Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತ ಉನ್ಮಾದಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ||೧|| ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ||೨||
अथात उन्मादचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ಇದಾನೀಮುಪೋದ್ಘಾತಿತಂ ರಾಜಯಕ್ಷ್ಮಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಭಿಧಾಯ ಕ್ರಮಪ್ರಾಪ್ತಮುನ್ಮಾದಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಬ್ರೂತೇ| ಅಯಂ ಕ್ರಮಶ್ಚರಕಸಂಸ್ಕೃತಾಂ ಪಞ್ಚಾಧ್ಯಾಯೀಮರ್ಶೋಽತೀಸಾರವೀಸರ್ಪಮದಾತ್ಯಯದ್ವಿವ್ರಣೀಯರೂಪಾಂ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಜ್ಞೇಯಃ||೧-೨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ಬುದ್ಧಿಸ್ಮೃತಿಜ್ಞಾನತಪೋನಿವಾಸಃ ಪುನರ್ವಸುಃ ಪ್ರಾಣಭೃತಾಂ ಶರಣ್ಯಃ| ಉನ್ಮಾದಹೇತ್ವಾಕೃತಿಭೇಷಜಾನಿ ಕಾಲೇಽಗ್ನಿವೇಶಾಯ ಶಶಂಸ ಪೃಷ್ಟಃ||೩||
बुद्धिस्मृतिज्ञानतपोनिवासः पुनर्वसुः प्राणभृतां शरण्यः| उन्मादहेत्वाकृतिभेषजानि कालेऽग्निवेशाय शशंस पृष्टः||३||
🔊 Audio coming soon
ಬುದ್ಧಿಃ ಊಹಾಪೋಹವತೀ, ಸ್ಮೃತಿಃ ಅತೀತಾರ್ಥವಿಷಯಜ್ಞಾನಂ, ತಪಃ ಚಾನ್ದ್ರಾಯಣಾದಿ, ತೇಷಾಂ ನಿವಾಸ ಆಶ್ರಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಉನ್ಮಾದಹೇತ್ವದೀತ್ಯಾದೌ ಹೇತುಗ್ರಹಣೇನಾತ್ರ ವಕ್ತವ್ಯಾಃ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಸ್ಥಿತಿರೂಪಕಾಲಾ ಉನ್ಮಾದಗಮ್ಯಹೇತುವಿಷಯತಯಾ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ| ಆಕೃತಿಗ್ರಹಣೇನಾಭಿಧೇಯಸ್ಯೋನ್ಮಾದಸ್ವರೂಪಸ್ಯ ಗ್ರಹಣಂ ಜ್ಞೇಯಮ್||೩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
ವಿರುದ್ಧದುಷ್ಟಾಶುಚಿಭೋಜನಾನಿ ಪ್ರಧರ್ಷಣಂ ದೇವಗುರುದ್ವಿಜಾನಾಮ್| ಉನ್ಮಾದಹೇತುರ್ಭಯಹರ್ಷಪೂರ್ವೋ ಮನೋಽಭಿಘಾತೋ ವಿಷಮಾಶ್ಚ ಚೇಷ್ಟಾಃ||೪||
विरुद्धदुष्टाशुचिभोजनानि प्रधर्षणं देवगुरुद्विजानाम्| उन्मादहेतुर्भयहर्षपूर्वो मनोऽभिघातो विषमाश्च चेष्टाः||४||
🔊 Audio coming soon
ಸಮ್ಪ್ರತ್ಯುನ್ಮಾದಹೇತುಮಾಹ- ವಿರುದ್ಧೇತ್ಯಾದಿ| ವಿರುದ್ಧಂ ಪಯಃಸಂಯುಕ್ತಮತ್ಸ್ಯಾದಿ, ದುಷ್ಟಂ ಗರಾದಿ ಅತ್ಯರ್ಥದೋಷಜನಕಂ ಚ, ಅಶುಚಿ ಅಪವಿತ್ರಮ್| ಭಯಹರ್ಷಪೂರ್ವೋ ಮನೋಽಭಿಘಾತ ಇತಿ ಅತ್ರ ಪೂರ್ವಶಬ್ದಃ ಕಾರಣವಾಚೀ, ತೇನ ಭಯಹರ್ಷಕಾರಣಕೋ ಮನೋಽಭಿಘಾತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಏತದ್ವಿರುದ್ಧಾಹಾರಾದಿ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ಕಾರಣಂ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಭಯಹರ್ಷಾವುಪಲಕ್ಷಣೌ, ತೇನ ಕ್ರೋಧಾದಯೋಽಪಿ ಮನೋಭಿಘಾತಕಾ ಅತ್ರ ಜ್ಞೇಯಾಃ| ಕ್ರೋಧಾದಿನಾ ಪ್ರತ್ಯಾಹತೇ ಮನಸಿ ಭಯಹರ್ಷಪೂರ್ವಕ ಏವೋನ್ಮಾದೋ ಭವತಿ||೪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
ತೈರಲ್ಪಸತ್ತ್ವಸ್ಯ ಮಲಾಃ ಪ್ರದುಷ್ಟಾ ಬುದ್ಧೇರ್ನಿವಾಸಂ ಹೃದಯಂ ಪ್ರದೂಷ್ಯ| ಸ್ರೋತಾಂಸ್ಯಧಿಷ್ಠಾಯ ಮನೋವಹಾನಿ ಪ್ರಮೋಹಯನ್ತ್ಯಾಶು ನರಸ್ಯ ಚೇತಃ||೫||
तैरल्पसत्त्वस्य मलाः प्रदुष्टा बुद्धेर्निवासं हृदयं प्रदूष्य| स्रोतांस्यधिष्ठाय मनोवहानि प्रमोहयन्त्याशु नरस्य चेतः||५||
🔊 Audio coming soon
ತೈರಿತ್ಯಾದಿನಾ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಮಾಹ| ಅಲ್ಪಸತ್ತ್ವಸ್ಯ ಅಲ್ಪಸತ್ತ್ವಗುಣಸ್ಯ| ಹೃದಯಂ ಯದ್ಯಪಿ ಬುದ್ಧಿನಿವಾಸತ್ವೇನಾರ್ಥೇದಶಮಹಾಮೂಲೀಯಾದೌ ಪ್ರತಿಪಾದಿತಮೇವ; ತಥಾಽಪಿ ಬುದ್ಧಿನಿವಾಸತ್ವೋಪದರ್ಶನಮಿಹ ಕೃತಂ, ಹೃದಯೋಪಘಾತಾದ್ಬುದ್ಧ್ಯುಪಘಾತೋ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣೋ ಯುಕ್ತ ಏವ; ಆಶ್ರಯೋಪಘಾತೇನಾಶ್ರಿತಸ್ಯೋಪಘಾತಃ ಸಿದ್ಧ ಏವ| ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಚ ಮನೋವಹಾನೀತ್ಯನೇನ ಹೃದಯದೇಶಸಮ್ಬನ್ಧಿಧಮನ್ಯೋ ವಿಶೇಷೇಣ ಮನೋವಹಾ ದರ್ಶಯತಿ; ಕಿಂವಾ ಕೇವಲಮೇವ ಶರೀರಂ ಮನೋಽಭ್ಯನುಸ್ಯೂತಂ ಜಗ್ರಾಹ| ಉಕ್ತಂ ಹಿ- “ಕೇವಲಮೇವಾಸ್ಯ ಮನಸಃ ಶರೀರಮಧಿಷ್ಠಾನಭೂತಂ” (ವಿ.ಅ.೫) ಇತಿ| ಚೇತ ಇತಿ ಮನಃ||೫||
Adhikarana 5 (6-7) · Śloka 7
ಧೀವಿಭ್ರಮಃ ಸತ್ತ್ವಪರಿಪ್ಲವಶ್ಚ ಪರ್ಯಾಕುಲಾ ದೃಷ್ಟಿರಧೀರತಾ ಚ| ಅಬದ್ಧವಾಕ್ತ್ವಂ ಹೃದಯಂ ಚ ಶೂನ್ಯಂ ಸಾಮಾನ್ಯಮುನ್ಮಾದಗದಸ್ಯ ಲಿಙ್ಗಮ್||೬|| ಸ ಮೂಢಚೇತಾ ನ ಸುಖಂ ನ ದುಃಖಂ ನಾಚಾರಧರ್ಮೌ ಕುತ ಏವ ಶಾನ್ತಿಮ್| ವಿನ್ದತ್ಯಪಾಸ್ತಸ್ಮೃತಿಬುದ್ಧಿಸಞ್ಜ್ಞೋ ಭ್ರಮತ್ಯಯಂ ಚೇತ ಇತಸ್ತತಶ್ಚ||೭||
धीविभ्रमः सत्त्वपरिप्लवश्च पर्याकुला दृष्टिरधीरता च| अबद्धवाक्त्वं हृदयं च शून्यं सामान्यमुन्मादगदस्य लिङ्गम्||६|| स मूढचेता न सुखं न दुःखं नाचारधर्मौ कुत एव शान्तिम्| विन्दत्यपास्तस्मृतिबुद्धिसञ्ज्ञो भ्रमत्ययं चेत इतस्ततश्च||७||
🔊 Audio coming soon
ಧೀವಿಭ್ರಮ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಸಾಮಾನ್ಯಮುನ್ಮಾದಪೂರ್ವರೂಪಮಾಹೇತ್ಯೇಕೇ| ಧೀವಿಭ್ರಮಾದಿ ತ್ವಿಹ ಸಾಮಾನ್ಯಮುನ್ಮಾದಲಿಙ್ಗಮೇವೋಕ್ತಮ್| ಕುತ ಏವ ಶಾನ್ತಿಮಿತಿ ಕುತೋಽಪಿ ಶಾನ್ತಿಂ ನಿವೃತ್ತಿಂ ನ ವಿನ್ದತಿ| ಸಞ್ಜ್ಞಾ ನಾಮೋಲ್ಲೇಖೇನ ಜ್ಞಾನಮ್| ಭ್ರಮತ್ಯಯಂ ಚೇತ ಇತಿ ಅಶ್ವಾನ್ ರಥಿರಿವ ಭ್ರಾಮಯತಿ; ಅತ್ರ ಣಿಜರ್ಥೋಽನ್ತರ್ಭೂತಃ||೬-೭||
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
ಸಮುದ್ಭ್ರಮಂ ಬುದ್ಧಿಮನಃಸ್ಮೃತೀನಾಮುನ್ಮಾದಮಾಗನ್ತುನಿಜೋತ್ಥಮಾಹುಃ|೮|
समुद्भ्रमं बुद्धिमनःस्मृतीनामुन्मादमागन्तुनिजोत्थमाहुः|८|
🔊 Audio coming soon
ಉನ್ಮಾದಸಞ್ಜ್ಞಾವ್ಯುತ್ಪತ್ತಿಮಾಹ- ಸಮುದ್ಭ್ರಮಮಿತ್ಯಾದಿ| ಸಮುದ್ಭ್ರಮ ಉನ್ಮಾದ ಇತ್ಯೇಕೋಽರ್ಥಃ| ಮನೋವಿಭ್ರಮೋಽಚಿನ್ತ್ಯಾರ್ಥಚಿನ್ತನಾದಿನಾ ಜ್ಞೇಯಃ| ನಿದಾನೋಕ್ತಸಞ್ಜ್ಞಾದಿವಿಭ್ರಮೋಽಪಿ ಮನೋವಿಭ್ರಮ ಏವಾನ್ತರ್ಭಾವನೀಯ ಇಹ, ಸಞ್ಜ್ಞಾದಿವಿಭ್ರಮಸ್ಯಾಪಿ ಮನೋವಿಭ್ರಮಜನ್ಯತ್ವಾತ್||೮ ||
Adhikarana 7 (8-10) · Śloka 10
ತಸ್ಯೋದ್ಭವಂ ಪಞ್ಚವಿಧಂ ಪೃಥಕ್ ತು ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಲಿಙ್ಗಾನಿ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ಚ||೮|| ರೂಕ್ಷಾಲ್ಪಶೀತಾನ್ನವಿರೇಕಧಾತುಕ್ಷಯೋಪವಾಸೈರನಿಲೋಽತಿವೃದ್ಧಃ| ಚಿನ್ತಾದಿಜುಷ್ಟಂ ಹೃದಯಂ ಪ್ರದೂಷ್ಯ ಬುದ್ಧಿಂ ಸ್ಮೃತಿಂ ಚಾಪ್ಯುಪಹನ್ತಿ ಶೀಘ್ರಮ್||೯|| ಅಸ್ಥಾನಹಾಸಸ್ಮಿತನೃತ್ಯಗೀತವಾಗಙ್ಗವಿಕ್ಷೇಪಣರೋದನಾನಿ| ಪಾರುಷ್ಯಕಾರ್ಶ್ಯಾರುಣವರ್ಣತಾಶ್ಚ ಜೀರ್ಣೇ ಬಲಂ ಚಾನಿಲಜಸ್ಯ ರೂಪಮ್||೧೦||
तस्योद्भवं पञ्चविधं पृथक् तु वक्ष्यामि लिङ्गानि चिकित्सितं च||८|| रूक्षाल्पशीतान्नविरेकधातुक्षयोपवासैरनिलोऽतिवृद्धः| चिन्तादिजुष्टं हृदयं प्रदूष्य बुद्धिं स्मृतिं चाप्युपहन्ति शीघ्रम्||९|| अस्थानहासस्मितनृत्यगीतवागङ्गविक्षेपणरोदनानि| पारुष्यकार्श्यारुणवर्णताश्च जीर्णे बलं चानिलजस्य रूपम्||१०||
🔊 Audio coming soon
ತಸ್ಯೋದ್ಭವಮಿತ್ಯಾದೌ ಯದ್ಯಪಿ ಪಞ್ಚಾನಾಂ ಮಧ್ಯೇಽಸಾಧ್ಯಸ್ಯ ಸಾನ್ನಿಪಾತಿಕಸ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನ ವಕ್ತವ್ಯಂ, ತಥಾಽಪಿ ಛತ್ರಿಣೋ ಗಚ್ಛನ್ತೀತಿ ನ್ಯಾಯೇನ ಬಾಹುಲ್ಯಮಾಶ್ರಿತ್ಯ ಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮೀತ್ಯುಕ್ತಮ್| ಚಿನ್ತೇತ್ಯಾದಿ ಚಿನ್ತಾ ಆದಿಃ ಯೇಷಾಂ ತೇ, ತೇನ ಕಾಮಕ್ರೋಧಾದಯೋ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ; ಆದಿಶಬ್ದೋಽತ್ರ ಪ್ರಕಾರವಾಚೀ| ಅಸ್ಥಾನೇ ಅವಿಷಯೇ ಹಾಸದೀನ್ಯಸ್ಥಾನಹಾಸಸ್ಮಿತಾದೀನಿ||೮-೧೦||
Adhikarana 8 (11-12) · Śloka 12
ಅಜೀರ್ಣಕಟ್ವಮ್ಲವಿದಾಹ್ಯಶೀತೈರ್ಭೋಜ್ಯೈಶ್ಚಿತಂ ಪಿತ್ತಮುದೀರ್ಣವೇಗಮ್| ಉನ್ಮಾದಮತ್ಯುಗ್ರಮನಾತ್ಮಕಸ್ಯ ಹೃದಿ ಶ್ರಿತಂ ಪೂರ್ವವದಾಶು ಕುರ್ಯಾತ್||೧೧|| ಅಮರ್ಷಸಂರಮ್ಭವಿನಗ್ನಭಾವಾಃ ಸನ್ತರ್ಜನಾತಿದ್ರವಣೌಷ್ಣ್ಯರೋಷಾಃ | ಪ್ರಚ್ಛಾಯಶೀತಾನ್ನಜಲಾಭಿಲಾಷಾಃ ಪೀತಾ ಚ ಭಾಃ ಪಿತ್ತಕೃತಸ್ಯ ಲಿಙ್ಗಮ್||೧೨||
अजीर्णकट्वम्लविदाह्यशीतैर्भोज्यैश्चितं पित्तमुदीर्णवेगम्| उन्मादमत्युग्रमनात्मकस्य हृदि श्रितं पूर्ववदाशु कुर्यात्||११|| अमर्षसंरम्भविनग्नभावाः सन्तर्जनातिद्रवणौष्ण्यरोषाः | प्रच्छायशीतान्नजलाभिलाषाः पीता च भाः पित्तकृतस्य लिङ्गम्||१२||
🔊 Audio coming soon
ಅಜೀರ್ಣೇತ್ಯಾದಿನಾ ಪಿತ್ತೋನ್ಮಾದಮಾಹ| ಚಿತಮಿತ್ಯನೇನ ಚಯಪೂರ್ವಕತ್ವೇನ ಪಿತ್ತಸ್ಯ ಮಹಾನ್ತಂ ಕೋಪಂ ದರ್ಶಯತಿ, ಚಯಪೂರ್ವಕೋ ಹಿ ದೋಷಕೋಪೋ ಬಲವತ್ತ್ವಾನ್ಮಹಾನ್ಭವತಿ| ಅನ್ಯೇ ತ್ವಿಹ ಚಿತಶಬ್ದೇನ ಪ್ರಕೋಪಮಿಚ್ಛನ್ತಿ| ಅತ್ಯುಗ್ರಮಿತಿ ತೀವ್ರವೇಗಮ್| ಪೂರ್ವವದಿತ್ಯನೇನ ವಾತೋನ್ಮಾದವಚ್ಚಿನ್ತಾದಿಜುಷ್ಟಮಿತ್ಯಾದಿಗ್ರನ್ಥೋಕ್ತಾಂ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ತಿಮತಿದಿಶತಿ| ಅಮರ್ಷಃ ಅಕ್ಷಾನ್ತಿಃ, ಸಂರಮ್ಭ ಆರಭಟೀ, ವಿನಗ್ರಭಾವಃ ಅವಸ್ತ್ರತ್ವಮ್| ಅತಿದ್ರವಣಂ ತ್ವರಿತಗಮನಮ್| ಪ್ರಚ್ಛಾಯಃ ಪ್ರವೃದ್ಧಚ್ಛಾಯೋ ದೇಶಃ||೧೧-೧೨||
Adhikarana 9 (13-14) · Śloka 14
ಸಮ್ಪೂರಣೈರ್ಮನ್ದವಿಚೇಷ್ಟಿತಸ್ಯ ಸೋಷ್ಮಾ ಕಫೋ ಮರ್ಮಣಿ ಸಮ್ಪ್ರವೃದ್ಧಃ| ಬುದ್ಧಿಂ ಸ್ಮೃತಿಂ ಚಾಪ್ಯುಪಹತ್ಯ ಚಿತ್ತಂ ಪ್ರಮೋಹಯನ್ ಸಞ್ಜನಯೇದ್ವಿಕಾರಮ್||೧೩|| ವಾಕ್ಚೇಷ್ಟಿತಂ ಮನ್ದಮರೋಚಕಶ್ಚ ನಾರೀವಿವಿಕ್ತಪ್ರಿಯತಾಽತಿನಿದ್ರಾ| ಛರ್ದಿಶ್ಚ ಲಾಲಾ ಚ ಬಲಂ ಚ ಭುಙ್ಕ್ತೇ ನಖಾದಿಶೌಕ್ಲ್ಯಂ ಚ ಕಫಾತ್ಮಕಸ್ಯ||೧೪||
सम्पूरणैर्मन्दविचेष्टितस्य सोष्मा कफो मर्मणि सम्प्रवृद्धः| बुद्धिं स्मृतिं चाप्युपहत्य चित्तं प्रमोहयन् सञ्जनयेद्विकारम्||१३|| वाक्चेष्टितं मन्दमरोचकश्च नारीविविक्तप्रियताऽतिनिद्रा| छर्दिश्च लाला च बलं च भुङ्क्ते नखादिशौक्ल्यं च कफात्मकस्य||१४||
🔊 Audio coming soon
ಸಮ್ಪೂರಣೈರಿತ್ಯಾದಿನಾ ಕಫೋನ್ಮಾದಮಾಹ| ಸೋಷ್ಮಾ ಕಫ ಇತಿ ಸಹ ಊಷ್ಮಣಾ ಕಫ ಉನ್ಮಾದಂ ಕರೋತಿ ನ ಕೇವಲ ಇತಿ, ಉನ್ಮಾದಕರಣೇ ಕಫಸ್ಯ ಊಷ್ಮಸಹಿತತ್ವರೂಪಂ ಸ್ವಭಾವಂ ದರ್ಶಯತಿ; ಕಿಂವೋಷ್ಮಶಬ್ದೇನ ವೀರ್ಯಂ ಶಕ್ತಿರೂಪಮುಚ್ಯತೇ, ತೇನ ಸೋಷ್ಮಾ ಕಫ ಇತಿ ಉತ್ಕ್ಲಿಷ್ಟಶಕ್ತಿಕಃ ಕಫ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಮರ್ಮಣೀತಿ ಹೃದಯೇ| ನಾರೀವಿವಿಕ್ತಯೋಃ ಪ್ರಿಯತಾ ನಾರೀವಿವಿಕ್ತಪ್ರಿಯತಾ; ವಿವಿಕ್ತಂ ವಿಜನಮ್||೧೩-೧೪||
Adhikarana 10 (15) · Śloka 15
ಯಃ ಸನ್ನಿಪಾತಪ್ರಭವೋಽತಿಘೋರಃ ಸರ್ವೈಃ ಸಮಸ್ತೈಃ ಸ ಚ ಹೇತುಭಿಃ ಸ್ಯಾತ್| ಸರ್ವಾಣಿ ರೂಪಾಣಿ ಬಿಭರ್ತಿ ತಾದೃಗ್ವಿರುದ್ಘಭೈಷಜ್ಯವಿಧಿರ್ವಿವರ್ಜ್ಯಃ||೧೫||
यः सन्निपातप्रभवोऽतिघोरः सर्वैः समस्तैः स च हेतुभिः स्यात्| सर्वाणि रूपाणि बिभर्ति तादृग्विरुद्घभैषज्यविधिर्विवर्ज्यः||१५||
🔊 Audio coming soon
ಯ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ಸಾನ್ನಿಪಾತಿಕಮಾಹ| ಸರ್ವೈರಿತ್ಯುಕ್ತೇ ಪ್ರತ್ಯೇಕಮಪಿ ಸರ್ವಹೇತೂನಾಂ ಜನಕತ್ವಂ ಸ್ಯಾದತ ಆಹ- ಸಮಸ್ತೈರಿತಿ| ವಿರುದ್ಧಭೈಷಜ್ಯವಿಧಿತ್ವಾದ್ವಿವರ್ಜ್ಯಃ| ಕೇಚಿದತ್ರ ತಾದೃಕ್ಶಬ್ದೇನ ಯ ಏವ ಸಮಸ್ತಹೇತುಜಃ ಸರ್ವಲಕ್ಷಣಶ್ಚ ಸ ಏವ ವರ್ಜ್ಯೋ ನ ತ್ವಲ್ಪಹೇತುಲಕ್ಷಣ ಇತಿ ವದನ್ತಿ||೧೫||
Adhikarana 11 (16) · Śloka 16
ದೇವರ್ಷಿಗನ್ಧರ್ವಪಿಶಾಚಯಕ್ಷರಕ್ಷಃಪಿತೄಣಾಮಭಿಧರ್ಷಣಾನಿ| ಆಗನ್ತುಹೇತುರ್ನಿಯಮವ್ರತಾದಿ ಮಿಥ್ಯಾಕೃತಂ ಕರ್ಮ ಚ ಪೂರ್ವದೇಹೇ||೧೬||
देवर्षिगन्धर्वपिशाचयक्षरक्षःपितॄणामभिधर्षणानि| आगन्तुहेतुर्नियमव्रतादि मिथ्याकृतं कर्म च पूर्वदेहे||१६||
🔊 Audio coming soon
ದೇವರ್ಷೀತ್ಯಾದಿನಾಽಽಗನ್ತೂನ್ಮಾದಮಾಹ| ಇಹ ಯೇಽಸುರಾದಯಃಸುಶ್ರುತೋಕ್ತಾಸ್ತೇಽನಾವಿಷ್ಕೃತತಮಾ ವಿಜ್ಞೇಯಾಃ| ವಕ್ಷ್ಯತಿ ಚ- “ಇತ್ಯಪರಿಸಙ್ಖ್ಯೇಯಾನಾಂ ಗ್ರಹಾಣಾಮಾವಿಷ್ಕೃತತಮಾ ಹ್ಯಷ್ಟಾವೇತೇ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾ” ಇತಿ| ಅತ್ರ ಚ ರಕ್ಷಃಶಬ್ದೇನ ರಾಕ್ಷಸಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸಯೋರ್ಗ್ರಹಣಂ, ತೇನ ವಿವರಣೇ ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸೋನ್ಮತ್ತೋಽಪ್ಯುಕ್ತಃ| ಅಭಿಧರ್ಷಣಮ್ ಆವೇಶಃ| ನಿಯಮೇತ್ಯಾದಿನಾ ಐಹಿಕಂ ಕರ್ಮ ದೇವಾದ್ಯಾವೇಶಕಾರಣಂ ಬ್ರೂತೇ; ಮಿಥ್ಯಾಕೃತಂ ಕರ್ಮ ಚೇತ್ಯನೇನ ಪೂರ್ವಜನ್ಮಕೃತಂ ಕರ್ಮ ಆಹ||೧೬||
Adhikarana 12 (17) · Śloka 17
ಅಮರ್ತ್ಯವಾಗ್ವಿಕ್ರಮವೀರ್ಯಚೇಷ್ಟೋ ಜ್ಞಾನಾದಿವಿಜ್ಞಾನಬಲಾದಿಭಿರ್ಯಃ| ಉನ್ಮಾದಕಾಲೋಽನಿಯತಶ್ಚ ಯಸ್ಯ ಭೂತೋತ್ಥಮುನ್ಮಾದಮುದಾಹರೇತ್ತಮ್||೧೭||
अमर्त्यवाग्विक्रमवीर्यचेष्टो ज्ञानादिविज्ञानबलादिभिर्यः| उन्मादकालोऽनियतश्च यस्य भूतोत्थमुन्मादमुदाहरेत्तम्||१७||
🔊 Audio coming soon
ಅಮರ್ತ್ಯೇತ್ಯಾದಿನಾಽಽಗನ್ತೂನಾಂ ಸಾಮಾನ್ಯಲಿಙ್ಗಾನ್ಯಾಹ| ಅಮರ್ತ್ಯೈಃ ಅಮಾನುಷೈರ್ವಾಗಾದಿಭಿರ್ಲಕ್ಷಿತಂ ಭೂತೋತ್ಥಮುದಾಹರೇತ್| ಅನಿಯತ ಇತಿ ವಾತಿಕಾದಿವನ್ನ ಆಹಾರಜೀರ್ಣಾದಿಕಾಲನಿಯತಃ; ಯೇ ತು ‘ನಿಯತ’ ಇತಿ ಪಠನ್ತಿ, ತೇಷಾಂ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣನಿಯತತಿಥ್ಯಾದೀನಾಂ ಗ್ರಹಣಮಭಿಪ್ರೇತಮ್||೧೭||
Adhikarana 13 (18) · Śloka 18
ಅದೂಷಯನ್ತಃ ಪುರುಷಸ್ಯ ದೇಹಂ ದೇವಾದಯಃ ಸ್ವೈಸ್ತು ಗುಣಪ್ರಭಾವೈಃ| ವಿಶನ್ತ್ಯದೃಶ್ಯಾಸ್ತರಸಾ ಯಥೈವ ಚ್ಛಾಯಾತಪೌ ದರ್ಪಣಸೂರ್ಯಕಾನ್ತೌ||೧೮||
अदूषयन्तः पुरुषस्य देहं देवादयः स्वैस्तु गुणप्रभावैः| विशन्त्यदृश्यास्तरसा यथैव च्छायातपौ दर्पणसूर्यकान्तौ||१८||
🔊 Audio coming soon
ಅದೂಷಯನ್ತ ಈಷದ್ದೂಷಯನ್ತಃ| ಗುಣಪ್ರಭಾವೈರಿತಿ ಅಣಿಮಾದಿಗುಣಪ್ರಭಾವೈಃ| ತರಸಾ ಅತಿವೇಗೇನ| ದೃಷ್ಟಾನ್ತದ್ವಯಮಾಹ- ಛಾಯೇತ್ಯಾದಿ| ಛಾಯಾ ಯಥಾ ದರ್ಪಣಮ್, ಆತಪಃ ಸೂರ್ಯಕಾನ್ತಮ, ಅದೂಷಯನ್ನೇವಾದೃಶ್ಯಮಾನಗುಣಪ್ರಭಾವೇಣಾವಿಶತಿ, ತಥಾ ದೇವಾದಯೋಽಪಿ ದೇಹಂ ವಿಶನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ||೧೮||
Adhikarana 14 (19) · Śloka 19
ಆಘಾತಕಾಲೋ ಹಿ ಸ ಪೂರ್ವರೂಪಃ ಪ್ರೋಕ್ತೋ ನಿದಾನೇಽಥ ಸುರಾದಿಭಿಶ್ಚ| ಉನ್ಮಾದರೂಪಾಣಿ ಪೃಥಙ್ನಿಬೋಧ ಕಾಲಂ ಚ ಗಮ್ಯಾನ್ ಪುರುಷಾಂಶ್ಚ ತೇಷಾಮ್||೧೯||
आघातकालो हि स पूर्वरूपः प्रोक्तो निदानेऽथ सुरादिभिश्च| उन्मादरूपाणि पृथङ्निबोध कालं च गम्यान् पुरुषांश्च तेषाम्||१९||
🔊 Audio coming soon
ಆಘಾತಕಾಲ ಇತಿ ಆವೇಶಾವಕಾಶಃ; ಸ ಚ ನಿದಾನೇ “ತದ್ಯಥಾ- ಪಾಪಸ್ಯ ಕರ್ಮಣಃ ಸಮಾರಮ್ಭೇ” (ನಿ.ಅ.೭) ಇತ್ಯಾದಿನೋಕ್ತಃ| ಕಾಲಂ ತಿಥಿರೂಪಮ್||೧೯||
Adhikarana 15 (20) · Śloka 20
ತದ್ಯಥಾ- ಸೌಮ್ಯದೃಷ್ಟಿಂ ಗಮ್ಭೀರಮಧೃಷ್ಯಮಕೋಪನಮಸ್ವಪ್ನಭೋಜನಾಭಿಲಾಷಿಣಮಲ್ಪಸ್ವೇದಮೂತ್ರಪುರೀಷವಾತಂ ಶುಭಗನ್ಧಂ ಫುಲ್ಲಪದ್ಮವದನಮಿತಿ ದೇವೋನ್ಮತ್ತಂ ವಿದ್ಯಾತ್; ಗುರುವೃದ್ಧಸಿದ್ಧರ್ಷೀಣಾಮಭಿಶಾಪಾಭಿಚಾರಾಭಿಧ್ಯಾನಾನುರೂಪಚೇಷ್ಟಾಹಾರವ್ಯಾಹಾರಂ ತೈರುನ್ಮತ್ತಂ ವಿದ್ಯಾತ್; ಅಪ್ರಸನ್ನದೃಷ್ಟಿಮಪಶ್ಯನ್ತಂ ನಿದ್ರಾಲುಂ ಪ್ರತಿಹತವಾಚಮನನ್ನಾಭಿಲಾಷಮರೋಚಕಾವಿಪಾಕಪರೀತಂ ಚ ಪಿತೃಭಿರುನ್ಮತ್ತಂ ವಿದ್ಯಾತ್; (ಚಣ್ಡಂ ಸಾಹಸಿಕಂ ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ಗಮ್ಭೀರಮಧೃಷ್ಯಂ) ಮುಖವಾದ್ಯನೃತ್ಯಗೀತಾನ್ನಪಾನಸ್ನಾನಮಾಲ್ಯಧೂಪಗನ್ಧರತಿಂ ರಕ್ತವಸ್ತ್ರಬಲಿಕರ್ಮಹಾಸ್ಯಕಥಾನುಯೋಗಪ್ರಿಯಂ ಶುಭಗನ್ಧಂ ಚ ಗನ್ಧರ್ವೋನ್ಮತ್ತಂ ವಿದ್ಯಾತ್; ಅಸಕೃತ್ಸ್ವಪ್ನರೋದನಹಾಸ್ಯಂ ನೃತ್ಯಗೀತವಾದ್ಯಪಾಠಕಥಾನ್ನಪಾನಸ್ನಾನಮಾಲ್ಯಧೂಪಗನ್ಧರತಿಂ ರಕ್ತವಿಪ್ಲುತಾಕ್ಷಂ ದ್ವಿಜಾತಿವೈದ್ಯಪರಿವಾದಿನಂ ರಹಸ್ಯಭಾಷಿಣಂ ಚ ಯಕ್ಷೋನ್ಮತ್ತಂ ವಿದ್ಯಾತ್; ನಷ್ಟನಿದ್ರಮನ್ನಪಾನದ್ವೇಷಿಣಮನಾಹಾರಮಪ್ಯತಿಬಲಿನಂ ಶಸ್ತ್ರಶೋಣಿತಮಾಂಸರಕ್ತಮಾಲ್ಯಾಭಿಲಾಷಿಣಂ ಸನ್ತರ್ಜಕಂ ಚ ರಾಕ್ಷಸೋನ್ಮತ್ತಂ ವಿದ್ಯಾತ್; ಪ್ರಹಾಸನೃತ್ಯಪ್ರಧಾನಂ ದೇವವಿಪ್ರವೈದ್ಯದ್ವೇಷಾವಜ್ಞಾಭಿಃ ಸ್ತುತಿವೇದಮನ್ತ್ರಶಾಸ್ತ್ರೋದಾಹರಣೈಃ ಕಾಷ್ಠಾದಿಭಿರಾತ್ಮಪೀಡನೇನ ಚ ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸೋನ್ಮತ್ತಂ ವಿದ್ಯಾತ್; ಅಸ್ವಸ್ಥಚಿತ್ತಂ ಸ್ಥಾನಮಲಭಮಾನಂ ನೃತ್ಯಗೀತಹಾಸಿನಂ ಬದ್ಧಾಬದ್ಧಪ್ರಲಾಪಿನಂ ಸಙ್ಕರಕೂಟಮಲಿನರಥ್ಯಾಚೇಲತೃಣಾಶ್ಮಕಾಷ್ಠಾಧಿರೋಹಣರತಿಂ ಭಿನ್ನರೂಕ್ಷಸ್ವರಂ ನಗ್ನಂ ವಿಧಾವನ್ತಂ ನೈಕತ್ರ ತಿಷ್ಠನ್ತಂ ದುಃಖಾನ್ಯಾವೇದಯನ್ತಂ ನಷ್ಟಸ್ಮೃತಿಂ ಚ ಪಿಶಾಚೋನ್ಮತ್ತಂ ವಿದ್ಯಾತ್||೨೦||
तद्यथा- सौम्यदृष्टिं गम्भीरमधृष्यमकोपनमस्वप्नभोजनाभिलाषिणमल्पस्वेदमूत्रपुरीषवातं शुभगन्धं फुल्लपद्मवदनमिति देवोन्मत्तं विद्यात्; गुरुवृद्धसिद्धर्षीणामभिशापाभिचाराभिध्यानानुरूपचेष्टाहारव्याहारं तैरुन्मत्तं विद्यात्; अप्रसन्नदृष्टिमपश्यन्तं निद्रालुं प्रतिहतवाचमनन्नाभिलाषमरोचकाविपाकपरीतं च पितृभिरुन्मत्तं विद्यात्; (चण्डं साहसिकं तीक्ष्णं गम्भीरमधृष्यं) मुखवाद्यनृत्यगीतान्नपानस्नानमाल्यधूपगन्धरतिं रक्तवस्त्रबलिकर्महास्यकथानुयोगप्रियं शुभगन्धं च गन्धर्वोन्मत्तं विद्यात्; असकृत्स्वप्नरोदनहास्यं नृत्यगीतवाद्यपाठकथान्नपानस्नानमाल्यधूपगन्धरतिं रक्तविप्लुताक्षं द्विजातिवैद्यपरिवादिनं रहस्यभाषिणं च यक्षोन्मत्तं विद्यात्; नष्टनिद्रमन्नपानद्वेषिणमनाहारमप्यतिबलिनं शस्त्रशोणितमांसरक्तमाल्याभिलाषिणं सन्तर्जकं च राक्षसोन्मत्तं विद्यात्; प्रहासनृत्यप्रधानं देवविप्रवैद्यद्वेषावज्ञाभिः स्तुतिवेदमन्त्रशास्त्रोदाहरणैः काष्ठादिभिरात्मपीडनेन च ब्रह्मराक्षसोन्मत्तं विद्यात्; अस्वस्थचित्तं स्थानमलभमानं नृत्यगीतहासिनं बद्धाबद्धप्रलापिनं सङ्करकूटमलिनरथ्याचेलतृणाश्मकाष्ठाधिरोहणरतिं भिन्नरूक्षस्वरं नग्नं विधावन्तं नैकत्र तिष्ठन्तं दुःखान्यावेदयन्तं नष्टस्मृतिं च पिशाचोन्मत्तं विद्यात्||२०||
🔊 Audio coming soon
ಸ್ವಪ್ನಭೋಜನಾಭಿಲಾಷೀ ನ ಭವತೀತಿ ಅಸ್ವಪ್ನಭೋಜನಭಿಲಾಷೀ| ದೇವಾದಿಶಬ್ದೇನೇಹ ಸುಶ್ರುತಮತಾದ್ದೇವಾದ್ಯನುಕಾರಿಣಸ್ತದನುಚರಾ ಜ್ಞೇಯಾಃ| ಉಕ್ತಂ ಹಿ ಸುಶ್ರುತೇನ- “ನ ತೇ ಮನುಷ್ಯೈಃ ಸಹ ಸಂವಿಶನ್ತಿ ನ ವಾ ಮನುಷ್ಯಾನ್ ಕ್ವಚಿದಾವಿಶನ್ತಿ| ಯೇ ತ್ವಾವಿಶನ್ತೀತಿ ವದನ್ತಿ ಮೋಹಾತ್ತೇ ಭೂತವಿದ್ಯಾವಿಷಯಾದಪೋಹ್ಯಾಃ|| ತೇಷಾಂ ಗ್ರಹಾಣಾಂ ಪರಿಚಾರಕಾ ಯೇ ಕೋಟೀಸಹಸ್ರಾಯುತಪದ್ಮಸಙ್ಖ್ಯಾಃ|| ಅಸೃಗ್ವಸಾಮಾಂಸಭುಜಃ ಸುಭೀಮಾ ನಿಶಾವಿಹಾರಾಶ್ಚ ತಮಾವಿಶನ್ತಿ” (ಸು.ಉ.ಅ.೬೦) ಇತಿ| ಋಷಿಸಧರ್ಮತಯಾ ಗುರ್ವಾದೀನಾಮಸೂತ್ರಿತಾನಾಮಪ್ಯುದಾಹರಣಮ್| ಗುರ್ವಾದ್ಯಭಿಶಾಪಾದಯೋ ಯಾದೃಶೇನಾಭಿಪ್ರಾಯೇಣ ಭವನ್ತಿ ತದನುರೂಪಚೇಷ್ಟಾದಯೋಽಪಿ ತೈರುನ್ಮತ್ತಸ್ಯ ಭವನ್ತೀತಿ ಗುರ್ವಾದಿಗ್ರನ್ಥಾರ್ಥಃ| ಅನನ್ನಾಭಿಲಾಷಃ ಅನ್ನಾಪ್ರಾರ್ಥನಾ, ಅರೋಚಕಸ್ತು ಪ್ರಾರ್ಥಿತೇಽಪ್ಯುಪಯೋಗಸಮಯೇಽನಭಿಲಾಷಃ| ಚಣ್ಡಮಿತಿ ಮಾರಣಾತ್ಮಕಮ್| ಸ್ತುತಿಃ ಸ್ತಾವಕೋ ಗ್ರನ್ಥಃ| ಉದಾಹರಣಮಿತಿ ಪಠನಂ ಸ್ತುತ್ಯಾದೀನಾಮೇವ| ಸ್ಥಾನಮಲಭಮಾನಮಿತಿ ಸ್ಥಾನಮೇವ ನಾಸ್ತೀತಿ ಭಾಷಮಾಣಮ್| ಬದ್ಧಾಬದ್ಧತ್ವಂ ಸಮ್ಬದ್ಧಾಸಮ್ಬದ್ಧತ್ವಮ್| ಸಙ್ಕರಃ ತೃಣಾದಿಚಯ ಇತ್ಯರ್ಥಃ||೨೦||
Adhikarana 16 (21) · Śloka 21
ತತ್ರ ಚೌಕ್ಷಾಚಾರಂ ತಪಃಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಕೋವಿದಂ ನರಂ ಪ್ರಾಯಃ ಶುಕ್ಲಪ್ರತಿಪದಿ ತ್ರಯೋದಶ್ಯಾಂ ಚ ಛಿದ್ರಮವೇಕ್ಷ್ಯಾಭಿಧರ್ಷಯನ್ತಿ ದೇವಾಃ, ಸ್ನಾನಶುಚಿವಿವಿಕ್ತಸೇವಿನಂ ಧರ್ಮಶಾಸ್ತ್ರಶ್ರುತಿವಾಕ್ಯಕುಶಲಂ ಪ್ರಾಯಃ ಷಷ್ಠ್ಯಾಂ ನವಮ್ಯಾಂ ಚರ್ಷಯಃ, ಮಾತೃಪಿತೃಗುರುವೃದ್ಧಸಿದ್ಧಾಚಾರ್ಯೋಪಸೇವಿನಂ ಪ್ರಾಯೋ ದಶಮ್ಯಾಮಮಾವಸ್ಯಾಯಾಂ ಚ ಪಿತರಃ, ಗನ್ಧರ್ವಾಃ ಸ್ತುತಿಗೀತವಾದಿತ್ರರತಿಂ ಪರದಾರಗನ್ಧಮಾಲ್ಯಪ್ರಿಯಂ ಚೌಕ್ಷಾಚಾರಂ ಪ್ರಾಯೋ ದ್ವಾದಶ್ಯಾಂ ಚತುರ್ದಶ್ಯಾಂ ಚ, ಸತ್ತ್ವಬಲರೂಪಗರ್ವಶೌರ್ಯಯುಕ್ತಂ ಮಾಲ್ಯಾನುಲೇಪನಹಾಸ್ಯಪ್ರಿಯಮತಿವಾಕ್ಕರಣಂ ಪ್ರಾಯಃ ಶುಕ್ಲೈಕಾದಶ್ಯಾಂ ಸಪ್ತಮ್ಯಾಂ ಚ ಯಕ್ಷಾಃ, ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯತಪೋನಿಯಮೋಪವಾಸಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯದೇವಯತಿಗುರುಪೂಜಾಽರತಿಂ ಭ್ರಷ್ಟಶೌಚಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮ್ಣವಾದಿನಂ ಶೂರಮಾನಿನಂ ದೇವಾಗಾರಸಲಿಲಕ್ರೀಡನರತಿಂ ಪ್ರಾಯಃ ಶುಕ್ಲಪಞ್ಚಮ್ಯಾಂ ಪೂರ್ಣಚನ್ದ್ರದರ್ಶನೇ ಚ ಬ್ರಹ್ಮರಾಕ್ಷಸಾಃ, ರಕ್ಷಃಪಿಶಾಚಾಸ್ತು ಹೀನಸತ್ತ್ವಂ ಪಿಶುನಂ ಸ್ತ್ರೈಣಂ ಲುಬ್ಧಂ ಶಠಂ ಪ್ರಾಯೋ ದ್ವಿತೀಯಾತೃತೀಯಾಷ್ಟಮೀಷು; ಇತ್ಯಪರಿಸಙ್ಖ್ಯೇಯಾನಾಂ ಗ್ರಹಾಣಾಮಾವಿಷ್ಕೃತತಮಾ ಹ್ಯಷ್ಟಾವೇತೇ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾಃ||೨೧||
तत्र चौक्षाचारं तपःस्वाध्यायकोविदं नरं प्रायः शुक्लप्रतिपदि त्रयोदश्यां च छिद्रमवेक्ष्याभिधर्षयन्ति देवाः, स्नानशुचिविविक्तसेविनं धर्मशास्त्रश्रुतिवाक्यकुशलं प्रायः षष्ठ्यां नवम्यां चर्षयः, मातृपितृगुरुवृद्धसिद्धाचार्योपसेविनं प्रायो दशम्याममावस्यायां च पितरः, गन्धर्वाः स्तुतिगीतवादित्ररतिं परदारगन्धमाल्यप्रियं चौक्षाचारं प्रायो द्वादश्यां चतुर्दश्यां च, सत्त्वबलरूपगर्वशौर्ययुक्तं माल्यानुलेपनहास्यप्रियमतिवाक्करणं प्रायः शुक्लैकादश्यां सप्तम्यां च यक्षाः, स्वाध्यायतपोनियमोपवासब्रह्मचर्यदेवयतिगुरुपूजाऽरतिं भ्रष्टशौचं ब्राह्मणमब्राह्मणं वा ब्राह्म्णवादिनं शूरमानिनं देवागारसलिलक्रीडनरतिं प्रायः शुक्लपञ्चम्यां पूर्णचन्द्रदर्शने च ब्रह्मराक्षसाः, रक्षःपिशाचास्तु हीनसत्त्वं पिशुनं स्त्रैणं लुब्धं शठं प्रायो द्वितीयातृतीयाष्टमीषु; इत्यपरिसङ्ख्येयानां ग्रहाणामाविष्कृततमा ह्यष्टावेते व्याख्याताः||२१||
🔊 Audio coming soon
ತತ್ರ ಚೌಕ್ಷಾಚಾರಮಿತ್ಯಾದಿನಾಽಭಿಗಮನೀಯಪುರುಷಾನ್ ಕಾಲಂ ಚ ಪೃಥಗಾಹ| ಚೌಕ್ಷಃ ಶುಚಿಃ ಆಚಾರೋ ಯಸ್ಯ ಸ ಚೌಕ್ಷಾಚಾರಃ| ಚೌಕ್ಷಾಚಾರಾದಿಶುಭಕರ್ಮಯುಕ್ತಾಃ ಶುಭಕರ್ಮತಯಾ ಯದ್ಯಪಿ ಉನ್ಮಾದಾನರ್ಹಾಸ್ತಥಾಽಪಿ ಪ್ರಾಕ್ತನಕರ್ಮವಶಾತ್ತೇ ದೇವಾದಿಭಿರುನ್ಮಾದ್ಯನ್ತ ಇತಿ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಅತಿವಾಕ್ಕರಣಮಿತಿ ಅತಿಭಾಷಮಾಣಮ್| ಛಿದ್ರಮಿತಿ ಉಚ್ಛಿಷ್ಟಾವಸ್ಥಾನಾದಿರೂಪಮಪಚಾರಮ್| ಸಮ್ಪ್ರತಿ ಭೂತವಿದ್ಯಾಧಿಕಾರತ್ವಾದ್ಭೌತಿಕೋನ್ಮಾದಸ್ಯ ಲೇಶಕಥನಮಿಹಾಶೂನ್ಯತಾರ್ಥಂ, ತೇನಾಪರೇಽಪ್ಯುನ್ಮಾದಕಭೂತಾಃ ಸನ್ತೀತಿ ದರ್ಶಯನ್ನಾಹ- ಅಪರಿಸಙ್ಖ್ಯೇಯಾನಾಮಿತ್ಯಾದಿ||೨೧||
Adhikarana 17 (22) · Śloka 22
ಸರ್ವೇಷ್ವಪಿ ತು ಖಲ್ವೇಷು ಯೋ ಹಸ್ತಾವುದ್ಯಮ್ಯ ರೋಷಸಂರಮ್ಭಾನ್ನಿಃಶಙ್ಕಮನ್ಯೇಷ್ವಾತ್ಮನಿ ವಾ ನಿಪಾತಯೇತ್ ಸ ಹ್ಯಸಾಧ್ಯೋ ಜ್ಞೇಯಃ; ತಥಾ ಯಃ ಸಾಶ್ರುನೇತ್ರೋ ಮೇಢ್ರಪ್ರವೃತ್ತರಕ್ತಃ ಕ್ಷತಜಿಹ್ವಃ ಪ್ರಸ್ರುತನಾಸಿಕಶ್ಛಿದ್ಯಮಾನಚರ್ಮಾಽಪ್ರತಿಹನ್ಯಮಾನವಾಣಿಃ ಸತತಂ ವಿಕೂಜನ್ ದುರ್ವರ್ಣಸ್ತೃಷಾರ್ತಃ ಪೂತಿಗನ್ಧಶ್ಚ ಸ ಹಿಂಸಾರ್ಥಿನೋನ್ಮತ್ತೋ ಜ್ಞೇಯಃ; ತಂ ಪರಿವರ್ಜಯೇತ್||೨೨||
सर्वेष्वपि तु खल्वेषु यो हस्तावुद्यम्य रोषसंरम्भान्निःशङ्कमन्येष्वात्मनि वा निपातयेत् स ह्यसाध्यो ज्ञेयः; तथा यः साश्रुनेत्रो मेढ्रप्रवृत्तरक्तः क्षतजिह्वः प्रस्रुतनासिकश्छिद्यमानचर्माऽप्रतिहन्यमानवाणिः सततं विकूजन् दुर्वर्णस्तृषार्तः पूतिगन्धश्च स हिंसार्थिनोन्मत्तो ज्ञेयः; तं परिवर्जयेत्||२२||
🔊 Audio coming soon
ಅಸಾಧ್ಯಭೂತಜೋನ್ಮಾದಮಾಹ- ಸರ್ವೇಷ್ವಿತ್ಯಾದಿ| ಹಿಂಸಾರ್ಥೀ ಮಾರಾತ್ಮಕಃ| ಅಪ್ರತಿಹನ್ಯಮಾನವಾಣಿರಿತಿ ನಿತ್ಯವಾಗಿತ್ಯರ್ಥಃ| ತ್ರಿವಿಧೋ ಭೂತೋ ಭವತಿ ರತ್ಯರ್ಚನಹಿಂಸಾಭೇದೇನ| ತತ್ರ ಹಿಂಸಾರ್ಥಿನಾ ಗೃಹೀತೋಽಸಾಧ್ಯೋ ಭವತಿ, ಅತ ಏವಾಸಾಧ್ಯಭೂತೋನ್ಮಾದೇ ಉಕ್ತಂ- ಹಿಂಸಾರ್ಥಿನೋನ್ಮತ ಇತಿ||೨೨||
Adhikarana 18 (23) · Śloka 23
ರತ್ಯರ್ಚನಾಕಾಮೋನ್ಮಾದಿನೌ ತು ಭಿಷಗಭಿಪ್ರಾಯಾಚಾರಾಭ್ಯಾಂ ಬುದ್ಧ್ವಾ ತದಙ್ಗೋಪಹಾರಬಲಿಮಿಶ್ರೇಣ| ಮನ್ತ್ರಭೈಷಜ್ಯವಿಧಿನೋಪಕ್ರಮೇತ್||೨೩||
रत्यर्चनाकामोन्मादिनौ तु भिषगभिप्रायाचाराभ्यां बुद्ध्वा तदङ्गोपहारबलिमिश्रेण| मन्त्रभैषज्यविधिनोपक्रमेत्||२३||
🔊 Audio coming soon
ರತ್ಯರ್ಚನಾರ್ಥಿಭೂತಗೃಹೀತಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ- ರತ್ಯರ್ಚನೇತ್ಯಾದಿ| ರತಿಕಾಮೋಽರ್ಚನಾಕಾಮಶ್ಚ ರತ್ಯರ್ಚನಾಕಾಮೌ, ತಾಭ್ಯಾಮುನ್ಮಾದಿತೌ ರತ್ಯರ್ಚನಾಕಾಮೋನ್ಮಾದಿತೌ| ಅಭಿಪ್ರಾಯಾಚಾರಾಭ್ಯಾಂ ಬುದ್ಧ್ವೇತಿ ಅಭಿಪ್ರಾಯೇಣ ಯಃ ಕಾಮ್ಯಮರ್ಥಮಿಚ್ಛತಿ ಸ ರತಿಕಾಮಃ, ಯಸ್ತು ಪೂಜಾಮಿಚ್ಛತಿ ಸ ಅರ್ಚನಾಕಾಮಃ; ಏವಮಾಚಾರೇಣ ಯಃ ಕಾಮ್ಯಾರ್ಥಪ್ರಾಪ್ತ್ಯರ್ಥಂ ಚೇಷ್ಟತೇ ಸ ರತಿಕಾಮಃ, ಯೋಽರ್ಚನಾರ್ಥಂ ಪುಷ್ಪಧೂಪಾದಿಕಮನ್ವಿಷ್ಯತಿ ಸೋಽರ್ಚನಾಕಾಮಃ, ಇತಿ ಬುದ್ಧ್ವಾ ತದಙ್ಗರತ್ಯುಪಹಾರಾದಿ ಕರ್ತವ್ಯಂ; ತಸ್ಯಾ ರತೇರರ್ಚನಾಯಾಶ್ಚ ಯದಙ್ಗಸಾಧನಂ ತತ್ತದ್ವರ್ತನೇನ ತತ್ತದಙ್ಗೋಪಹಾರರೂಪಬಲಿನಾ ಭೈಷಜ್ಯಮನ್ತ್ರವಿಧಿನಾ ಚೋಪಚಾರಃ ಕರ್ತವ್ಯ ಇತಿ ವಾಕ್ಯಾರ್ಥಃ||೨೩||
Adhikarana 19 (24-32) · Śloka 33
ತತ್ರ ದ್ವಯೋರಪಿ ನಿಜಾಗನ್ತುನಿಮಿತ್ತಯೋರುನ್ಮಾದಯೋಃ ಸಮಾಸವಿಸ್ತರಾಭ್ಯಾಂ ಭೇಷಜವಿಧಿಮನುವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ||೨೪|| ಉನ್ಮಾದೇ ವಾತಜೇ ಪೂರ್ವಂ ಸ್ನೇಹಪಾನಂ ವಿಶೇಷವಿತ್| ಕುರ್ಯಾದಾವೃತಮಾರ್ಗೇ ತು ಸಸ್ನೇಹಂ ಮೃದು ಶೋಧನಮ್||೨೫|| ಕಫಪಿತ್ತೋದ್ಭವೇಽಪ್ಯಾದೌ ವಮನಂ ಸವಿರೇಚನಮ್| ಸ್ನಿಗ್ಧಸ್ವಿನ್ನಸ್ಯ ಕರ್ತವ್ಯಂ ಶುದ್ಧೇ ಸಂಸರ್ಜನಕ್ರಮಃ||೨೬|| ನಿರೂಹಂ ಸ್ನೇಹಬಸ್ತಿಂ ಚ ಶಿರಸಶ್ಚ ವಿರೇಚನಮ್| ತತಃ ಕುರ್ಯಾದ್ಯಥಾದೋಷಂ ತೇಷಾಂ ಭೂಯಸ್ತ್ವಮಾಚರೇತ್||೨೭|| ಹೃದಿನ್ದ್ರಿಯಶಿರಃಕೋಷ್ಠೇ ಸಂಶುದ್ಧೇ ವಮನಾದಿಭಿಃ| ಮನಃಪ್ರಸಾದಮಾಪ್ನೋತಿ ಸ್ಮೃತಿಂ ಸಞ್ಜ್ಞಾಂ ಚ ವಿನ್ದತಿ||೨೮|| ಶುದ್ಧಸ್ಯಾಚಾರವಿಭ್ರಂಶೇ ತೀಕ್ಷ್ಣಂ ನಾವನಮಞ್ಜನಮ್| ತಾಡನಂ ಚ ಮನೋಬುದ್ಧಿದೇಹಸಂವೇಜನಂ ಹಿತಮ್||೨೯|| ಯಃ ಸಕ್ತೋಽವಿನಯೇ ಪಟ್ಟೈಃ ಸಂಯಮ್ಯ ಸುದೃಢೈಃ ಸುಖೈಃ| ಅಪೇತಲೋಹಕಾಷ್ಠಾದ್ಯೇ ಸಂರೋಧ್ಯಶ್ಚ ತಮೋಗೃಹೇ||೩೦|| ತರ್ಜನಂ ತ್ರಾಸನಂ ದಾನಂ ಹರ್ಷಣಂ ಸಾನ್ತ್ವನಂ ಭಯಮ್| ವಿಸ್ಮಯೋ ವಿಸ್ಮೃತೇರ್ಹೇತೋರ್ನಯನ್ತಿ ಪ್ರಕೃತಿಂ ಮನಃ||೩೧|| ಪ್ರದೇಹೋತ್ಸಾದನಾಭ್ಯಙ್ಗಧೂಮಾಃ ಪಾನಂ ಚ ಸರ್ಪಿಷಃ| ಪ್ರಯೋಕ್ತವ್ಯಂ ಮನೋಬುದ್ಧಿಸ್ಮೃತಿಸಞ್ಜ್ಞಾಪ್ರಬೋಧನಮ್||೩೨|| ಸರ್ಪಿಃಪಾನಾದಿರಾಗನ್ತೋರ್ಮನ್ತ್ರಾದಿಶ್ಚೇಷ್ಯತೇ ವಿಧಿಃ|೩೩|
तत्र द्वयोरपि निजागन्तुनिमित्तयोरुन्मादयोः समासविस्तराभ्यां भेषजविधिमनुव्याख्यास्यामः||२४|| उन्मादे वातजे पूर्वं स्नेहपानं विशेषवित्| कुर्यादावृतमार्गे तु सस्नेहं मृदु शोधनम्||२५|| कफपित्तोद्भवेऽप्यादौ वमनं सविरेचनम्| स्निग्धस्विन्नस्य कर्तव्यं शुद्धे संसर्जनक्रमः||२६|| निरूहं स्नेहबस्तिं च शिरसश्च विरेचनम्| ततः कुर्याद्यथादोषं तेषां भूयस्त्वमाचरेत्||२७|| हृदिन्द्रियशिरःकोष्ठे संशुद्धे वमनादिभिः| मनःप्रसादमाप्नोति स्मृतिं सञ्ज्ञां च विन्दति||२८|| शुद्धस्याचारविभ्रंशे तीक्ष्णं नावनमञ्जनम्| ताडनं च मनोबुद्धिदेहसंवेजनं हितम्||२९|| यः सक्तोऽविनये पट्टैः संयम्य सुदृढैः सुखैः| अपेतलोहकाष्ठाद्ये संरोध्यश्च तमोगृहे||३०|| तर्जनं त्रासनं दानं हर्षणं सान्त्वनं भयम्| विस्मयो विस्मृतेर्हेतोर्नयन्ति प्रकृतिं मनः||३१|| प्रदेहोत्सादनाभ्यङ्गधूमाः पानं च सर्पिषः| प्रयोक्तव्यं मनोबुद्धिस्मृतिसञ्ज्ञाप्रबोधनम्||३२|| सर्पिःपानादिरागन्तोर्मन्त्रादिश्चेष्यते विधिः|३३|
🔊 Audio coming soon
ತತ್ರೇತ್ಯಾದಿನಾ ಭೇಷಜವಿಧಾನಮಾಹ | ವಿಶೇಷವಿದಿತಿ ವಾತಸ್ಯ ನಿರಾವರಣರೂಪಂ ವಿಶೇಷಂ ಜಾನನ್ ಸ್ನೇಹಪಾನಂ ವಾತಜೇ ದದ್ಯಾದಿತಿ ದರ್ಶಯತಿ, ಸಾವರಣೇ ತು ತನ್ನಿಷಿದ್ಧಮೇವ; ಯದುಕ್ತಂ- “ಮೇದಃಕಫಾಭ್ಯಾಮನಿಲೋ ನಿರುದ್ಧಃ ಶೂಲಾಙ್ಗಸುಪ್ತಿಶ್ವಯಥೂನ್ ಕರೋತಿ| ಸ್ನೇಹಂ ನಿಯುಞ್ಜನ್ನಬುಧಸ್ತು ತಸ್ಮೈ ಸಂವರ್ಧಯತ್ಯೇವ ಹಿ ತಾನ್ ವಿಕಾರಾನ್” (ಸಿ.ಅ.೧) ಇತಿ| ಇಹಾವೃತಮಾರ್ಗೇ ಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯಾದಿನಾ ವಿಶೇಷಮಾಹ| ಸಸ್ನೇಹಮಿತಿ ಈಷತ್ಸ್ನೇಹಮ್| ಕಫಪಿತ್ತೋದ್ಭವೇ ಇತಿ ಕಫೋದ್ಭವೇ ಪಿತ್ತೋದ್ಭವೇ ಚ; ತತ್ರ ಕಫೋದ್ಭವೇ ವಮನಂ, ಪಿತ್ತೋದ್ಭವೇ ವಿರೇಚನಮ್| ತೇಷಾಮಿತಿ ಬಸ್ತ್ಯಾದೀನಾಮ್| ಭೂಯಸ್ತ್ವಂ ಪುನಃ ಪುನಃ ಪ್ರಯೋಗಮಾಚರೇತ್; ಯಥಾದೋಷಮಿತ್ಯನೇನ ದೋಷಭೂಯಸ್ತ್ವೇ ಸತಿ ಪುನಃ ಪುನರಪಿ ಪ್ರಯೋಗಂ ಕುರ್ಯಾತ್| ಶೋಧನಫಲಮಾಹ- ಹೃದಿತ್ಯಾದಿ| ಹೃದಯಾದಿಶುದ್ಧ್ಯಾ ಚ ಮನಃಪ್ರಸಾದಾದ್ಯಪಿ ಭವತ್ಯೇವ; ತಥಾ ಚೋಕ್ತಂ- “ಶರೀರಮಪಿ ಸತ್ತ್ವಮನುವಿಧೀಯತೇ” (ಶಾ.ಅ.೫) ಇತ್ಯಾದಿ| ಸಂವೇಜನಮಿತಿ ಉದ್ವೇಜನಮ್| ಅವಿನಯೇ ಇತಿ ಪರಿಜನಮಾರಣಾದಾವವಿನಯೇ| ಪಟ್ಟೈರಿತ್ಯನೇನ ಪಟ್ಟಬನ್ಧನಂ ನ ವ್ರಣಕಾರೀ ಭವತೀತಿ ದರ್ಶಯತಿ| ಸಂಯಮ್ಯೇತಿ ಯಥಾ ನಿಃಸರ್ತುಂ ನ ಶಕ್ನೋತಿ ತಥಾ ಸ್ಥಾಪನೀಯಃ| ಲೋಹಾದ್ಯಪನಯನಂ ತಮೋಗೃಹೇ ಆತ್ಮವಧನಿಷೇಧಾರ್ಥಂ; ತಮೋಗೃಹಂ ಚ ಶೂನ್ಯಗೃಹತಯೋನ್ಮಾದನಿದಾನೋಕ್ತಮಪಿ ರೋಗಮಹಿಮ್ನಾಽವಸ್ಥಾಯಾಂ ಹಿತಂ ಭವತಿ| ತರ್ಜನಂ ವಾಚಾ, ತ್ರಾಸನಂ ರಾಜಪುರುಷಾದಿಭಿಃ| ವಿಸ್ಮೃತೇರ್ಹೇತೋರಿತಿ ಉನ್ಮಾದಹೇತುಭಯಹರ್ಷಾದಿವಿಸ್ಮಾರಕತಯಾ ಪ್ರಭಾವಾನ್ಮನಃ ಪ್ರಕೃಷ್ಟಂ ಸ್ವಭಾವಂ ನಯತಿ; ಯಥಾ- ವಿಷಮಜ್ವರೇ ಜ್ವರಕಾಲಾಸ್ಮರಣಂ ಜ್ವರಹರಣಮ್|೨೪-೩೨||-
Adhikarana 20 (33-41) · Śloka 41
ಅತಃ ಸಿದ್ಧತಮಾನ್ಯೋಗಾಞ್ಛೃಣೂನ್ಮಾದವಿನಾಶನಾನ್||೩೩|| ಹಿಙ್ಗುಸೌವರ್ಚಲವ್ಯೋಷೈರ್ದ್ವಿಪಲಾಂಶೈರ್ಘೃತಾಢಕಮ್| ಚತುರ್ಗುಣೇ ಗವಾಂ ಮೂತ್ರೇ ಸಿದ್ಧಮುನ್ಮಾದನಾಶನಮ್||೩೪|| ವಿಶಾಲಾ ತ್ರಿಫಲಾ ಕೌನ್ತೀ ದೇವದಾರ್ವೇಲವಾಲುಕಮ್| ಸ್ಥಿರಾ ನತಂ ರಜನ್ಯೌ ದ್ವೇ ಸಾರಿವೇ ದ್ವೇ ಪ್ರಿಯಙ್ಗುಕಾ||೩೫|| ನೀಲೋತ್ಪಲೈಲಾಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾದನ್ತೀದಾಡಿಮಕೇಶರಮ್| ತಾಲೀಶಪತ್ರಂ ಬೃಹತೀ ಮಾಲತ್ಯಾಃ ಕುಸುಮಂ ನವಮ್||೩೬|| ವಿಡಙ್ಗಂ ಪೃಶ್ನಿಪರ್ಣೀ ಚ ಕುಷ್ಠಂ ಚನ್ದನಪದ್ಮಕೌ| ಅಷ್ಟಾವಿಂಶತಿಭಿಃ ಕಲ್ಕೈರೇತೈರಕ್ಷಸಮನ್ವಿತೈಃ||೩೭|| ಚತುರ್ಗುಣೇ ಜಲೇ ಸಮ್ಯಗ್ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ವಿಪಾಚಯೇತ್| ಅಪಸ್ಮಾರೇ ಜ್ವರೇ ಕಾಸೇ ಶೋಷೇ ಮನ್ದೇಽನಲೇ ಕ್ಷಯೇ||೩೮|| ವಾತರಕ್ತೇ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯೇ ತೃತೀಯಕಚತುರ್ಥಕೇ| ಛರ್ದ್ಯರ್ಶೋಮೂತ್ರಕೃಚ್ಛ್ರೇಷು ವಿಸರ್ಪೋಪಹತೇಷು ಚ||೩೯|| ಕಣ್ಡೂಪಾಣ್ಡ್ವಾಮಯೋನ್ಮಾದವಿಷಮೇಹಗದೇಷು ಚ| ಭೂತೋಪಹತಚಿತ್ತಾನಾಂ ಗದ್ಗದಾನಾಮಚೇಸಾಮ್||೪೦|| ಶಸ್ತಂ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಚ ವನ್ಧ್ಯಾನಾಂ ಧನ್ಯಮಾಯುರ್ಬಲಪ್ರದಮ್| ಅಲಕ್ಷ್ಮೀಪಾಪರಕ್ಷೋಘ್ನಂ ಸರ್ವಗ್ರಹವಿನಾಶನಮ್||೪೧|| ಕಲ್ಯಾಣಕಮಿದಂ ಸರ್ಪಿಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಪುಂಸವನೇಷು ಚ| ಇತಿ ಕಲ್ಯಾಣಕಂ ಘೃತಮ್|
अतः सिद्धतमान्योगाञ्छृणून्मादविनाशनान्||३३|| हिङ्गुसौवर्चलव्योषैर्द्विपलांशैर्घृताढकम्| चतुर्गुणे गवां मूत्रे सिद्धमुन्मादनाशनम्||३४|| विशाला त्रिफला कौन्ती देवदार्वेलवालुकम्| स्थिरा नतं रजन्यौ द्वे सारिवे द्वे प्रियङ्गुका||३५|| नीलोत्पलैलामञ्जिष्ठादन्तीदाडिमकेशरम्| तालीशपत्रं बृहती मालत्याः कुसुमं नवम्||३६|| विडङ्गं पृश्निपर्णी च कुष्ठं चन्दनपद्मकौ| अष्टाविंशतिभिः कल्कैरेतैरक्षसमन्वितैः||३७|| चतुर्गुणे जले सम्यग्घृतप्रस्थं विपाचयेत्| अपस्मारे ज्वरे कासे शोषे मन्देऽनले क्षये||३८|| वातरक्ते प्रतिश्याये तृतीयकचतुर्थके| छर्द्यर्शोमूत्रकृच्छ्रेषु विसर्पोपहतेषु च||३९|| कण्डूपाण्ड्वामयोन्मादविषमेहगदेषु च| भूतोपहतचित्तानां गद्गदानामचेसाम्||४०|| शस्तं स्त्रीणां च वन्ध्यानां धन्यमायुर्बलप्रदम्| अलक्ष्मीपापरक्षोघ्नं सर्वग्रहविनाशनम्||४१|| कल्याणकमिदं सर्पिः श्रेष्ठं पुंसवनेषु च| इति कल्याणकं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
ವಿಶಾಲೇತ್ಯಾದಾವಷ್ಟಾವಿಂಶತಿಕತ್ವಂ ಕಲ್ಕದ್ರವ್ಯಾಣಾಂ ಪಾಠಾದೇವ ಸಿದ್ಧಂ, ತತ್ ಕಿಮುಚ್ಯತೇಽಷ್ಟಾವಿಂಶತಿಭಿಃ ಕಲ್ಕೈರಿತಿ? ಉಚ್ಯತೇ- ಅತ್ರ ಯದ್ಯಪಿ ತ್ರಿಫಲಾಯಾಃ ಪ್ರತ್ಯೇಕಮೇಕೋ ಭಾಗೋ ಗೃಹ್ಯತೇ ಉತ್ಸರ್ಗತಃ, ತಥಾಽಪಿ ತ್ರಿಫಲಾಯಾಃ ಪ್ರತ್ಯೇಕಭಾಗಗ್ರಹಣದಾರ್ಢ್ಯಾರ್ಥಮಷ್ಟಾವಿಂಶತಿಭಿರಿತ್ಯುಕ್ತಮ್| ಸುಶ್ರುತೇ- “ಹರೀತಕ್ಯಾಮಲಕಬಿಭೀತಕಾನಿ ತ್ರಿಫಲಾ” (ಸು.ಸೂ.ಅ.೩೮) ಇತಿ ಪರಿಭಾಷಯಾ ತ್ರಿಫಲಾಶಬ್ದೇನ ಹರೀತಕ್ಯಾದಯ ಉಚ್ಯನ್ತೇ, ತಥಾಽತ್ರಾಪಿ “ಜರಣಾನ್ತೇಽಭಯಾಮೇಕಾಂ ಪ್ರಾಗ್ಭುಕ್ತಾದ್ದ್ವೇ ಬಿಭೀತಕೇ| ಭುಕ್ತ್ವಾ ತು ಮಧುಸರ್ಪಿರ್ಭ್ಯಾಂ ಚತ್ವಾರ್ಯಾಮಲಕಾನಿ ಚ|| ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್ ಸಮಾಮೇಕಾಂ ತ್ರಿಫಲಾಯಾ ರಸಾಯನಮ್” (ಚಿ.ಅ.೧) ಇತಿ ವಚನಾದ್ಧರೀತಕ್ಯಾದಿಷು ತ್ರಿಫಲಾಸಞ್ಜ್ಞಾ ದರ್ಶಿತಾ; ತೇನ ತ್ರಿಫಲಾಶಬ್ದೇನ ದ್ರವ್ಯತ್ರಯಮುಚ್ಯತೇ; ಯಥಾ ದಶಮೂಲಶಬ್ದೇನ ದಶ ಭೇಷಜಾನಿ, ಪಞ್ಚಮೂಲಶಬ್ದೇನ ಪಞ್ಚ, ಯಥಾ ವಾ “ನೀಲೋತ್ಪಲೈಲಾಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾದನ್ತೀದಾಡಿಮಕೇಶರಮ್” ಇತಿ ಪದೇನ ಷಡ್ದ್ರವ್ಯಾಣ್ಯುಚ್ಯನ್ತೇ| ಮಾನಂ ಚೋಪದಿಶ್ಯಮಾನಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕದ್ರವ್ಯಾಪೇಕ್ಷಯೇಹ ಭವತಿ; ಯಥಾ ಗುಲ್ಮಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ- “ನೀಲಿನೀಂ ತ್ರಿಫಲಾಂ” ಇತ್ಯಾದಿ ಯಾವತ್ “ವ್ಯಾಘ್ರೀಂ ಪಲಿಕಾನಿ ಜಲಾಢಕೇ” (ಚಿ.ಅ.೫) ಇತಿ; ತಥಾಽಗಸ್ತ್ಯಹರೀತಕ್ಯಾಂ ದಶಮೂಲ್ಯಾದೀನಾಂ ದ್ವಿಪಲಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಮೇವ ಭವತಿ, ಯತೋ ದ್ರವ್ಯಪ್ರಾಧಾನ್ಯೇನೋಪದಿಶ್ಯಮಾನಂ ಭಗಮಾನಂ ಪ್ರಯೋಗೇಷು ಪ್ರತಿದ್ರವ್ಯೇಷ್ವೇವ ಭವತಿ ನ ಸಮುದಾಯೇ| ಯದಾ ತು ಮಾನಪ್ರಾಧಾನ್ಯೇನ ನಿರ್ದೇಶಸ್ತದಾ ಸಮುಚಿತಸ್ಯೈವ ದ್ರವ್ಯಸ್ಯ ಮಾನಗ್ರಹಣಂ; ಯಥಾ- “ಲಶುನಸ್ಯಾವಿನಿಷ್ಟಸ್ಯ ತುಲಾರ್ಧಂ ನಿಸ್ತುಷೀಕೃತಮ್| ತದರ್ಧಂ ದಶಮೂಲಸ್ಯ ದ್ವ್ಯಾಢಕೇ ಪಾಚಯೇದಪಾಮ್” ಇತ್ಯತ್ರ ಷಷ್ಠ್ಯನ್ತತ್ವಾದ್ದಶಮೂಲಸ್ಯಾಪ್ರಾಧಾನ್ಯಂ, ಯಥಾ- ‘ರಾಜ್ಞಃ ಪುರುಷಃ’ ಇತ್ಯತ್ರಾಪ್ರಧಾನ್ಯಂ; ತೇನೇಹ ಲಶುನಸ್ಯ ವಿಶೇಷ್ಯತಯಾ ಪ್ರಧಾನಂ ಮಾನಂ ತದ್ವಿಶೇಷಣಭೂತಂ ಚ ದಶಮೂಲಮಪ್ರಧಾನಮ್, ಅಪ್ರಧಾನತ್ವಾಚ್ಚ ನ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ನಿಯತಭಾಗಾಃ; ತೇನ ಲಶುನಾರ್ಧಮಾನತ್ವಮೇವ ದಶಮೂಲಸ್ಯ ಭವತಿ| ಯಥಾ ವಾ “ದ್ವಿಪಞ್ಚಮೂಲತುಲಾರ್ಧರಸೇನ” ಇತ್ಯತ್ರಾಪಿ ದ್ವಿಪಞ್ಚಮೂಲಸ್ಯ ಸಮುದಿತಸ್ಯೈವ ತುಲಾರ್ಧವಿಶೇಷಣೀಭೂತಸ್ಯ ಕ್ವಾಥಾರ್ಥಂ ತುಲಾರ್ಧಭಾಗೋ ಗೃಹ್ಯತೇ, ಏವಂ “ತ್ರಿಫಲಾಯಾಸ್ತ್ರಯೋ ಭಾಗಾಸ್ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಕಟುಕಸ್ಯ ಚ” (ಚಿ.ಅ.೧೬) ಇತ್ಯತ್ರಾಪಿ ಸಮುದಿತಾದೇವ ತ್ರಯೋ ಭಾಗಾ ನತು ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ, ತಥಾ ಹಿ ನವಭಾಗಾಃ ಸ್ಯುಃ| ತಥಾ “ತ್ರ್ಯೂಷಣತ್ರಿಫಲಾಕಲ್ಕೇ ಬಿಲ್ವಮಾತ್ರೇ” (ಚಿ.ಅ.೧೫) ಇತ್ಯತ್ರ ತು ಕಲ್ಕವಿಶೇಷಣೀಭೂತತ್ವೇನ ತ್ರ್ಯೂಷಣತ್ರಿಫಲಾಕಲ್ಕಸ್ಯೈವ ಬಿಲ್ವಮಾನತ್ವಂ, ನ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಶುಣ್ಠ್ಯಾದೀನಾಂ ಹರೀತಕ್ಯಾದೀನಾಂ ಚ ಕಲ್ಕೀಕೃತಾನಾಂ ಬಿಲ್ವಮಾನತ್ವಮ್| ಏವಮನ್ಯತ್ರಾಪಿ ಸಮುದಾಯಭಾಗಪ್ರಮಾಣೇ ಆಚಾರ್ಯಾಭಿಪ್ರಾಯವಿಶೇಷ ಉನ್ನೇಯಃ| ದ್ರವ್ಯಪ್ರಧಾನನಿರ್ದೇಶೇ ತು ಪ್ರತ್ಯೇಕದ್ರವ್ಯಾಣಿ ಗಣೋ ವಾ ಪಠ್ಯತಾಂ ತಥಾಽಪಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಮೇವ ಭಾಗೋ ಭವತಿ, ಅವಯವಪ್ರಧಾನತ್ವಾನ್ನಿರ್ದೇಶಸ್ಯ| ಯದಾ ಸಮುದಾಯಪ್ರಧಾನನಿರ್ದೇಶೋ ವಿಶೇಷಾಲ್ಲಿಖ್ಯತೇ, ತದಾ ಪ್ರತ್ಯೇಕನಿರ್ದಿಷ್ಟಲಿಙ್ಗಾನಾಮಪಿ ಸಮುದಾಯಸ್ಯ ಭಾಗೋ ಭವತಿ; “ಪಲಮೇಕಂ ನಿದಧ್ಯಾಚ್ಚ ತ್ವಗೇಲಾಪತ್ರಕೇಶರಾತ್” (ಚಿ.ಅ.೧ಪಾ.೧) ಇತ್ಯತ್ರ ಚತುರ್ಭ್ಯೋಽಪ್ಯೇಕಮೇವ ಪಲಂ ಗೃಹ್ಯತೇ ನ ಪ್ರತ್ಯೇಕಮ್| ತಥಾ “ತೈಲಸರ್ಪಿಷೋಃ| ಪಲದ್ವಾದಶಕೇ ಭೃಷ್ಟ್ವಾ” (ಚಿ.ಅ.೧ಪಾ.೧) ಇತ್ಯತ್ರ ತೈಲಸರ್ಪಿಷೋರ್ಮಿಲಿತಯೋರೇವ ದ್ವಾದಶಪಲಂ ನ ಪ್ರತ್ಯೇಕಮಿತಿ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ದ್ರವ್ಯಪ್ರಮಾಣಾನಿ ತಥಾ ಮಾನಪೂರ್ವನಿರ್ದೇಶಂ ವ್ಯುತ್ಪಾದಯತಾ ಸಙ್ಕ್ಷೇಪೇಣ ದರ್ಶಿತಮೇವ | ಏವಂ ವ್ಯವಸ್ಥಿತೇಽಪಿ ಮಹಾನೀಲೋಕ್ತಪೃಥಕ್ಶಬ್ದೇನ ಸಿದ್ಧಸ್ಯಾಪಿ ತ್ರಿಫಲಾಪೃಥಗ್ಭಾಗಂ ದರ್ಶಯತಿ| ಯಥಾ “ಪಿಪ್ಪಲೀಂ ನಾಗರಂ ಪಾಠಾಂ ಶ್ವದಂಷ್ಟ್ರಾಂ ಚ ಪೃಥಕ್ಪೃಥಕ್| ಭಾಗಾನ್ ತ್ರಿಪಲಿಕಾನ್ ಕೃತ್ವಾ” ಇತ್ಯತ್ರ ಪೃಥಕ್ಪೃಥಗಿತಿ ತ್ರಿಪಲಂ ಕರೋತಿ; ತಥಾ ಪರಿಭಾಷಾಸಿದ್ಧಸ್ಯಾಪಿ ಸ್ನೇಹಪಾದಿಕಕಲ್ಕಭಾಗಸ್ಯಾಭಿಧಾನಂ ತತ್ರ ತತ್ರ ತೈಲೇ ಘೃತೇ ಚ ಕರೋತಿ| ತ್ರಿಫಲಾಶಬ್ದೇನ ಯದ್ಯಪಿ ದ್ರಾಕ್ಷಾಕಶ್ಮರ್ಯಪರೂಷಕಾಣಿ ಚೋಚ್ಯನ್ತೇ; ಯದುಕ್ತಮನ್ಯತ್ರ- “ಪಥ್ಯಾಮಲಕಧಾತ್ರೀಭಿಸ್ತ್ರಿಫಲಾ ಮಹತೀ ಸ್ಮೃತಾ| ಚಕ್ಷುಷ್ಯಾ ಸರ್ವದೋಷಘ್ನೀ ಸ್ರಂಸನೀ ಬೃಂಹಣೀ ಚ ಸಾ|| ಹ್ರಸ್ವಾ ಕಾಶ್ಮರ್ಯಮೃದ್ವೀಕಾಪರೂಷಕಫಲೈರ್ಭವೇತ್” ಇತಿ, ತಥಾಽಪೀಹ ಹರೀತಕ್ಯಾದಿತ್ರಿಫಲಾಯಾ ಏವ ಪ್ರಧಾನತಯೋತ್ಸರ್ಗತೋ ಗ್ರಹಣಂ ಭವತಿ| ಅನ್ಯೇ ತು ತಾಲೀಶಪತ್ರಮಿತ್ಯತ್ರ ತಾಲೀಶಂ ಚ ಪತ್ರಂ ಚೇತೀ ದ್ರವ್ಯದ್ವಯಗ್ರಹಣಶಙ್ಕಾ ಸ್ಯಾತ್, ತೇನಷ್ಟಾವಿಂಶತಿಪದೇನ ಸಾ ನ ಭವತ್ವೇತದರ್ಥಮಷ್ಟಾವಿಂಶತಿಭಿರಿತಿ ಕೃತಂ, ತ್ರಿಫಲಾಯಾಃ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಗ್ರಹಣಂ ನ್ಯಾಯಸಿದ್ಧಮೇವೇತಿ ವದನ್ತಿ| ಅನ್ಯೇ ತ್ವಷ್ಟಾವಿಂಶತ್ಯೌಷಧಮಿಷ್ಯತ ಇತ್ಯಾದಾವಷ್ಟಾವಿಂಶತ್ಯೌಷಧಸಞ್ಜ್ಞಯಾ ವ್ಯವಹಾರೋಽಸ್ಯ ಭವತೀತ್ಯೇತದರ್ಥಮಷ್ಟಾವಿಂಶತಿಭಿರಿತಿ ಕೃತಮ್| ಚತುರ್ಗುಣವಚನಮಿಹ ಪರಿಭಾಷಯಾ ಶುದ್ಧಜಲಾಚ್ಚತುರ್ಗುಣದಾನಾರ್ಥಮ್||೩೩-೪೧||-
Adhikarana 21 (42-44) · Śloka 44
ಏಭ್ಯ ಏವ ಸ್ಥಿರಾದೀನಿ ಜಲೇ ಪಕ್ತ್ವೈಕವಿಂಶತಿಮ್||೪೨|| ರಸೇ ತಸ್ಮಿನ್ ಪಚೇತ್ ಸರ್ಪಿರ್ಗೃಷ್ಟಿಕ್ಷೀರೇ ಚತುರ್ಗುಣೇ| ವೀರಾರ್ದ್ರಮಾಷಕಾಕೋಲೀಸ್ವಯಙ್ಗುಪ್ತರ್ಷಭರ್ಧಿಭಿಃ||೪೩|| ಮೇದಯಾ ಚ ಸಮೈಃ ಕಲ್ಕೈಸ್ತತ್ ಸ್ಯಾತ್ ಕಲ್ಯಾಣಕಂ ಮಹತ್| ಬೃಂಹಣೀಯಂ ವಿಶೇಷೇಣ ಸನ್ನಿಪಾತಹರಂ ಪರಮ್||೪೪|| ಇತಿ ಮಹಾಕಲ್ಯಾಣಕಂ ಘೃತಮ್|
एभ्य एव स्थिरादीनि जले पक्त्वैकविंशतिम्||४२|| रसे तस्मिन् पचेत् सर्पिर्गृष्टिक्षीरे चतुर्गुणे| वीरार्द्रमाषकाकोलीस्वयङ्गुप्तर्षभर्धिभिः||४३|| मेदया च समैः कल्कैस्तत् स्यात् कल्याणकं महत्| बृंहणीयं विशेषेण सन्निपातहरं परम्||४४|| इति महाकल्याणकं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
ಸ್ಥಿರಾದೀನೀತ್ಯುಕ್ತೇ ವಿದಾರೀಗನ್ಧಾದಿಪಞ್ಚಮೂಲಮಪಿ ಸ್ಯಾದತ ಆಹ- ಏಕವಿಂಶತಿಮಿತಿ| ತೇನ ಕಲ್ಯಾಣೋಕ್ತಾ ಏಕವಿಂಶತಿರ್ಗೃಹ್ಯತೇ| ಗೃಷ್ಟಿರೇಕವಾರಪ್ರಸೂತಾ ಗೌಃ| ಅತ್ರ ಕ್ಷೀರೇಣೈವ ಚಾತುರ್ಗುಣ್ಯೇ ಪ್ರಾಪ್ತೇಽಯಂ ಕಷಾಯಃ “ಏಕೇನಾಪಿ ಚಾತುರ್ಗುಣ್ಯಮ್” ಇತ್ಯಾದಿಪರಿಭಾಷಾಯಾ ಅವಿಷಯತ್ವೇನ ಚಾತುರ್ಗುಣ್ಯಪರಿಭಾಷಯಾ ಕ್ಷೀರಮಾನಸಾಹಚರ್ಯಾದ್ವಾ ಚತುರ್ಗುಣೋ ಜ್ಞೇಯಃ| ಕೇಚಿತ್ತ್ವೇಕವಿಂಶತಿಪದೇನೈಕವಿಂಶತಿವಾರಾನ್ ಸರ್ಪಿಸ್ತಯೈವ ವಿಧಯಾ ಪಕ್ತವ್ಯಮಿತಿ ವದನ್ತಿ| ತನ್ನ, ಯತೋ ಜತೂಕರ್ಣೇ- “ಕ್ವಾಥೇ ಕೃಮಿಹರಾನ್ತಾನಾಂ ಚತುಃಷಷ್ಟಿಪಲೇ ಪಯಸಿ ಚ ಪಚೇತ್ ಸರ್ಪಿಃ” ಇತ್ಯನೇನ ಉತ್ಸರ್ಗತ ಏಕ ಏವಾಸ್ಯ ಪಾಕ ಉಕ್ತಃ| ವಿಡಙ್ಗಾನ್ತಶಬ್ದೇನ ಚ ಕಲ್ಯಾಣೋಕ್ತೈವಿಂಶತಿಸ್ಥಿರಾದಿದ್ರವ್ಯಗ್ರಹಣಮೇವ ಭವತಿ| ಆರ್ದ್ರಮಾಷಃ ಅಶುಷ್ಕಮಾಷಃ; ‘ದ್ವಿಮಾಷ’ ಇತಿ ವಾ ಪಾಠಃ, ತತ್ರ ಮಾಷರಾಜಮಾಷಯೋರ್ಗ್ರಹಣಮ್||೪೨-೪೪||
Adhikarana 22 (45-48) · Śloka 48
ಜಟಿಲಾಂ ಪೂತನಾಂ ಕೇಶೀಂ ಚಾರಟೀಂ ಮರ್ಕಟೀಂ ವಚಾಮ್| ತ್ರಾಯಮಾಣಾಂ ಜಯಾಂ ವೀರಾಂ ಚೋರಕಂ ಕಟುರೋಹಿಣೀಮ್||೪೫|| ವಯಃಸ್ಥಾಂ ಶೂಕರೀಂ ಛತ್ರಾಮತಿಚ್ಛತ್ರಾಂ ಪಲಙ್ಕಷಾಮ್| ಮಹಾಪುರುಷದನ್ತಾಂ ಚ ಕಾಯಸ್ಥಾಂ ನಾಕುಲೀದ್ವಯಮ್||೪೬|| ಕಟಮ್ಭರಾಂ ವೃಶ್ಚಿಕಾಲೀಂ ಸ್ಥಿರಾಂ ಚಾಹೃತ್ಯ ತೈರ್ಘೃತಮ್| ಸಿದ್ಧಂ ಚಾತುರ್ಥಕೋನ್ಮಾದಗ್ರಹಾಪಸ್ಮಾರನಾಶನಮ್||೪೭|| ಮಹಾಪೈಶಾಚಿಕಂ ನಾಮ ಘೃತಮೇತದ್ಯಥಾಽಮೃತಮ್| ಬುದ್ಧಿಸ್ಮೃತಿಕರಂ ಚೈವ ಬಾಲಾನಾಂ ಚಾಙ್ಗವರ್ಧನಮ್||೪೮|| ಇತಿ ಮಹಾಪೈಶಾಚಿಕಂ ಘೃತಮ್|
जटिलां पूतनां केशीं चारटीं मर्कटीं वचाम्| त्रायमाणां जयां वीरां चोरकं कटुरोहिणीम्||४५|| वयःस्थां शूकरीं छत्रामतिच्छत्रां पलङ्कषाम्| महापुरुषदन्तां च कायस्थां नाकुलीद्वयम्||४६|| कटम्भरां वृश्चिकालीं स्थिरां चाहृत्य तैर्घृतम्| सिद्धं चातुर्थकोन्मादग्रहापस्मारनाशनम्||४७|| महापैशाचिकं नाम घृतमेतद्यथाऽमृतम्| बुद्धिस्मृतिकरं चैव बालानां चाङ्गवर्धनम्||४८|| इति महापैशाचिकं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
ಜಟಿಲಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಜಟಿಲಾ ಮಾಂಸೀ| ಪೂತನಾ ಹರೀತಕೀ| ಕೇಶೀ ಭೂತಕೇಶೀ| ಚಾರಟೀ ಕುಮ್ಭೀ, ‘ಬ್ರಹ್ಮಯಷ್ಟಿಕಾ’ ಇತ್ಯನ್ಯೇ| ಮರ್ಕಟೀ ಶೂಕಶಿಮ್ಬೀ| ಜಯಾ ಜಯನ್ತೀ| ವೀರಾ ಕ್ಷೀರಕಾಕೋಲೀ, ‘ಶಾಲಪರ್ಣೀ’ ಇತ್ಯಪರೇ| ಚೋರಕಃ ಚಣ್ಡಾಲಕಃ| ವಯಃಸ್ಥಾ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ ಗುಡೂಚೀ ವಾ| ಶೂಕರೀ ‘ವಾರಾಹೀಕನ್ದ’ ಇತಿ ಖ್ಯಾತಾ| ಛತ್ರಾ ಮಧುರಿಕಾ, ಅತಿಚ್ಛತ್ರಾ ಶತಪುಷ್ಪಾ; ಕಿಂವಾ ಛತ್ರಾತಿಚ್ಛತ್ರೇ ದ್ರೋಣಪುಷ್ಪೀದ್ವಯಮ್| ಪಲಙ್ಕಷಾ ಗುಗ್ಗುಲುಃ| ಮಹಾಪುರುಷದನ್ತಾ ಶತಾವರೀ| (ಅನ್ಯೇ ತು ವಿಷ್ಣುಕ್ರಾನ್ತಾಂ ವದನ್ತಿ, ಜಟಿಲಾಂ ಶತಾವರೀಮಾಹುಃ )| ಕಾಯಸ್ಥಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮೈಲಾ| ನಾಕುಲೀದ್ವಯಂ ರಾಸ್ನಾದ್ವಯಮ್| ಕಟಮ್ಭರಾ ಕಟಭೀ| ವೃಶ್ಚಿಕಾಲೀ ‘ವೃಶ್ಚಿಕಪತ್ರೀ’ ಇತಿ ಖ್ಯಾತಾ| ಅಲ್ಪಪೈಶಾಚಿಕಸ್ಯಾಭಾವಾನ್ಮಹಾಪೈಶಾಚಿಕಮಿತ್ಯತ್ರ ಮಹಚ್ಛಬ್ದಃ ಪೂಜಾವಚನಃ||೪೫-೪೮||
Adhikarana 23 (49-56) · Śloka 56
ಲಶುನಾನಾಂ ಶತಂ ತ್ರಿಂಶದಭಯಾಸ್ತ್ರ್ಯೂಷಣಾತ್ ಪಲಮ್| ಗವಾಂ ಚರ್ಮಮಸೀಪ್ರಸ್ಥೋ ದ್ವ್ಯಾಢಕಂ ಕ್ಷೀರಮೂತ್ರಯೋಃ||೪೯|| ಪುರಾಣಸರ್ಪಿಷಃ ಪ್ರಸ್ಥ ಏಭಿಃ ಸಿದ್ಧಂ ಪ್ರಯೋಜಯೇತ್| ಹಿಙ್ಗುಚೂರ್ಣಪಲಂ ಶೀತೇ ದತ್ತ್ವಾ ಚ ಮಧುಮಾಣಿಕಾಮ್||೫೦|| ತದ್ದೋಷಾಗನ್ತುಸಮ್ಭೂತಾನುನ್ಮಾದಾನ್ ವಿಷಮಜ್ವರಾನ್| ಅಪಸ್ಮಾರಾಂಶ್ಚ ಹನ್ತ್ಯಾಶು ಪಾನಾಭ್ಯಞ್ಜನನಾವನೈಃ||೫೧|| ಇತಿ ಲಶುನಾದ್ಯಂ ಘೃತಮ್| ಲಶುನಸ್ಯಾವಿನಷ್ಟಸ್ಯ ತುಲಾರ್ಧಂ ನಿಸ್ತುಷೀಕೃತಮ್| ತದರ್ಧಂ ದಶಮೂಲಸ್ಯ ದ್ವ್ಯಾಢಕೇಽಪಾಂ ವಿಪಾಚಯೇತ್||೫೨|| ಪಾದಶೇಷೇ ಘೃತಪ್ರಸ್ಥಂ ಲಶುನಸ್ಯ ರಸಂ ತಥಾ| ಕೋಲಮೂಲಕವೃಕ್ಷಾಮ್ಲಮಾತುಲುಙ್ಗಾರ್ದ್ರಕೈ ರಸೈಃ||೫೩|| ದಾಡಿಮಾಮ್ಬುಸುರಾಮಸ್ತುಕಾಞ್ಜಿಕಾಮ್ಲೈಸ್ತದರ್ಧಿಕೈಃ| ಸಾಧಯೇತ್ತ್ರಿಫಲಾದಾರುಲವಣವ್ಯೋಷದೀಪ್ಯಕೈಃ||೫೪|| ಯವಾನೀಚವ್ಯಹಿಙ್ಗ್ವಮ್ಲವೇತಸೈಶ್ಚ ಪಲಾರ್ಧಿಕೈಃ| ಸಿದ್ಧಮೇತತ್ ಪಿಬೇಚ್ಛೂಲಗುಲ್ಮಾರ್ಶೋಜಠರಾಪಹಮ್||೫೫|| ಬ್ರಧ್ನಪಾಣ್ಡ್ವಾಮಯಪ್ಲೀಹಯೋನಿದೋಷಜ್ವರಕೃಮೀನ್| ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಾಮಯಾನ್ ಸರ್ವಾನುನ್ಮಾದಾಂಶ್ಚಾಪಕರ್ಷತಿ||೫೬|| ಇತ್ಯಪರಂ ಲಶುನಾದ್ಯಂ ಘೃತಮ್|
लशुनानां शतं त्रिंशदभयास्त्र्यूषणात् पलम्| गवां चर्ममसीप्रस्थो द्व्याढकं क्षीरमूत्रयोः||४९|| पुराणसर्पिषः प्रस्थ एभिः सिद्धं प्रयोजयेत्| हिङ्गुचूर्णपलं शीते दत्त्वा च मधुमाणिकाम्||५०|| तद्दोषागन्तुसम्भूतानुन्मादान् विषमज्वरान्| अपस्मारांश्च हन्त्याशु पानाभ्यञ्जननावनैः||५१|| इति लशुनाद्यं घृतम्| लशुनस्याविनष्टस्य तुलार्धं निस्तुषीकृतम्| तदर्धं दशमूलस्य द्व्याढकेऽपां विपाचयेत्||५२|| पादशेषे घृतप्रस्थं लशुनस्य रसं तथा| कोलमूलकवृक्षाम्लमातुलुङ्गार्द्रकै रसैः||५३|| दाडिमाम्बुसुरामस्तुकाञ्जिकाम्लैस्तदर्धिकैः| साधयेत्त्रिफलादारुलवणव्योषदीप्यकैः||५४|| यवानीचव्यहिङ्ग्वम्लवेतसैश्च पलार्धिकैः| सिद्धमेतत् पिबेच्छूलगुल्मार्शोजठरापहम्||५५|| ब्रध्नपाण्ड्वामयप्लीहयोनिदोषज्वरकृमीन्| वातश्लेष्मामयान् सर्वानुन्मादांश्चापकर्षति||५६|| इत्यपरं लशुनाद्यं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
ಲಶುನಾನಾಂ ಶತಮಿತ್ಯತ್ರ ಲಶುನಕನ್ದಾನಾಂ ಶತಪಲಮಾನಮ್| ತದರ್ಧಂ ದಶಮೂಲಸ್ಯೇತಿ ಪಞ್ಚವಿಂಶತಿ ಪಲಾನಿ| ತ್ರ್ಯೂಷಣಾತ್ ಪಲಮಿತ್ಯತ್ರ ಸಮುದಿತಾತ್ ಪಲಮ್| ಮಧುಮಾಣಿಕಾಮಿತಿ ದ್ರವತ್ವಾದ್ ದ್ವೈಗುಣ್ಯೇನ ಮಾಣಿಕಾಯಾ ದ್ವಿಕುಡವರೂಪಾಯಾಃ ಷೋಡಶಪಲಂ ಭವತಿ| ಲಶುನರಸಾದೀನಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇಕಂ ಪ್ರಸ್ಥಮಾನತ್ವಂ ಜ್ಞೇಯಮ್||೪೯-೫೬||
Adhikarana 24 (57-62) · Śloka 63
ಹಿಙ್ಗುನಾ ಹಿಙ್ಗುಪರ್ಣ್ಯಾ ಚ ಸಕಾಯಸ್ಥವಯಃಸ್ಥಯಾ| ಸಿದ್ಧಂ ಸರ್ಪಿರ್ಹಿತಂ ತದ್ವದ್ವಯಃಸ್ಥಾಹಿಙ್ಗುಚೋರಕೈಃ||೫೭|| ಕೇವಲಂ ಸಿದ್ಧಮೇಭಿರ್ವಾ ಪುರಾಣಂ ಪಾಯಯೇದ್ಘೃತಮ್| ಪಾಯಯಿತ್ವೋತ್ತಮಾಂ ಮಾತ್ರಾಂ ಶ್ವಭ್ರೇ ರುನ್ಧ್ಯಾದ್ಗೃಹೇಽಪಿ ವಾ||೫೮|| ವಿಶೇಷತಃ ಪುರಾಣಂ ಚ ಘೃತಂ ತಂ ಪಾಯಯೇದ್ಭಿಷಕ್| ತ್ರಿದೋಷಘ್ನಂ ಪವಿತ್ರತ್ವಾದ್ವಿಶೇಷಾದ್ಗ್ರಹನಾಶನಮ್||೫೯|| ಗುಣಕರ್ಮಾಧಿಕಂ ಪಾನಾದಾಸ್ವಾದಾತ್ ಕಟುತಿಕ್ತಕಮ್| ಉಗ್ರಗನ್ಧಂ ಪುರಾಣಂ ಸ್ಯಾದ್ದಶವರ್ಷಸ್ಥಿತಂ ಘೃತಮ್||೬೦|| ಲಾಕ್ಷಾರಸನಿಭಂ ಶೀತಂ ತದ್ಧಿ ಸರ್ವಗ್ರಹಾಪಹಮ್| ಮೇಧ್ಯಂ ವಿರೇಚನೇಷ್ವಗ್ರ್ಯಂ ಪ್ರಪುರಾಣಮತಃ ಪರಮ್||೬೧|| ನಾಸಾಧ್ಯಂ ನಾಮ ತಸ್ಯಾಸ್ತಿ ಯತ್ ಸ್ಯಾದ್ವರ್ಷಶತಸ್ಥಿತಮ್| ದೃಷ್ಟಂ ಸ್ಪೃಷ್ಟಮಥಾಘ್ರಾತಂ ತದ್ಧಿ ಸರ್ವಗ್ರಹಾಪಹಮ್||೬೨|| ಅಪಸ್ಮಾರಗ್ರಹೋನ್ಮಾದವತಾಂ ಶಸ್ತಂ ವಿಶೇಷತಃ|೬೩|
हिङ्गुना हिङ्गुपर्ण्या च सकायस्थवयःस्थया| सिद्धं सर्पिर्हितं तद्वद्वयःस्थाहिङ्गुचोरकैः||५७|| केवलं सिद्धमेभिर्वा पुराणं पाययेद्घृतम्| पाययित्वोत्तमां मात्रां श्वभ्रे रुन्ध्याद्गृहेऽपि वा||५८|| विशेषतः पुराणं च घृतं तं पाययेद्भिषक्| त्रिदोषघ्नं पवित्रत्वाद्विशेषाद्ग्रहनाशनम्||५९|| गुणकर्माधिकं पानादास्वादात् कटुतिक्तकम्| उग्रगन्धं पुराणं स्याद्दशवर्षस्थितं घृतम्||६०|| लाक्षारसनिभं शीतं तद्धि सर्वग्रहापहम्| मेध्यं विरेचनेष्वग्र्यं प्रपुराणमतः परम्||६१|| नासाध्यं नाम तस्यास्ति यत् स्याद्वर्षशतस्थितम्| दृष्टं स्पृष्टमथाघ्रातं तद्धि सर्वग्रहापहम्||६२|| अपस्मारग्रहोन्मादवतां शस्तं विशेषतः|६३|
🔊 Audio coming soon
ಹಿಙ್ಗುನಾ ಹಿಙ್ಗುಪರ್ಣ್ಯಾ ಚೇತ್ಯೇಕಂ ಘೃತಮ್| ಸಕಾಯಸ್ಥವಯಃಸ್ಥಯೇತಿ ದ್ವಿತೀಯಮ್| ವಯಃಸ್ಥೇತ್ಯಾದಿನಾ ತೃತೀಯಮ್| ಹಿಙ್ಗುಪರ್ಣೀ ವಂಶಪತ್ರಿಕಾ, ಅನ್ಯೇತು ‘ಹಿಙ್ಗುಪರ್ಣೀ’ ಇತಿ ಖ್ಯಾತಾಮಾಹುಃ| ವಯಃಸ್ಥಾ ಬ್ರಾಹ್ಮೀ| ಕಾಯಸ್ಥಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮೈಲಾ| ಉಗ್ರಗನ್ಧಮಿತ್ಯಾದಿಕಂ ಕೇಚಿದನಾರ್ಷಂ ವದನ್ತಿ| ಕೇವಲಮ್ ಏತದ್ಘೃತಮಸಾಧಿತಮ್| ಏತೈರಿತಿ ಅನನ್ತರೋಕ್ತಘೃತಸಾಧನದ್ರವ್ಯೈಃ||೫೭-೬೨||-
Adhikarana 25 (63-75) · Śloka 76
ಏತಾನೌಷಧಯೋಗಾನ್ ವಾ ವಿಧೇಯತ್ವಮಗಚ್ಛತಿ||೬೩|| ಅಞ್ಜನೋತ್ಸಾದನಾಲೇಪನಾವನಾದಿಷು ಯೋಜಯೇತ್| ಶಿರೀಷೋ ಮಧುಕಂ ಹಿಙ್ಗು ಲಶುನಂ ತಗರಂ ವಚಾ||೬೪|| ಕುಷ್ಠಂ ಚ ಬಸ್ತಮೂತ್ರೇಣ ಪಿಷ್ಟಂ ಸ್ಯಾನ್ನಾವನಾಞ್ಜನಮ್| ತದ್ವದ್ವ್ಯೋಷಂ ಹರಿದ್ರೇ ದ್ವೇ ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾಹಿಙ್ಗುಸರ್ಷಪಾಃ||೬೫|| ಶಿರೀಷಬೀಜಂ ಚೋನ್ಮಾದಗ್ರಹಾಪಸ್ಮಾರನಾಶನಮ್| ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ತುಲ್ಯಮಪಾಮಾರ್ಗಂ ಹಿಙ್ಗ್ವಾಲಂ ಹಿಙ್ಗುಪತ್ರಿಕಾಮ್||೬೬|| ವಾರ್ತಿಃ ಸ್ಯಾನ್ಮರಿಚಾರ್ಧಾಂಶಾ ಪಿತ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಗೋಶೃಗಾಲಯೋಃ| ತಯಾಽಞ್ಜಯೇದಪಸ್ಮಾರಭೂತೋನ್ಮಾದಜ್ವರಾರ್ದಿತಾನ್||೬೭|| ಭೂತಾರ್ತಾನಮರಾರ್ತಾಂಶ್ಚ ನರಾಂಶ್ಚೈವ ದೃಗಾಮಯೇ| ಮರಿಚಂ ಚಾತಪೇ ಮಾಂಸಂ ಸಪಿತ್ತಂ ಸ್ಥಿತಮಞ್ಜನಮ್||೬೮|| ವೈಕೃತಂ ಪಶ್ಯತಃ ಕಾರ್ಯಂ ದೋಷಭೂತಹತಸ್ಮೃತೇಃ| ಸಿದ್ಧಾರ್ಥಕೋ ವಚಾ ಹಿಙ್ಗು ಕರಞ್ಜೋ ದೇವದಾರು ಚ||೬೯|| ಮಞ್ಜಿಷ್ಠಾ ತ್ರಿಫಲಾ ಶ್ವೇತಾ ಕಟಭೀತ್ವಕ್ ಕಟುತ್ರಿಕಮ್| ಸಮಾಂಶಾನಿ ಪ್ರಿಯಙ್ಗುಶ್ಚ ಶಿರೀಷೋ ರಜನೀದ್ವಯಮ್||೭೦|| ಬಸ್ತಮೂತ್ರೇಣ ಪಿಷ್ಟೋಽಯಮಗದಃ ಪಾನಮಞ್ಜನಮ್| ನಸ್ಯಮಾಲೇಪನಂ ಚೈವ ಸ್ನಾನಮುದ್ವರ್ತನಂ ತಥಾ||೭೧|| ಅಪಸ್ಮಾರವಿಷೋನ್ಮಾದಕೃತ್ಯಾಲಕ್ಷ್ಮೀಜ್ವರಾಪಹಃ| ಭೂತೇಭ್ಯಶ್ಚ ಭಯಂ ಹನ್ತಿ ರಾಜದ್ವಾರೇ ಚ ಶಸ್ಯತೇ||೭೨|| ಸರ್ಪಿರೇತೇನ ಸಿದ್ಧಂ ವಾ ಸಗೋಮೂತ್ರಂ ತದರ್ಥಕೃತ್| ಪ್ರಸೇಕೇ ಪೀನಸೇ ಗನ್ಧೈರ್ಧೂಮವರ್ತಿಂ ಕೃತಾಂ ಪಿಬೇತ್||೭೩|| ವೈರೇಚನಿಕಧೂಮೋಕ್ತೈಃ ಶ್ವೇತಾದ್ಯೈರ್ವಾ ಸಹಿಙ್ಗುಭಿಃ| ಶಲ್ಲಕೋಲೂಕಮಾರ್ಜಾರಜಮ್ಬೂಕವೃಕಬಸ್ತಜೈಃ||೭೪|| ಮೂತ್ರಪಿತ್ತಶಕೃಲ್ಲೋಮನಖೈಶ್ಚರ್ಮಭಿರೇವ ಚ| ಸೇಕಾಞ್ಜನಂ ಪ್ರಧಮನಂ ನಸ್ಯಂ ಧೂಮಂ ಚ ಕಾರಯೇತ್||೭೫|| ವಾತಶ್ಲೇಷ್ಮಾತ್ಮಕೇ ಪ್ರಾಯಃ ...|೭೬|
एतानौषधयोगान् वा विधेयत्वमगच्छति||६३|| अञ्जनोत्सादनालेपनावनादिषु योजयेत्| शिरीषो मधुकं हिङ्गु लशुनं तगरं वचा||६४|| कुष्ठं च बस्तमूत्रेण पिष्टं स्यान्नावनाञ्जनम्| तद्वद्व्योषं हरिद्रे द्वे मञ्जिष्ठाहिङ्गुसर्षपाः||६५|| शिरीषबीजं चोन्मादग्रहापस्मारनाशनम्| पिष्ट्वा तुल्यमपामार्गं हिङ्ग्वालं हिङ्गुपत्रिकाम्||६६|| वार्तिः स्यान्मरिचार्धांशा पित्ताभ्यां गोशृगालयोः| तयाऽञ्जयेदपस्मारभूतोन्मादज्वरार्दितान्||६७|| भूतार्तानमरार्तांश्च नरांश्चैव दृगामये| मरिचं चातपे मांसं सपित्तं स्थितमञ्जनम्||६८|| वैकृतं पश्यतः कार्यं दोषभूतहतस्मृतेः| सिद्धार्थको वचा हिङ्गु करञ्जो देवदारु च||६९|| मञ्जिष्ठा त्रिफला श्वेता कटभीत्वक् कटुत्रिकम्| समांशानि प्रियङ्गुश्च शिरीषो रजनीद्वयम्||७०|| बस्तमूत्रेण पिष्टोऽयमगदः पानमञ्जनम्| नस्यमालेपनं चैव स्नानमुद्वर्तनं तथा||७१|| अपस्मारविषोन्मादकृत्यालक्ष्मीज्वरापहः| भूतेभ्यश्च भयं हन्ति राजद्वारे च शस्यते||७२|| सर्पिरेतेन सिद्धं वा सगोमूत्रं तदर्थकृत्| प्रसेके पीनसे गन्धैर्धूमवर्तिं कृतां पिबेत्||७३|| वैरेचनिकधूमोक्तैः श्वेताद्यैर्वा सहिङ्गुभिः| शल्लकोलूकमार्जारजम्बूकवृकबस्तजैः||७४|| मूत्रपित्तशकृल्लोमनखैश्चर्मभिरेव च| सेकाञ्जनं प्रधमनं नस्यं धूमं च कारयेत्||७५|| वातश्लेष्मात्मके प्रायः ...|७६|
🔊 Audio coming soon
ಏತಾನಿತಿ ವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾನ್ ಶಿರೀಷಾದೀನ್| ನಾವನಂ ಚಾಞ್ಜನಂ ಚೇತಿ ನಾವನಾಞ್ಜನಮ್| ಹಿಙ್ಗ್ವಾಲಮಿತಿ ಅತ್ರಾಲಂ ಹರಿತಾಲಮ್| ಅಮರಾರ್ತಾಂಶ್ಚೇತಿ ದೇವಗೃಹೀತಾನ್| ದೋಷೇಣ ಭೂತೇನ ವಾ ಹತಾ ಸ್ಮೃತಿರ್ಯಸ್ಯ ಸ ದೋಷಭೂತಹತಸ್ಮೃತಿಃ| ಅಗದ ಇತಿ ವಿಷಹರಃ| ಕೃತ್ಯಾ ಅಭಿಚಾರಃ| ರಾಜದ್ವಾರೇ ಚ ಶಸ್ಯತ ಇತಿ ವಶೀಕರಣತ್ವಾತ್| ಗನ್ಧೈರಿತಿ ಅಗುರ್ವಾದ್ಯೈಸ್ತಗರವರ್ಜಿತೈಃ, ಉಕ್ತಂ ಹಿ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನೇ ಧೂಮವಿಧೌ- “ಗನ್ಧಾಶ್ಚಾಗುರುಪತ್ರಾದ್ಯಾಃ” (ಸೂ.ಅ.೫) ಇತಿ| ಶ್ವೇತಾದ್ಯೈರಿತಿ “ಶ್ವೇತಾ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮತೀ ಚೈವ ಹರಿತಾಲಂ ಮನಃಶಿಲಾ” (ಸೂ.ಅ.೫) ಇತಿ ಸೂತ್ರಸ್ಥಾನ ಏವೋಕ್ತೈಃ| ಶಲ್ಲಕಾದೀನಾಂ ಯಥಾಸಮ್ಭವಂ ಮೂತ್ರಾದೀನಿ ಗ್ರಾಹ್ಯಣಿ||೬೩-೭೫||-
Adhikarana 26 (76-77) · Śloka 77
... ಪೈತ್ತಿಕೇ ತು ಪ್ರಶಸ್ಯತೇ| ತಿಕ್ತಕಂ ಜೀವನೀಯಂ ಚ ಸರ್ಪಿಃ ಸ್ನೇಹಶ್ಚ ಮಿಶ್ರಕಃ||೭೬|| ಶೀತಾನಿ ಚಾನ್ನಪಾನಾನಿ ಮಧುರಾಣಿ ಮೃದೂನಿ ಚ| ಶಙ್ಖಕೇಶಾನ್ತಸನ್ಧೌ ವಾ ಮೋಕ್ಷಯೇಜ್ಜ್ಞೋ ಭಿಷಕ್ ಸಿರಾಮ್| ಉನ್ಮಾದೇ ವಿಷಮೇ ಚೈವ ಜ್ವರೇಽಪಸ್ಮಾರ ಏವ ಚ||೭೭||
... पैत्तिके तु प्रशस्यते| तिक्तकं जीवनीयं च सर्पिः स्नेहश्च मिश्रकः||७६|| शीतानि चान्नपानानि मधुराणि मृदूनि च| शङ्खकेशान्तसन्धौ वा मोक्षयेज्ज्ञो भिषक् सिराम्| उन्मादे विषमे चैव ज्वरेऽपस्मार एव च||७७||
🔊 Audio coming soon
ತಿಕ್ತಕಂ ಮಹಾತಿಕ್ತಕಮ್| ಜೀವನೀಯಂ ಸರ್ಪಿರ್ವಾತರಕ್ತೇ ವಕ್ಷ್ಯತೇ| ಮಿಶ್ರಕಃ ಸ್ನೇಹಃ ಗುಲ್ಮಚಿಕಿತ್ಸಿತೋಕ್ತಃ| ಶಙ್ಖೇನ ಕೇಶಾನ್ತೇನ ಚ ಸಮಂ ಸನ್ಧಿಃ ಶಙ್ಖಕೇಶಾನ್ತಸನ್ಧಿಃ; ತತ್ರ ಚ ಪ್ರತ್ಯಾಸನ್ನಮರ್ಮಪರಿತ್ಯಾಗೇನ ಸುಶ್ರುತೋಕ್ತಂ ಸಿರಾವಿಭಾಗಮವಲೋಕ್ಯ ಸಿರಾವ್ಯಧಃ ಕರ್ತವ್ಯಃ||೭೬-೭೭||
Adhikarana 27 (78) · Śloka 78
ಘೃತಮಾಂಸವಿತೃಪ್ತಂ ವಾ ನಿವಾತೇ ಸ್ಥಾಪಯೇತ್ ಸುಖಮ್| ತ್ಯಕ್ತ್ವಾ ಮತಿಸ್ಮೃತಿಭ್ರಂಶಂ ಸಞ್ಜ್ಞಾಂ ಲಬ್ಧ್ವಾ ಪ್ರಮುಚ್ಯತೇ ||೭೮||
घृतमांसवितृप्तं वा निवाते स्थापयेत् सुखम्| त्यक्त्वा मतिस्मृतिभ्रंशं सञ्ज्ञां लब्ध्वा प्रमुच्यते ||७८||
🔊 Audio coming soon
ಮಾಂಸಂ ಚ ಯದ್ಯಪಿ “ನಿವೃತ್ತಾಮಿಷಮದ್ಯೋ ಯಃ” ಇತ್ಯಾದಿನೋನ್ಮಾದೇ ನಿಷಿದ್ಧಂ, ತಥಾಽಪ್ಯೇವಂವಿಧಪ್ರಯೋಗೇಣ ಮಾಂಸಸ್ಯ ಯೌಗಿಕತ್ವಮಾಹ| ಯಥಾ- ಭಯಹರ್ಷಯೋರುನ್ಮಾದಕಾರಣತ್ವೇಽಪಿ ತೌ ಪುನರುನ್ಮಾದೇ ವಿಧೇಯತ್ವೇನೋಚ್ಯೇತೇ, “ಸಾನ್ತ್ವನಂ ಹರ್ಷಣಂ ಭಯಮ್” ಇತ್ಯಾದಿನಾ| ಅನ್ಯೇ ತು ನಿವೃತ್ತಮಾಂಸತ್ವಮಾಗನ್ತೂನ್ಮಾದಪ್ರಶಮನಮಿತಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಯನ್ತಿ; ತೇನೇಹ ನಿಜೇ ಮಾಂಸವಿಧಾನೇ ಭಿನ್ನವಿಷಯತಯಾ ನ ವಿರೋಧ ಇತಿ ವರ್ಣಯನ್ತಿ | ಕಿನ್ತು ನಿದಾನೋಕ್ತಸ್ಯಾಪಿ ಮಾಂಸಸ್ಯ ಯತ್ ಸ್ವಜನ್ಯವ್ಯಾಧಿಪ್ರಶಮಕತ್ವಂ ತದಪ್ಯತಿದೃಷ್ಟತ್ವಾದವಿರುದ್ಧಮೇವ, ತೇನ ಪೂರ್ವಮೇವ ಸಮಾಧಾನಮತ್ರ ಸಮೀಚೀನಮಿತಿ ಪಶ್ಯಾಮಃ||೭೮||
Adhikarana 28 (79-84) · Śloka 84
ಆಶ್ವಾಸಯೇತ್ ಸುಹೃದ್ವಾ ತಂ ವಾಕ್ಯೈರ್ಧರ್ಮಾರ್ಥಸಂಹಿತೈಃ| ಬ್ರೂಯಾದಿಷ್ಟವಿನಾಶಂ ವಾ ದರ್ಶಯೇದದ್ಭುತಾನಿ ವಾ||೭೯|| ಬದ್ಧಂ ಸರ್ಷಪತೈಲಾಕ್ತಂ ನ್ಯಸೇದ್ವೋತ್ತಾನಮಾತಪೇ| ಕಪಿಕಚ್ಛ್ವಾಽಥವಾ ತಪ್ತೈರ್ಲೋಹತೈಲಜಲೈಃ ಸ್ಪೃಶೇತ್||೮೦|| ಕಶಾಭಿಸ್ತಾಡಯಿತ್ವಾ ವಾ ಸುಬದ್ಧಂ ವಿಜನೇ ಗೃಹೇ| ರುನ್ಧ್ಯಾಚ್ಚೇತೋ ಹಿ ವಿಭ್ರಾನ್ತಂ ವ್ರಜತ್ಯಸ್ಯ ತಥಾ ಶಮಮ್||೮೧|| ಸರ್ಪೇಣೋದ್ಧೃತದಂಷ್ಟ್ರೇಣ ದಾನ್ತೈಃ ಸಿಂಹೈರ್ಗಜೈಶ್ಚ ತಮ್| ತ್ರಾಸಯೇಚ್ಛಸ್ತ್ರಹಸ್ತೈರ್ವಾ ತಸ್ಕರೈಃ ಶತ್ರುಭಿಸ್ತಥಾ||೮೨|| ಅಥವಾ ರಾಜಪುರುಷಾ ಬಹಿರ್ನೀತ್ವಾ ಸುಸಂಯತಮ್| ತ್ರಾಸಯೇಯುರ್ವಧೇನೈನಂ ತರ್ಜಯನ್ತೋ ನೃಪಾಜ್ಞಯಾ||೮೩|| ದೇಹದುಃಖಭಯೇಭ್ಯೋ ಹಿ ಪರಂ ಪ್ರಾಣಭಯಂ ಸ್ಮೃತಮ್| ತೇನ ಯಾತಿ ಶಮಂ ತಸ್ಯ ಸರ್ವತೋ ವಿಪ್ಲುತಂ ಮನಃ||೮೪||
आश्वासयेत् सुहृद्वा तं वाक्यैर्धर्मार्थसंहितैः| ब्रूयादिष्टविनाशं वा दर्शयेदद्भुतानि वा||७९|| बद्धं सर्षपतैलाक्तं न्यसेद्वोत्तानमातपे| कपिकच्छ्वाऽथवा तप्तैर्लोहतैलजलैः स्पृशेत्||८०|| कशाभिस्ताडयित्वा वा सुबद्धं विजने गृहे| रुन्ध्याच्चेतो हि विभ्रान्तं व्रजत्यस्य तथा शमम्||८१|| सर्पेणोद्धृतदंष्ट्रेण दान्तैः सिंहैर्गजैश्च तम्| त्रासयेच्छस्त्रहस्तैर्वा तस्करैः शत्रुभिस्तथा||८२|| अथवा राजपुरुषा बहिर्नीत्वा सुसंयतम्| त्रासयेयुर्वधेनैनं तर्जयन्तो नृपाज्ञया||८३|| देहदुःखभयेभ्यो हि परं प्राणभयं स्मृतम्| तेन याति शमं तस्य सर्वतो विप्लुतं मनः||८४||
🔊 Audio coming soon
ಬ್ರೂಯಾದಿಷ್ಟವಿನಾಶಮಿತ್ಯಾದಿನೋದ್ಭ್ರಾನ್ತಚಿತ್ತಸ್ಯ ಪುನಶ್ಚಿನ್ತಾಕಾರಣೈಃ ಸ್ವದೇಶಾನಯನಮೇವಾಹ, ದೃಶ್ಯತೇ ಚ ಘಟ್ಟನಚಲಿತಸ್ಯ ಪುನರ್ಘಟ್ಟನೇನೈವ ಸಮ್ಯಕ್ಸ್ಥಾಪನಂ, ತದ್ವದಿಹಾಪಿ ಜ್ಞೇಯಮ್| ಸಿಂಹೈರಿತಿ ವ್ಯಾಘ್ರೈಃ| ದಾನ್ತೈರಿತಿ ಶಿಕ್ಷಿತೈಃ| ಬಹಿರಿತಿ ಗ್ರಾಮಾದ್ಬಹಿಃ| ದೇಹದುಃಖಭಯೇಭ್ಯ ಇತಿ ಕಪಿಕಚ್ಛುಲೇಪನತಾಡನಾದಿಭ್ಯೋ ದೇಹದುಃಖಕಾರಣೇಭ್ಯಃ||೭೯-೮೪||
Adhikarana 29 (85-86) · Śloka 86
ಇಷ್ಟದ್ರವ್ಯವಿನಾಶಾತ್ತು ಮನೋ ಯಸ್ಯೋಪಹನ್ಯತೇ| ತಸ್ಯ ತತ್ಸದೃಶಪ್ರಾಪ್ತಿಸಾನ್ತ್ವಾಶ್ವಾಸೈಃ ಶಮಂ ನಯೇತ್||೮೫|| ಕಾಮಶೋಕಭಯಕ್ರೋಧಹರ್ಷೇರ್ಷ್ಯಾಲೋಭಸಮ್ಭವಾನ್| ಪರಸ್ಪರಪ್ರತಿದ್ವನ್ದ್ವೈರೇಭಿರೇವ ಶಮಂ ನಯೇತ್||೮೬||
इष्टद्रव्यविनाशात्तु मनो यस्योपहन्यते| तस्य तत्सदृशप्राप्तिसान्त्वाश्वासैः शमं नयेत्||८५|| कामशोकभयक्रोधहर्षेर्ष्यालोभसम्भवान्| परस्परप्रतिद्वन्द्वैरेभिरेव शमं नयेत्||८६||
🔊 Audio coming soon
ಇಷ್ಟದ್ರವ್ಯೇತ್ಯಾದಿನಾ ಪೂರ್ವಮಸೂತ್ರಿತೋಽಪ್ಯಮುನ್ಮಾದಃ ಪ್ರಕರಣಾಚ್ಚಿಕಿತ್ಸ್ಯತೇ; ಯಥಾ ತೃಷ್ಣಾಧ್ಯಾಯೇ ಪಞ್ಚ ತೃಷ್ಣಾಃ ಪ್ರತಿಪಾದ್ಯ ಗುರ್ವನ್ನಜಾಯಾ ಅಧಿಕಾಯಾಶ್ಚಿಕಿತ್ಸೋಚ್ಯತ ಇತ್ಯಾಹುಃ; ಕಿನ್ತು ಚಿನ್ತಾದಿದುಷ್ಟಹೃದಯ ಇತ್ಯಾದಿನೋಕ್ತಸಾಮಾನ್ಯೋನ್ಮಾದೇನ ಗೃಹೀತ ಏವಾಯಮರ್ಥೋಽತ್ರ ಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ ಇತಿ ಪಶ್ಯಾಮಃ| ಪಞ್ಚೋನ್ಮಾದವ್ಯವಸ್ಥಾಯಾಮಸ್ಯ ವಾತಿಕೇ ಏವಾವರೋಧ ಉಚಿತಃ, ಇಷ್ಟದ್ರವ್ಯವಿನಾಶಸ್ಯ ವಾತಪ್ರಕೋಪಕಾರಿತ್ವಾತ್| ಏವಂ ಕಾಮಾದಿಭವೇಷ್ವಪಿ ವಾಚ್ಯಮ್||೮೫-೮೬||
Adhikarana 30 (87-95) · Śloka 95
ಬುದ್ಧ್ವಾ ದೇಶಂ ವಯಃ ಸಾತ್ಮ್ಯಂ ದೋಷಂ ಕಾಲಂ ಬಲಾಬಲೇ| ಚಿಕಿತ್ಸಿತಮಿದಂ ಕುರ್ಯಾದುನ್ಮಾದೇ ಭೂತದೋಷಜೇ||೮೭|| ದೇವರ್ಷಿಪಿತೃಗನ್ಧರ್ವೈರುನ್ಮತ್ತಸ್ಯ ತು ಬುದ್ಧಿಮಾನ್| ವರ್ಜಯೇದಞ್ಜನಾದೀನಿ ತೀಕ್ಷ್ಣಾನಿ ಕ್ರೂರಕರ್ಮ ಚ||೮೮|| ಸರ್ಪಿಷ್ಪಾನಾದಿ ತಸ್ಯೇಹ ಮೃದು ಭೈಷಜ್ಯಮಾಚರೇತ್| ಪೂಜಾಂ ಬಲ್ಯುಪಹಾರಾಂಶ್ಚ ಮನ್ತ್ರಾಞ್ಜನವಿಧೀಂಸ್ತಥಾ||೮೯|| ಶಾನ್ತಿಕರ್ಮೇಷ್ಟಿಹೋಮಾಂಶ್ಚ ಜಪಸ್ವಸ್ತ್ಯಯನಾನಿ ಚ| ವೇದೋಕ್ತಾನ್ ನಿಯಮಾಂಶ್ಚಾಪಿ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಾನಿ ಚಾಚರೇತ್||೯೦|| ಭೂತಾನಾಮಧಿಪಂ ದೇವಮೀಶ್ವರಂ ಜಗತಃ ಪ್ರಭುಮ್| ಪೂಜಯನ್ ಪ್ರಯತೋ ನಿತ್ಯಂ ಜಯತ್ಯುನ್ಮಾದಜಂ ಭಯಮ್||೯೧|| ರುದ್ರಸ್ಯ ಪ್ರಮಥಾ ನಾಮ ಗಣಾ ಲೋಕೇ ಚರನ್ತಿ ಯೇ| ತೇಷಾಂ ಪೂಜಾಂ ಚ ಕುರ್ವಾಣ ಉನ್ಮಾದೇಭ್ಯಃ ಪ್ರಮುಚ್ಯತೇ||೯೨|| ಬಲಿಭಿರ್ಮಙ್ಗಲೈರ್ಹೋಮೈರೋಷಧ್ಯಗದಧಾರಣೈಃ| ಸತ್ಯಾಚಾರತಪೋಜ್ಞಾನಪ್ರದಾನನಿಯಮವ್ರತೈಃ||೯೩|| ದೇವಗೋಬ್ರಹ್ಮಣಾನಾಂ ಚ ಗುರೂಣಾಂ ಪೂಜನೇನ ಚ| ಆಗನ್ತುಃ ಪ್ರಶಮಂ ಯಾತಿ ಸಿದ್ಧೈರ್ಮನ್ತ್ರೌಷಧೈಸ್ತಥಾ||೯೪|| ಯಚ್ಚೋಪದೇಕ್ಷ್ಯತೇ ಕಿಞ್ಚಿದಪಸ್ಮಾರಚಿಕಿತ್ಸಿತೇ| ಉನ್ಮಾದೇ ತಚ್ಚ ಕರ್ತವ್ಯಂ ಸಾಮಾನ್ಯಾದ್ಧೇತುದೂಷ್ಯಯೋಃ||೯೫||
बुद्ध्वा देशं वयः सात्म्यं दोषं कालं बलाबले| चिकित्सितमिदं कुर्यादुन्मादे भूतदोषजे||८७|| देवर्षिपितृगन्धर्वैरुन्मत्तस्य तु बुद्धिमान्| वर्जयेदञ्जनादीनि तीक्ष्णानि क्रूरकर्म च||८८|| सर्पिष्पानादि तस्येह मृदु भैषज्यमाचरेत्| पूजां बल्युपहारांश्च मन्त्राञ्जनविधींस्तथा||८९|| शान्तिकर्मेष्टिहोमांश्च जपस्वस्त्ययनानि च| वेदोक्तान् नियमांश्चापि प्रायश्चित्तानि चाचरेत्||९०|| भूतानामधिपं देवमीश्वरं जगतः प्रभुम्| पूजयन् प्रयतो नित्यं जयत्युन्मादजं भयम्||९१|| रुद्रस्य प्रमथा नाम गणा लोके चरन्ति ये| तेषां पूजां च कुर्वाण उन्मादेभ्यः प्रमुच्यते||९२|| बलिभिर्मङ्गलैर्होमैरोषध्यगदधारणैः| सत्याचारतपोज्ञानप्रदाननियमव्रतैः||९३|| देवगोब्रह्मणानां च गुरूणां पूजनेन च| आगन्तुः प्रशमं याति सिद्धैर्मन्त्रौषधैस्तथा||९४|| यच्चोपदेक्ष्यते किञ्चिदपस्मारचिकित्सिते| उन्मादे तच्च कर्तव्यं सामान्याद्धेतुदूष्ययोः||९५||
🔊 Audio coming soon
ಕ್ರೂರಕರ್ಮೇತಿ ತಾಡನಾದಿಕಮ್| ಶಾನ್ತಿಕರ್ಮೇತ್ಯಾದಿನಾ ದೈವವ್ಯಪಾಶ್ರಯಚಿಕಿತ್ಸಾಮಾಹ| ಸಾಮಾನ್ಯಾದ್ಧೇತುದೂಷ್ಯೋರಿತಿ ಉನ್ಮಾದೇನಾಪಸ್ಮಾರೇಣ ಚ ಸಮೋ ಹೇತುರ್ಮನೋಭಿಘಾತಾದಿಃ, ದೂಷ್ಯಂ ಚ ಹೃದಯಂ ಸಮಾನಮಿತ್ಯರ್ಥಃ||೮೭-೯೫||
Adhikarana 31 (96) · Śloka 96
ನಿವೃತ್ತಾಮಿಷಮದ್ಯೋ ಯೋ ಹಿತಾಶೀ ಪ್ರಯತಃ ಶುಚಿಃ| ನಿಜಾಗನ್ತುಭಿರುನ್ಮಾದೈಃ ಸತ್ತ್ವವಾನ್ ನ ಸ ಯುಜ್ಯತೇ||೯೬||
निवृत्तामिषमद्यो यो हिताशी प्रयतः शुचिः| निजागन्तुभिरुन्मादैः सत्त्ववान् न स युज्यते||९६||
🔊 Audio coming soon
ನಿವೃತ್ತಾಮಿಷ ಇತ್ಯಾದಿರ್ವ್ಯಾಖ್ಯಾತ ಏವ ಪೂರ್ವಮ್||೯೬||
Adhikarana 32 (97) · Śloka 97
ಪ್ರಸಾದಶ್ಚೇನ್ದ್ರಿಯಾರ್ಥನಾಂ ಬುದ್ಧ್ಯಾತ್ಮಮನಸಾಂ ತಥಾ| ಧಾತೂನಾಂ ಪ್ರಕೃತಿಸ್ಥತ್ವಂ ವಿಗತೋನ್ಮಾದಲಕ್ಷಣಮ್||೯೭||
प्रसादश्चेन्द्रियार्थनां बुद्ध्यात्ममनसां तथा| धातूनां प्रकृतिस्थत्वं विगतोन्मादलक्षणम्||९७||
🔊 Audio coming soon
ಕ್ರಿಯಮಾಣೋನ್ಮಾದಚಿಕಿತ್ಸಾಯಾಃ ಕಶಾತಾಡನಾದಿರೂಪತ್ವೇನಾತಿಕಷ್ಟಾಯಾಃ ಸ್ಫೋಟನಾರ್ಥಂ ವಿಗತೋನ್ಮಾದಲಕ್ಷಣಮಾಹ- ಪ್ರಸಾದ ಇತ್ಯಾದಿ||೯೭||
Adhikarana 33 (98) · Śloka 98
ತತ್ರ ಶ್ಲೋಕಃ- ಉನ್ಮಾದಾನಾಂ ಸಮುತ್ಥಾನಂ ಲಕ್ಷಣಂ ಸಚಿಕಿತ್ಸಿತಮ್| ನಿಜಾಗನ್ತುನಿಮಿತ್ತಾನಾಮುಕ್ತವಾನ್ ಭಿಷಗುತ್ತಮಃ||೯೮||
तत्र श्लोकः- उन्मादानां समुत्थानं लक्षणं सचिकित्सितम्| निजागन्तुनिमित्तानामुक्तवान् भिषगुत्तमः||९८||
🔊 Audio coming soon
ಉನ್ಮಾದಾನಾಮಿತ್ಯಾದಿಃ ಸಙ್ಗ್ರಹಃ||೯೮||
Adhikarana puShpikA · Śloka 9
ಇತ್ಯಾಗ್ನಿವೇಶಕೃತೇ ತನ್ತ್ರೇ ಚರಕಪ್ರತಿಸಂಸ್ಕೃತೇಽಪ್ರಾಪ್ತೇ ದೃಢಬಲಪೂರಿತೇ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ಉನ್ಮಾದಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ನವಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೯||
इत्याग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलपूरिते चिकित्सास्थाने उन्मादचिकित्सितं नाम नवमोऽध्यायः||९||
🔊 Audio coming soon
ಇತಿ ಶ್ರೀಚಕ್ರಪಾಣಿದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಾಯುರ್ವೇದದೀಪಿಕಾಯಾಂ ಚರಕತಾತ್ಪರ್ಯಟೀಕಾಯಾಂ ಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ಥಾನೇ ಉನ್ಮಾದಚಿಕಿತ್ಸಿತಂ ನಾಮ ನವಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೯||