्|
🔊 Audio coming soon
ഹപുഷേത്യാദൌ കാലലവണം ബിഡലവണമേവ; അന്യേ തു സൌവര്ചലാകാരം ലവണമാഹുഃ| ദാഡിമാദിഭിഃ സര്വൈരപി ‘പേയഃ’ ഇതി സമ്ബധ്യതേ||൧൩൩-൧൩൭||-
Adhikarana 35 (138-140) · Śloka 140
ക്ഷീരദ്രോണം സുധാക്ഷീരപ്രസ്ഥാര്ധസഹിതം ദധി||൧൩൮|| ജാതം വിമഥ്യ തദ്യുക്ത്യാ ത്രിവൃത്സിദ്ധം പിബേദ്ഘൃതമ്| തഥാ സിദ്ധം ഘൃതപ്രസ്ഥം പയസ്യഷ്ടഗുണേ പിബേത്||൧൩൯|| സ്നുക്ക്ഷീരപലകല്കേന ത്രിവൃതാഷട്പലേന ച| ഗുല്മാനാം ഗരദോഷാണാമുദരാണാം ച ശാന്തയേ||൧൪൦|| ഇതി സ്നുഹീക്ഷീരഘൃതമ്|
क्षीरद्रोणं सुधाक्षीरप्रस्थार्धसहितं दधि||१३८|| जातं विमथ्य तद्युक्त्या त्रिवृत्सिद्धं पिबेद्घृतम्| तथा सिद्धं घृतप्रस्थं पयस्यष्टगुणे पिबेत्||१३९|| स्नुक्क्षीरपलकल्केन त्रिवृताषट्पलेन च| गुल्मानां गरदोषाणामुदराणां च शान्तये||१४०|| इति स्नुहीक्षीरघृतम्|
🔊 Audio coming soon
ക്ഷീരദ്രോണമിത്യാദ്യുക്താനി ഘൃതാനി തുല്യകര്മാണി| തത്ര ച പ്രഥമേ ഘൃതേ ദ്രവാനുക്തേ ജലേന കിംവാ പ്രകൃതദധിമഥിതേനോദ്ഘൃതഘൃതേനൈവ പാകഃ| തഥേത്യാദിനാ ഷട്പലേന ചേത്യന്തേന ദ്വിതീയം ഘൃതമ്| തഥേതി പൂര്വപ്രകാരോത്ഥിതം ഘൃതമേവ| ഏവമുത്തരേ ഘൃതേ തദ്വച്ഛബ്ദാര്ഥം വര്ണയന്തി||൧൩൮-൧൪൦||
Adhikarana 36 (141-145) · Śloka 146
ദധിമണ്ഡാഢകേ സിദ്ധാത് സ്നുക്ക്ഷീരപലകല്കിതാത്| ഘൃതപ്രസ്ഥാത് പിബേന്മാത്രാം തദ്വജ്ജഠരശാന്തയേ||൧൪൧|| ഏഷാം ചാനു പിബേത് പേയാം പയോ വാ സ്വാദു വാ രസമ്| ഘൃതേ ജീര്ണേ വിരിക്തസ്തു കോഷ്ണം നാഗരകൈഃ ശൃതമ്||൧൪൨|| പിബേദമ്ബു തതഃ പേയാം യൂഷം കൌലത്ഥകം തതഃ| പിബേദ്രൂക്ഷസ്ത്ര്യഹം ത്വേവം ഭൂയോ വാ പ്രതിഭോജിതഃ||൧൪൩|| പുനഃ പുനഃ പിബേത് സര്പിരാനുപൂര്വ്യാ തയൈവ ച| ഘൃതാന്യേതാനി സിദ്ധാനി വിദധ്യാത് കുശലോ ഭിഷക്||൧൪൪|| ഗുല്മാനാം ഗരദോഷാണാമുദരാണാം ച ശാന്തയേ| പീലുകല്കോപസിദ്ധം വാ ഘൃതമാനാഹഭേദനമ്||൧൪൫|| ഗുല്മഘ്നം നീലിനീസര്പിഃ സ്നേഹം വാ മിശ്രകം പിബേത്|൧൪൬|
दधिमण्डाढके सिद्धात् स्नुक्क्षीरपलकल्कितात्| घृतप्रस्थात् पिबेन्मात्रां तद्वज्जठरशान्तये||१४१|| एषां चानु पिबेत् पेयां पयो वा स्वादु वा रसम्| घृते जीर्णे विरिक्तस्तु कोष्णं नागरकैः शृतम्||१४२|| पिबेदम्बु ततः पेयां यूषं कौलत्थकं ततः| पिबेद्रूक्षस्त्र्यहं त्वेवं भूयो वा प्रतिभोजितः||१४३|| पुनः पुनः पिबेत् सर्पिरानुपूर्व्या तयैव च| घृतान्येतानि सिद्धानि विदध्यात् कुशलो भिषक्||१४४|| गुल्मानां गरदोषाणामुदराणां च शान्तये| पीलुकल्कोपसिद्धं वा घृतमानाहभेदनम्||१४५|| गुल्मघ्नं नीलिनीसर्पिः स्नेहं वा मिश्रकं पिबेत्|१४६|
🔊 Audio coming soon
പേയാദീനാം ത്രയാണാമന്നാനുപാനത്വം കഫപിത്തവാതേഷു; കിംവാ പ്രകൃത്യഗ്ന്യപേക്ഷയാऽനുപാനഭേദഃ കല്പനീയഃ| നാഗരകൈഃ ശൃതമിത്യത്ര ഷഡങ്ഗവിധിനാ ജലസാധനമ്| ദ്വിതീയേ ദിവസേ പേയാ, യൂഷം കൌലത്ഥികം തത ഇതി തൃതീയേ ദിവസേ; ഉക്തം ഹി- “പ്രഥമേ നാഗരയൂഷം, പരേऽഹനി പേയാം, തൃതീയേ കുലത്ഥോദകമ്” ഇതി| രൂക്ഷ ഇതി പുനഃ പുനഃ പിബേദിത്യനേന സമ്ബധ്യതേ; തേന രൂക്ഷസ്യൈതത് സ്നേഹവിരേചനം കര്തവ്യം, സ്നിഗ്ധോ നാധികാരീതി ദര്ശയതി; സ്നിഗ്ധേ തു ഇദമേവ നാഗരാദിശൃതപാനീയാദിനോപപാദിതം ബലാപേക്ഷയാ ദേയമ്| ഭൂയോ വാ പ്രതിഭോജിത ഇതി അധികാനി വാ ദിനാനി മാത്രയാ ഭോജിതഃ സന് പുനഃ പുനഃ പിബേദിതി യോജ്യമ്| ഗുല്മഘ്നമിതി ഗുല്മഹരത്വേനോക്തം ഗുല്മാധ്യായേ, മിശ്രകം ഗുല്മോക്തമേവ||൧൪൧-൧൪൫||
Adhikarana 37 (146-171) · Śloka 172
ക്രമാന്നിര്ഹൃതദോഷാണാം ജാങ്ഗലപ്രതിഭോജിനാമ് ||൧൪൬|| ദോഷശേഷനിവൃത്ത്യര്ഥം യോഗാന് വക്ഷ്യാമ്യതഃ പരമ്| ചിത്രകാമരദാരുഭ്യാം കല്കം ക്ഷീരേണ നാ പിബേത്||൧൪൭|| മാസം യുക്തസ്തഥാ ഹസ്തിപിപ്പലീ വിശ്വഭേഷജമ്| വിഡങ്ഗം ചിത്രകം ദന്തീ ചവ്യം വ്യോഷം ച തൈഃ പയഃ||൧൪൮|| കല്കൈഃ കോലസമൈഃ പീത്വാ പ്രവൃദ്ധമുദരം ജയേത്| പിബേത് കഷായം ത്രിഫലാദന്തീരോഹിതകൈഃ ശൃതമ്||൧൪൯|| വ്യോഷക്ഷാരയുതം ജീര്ണേ രസൈരദ്യാത്തു ജാങ്ഗലൈഃ| മാംസം വാ ഭോജനം ഭോജ്യം സുധാക്ഷീരഘൃതാന്വിതമ്||൧൫൦|| ക്ഷീരാനുപാനാം ഗോമൂത്രേണാഭയാം വാ പ്രയോജയേത്| സപ്താഹം മാഹിഷം മൂത്രം ക്ഷീരം ചാനന്നഭുക് പിബേത്||൧൫൧|| മാസമൌഷ്ട്രം പയശ്ഛാഗം ത്രീന്മാസാന് വ്യോഷസംയുതമ്| ഹരീതകീസഹസ്രം വാ ക്ഷീരാശീ വാ ശിലാജതു||൧൫൨|| ശിലാജതുവിധാനേന ഗുഗ്ഗുലും വാ പ്രയോജയേത്| ശൃങ്ഗവേരാര്ദ്രകരസഃ പാനേ ക്ഷീരസമോ ഹിതഃ||൧൫൩|| തൈലം രസേന തേനൈവ സിദ്ധം ദശഗുണേന വാ| ദന്തീദ്രവന്തീഫലജം തൈലം ദൂഷ്യോദരേ ഹിതമ്||൧൫൪|| ശൂലാനാഹവിബന്ധേഷു മസ്തുയൂഷരസാദിഭിഃ| സരലാമധുശിഗ്രൂണാം ബീജേഭ്യോ മൂലകസ്യ ച||൧൫൫|| തൈലാന്യഭ്യങ്ഗപാനാര്ഥം ശൂലഘ്നാന്യനിലോദരേ| സ്തൈമിത്യാരുചിഹൃല്ലാസേ മന്ദേऽഗ്നൌ മദ്യപായ ച||൧൫൬|| അരിഷ്ടാന് ദാപയേത് ക്ഷാരാന് കഫസ്ത്യാനസ്ഥിരോദരേ| ശ്ലേഷ്മണോ വിലയാര്ഥം തു ദോഷം വീക്ഷ്യ ഭിഷഗ്വരഃ||൧൫൭|| പിപ്പലീം തില്വകം ഹിങ്ഗു നാഗരം ഹസ്തിപിപ്പലീമ്| ഭല്ലാതകം ശിഗ്രുഫലം ത്രിഫലാം കടുരോഹിണീമ്||൧൫൮|| ദേവദാരു ഹരിദ്രേ ദ്വേ സരലാതിവിഷേ വചാമ് | കുഷ്ഠം മുസ്തം തഥാ പഞ്ച ലവണാനി പ്രകല്പ്യ ച||൧൫൯|| ദധിസര്പിര്വസാമജ്ജതൈലയുക്താനി ദാഹയേത്| അന്നാദൂര്ധ്വമതഃ ക്ഷാരാദ്ബിഡാലകപദം പിബേത്||൧൬൦|| മദിരാദധിമണ്ഡോഷ്ണജലാരിഷ്ടസുരാസവൈഃ| ഹൃദ്രോഗം ശ്വയഥും ഗുല്മം പ്ലീഹാര്ശോജഠരാണി ച||൧൬൧|| വിസൂചികാമുദാവര്തം വാതാഷ്ഠീലാം ച നാശയേത്| ക്ഷാരം ചാജകരീഷാണാം സ്രുതം മൂത്രൈര്വിപാചയേത്||൧൬൨|| കാര്ഷികം പിപ്പലീമൂലം പഞ്ചൈവ ലവണാനി ച| പിപ്പലീം ചിത്രകം ശുണ്ഠീം ത്രിഫലാം ത്രിവൃതാം വചാമ്||൧൬൩|| ദ്വൌ ക്ഷാരൌ സാതലാം ദന്തീം സ്വര്ണക്ഷീരീം വിഷാണികാമ്| കോലപ്രമാണാം വടികാം പിബേത് സൌവീരസംയുതാമ്||൧൬൪|| ശ്വയഥാവവിപാകേ ച പ്രവൃദ്ധേ ച ദകോദരേ| ഭാവിതാനാം ഗവാം മൂത്രേ ഷഷ്ടികാനാം തു തണ്ഡുലൈഃ||൧൬൫|| യവാഗൂം പയസാ സിദ്ധാം പ്രകാമം ഭോജയേന്നരമ്| പിബേദിക്ഷുരസം ചാനു ജഠരാണാം നിവൃത്തയേ||൧൬൬|| സ്വം സ്വം സ്ഥാനം വ്രജന്ത്യേവം തഥാ പിത്തകഫാനിലാഃ| ശങ്ഖിനീസ്നുക്ത്രിവൃദ്ദന്തീചിരബില്വാദിപല്ലവൈഃ||൧൬൭|| ശാകം ഗാഢപുരീഷായ പ്രാഗ്ഭക്തം ദാപയേദ്ഭിഷക് | തതോऽസ്മൈ ശിഥിലീഭൂതവര്ചോദോഷായ ശാസ്ത്രവിത്||൧൬൮|| ദദ്യാന്മൂത്രയുതം ക്ഷീരം ദോഷശേഷഹരം ശിവമ്| പാര്ശ്വശൂലമുപസ്തമ്ഭം ഹൃദ്ഗ്രഹം ചാപി മാരുതഃ||൧൬൯|| ജനയേദ്യസ്യ തം തൈലം ബില്വക്ഷാരേണ പായയേത്| തഥാऽഗ്നിമന്ഥസ്യോനാകപലാശതിലനാലജൈഃ||൧൭൦|| ബലാകദല്യപാമാര്ഗക്ഷാരൈഃ പ്രത്യേകശഃ സ്രുതൈഃ| തൈലം പക്ത്വാ ഭിഷഗ്ദദ്യാദുദരാണാം പ്രശാന്തയേ||൧൭൧|| നിവര്തതേ ചോദരിണാം ഹൃദ്ഗ്രഹശ്ചാനിലോദ്ഭവഃ|൧൭൨|
क्रमान्निर्हृतदोषाणां जाङ्गलप्रतिभोजिनाम् ||१४६|| दोषशेषनिवृत्त्यर्थं योगान् वक्ष्याम्यतः परम्| चित्रकामरदारुभ्यां कल्कं क्षीरेण ना पिबेत्||१४७|| मासं युक्तस्तथा हस्तिपिप्पली विश्वभेषजम्| विडङ्गं चित्रकं दन्ती चव्यं व्योषं च तैः पयः||१४८|| कल्कैः कोलसमैः पीत्वा प्रवृद्धमुदरं जयेत्| पिबेत् कषायं त्रिफलादन्तीरोहितकैः शृतम्||१४९|| व्योषक्षारयुतं जीर्णे रसैरद्यात्तु जाङ्गलैः| मांसं वा भोजनं भोज्यं सुधाक्षीरघृतान्वितम्||१५०|| क्षीरानुपानां गोमूत्रेणाभयां वा प्रयोजयेत्| सप्ताहं माहिषं मूत्रं क्षीरं चानन्नभुक् पिबेत्||१५१|| मासमौष्ट्रं पयश्छागं त्रीन्मासान् व्योषसंयुतम्| हरीतकीसहस्रं वा क्षीराशी वा शिलाजतु||१५२|| शिलाजतुविधानेन गुग्गुलुं वा प्रयोजयेत्| शृङ्गवेरार्द्रकरसः पाने क्षीरसमो हितः||१५३|| तैलं रसेन तेनैव सिद्धं दशगुणेन वा| दन्तीद्रवन्तीफलजं तैलं दूष्योदरे हितम्||१५४|| शूलानाहविबन्धेषु मस्तुयूषरसादिभिः| सरलामधुशिग्रूणां बीजेभ्यो मूलकस्य च||१५५|| तैलान्यभ्यङ्गपानार्थं शूलघ्नान्यनिलोदरे| स्तैमित्यारुचिहृल्लासे मन्देऽग्नौ मद्यपाय च||१५६|| अरिष्टान् दापयेत् क्षारान् कफस्त्यानस्थिरोदरे| श्लेष्मणो विलयार्थं तु दोषं वीक्ष्य भिषग्वरः||१५७|| पिप्पलीं तिल्वकं हिङ्गु नागरं हस्तिपिप्पलीम्| भल्लातकं शिग्रुफलं त्रिफलां कटुरोहिणीम्||१५८|| देवदारु हरिद्रे द्वे सरलातिविषे वचाम् | कुष्ठं मुस्तं तथा पञ्च लवणानि प्रकल्प्य च||१५९|| दधिसर्पिर्वसामज्जतैलयुक्तानि दाहयेत्| अन्नादूर्ध्वमतः क्षाराद्बिडालकपदं पिबेत्||१६०|| मदिरादधिमण्डोष्णजलारिष्टसुरासवैः| हृद्रोगं श्वयथुं गुल्मं प्लीहार्शोजठराणि च||१६१|| विसूचिकामुदावर्तं वाताष्ठीलां च नाशयेत्| क्षारं चाजकरीषाणां स्रुतं मूत्रैर्विपाचयेत्||१६२|| कार्षिकं पिप्पलीमूलं पञ्चैव लवणानि च| पिप्पलीं चित्रकं शुण्ठीं त्रिफलां त्रिवृतां वचाम्||१६३|| द्वौ क्षारौ सातलां दन्तीं स्वर्णक्षीरीं विषाणिकाम्| कोलप्रमाणां वटिकां पिबेत् सौवीरसंयुताम्||१६४|| श्वयथावविपाके च प्रवृद्धे च दकोदरे| भावितानां गवां मूत्रे षष्टिकानां तु तण्डुलैः||१६५|| यवागूं पयसा सिद्धां प्रकामं भोजयेन्नरम्| पिबेदिक्षुरसं चानु जठराणां निवृत्तये||१६६|| स्वं स्वं स्थानं व्रजन्त्येवं तथा पित्तकफानिलाः| शङ्खिनीस्नुक्त्रिवृद्दन्तीचिरबिल्वादिपल्लवैः||१६७|| शाकं गाढपुरीषाय प्राग्भक्तं दापयेद्भिषक् | ततोऽस्मै शिथिलीभूतवर्चोदोषाय शास्त्रवित्||१६८|| दद्यान्मूत्रयुतं क्षीरं दोषशेषहरं शिवम्| पार्श्वशूलमुपस्तम्भं हृद्ग्रहं चापि मारुतः||१६९|| जनयेद्यस्य तं तैलं बिल्वक्षारेण पाययेत्| तथाऽग्निमन्थस्योनाकपलाशतिलनालजैः||१७०|| बलाकदल्यपामार्गक्षारैः प्रत्येकशः स्रुतैः| तैलं पक्त्वा भिषग्दद्यादुदराणां प्रशान्तये||१७१|| निवर्तते चोदरिणां हृद्ग्रहश्चानिलोद्भवः|१७२|
🔊 Audio coming soon
ചിത്രകേത്യാദൌ മാസം യുക്ത ഇതി ച്ഛേദഃ| തഥാ ഹസ്തിപിപ്പലീത്യാദൌ ക്ഷീരേണ പിബേദിതി സമ്ബധ്യതേ| വിഡങ്ഗാദിഭിഃ ക്ഷീരമഷ്ടപലം ചതുര്ഗുണജലേന സാധനീയമ്| പിബേത് കഷായമിത്യാദൌ വ്യോഷക്ഷാരയോഃ പ്രക്ഷേപ്യത്വമ്| മാംസം വേത്യാദൌ സുധാക്ഷീരസാധിതം ഘൃതം പൂര്വോക്തം ജ്ഞേയമ്| അനന്നഭുഗിതി ഗോമൂത്രേത്യാദിയോഗത്രയേऽപി യോജ്യമ്| ക്ഷീരാശീതി ക്ഷീരേണ സമം ശിലാജത്വശ്നീയാത്| ശിലാജതുവിധാനേനേത്യനന്തരോക്തശിലാജതുവിധാനമേവ ക്ഷീരാശീത്യനേനോക്തം ഗൃഹ്യതേ ന രസായനോക്തം, വ്യവഹിതത്വാത്| ശൃങ്ഗവേരാര്ദ്രകശബ്ദേന ശുഷ്കാര്ദ്രകസ്യ ക്വാഥനിഷ്പന്നം രസം നിഷേധയതി| ദൂഷ്യോദരം സാന്നിപാതികമുദരമ്| സരലാ ത്രിവൃത്| അരിഷ്ടാന് പായയേദിതി ച്ഛേദഃ| പിപ്പലീത്യാദികേ ക്ഷാരേ ദധ്യാദീനാം ദ്രവാണാം ചൂര്ണപിണ്ഡതാകരണയോഗ്യാ മാത്രാ ജ്ഞേയാ| ബിഡാലപദകഃ കര്ഷഃ| ക്ഷാരം ചാജകരീഷാണാമിത്യാദൌ അജപുരീഷക്ഷാരം ഷഡ്ഗുണമൂത്രേണൈകവിംശതിവാരം സ്രാവയിത്വാ ക്ഷാരദ്രവസ്താവദ് ഗ്രാഹ്യഃ, സ ച യാവച്ചൂര്ണസമുദായാദ്ദ്രവത്വേന കൃതദ്വൈഗുണ്യഃ സന്നഷ്ടഗുണോ ഭവതി| പാര്ശ്വേത്യാദൌ ഉപസ്തമ്ഭമിതി ഉപശബ്ദഃ സമീപവാചീ| ബില്വക്ഷാരേണേതി ബില്വഫലദാഹാത് കൃതേന ക്ഷാരേണ ശ്വേതേന സിദ്ധം തൈലം പായയേത്| തിലനാലജൈഃ ക്ഷാരൈഃ സിദ്ധം തൈലം പായയേദിതി സമ്ബന്ധഃ||൧൪൬-൧൭൧||-
Adhikarana 38 (172-174) · Śloka 175
കഫേ വാതേന പിത്തേന താഭ്യാം വാऽപ്യാവൃതേऽനിലേ||൧൭൨|| ബലിനഃ സ്വൌഷധയുതം തൈലമേരണ്ഡജം ഹിതമ്| സുവിരിക്തോ നരോ യസ്തു പുനരാധ്മാപിതോ ഭവേത്||൧൭൩|| സുസ്നിഗ്ധൈരമ്ലലവണൈര്നിരൂഹൈസ്തമുപാചരേത്| സോപസ്തമ്ഭോऽപി വാ വായുരാധ്മാപയതി യം നരമ്||൧൭൪|| തീക്ഷ്ണൈഃ സക്ഷാരഗോമൂത്രൈര്ബസ്തിഭിസ്തമുപാചരേത്|൧൭൫|
कफे वातेन पित्तेन ताभ्यां वाऽप्यावृतेऽनिले||१७२|| बलिनः स्वौषधयुतं तैलमेरण्डजं हितम्| सुविरिक्तो नरो यस्तु पुनराध्मापितो भवेत्||१७३|| सुस्निग्धैरम्ललवणैर्निरूहैस्तमुपाचरेत्| सोपस्तम्भोऽपि वा वायुराध्मापयति यं नरम्||१७४|| तीक्ष्णैः सक्षारगोमूत्रैर्बस्तिभिस्तमुपाचरेत्|१७५|
🔊 Audio coming soon
കഫേ ഇത്യാദൌ കഫേ വാതേനാവൃതേ, കഫേ പിത്തേനാവൃതേ, താഭ്യാം കഫപിത്താഭ്യാം വാ വാതേ ആവൃതേ ഇത്യര്ഥഃ| സ്വൌഷധയുതമിതി ആവരകദോഷഹരൌഷധയുതമിത്യര്ഥഃ| സുവിരിക്ത ഇത്യാദൌ വിരിക്തസ്യാധ്മാനം രിഷ്ടമിതി ജ്ഞേയമ്| തേനേഹാനിര്ജിതേ വാതേ പുനരാധ്മാനം ന രിഷ്ടം, അതസ്തച്ചികിത്സോപദേശോऽത്ര യുജ്യതേ; കിംവാ ഉപസ്തമ്ഭായുക്തം സത് പുനരാധ്മാനം രിഷ്ടമിത്യാദായേഹ ‘സോപസ്തമ്ഭ’ ഇതി കൃതം, സോപസ്തമ്ഭ ഇതി സാവരണഃ||൧൭൨-൧൭൪||-
Adhikarana 39 (175-183) · Śloka 184
ക്രിയാതിവൃത്തേ ജഠരേ ത്രിദോഷേ ചാപ്രശാമ്യതി||൧൭൫|| ജ്ഞാതീന് സസുഹൃദോ ദാരാന് ബ്രാഹ്മണാന്നൃപതീന് ഗുരൂന്| അനുജ്ഞാപ്യ ഭിഷക് കര്മ വിദധ്യാത് സംശയം ബ്രുവന്||൧൭൬|| അക്രിയായാം ധ്രുവോ മൃത്യുഃ ക്രിയായാം സംശയോ ഭവേത്| ഏവമാഖ്യായ തസ്യേദമനുജ്ഞാതഃ സുഹൃദ്ഗണൈഃ||൧൭൭|| പാനഭോജനസംയുക്തം വിഷമസ്മൈ പ്രയോജയേത്| യസ്മിന് വാ കുപിതഃ സര്പോ വിസൃജേദ്ധി ഫലേ വിഷമ്||൧൭൮|| ഭോജയേത്തദുദരിണം പ്രവിചാര്യ ഭിഷഗ്വരഃ| തേനാസ്യ ദോഷസങ്ഘാതഃ സ്ഥിരോ ലീനോ വിമാര്ഗഗഃ||൧൭൯|| വിഷേണാശുപ്രമാഥിത്വാദാശു ഭിന്നഃ പ്രവര്തതേ| വിഷേണ ഹൃതദോഷം തം ശീതാമ്ബുപരിഷേചിതമ്||൧൮൦|| പായയേത ഭിഷഗ്ദുഗ്ധം യവാഗൂം വാ യഥാബലമ്| ത്രിവൃന്മണ്ഡൂകപര്ണ്യോശ്ച ശാകം സയവവാസ്തുകമ്||൧൮൧|| ഭക്ഷയേത് കാലശാകം വാ സ്വരസോദകസാധിതമ് | നിരമ്ലലവണസ്നേഹം സ്വിന്നാസ്വിന്നമനന്നഭുക്||൧൮൨|| മാസമേകം തതശ്ചൈവ തൃഷിതഃ സ്വരസം പിബേത്| ഏവം വിനിര്ഹൃതേ ദോഷേ ശാകൈര്മാസാത് പരം തതഃ||൧൮൩|| ദുര്ബലായ പ്രയുഞ്ജീത പ്രാണഭൃത് കാരഭം പയഃ|൧൮൪|
क्रियातिवृत्ते जठरे त्रिदोषे चाप्रशाम्यति||१७५|| ज्ञातीन् ससुहृदो दारान् ब्राह्मणान्नृपतीन् गुरून्| अनुज्ञाप्य भिषक् कर्म विदध्यात् संशयं ब्रुवन्||१७६|| अक्रियायां ध्रुवो मृत्युः क्रियायां संशयो भवेत्| एवमाख्याय तस्येदमनुज्ञातः सुहृद्गणैः||१७७|| पानभोजनसंयुक्तं विषमस्मै प्रयोजयेत्| यस्मिन् वा कुपितः सर्पो विसृजेद्धि फले विषम्||१७८|| भोजयेत्तदुदरिणं प्रविचार्य भिषग्वरः| तेनास्य दोषसङ्घातः स्थिरो लीनो विमार्गगः||१७९|| विषेणाशुप्रमाथित्वादाशु भिन्नः प्रवर्तते| विषेण हृतदोषं तं शीताम्बुपरिषेचितम्||१८०|| पाययेत भिषग्दुग्धं यवागूं वा यथाबलम्| त्रिवृन्मण्डूकपर्ण्योश्च शाकं सयववास्तुकम्||१८१|| भक्षयेत् कालशाकं वा स्वरसोदकसाधितम् | निरम्ललवणस्नेहं स्विन्नास्विन्नमनन्नभुक्||१८२|| मासमेकं ततश्चैव तृषितः स्वरसं पिबेत्| एवं विनिर्हृते दोषे शाकैर्मासात् परं ततः||१८३|| दुर्बलाय प्रयुञ्जीत प्राणभृत् कारभं पयः|१८४|
🔊 Audio coming soon
ക്രിയാതിവൃത്ത ഇത്യനേന ജാതോദകതാം ദര്ശയതി, തത്ര ഹി ക്രിയാ നിഷിദ്ധാ “അജാതോദകം” ഇത്യാദിനാ| ത്രിദോഷേ ഇത്യനേനാപി ജാതോദക ഏവ ത്രിദോഷജ ഇതി ജ്ഞേയമ്; അജാതോദകേ ത്രിദോഷേऽപി ക്രിയാ ഉക്തൈവ| ഏവമ്ഭൂതത്രിദോഷസ്യ തു ക്രിയാതിവൃത്തപദേനൈവ ലാഭേऽപി ത്രിദോഷേ ഇതി പദം ത്രിദോഷസ്യ ജാതോദകസ്യാപ്യത്ര ക്രിയോപദര്ശനാര്ഥമ്| ജ്ഞാത്യാദിസമ്മതിഗ്രഹണാദിനാ വിപര്യയേऽയശോനിഷേധഃ| അനുജ്ഞാത ഇതി അനുമതോ വിഷാദിപ്രയോഗേ വൈദ്യഃ| യസ്മിന് ഫലേ വിഷം വിസൃജേത് തത് ഫലം പ്രയോജയേദിതി സംവന്ധഃ| വിഷം ചാത്ര ദംഷ്ട്രാവിഷമേവ ജ്ഞേയമ്| ഉക്തം ഹി- “ദൂഷ്യോദരേ ബദ്ധഗുദേ ക്ഷതാന്ത്രേ ച ജലോദരേ| അപി ദംഷ്ട്രാവിഷസ്യൈവ പ്രയോഗോ വൈ വിശോധനേ” ഇതി| സ്ഥിര ഇതി അചപലഃ| ലീന ഇതി ധാത്വന്തരഗതഃ| പ്രമാഥിത്വാദിതി ക്ഷോഭകാരിത്വാത്| കാലശാകം പ്രസിദ്ധമ്| സ്വരസോദകാഭ്യാം സാധിതമ്| തതശ്ചൈവ സ്വരസമിതി കാലശാകസ്വരസമ്||൧൭൫-൧൮൩||-
Adhikarana 40 (184-188) · Śloka 188
ഇദം തു ശല്യഹര്തൃൗണാം കര്മ സ്യാദ്ദൃഷ്ടകര്മണാമ്||൧൮൪|| വാമം കുക്ഷിം മാപയിത്വാ നാഭ്യധശ്ചതുരങ്ഗുലമ്| മാത്രായുക്തേന ശസ്ത്രേണ പാടയേന്മതിമാന് ഭിഷക്||൧൮൫|| വിപാട്യാന്ത്രം തതഃ പശ്ചാദ്വീക്ഷ്യ ബദ്ധക്ഷതാന്ത്രയോഃ| സര്പിഷാऽഭ്യജ്യ കേശാദീനവമൃജ്യ വിമോക്ഷയേത്||൧൮൬|| മൂര്ച്ഛനാദ്യച്ച സമ്മൂഢമന്ത്രം തച്ച വിമോക്ഷയേത്| ഛിദ്രാണ്യന്ത്രസ്യ തു സ്ഥൂലൈര്ദംശയിത്വാ പിപീലികൈഃ||൧൮൭|| ബഹുശഃ സങ്ഗൃഹീതാനി ജ്ഞാത്വാ ച്ഛിത്വാ പിപീലികാന്| പ്രതിയോഗൈഃ പ്രവേശ്യാന്ത്രം പ്രേയൈഃ സീവ്യേദ്വ്രണം തതഃ||൧൮൮||
इदं तु शल्यहर्तॄणां कर्म स्याद्दृष्टकर्मणाम्||१८४|| वामं कुक्षिं मापयित्वा नाभ्यधश्चतुरङ्गुलम्| मात्रायुक्तेन शस्त्रेण पाटयेन्मतिमान् भिषक्||१८५|| विपाट्यान्त्रं ततः पश्चाद्वीक्ष्य बद्धक्षतान्त्रयोः| सर्पिषाऽभ्यज्य केशादीनवमृज्य विमोक्षयेत्||१८६|| मूर्च्छनाद्यच्च सम्मूढमन्त्रं तच्च विमोक्षयेत्| छिद्राण्यन्त्रस्य तु स्थूलैर्दंशयित्वा पिपीलिकैः||१८७|| बहुशः सङ्गृहीतानि ज्ञात्वा च्छित्वा पिपीलिकान्| प्रतियोगैः प्रवेश्यान्त्रं प्रेयैः सीव्येद्व्रणं ततः||१८८||
🔊 Audio coming soon
നാഭ്യധശ്ചതുരങ്ഗുലമിതി നാഭേരധോ യഥാ ഭവതി തഥാ ചതുരങ്ഗുലം വാമകുക്ഷിം മാപയിത്വാ ഉദരമധ്യാച്ചതുരങ്ഗുലം ത്യക്ത്വാ വാമകുക്ഷൌ നാഭ്യധസ്താത് പാടനം കര്തവ്യമ്| വിപാട്യ ചോദരം ബദ്ധക്ഷതോദരയോഃ, അന്ത്രം വീക്ഷ്യ യഥോചിതക്രിയാര്ഥം, തത ഉദരേ പാടനം കേശാദിമാര്ജനം സമ്മൂഢാന്ത്രമോക്ഷശ്ച കര്തവ്യഃ| ഛിദ്രാന്ത്രസ്യ തു അന്ത്രച്ഛിദ്രാണി പിപീലികൈരന്ത്രച്ഛിദ്രപ്രദേശേ ദംശയിത്വാ, സങ്ഗൃഹീതാനി യഥാऽന്ത്രഛിദ്രാണി ഭവന്തി തഥാ ജ്ഞാത്വാ, പിപീലികാശിരശ്ഛേദഃ കാര്യഃ| തതസ്തൂഭയോരപി ബദ്ധഛിദ്രാന്ത്രയോഃ നിഃസൃതാന്ത്രപ്രവേശവിധിഃ പ്രതിയോഗൈരിത്യനേനോക്തഃ കര്തവ്യഃ||൧൮൪-൧൮൮||
Adhikarana 41 (189-194) · Śloka 194
തഥാ ജാതോദകം സര്വമുദരം വ്യധയേദ്ഭിഷക്| വാമപാര്ശ്വേ ത്വധോ നാഭേര്നാഡീം ദത്ത്വാ ച ഗാലയേത്||൧൮൯|| വിസ്രാവ്യ ച വിമൃദ്യൈതദ്വേഷ്ടയേദ്വാസസോദരമ്| തഥാ ബസ്തിവിരേകാദ്യൈര്മ്ലാനം സര്വം ച വേഷ്ടയേത്||൧൯൦|| നിഃസ്രുതേ ലങ്ഘിതഃ പേയാമസ്നേഹലവണാം പിബേത്| അതഃ പരം തു ഷണ്മാസാന് ക്ഷീരവൃത്തിര്ഭവേന്നരഃ||൧൯൧|| ത്രീന് മാസാന് പയസാ പേയാം പിബേത്ത്രീംശ്ചാപി ഭോജയേത്| ശ്യാമാകം കോരദൂഷം വാ ക്ഷീരേണാലവണം ലഘു||൧൯൨|| നരഃ സംവത്സരേണൈവം ജയേത് പ്രാപ്തം ജലോദരമ്| പ്രയോഗാണാം ച സര്വേഷാമനു ക്ഷീരം പ്രയോജയേത്||൧൯൩|| ദോഷാനുബന്ധരക്ഷാര്ഥം ബലസ്ഥൈര്യാര്ഥമേവ ച| പ്രയോഗാപചിതാങ്ഗാനാം ഹിതം ഹ്യുദരിണാം പയഃ| സര്വധാതുക്ഷയാര്താനാം ദേവാനാമമൃതം യഥാ||൧൯൪||
तथा जातोदकं सर्वमुदरं व्यधयेद्भिषक्| वामपार्श्वे त्वधो नाभेर्नाडीं दत्त्वा च गालयेत्||१८९|| विस्राव्य च विमृद्यैतद्वेष्टयेद्वाससोदरम्| तथा बस्तिविरेकाद्यैर्म्लानं सर्वं च वेष्टयेत्||१९०|| निःस्रुते लङ्घितः पेयामस्नेहलवणां पिबेत्| अतः परं तु षण्मासान् क्षीरवृत्तिर्भवेन्नरः||१९१|| त्रीन् मासान् पयसा पेयां पिबेत्त्रींश्चापि भोजयेत्| श्यामाकं कोरदूषं वा क्षीरेणालवणं लघु||१९२|| नरः संवत्सरेणैवं जयेत् प्राप्तं जलोदरम्| प्रयोगाणां च सर्वेषामनु क्षीरं प्रयोजयेत्||१९३|| दोषानुबन्धरक्षार्थं बलस्थैर्यार्थमेव च| प्रयोगापचिताङ्गानां हितं ह्युदरिणां पयः| सर्वधातुक्षयार्तानां देवानाममृतं यथा||१९४||
🔊 Audio coming soon
തഥേത്യാദിനാ ജാതോദകവിധിമാഹ| വ്യധയേദിതി നാഭ്യാശ്ചതുരങ്ഗുലേ ഇത്യര്ഥഃ| അതഃ പരമിതി അലവണപേയാപാനാദൂര്ധ്വം ഷണ്മാസാന് ക്ഷീരവൃത്തിഃ സ്യാത്, തതഃ ക്ഷീരമാത്രവൃത്തിഷണ്മാസാദൂര്ധ്വം ത്രീന്മാസാന് പയസാ സഹ പേയാം പിബേത്, തതശ്ചോര്ധ്വം ത്രീന് മാസാന് ‘ശ്യാമാകം കോരദൂഷം’ ഇത്യാദിഗ്രന്ഥോക്തം ക്ഷീരേണ ഭോജയേത്; ഏവം സംവത്സരേണേതി യദുക്തം തത് പൂര്യതേ| പ്രയോഗാപചിതാങ്ഗാനാമിതി പ്രയോഗൈഃ ക്ഷീണദേഹാനാമ്||൧൮൯-൧൯൪||
Adhikarana 42 (195-196) · Śloka 196
തത്ര ശ്ലോകൌ- ഹേതും പ്രാഗ്രൂപമഷ്ടാനാം ലിങ്ഗം വ്യാസസമാസതഃ| ഉപദ്രവാന് ഗരീയസ്ത്വം സാധ്യാസാധ്യത്വമേവ ച||൧൯൫|| ജാതാജാതാമ്ബുലിങ്ഗാനി ചികിത്സാം ചോക്തവാനൃഷിഃ| സമാസവ്യാസനിര്ദേശൈരുദരാണാം ചികിത്സിതേ||൧൯൬||
तत्र श्लोकौ- हेतुं प्राग्रूपमष्टानां लिङ्गं व्याससमासतः| उपद्रवान् गरीयस्त्वं साध्यासाध्यत्वमेव च||१९५|| जाताजाताम्बुलिङ्गानि चिकित्सां चोक्तवानृषिः| समासव्यासनिर्देशैरुदराणां चिकित्सिते||१९६||
🔊 Audio coming soon
ഹേതുമിത്യാദിനാ സങ്ഗ്രഹം ബ്രൂതേ| സങ്ഗ്രഹാര്ഥശ്ചാധ്യായോക്തോऽനുസരണീയഃ||൧൯൫-൧൯൬||
Adhikarana puShpikA · Śloka 13
ഇത്യഗ്നിവേശകൃതേ തന്ത്രേऽപ്രാപ്തേ ദൃഢബലപൂരിതേ ചികിത്സാസ്ഥാനേ ഉദരചികിത്സിതം നാമ ത്രയോദശോऽധ്യായഃ||൧൩||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रेऽप्राप्ते दृढबलपूरिते चिकित्सास्थाने उदरचिकित्सितं नाम त्रयोदशोऽध्यायः||१३||
🔊 Audio coming soon
ഇതി ശ്രീചക്രപാണിദത്തവിരചിതായാമായുര്വേദദീപികായാം ചരകതാത്പര്യടീകായാം ചികിത്സാസ്ഥാനേ ഉദരചികിത്സിതം നാമ ത്രയോദശോऽധ്യായഃ||൧൩||