Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാത ഉന്മാദചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ||൧|| ഇതി ഹ സ്മാഹ ഭഗവാനാത്രേയഃ||൨||
अथात उन्मादचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ഇദാനീമുപോദ്ഘാതിതം രാജയക്ഷ്മചികിത്സിതമഭിധായ ക്രമപ്രാപ്തമുന്മാദചികിത്സിതം ബ്രൂതേ| അയം ക്രമശ്ചരകസംസ്കൃതാം പഞ്ചാധ്യായീമര്ശോऽതീസാരവീസര്പമദാത്യയദ്വിവ്രണീയരൂപാം പരിത്യജ്യ ജ്ഞേയഃ||൧-൨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ബുദ്ധിസ്മൃതിജ്ഞാനതപോനിവാസഃ പുനര്വസുഃ പ്രാണഭൃതാം ശരണ്യഃ| ഉന്മാദഹേത്വാകൃതിഭേഷജാനി കാലേऽഗ്നിവേശായ ശശംസ പൃഷ്ടഃ||൩||
बुद्धिस्मृतिज्ञानतपोनिवासः पुनर्वसुः प्राणभृतां शरण्यः| उन्मादहेत्वाकृतिभेषजानि कालेऽग्निवेशाय शशंस पृष्टः||३||
🔊 Audio coming soon
ബുദ്ധിഃ ഊഹാപോഹവതീ, സ്മൃതിഃ അതീതാര്ഥവിഷയജ്ഞാനം, തപഃ ചാന്ദ്രായണാദി, തേഷാം നിവാസ ആശ്രയ ഇത്യര്ഥഃ| ഉന്മാദഹേത്വദീത്യാദൌ ഹേതുഗ്രഹണേനാത്ര വക്തവ്യാഃ സമ്പ്രാപ്തിസ്ഥിതിരൂപകാലാ ഉന്മാദഗമ്യഹേതുവിഷയതയാ ഗൃഹ്യന്തേ| ആകൃതിഗ്രഹണേനാഭിധേയസ്യോന്മാദസ്വരൂപസ്യ ഗ്രഹണം ജ്ഞേയമ്||൩||
Adhikarana 3 (4) · Śloka 4
വിരുദ്ധദുഷ്ടാശുചിഭോജനാനി പ്രധര്ഷണം ദേവഗുരുദ്വിജാനാമ്| ഉന്മാദഹേതുര്ഭയഹര്ഷപൂര്വോ മനോऽഭിഘാതോ വിഷമാശ്ച ചേഷ്ടാഃ||൪||
विरुद्धदुष्टाशुचिभोजनानि प्रधर्षणं देवगुरुद्विजानाम्| उन्मादहेतुर्भयहर्षपूर्वो मनोऽभिघातो विषमाश्च चेष्टाः||४||
🔊 Audio coming soon
സമ്പ്രത്യുന്മാദഹേതുമാഹ- വിരുദ്ധേത്യാദി| വിരുദ്ധം പയഃസംയുക്തമത്സ്യാദി, ദുഷ്ടം ഗരാദി അത്യര്ഥദോഷജനകം ച, അശുചി അപവിത്രമ്| ഭയഹര്ഷപൂര്വോ മനോऽഭിഘാത ഇതി അത്ര പൂര്വശബ്ദഃ കാരണവാചീ, തേന ഭയഹര്ഷകാരണകോ മനോऽഭിഘാത ഇത്യര്ഥഃ| ഏതദ്വിരുദ്ധാഹാരാദി യഥാസമ്ഭവം കാരണം ജ്ഞേയമ്| ഭയഹര്ഷാവുപലക്ഷണൌ, തേന ക്രോധാദയോऽപി മനോഭിഘാതകാ അത്ര ജ്ഞേയാഃ| ക്രോധാദിനാ പ്രത്യാഹതേ മനസി ഭയഹര്ഷപൂര്വക ഏവോന്മാദോ ഭവതി||൪||
Adhikarana 4 (5) · Śloka 5
തൈരല്പസത്ത്വസ്യ മലാഃ പ്രദുഷ്ടാ ബുദ്ധേര്നിവാസം ഹൃദയം പ്രദൂഷ്യ| സ്രോതാംസ്യധിഷ്ഠായ മനോവഹാനി പ്രമോഹയന്ത്യാശു നരസ്യ ചേതഃ||൫||
तैरल्पसत्त्वस्य मलाः प्रदुष्टा बुद्धेर्निवासं हृदयं प्रदूष्य| स्रोतांस्यधिष्ठाय मनोवहानि प्रमोहयन्त्याशु नरस्य चेतः||५||
🔊 Audio coming soon
തൈരിത്യാദിനാ സമ്പ്രാപ്തിമാഹ| അല്പസത്ത്വസ്യ അല്പസത്ത്വഗുണസ്യ| ഹൃദയം യദ്യപി ബുദ്ധിനിവാസത്വേനാര്ഥേദശമഹാമൂലീയാദൌ പ്രതിപാദിതമേവ; തഥാऽപി ബുദ്ധിനിവാസത്വോപദര്ശനമിഹ കൃതം, ഹൃദയോപഘാതാദ്ബുദ്ധ്യുപഘാതോ വക്ഷ്യമാണോ യുക്ത ഏവ; ആശ്രയോപഘാതേനാശ്രിതസ്യോപഘാതഃ സിദ്ധ ഏവ| സ്രോതാംസി ച മനോവഹാനീത്യനേന ഹൃദയദേശസമ്ബന്ധിധമന്യോ വിശേഷേണ മനോവഹാ ദര്ശയതി; കിംവാ കേവലമേവ ശരീരം മനോऽഭ്യനുസ്യൂതം ജഗ്രാഹ| ഉക്തം ഹി- “കേവലമേവാസ്യ മനസഃ ശരീരമധിഷ്ഠാനഭൂതം” (വി.അ.൫) ഇതി| ചേത ഇതി മനഃ||൫||
Adhikarana 5 (6-7) · Śloka 7
ധീവിഭ്രമഃ സത്ത്വപരിപ്ലവശ്ച പര്യാകുലാ ദൃഷ്ടിരധീരതാ ച| അബദ്ധവാക്ത്വം ഹൃദയം ച ശൂന്യം സാമാന്യമുന്മാദഗദസ്യ ലിങ്ഗമ്||൬|| സ മൂഢചേതാ ന സുഖം ന ദുഃഖം നാചാരധര്മൌ കുത ഏവ ശാന്തിമ്| വിന്ദത്യപാസ്തസ്മൃതിബുദ്ധിസഞ്ജ്ഞോ ഭ്രമത്യയം ചേത ഇതസ്തതശ്ച||൭||
धीविभ्रमः सत्त्वपरिप्लवश्च पर्याकुला दृष्टिरधीरता च| अबद्धवाक्त्वं हृदयं च शून्यं सामान्यमुन्मादगदस्य लिङ्गम्||६|| स मूढचेता न सुखं न दुःखं नाचारधर्मौ कुत एव शान्तिम्| विन्दत्यपास्तस्मृतिबुद्धिसञ्ज्ञो भ्रमत्ययं चेत इतस्ततश्च||७||
🔊 Audio coming soon
ധീവിഭ്രമ ഇത്യാദിനാ സാമാന്യമുന്മാദപൂര്വരൂപമാഹേത്യേകേ| ധീവിഭ്രമാദി ത്വിഹ സാമാന്യമുന്മാദലിങ്ഗമേവോക്തമ്| കുത ഏവ ശാന്തിമിതി കുതോऽപി ശാന്തിം നിവൃത്തിം ന വിന്ദതി| സഞ്ജ്ഞാ നാമോല്ലേഖേന ജ്ഞാനമ്| ഭ്രമത്യയം ചേത ഇതി അശ്വാന് രഥിരിവ ഭ്രാമയതി; അത്ര ണിജര്ഥോऽന്തര്ഭൂതഃ||൬-൭||
Adhikarana 6 (8) · Śloka 8
സമുദ്ഭ്രമം ബുദ്ധിമനഃസ്മൃതീനാമുന്മാദമാഗന്തുനിജോത്ഥമാഹുഃ|൮|
समुद्भ्रमं बुद्धिमनःस्मृतीनामुन्मादमागन्तुनिजोत्थमाहुः|८|
🔊 Audio coming soon
ഉന്മാദസഞ്ജ്ഞാവ്യുത്പത്തിമാഹ- സമുദ്ഭ്രമമിത്യാദി| സമുദ്ഭ്രമ ഉന്മാദ ഇത്യേകോऽര്ഥഃ| മനോവിഭ്രമോऽചിന്ത്യാര്ഥചിന്തനാദിനാ ജ്ഞേയഃ| നിദാനോക്തസഞ്ജ്ഞാദിവിഭ്രമോऽപി മനോവിഭ്രമ ഏവാന്തര്ഭാവനീയ ഇഹ, സഞ്ജ്ഞാദിവിഭ്രമസ്യാപി മനോവിഭ്രമജന്യത്വാത്||൮ ||
Adhikarana 7 (8-10) · Śloka 10
തസ്യോദ്ഭവം പഞ്ചവിധം പൃഥക് തു വക്ഷ്യാമി ലിങ്ഗാനി ചികിത്സിതം ച||൮|| രൂക്ഷാല്പശീതാന്നവിരേകധാതുക്ഷയോപവാസൈരനിലോऽതിവൃദ്ധഃ| ചിന്താദിജുഷ്ടം ഹൃദയം പ്രദൂഷ്യ ബുദ്ധിം സ്മൃതിം ചാപ്യുപഹന്തി ശീഘ്രമ്||൯|| അസ്ഥാനഹാസസ്മിതനൃത്യഗീതവാഗങ്ഗവിക്ഷേപണരോദനാനി| പാരുഷ്യകാര്ശ്യാരുണവര്ണതാശ്ച ജീര്ണേ ബലം ചാനിലജസ്യ രൂപമ്||൧൦||
तस्योद्भवं पञ्चविधं पृथक् तु वक्ष्यामि लिङ्गानि चिकित्सितं च||८|| रूक्षाल्पशीतान्नविरेकधातुक्षयोपवासैरनिलोऽतिवृद्धः| चिन्तादिजुष्टं हृदयं प्रदूष्य बुद्धिं स्मृतिं चाप्युपहन्ति शीघ्रम्||९|| अस्थानहासस्मितनृत्यगीतवागङ्गविक्षेपणरोदनानि| पारुष्यकार्श्यारुणवर्णताश्च जीर्णे बलं चानिलजस्य रूपम्||१०||
🔊 Audio coming soon
തസ്യോദ്ഭവമിത്യാദൌ യദ്യപി പഞ്ചാനാം മധ്യേऽസാധ്യസ്യ സാന്നിപാതികസ്യ ചികിത്സിതം ന വക്തവ്യം, തഥാऽപി ഛത്രിണോ ഗച്ഛന്തീതി ന്യായേന ബാഹുല്യമാശ്രിത്യ ചികിത്സിതം വക്ഷ്യാമീത്യുക്തമ്| ചിന്തേത്യാദി ചിന്താ ആദിഃ യേഷാം തേ, തേന കാമക്രോധാദയോ ഗൃഹ്യന്തേ; ആദിശബ്ദോऽത്ര പ്രകാരവാചീ| അസ്ഥാനേ അവിഷയേ ഹാസദീന്യസ്ഥാനഹാസസ്മിതാദീനി||൮-൧൦||
Adhikarana 8 (11-12) · Śloka 12
അജീര്ണകട്വമ്ലവിദാഹ്യശീതൈര്ഭോജ്യൈശ്ചിതം പിത്തമുദീര്ണവേഗമ്| ഉന്മാദമത്യുഗ്രമനാത്മകസ്യ ഹൃദി ശ്രിതം പൂര്വവദാശു കുര്യാത്||൧൧|| അമര്ഷസംരമ്ഭവിനഗ്നഭാവാഃ സന്തര്ജനാതിദ്രവണൌഷ്ണ്യരോഷാഃ | പ്രച്ഛായശീതാന്നജലാഭിലാഷാഃ പീതാ ച ഭാഃ പിത്തകൃതസ്യ ലിങ്ഗമ്||൧൨||
अजीर्णकट्वम्लविदाह्यशीतैर्भोज्यैश्चितं पित्तमुदीर्णवेगम्| उन्मादमत्युग्रमनात्मकस्य हृदि श्रितं पूर्ववदाशु कुर्यात्||११|| अमर्षसंरम्भविनग्नभावाः सन्तर्जनातिद्रवणौष्ण्यरोषाः | प्रच्छायशीतान्नजलाभिलाषाः पीता च भाः पित्तकृतस्य लिङ्गम्||१२||
🔊 Audio coming soon
അജീര്ണേത്യാദിനാ പിത്തോന്മാദമാഹ| ചിതമിത്യനേന ചയപൂര്വകത്വേന പിത്തസ്യ മഹാന്തം കോപം ദര്ശയതി, ചയപൂര്വകോ ഹി ദോഷകോപോ ബലവത്ത്വാന്മഹാന്ഭവതി| അന്യേ ത്വിഹ ചിതശബ്ദേന പ്രകോപമിച്ഛന്തി| അത്യുഗ്രമിതി തീവ്രവേഗമ്| പൂര്വവദിത്യനേന വാതോന്മാദവച്ചിന്താദിജുഷ്ടമിത്യാദിഗ്രന്ഥോക്താം സമ്പ്രാപ്തിമതിദിശതി| അമര്ഷഃ അക്ഷാന്തിഃ, സംരമ്ഭ ആരഭടീ, വിനഗ്രഭാവഃ അവസ്ത്രത്വമ്| അതിദ്രവണം ത്വരിതഗമനമ്| പ്രച്ഛായഃ പ്രവൃദ്ധച്ഛായോ ദേശഃ||൧൧-൧൨||
Adhikarana 9 (13-14) · Śloka 14
സമ്പൂരണൈര്മന്ദവിചേഷ്ടിതസ്യ സോഷ്മാ കഫോ മര്മണി സമ്പ്രവൃദ്ധഃ| ബുദ്ധിം സ്മൃതിം ചാപ്യുപഹത്യ ചിത്തം പ്രമോഹയന് സഞ്ജനയേദ്വികാരമ്||൧൩|| വാക്ചേഷ്ടിതം മന്ദമരോചകശ്ച നാരീവിവിക്തപ്രിയതാऽതിനിദ്രാ| ഛര്ദിശ്ച ലാലാ ച ബലം ച ഭുങ്ക്തേ നഖാദിശൌക്ല്യം ച കഫാത്മകസ്യ||൧൪||
सम्पूरणैर्मन्दविचेष्टितस्य सोष्मा कफो मर्मणि सम्प्रवृद्धः| बुद्धिं स्मृतिं चाप्युपहत्य चित्तं प्रमोहयन् सञ्जनयेद्विकारम्||१३|| वाक्चेष्टितं मन्दमरोचकश्च नारीविविक्तप्रियताऽतिनिद्रा| छर्दिश्च लाला च बलं च भुङ्क्ते नखादिशौक्ल्यं च कफात्मकस्य||१४||
🔊 Audio coming soon
സമ്പൂരണൈരിത്യാദിനാ കഫോന്മാദമാഹ| സോഷ്മാ കഫ ഇതി സഹ ഊഷ്മണാ കഫ ഉന്മാദം കരോതി ന കേവല ഇതി, ഉന്മാദകരണേ കഫസ്യ ഊഷ്മസഹിതത്വരൂപം സ്വഭാവം ദര്ശയതി; കിംവോഷ്മശബ്ദേന വീര്യം ശക്തിരൂപമുച്യതേ, തേന സോഷ്മാ കഫ ഇതി ഉത്ക്ലിഷ്ടശക്തികഃ കഫ ഇത്യര്ഥഃ| മര്മണീതി ഹൃദയേ| നാരീവിവിക്തയോഃ പ്രിയതാ നാരീവിവിക്തപ്രിയതാ; വിവിക്തം വിജനമ്||൧൩-൧൪||
Adhikarana 10 (15) · Śloka 15
യഃ സന്നിപാതപ്രഭവോऽതിഘോരഃ സര്വൈഃ സമസ്തൈഃ സ ച ഹേതുഭിഃ സ്യാത്| സര്വാണി രൂപാണി ബിഭര്തി താദൃഗ്വിരുദ്ഘഭൈഷജ്യവിധിര്വിവര്ജ്യഃ||൧൫||
यः सन्निपातप्रभवोऽतिघोरः सर्वैः समस्तैः स च हेतुभिः स्यात्| सर्वाणि रूपाणि बिभर्ति तादृग्विरुद्घभैषज्यविधिर्विवर्ज्यः||१५||
🔊 Audio coming soon
യ ഇത്യാദിനാ സാന്നിപാതികമാഹ| സര്വൈരിത്യുക്തേ പ്രത്യേകമപി സര്വഹേതൂനാം ജനകത്വം സ്യാദത ആഹ- സമസ്തൈരിതി| വിരുദ്ധഭൈഷജ്യവിധിത്വാദ്വിവര്ജ്യഃ| കേചിദത്ര താദൃക്ശബ്ദേന യ ഏവ സമസ്തഹേതുജഃ സര്വലക്ഷണശ്ച സ ഏവ വര്ജ്യോ ന ത്വല്പഹേതുലക്ഷണ ഇതി വദന്തി||൧൫||
Adhikarana 11 (16) · Śloka 16
ദേവര്ഷിഗന്ധര്വപിശാചയക്ഷരക്ഷഃപിതൃൗണാമഭിധര്ഷണാനി| ആഗന്തുഹേതുര്നിയമവ്രതാദി മിഥ്യാകൃതം കര്മ ച പൂര്വദേഹേ||൧൬||
देवर्षिगन्धर्वपिशाचयक्षरक्षःपितॄणामभिधर्षणानि| आगन्तुहेतुर्नियमव्रतादि मिथ्याकृतं कर्म च पूर्वदेहे||१६||
🔊 Audio coming soon
ദേവര്ഷീത്യാദിനാऽऽഗന്തൂന്മാദമാഹ| ഇഹ യേऽസുരാദയഃസുശ്രുതോക്താസ്തേऽനാവിഷ്കൃതതമാ വിജ്ഞേയാഃ| വക്ഷ്യതി ച- “ഇത്യപരിസങ്ഖ്യേയാനാം ഗ്രഹാണാമാവിഷ്കൃതതമാ ഹ്യഷ്ടാവേതേ വ്യാഖ്യാതാ” ഇതി| അത്ര ച രക്ഷഃശബ്ദേന രാക്ഷസബ്രഹ്മരാക്ഷസയോര്ഗ്രഹണം, തേന വിവരണേ ബ്രഹ്മരാക്ഷസോന്മത്തോऽപ്യുക്തഃ| അഭിധര്ഷണമ് ആവേശഃ| നിയമേത്യാദിനാ ഐഹികം കര്മ ദേവാദ്യാവേശകാരണം ബ്രൂതേ; മിഥ്യാകൃതം കര്മ ചേത്യനേന പൂര്വജന്മകൃതം കര്മ ആഹ||൧൬||
Adhikarana 12 (17) · Śloka 17
അമര്ത്യവാഗ്വിക്രമവീര്യചേഷ്ടോ ജ്ഞാനാദിവിജ്ഞാനബലാദിഭിര്യഃ| ഉന്മാദകാലോऽനിയതശ്ച യസ്യ ഭൂതോത്ഥമുന്മാദമുദാഹരേത്തമ്||൧൭||
अमर्त्यवाग्विक्रमवीर्यचेष्टो ज्ञानादिविज्ञानबलादिभिर्यः| उन्मादकालोऽनियतश्च यस्य भूतोत्थमुन्मादमुदाहरेत्तम्||१७||
🔊 Audio coming soon
അമര്ത്യേത്യാദിനാऽऽഗന്തൂനാം സാമാന്യലിങ്ഗാന്യാഹ| അമര്ത്യൈഃ അമാനുഷൈര്വാഗാദിഭിര്ലക്ഷിതം ഭൂതോത്ഥമുദാഹരേത്| അനിയത ഇതി വാതികാദിവന്ന ആഹാരജീര്ണാദികാലനിയതഃ; യേ തു ‘നിയത’ ഇതി പഠന്തി, തേഷാം വക്ഷ്യമാണനിയതതിഥ്യാദീനാം ഗ്രഹണമഭിപ്രേതമ്||൧൭||
Adhikarana 13 (18) · Śloka 18
അദൂഷയന്തഃ പുരുഷസ്യ ദേഹം ദേവാദയഃ സ്വൈസ്തു ഗുണപ്രഭാവൈഃ| വിശന്ത്യദൃശ്യാസ്തരസാ യഥൈവ ച്ഛായാതപൌ ദര്പണസൂര്യകാന്തൌ||൧൮||
अदूषयन्तः पुरुषस्य देहं देवादयः स्वैस्तु गुणप्रभावैः| विशन्त्यदृश्यास्तरसा यथैव च्छायातपौ दर्पणसूर्यकान्तौ||१८||
🔊 Audio coming soon
അദൂഷയന്ത ഈഷദ്ദൂഷയന്തഃ| ഗുണപ്രഭാവൈരിതി അണിമാദിഗുണപ്രഭാവൈഃ| തരസാ അതിവേഗേന| ദൃഷ്ടാന്തദ്വയമാഹ- ഛായേത്യാദി| ഛായാ യഥാ ദര്പണമ്, ആതപഃ സൂര്യകാന്തമ, അദൂഷയന്നേവാദൃശ്യമാനഗുണപ്രഭാവേണാവിശതി, തഥാ ദേവാദയോऽപി ദേഹം വിശന്തീത്യര്ഥഃ||൧൮||
Adhikarana 14 (19) · Śloka 19
ആഘാതകാലോ ഹി സ പൂര്വരൂപഃ പ്രോക്തോ നിദാനേऽഥ സുരാദിഭിശ്ച| ഉന്മാദരൂപാണി പൃഥങ്നിബോധ കാലം ച ഗമ്യാന് പുരുഷാംശ്ച തേഷാമ്||൧൯||
आघातकालो हि स पूर्वरूपः प्रोक्तो निदानेऽथ सुरादिभिश्च| उन्मादरूपाणि पृथङ्निबोध कालं च गम्यान् पुरुषांश्च तेषाम्||१९||
🔊 Audio coming soon
ആഘാതകാല ഇതി ആവേശാവകാശഃ; സ ച നിദാനേ “തദ്യഥാ- പാപസ്യ കര്മണഃ സമാരമ്ഭേ” (നി.അ.൭) ഇത്യാദിനോക്തഃ| കാലം തിഥിരൂപമ്||൧൯||
Adhikarana 15 (20) · Śloka 20
തദ്യഥാ- സൌമ്യദൃഷ്ടിം ഗമ്ഭീരമധൃഷ്യമകോപനമസ്വപ്നഭോജനാഭിലാഷിണമല്പസ്വേദമൂത്രപുരീഷവാതം ശുഭഗന്ധം ഫുല്ലപദ്മവദനമിതി ദേവോന്മത്തം വിദ്യാത്; ഗുരുവൃദ്ധസിദ്ധര്ഷീണാമഭിശാപാഭിചാരാഭിധ്യാനാനുരൂപചേഷ്ടാഹാരവ്യാഹാരം തൈരുന്മത്തം വിദ്യാത്; അപ്രസന്നദൃഷ്ടിമപശ്യന്തം നിദ്രാലും പ്രതിഹതവാചമനന്നാഭിലാഷമരോചകാവിപാകപരീതം ച പിതൃഭിരുന്മത്തം വിദ്യാത്; (ചണ്ഡം സാഹസികം തീക്ഷ്ണം ഗമ്ഭീരമധൃഷ്യം) മുഖവാദ്യനൃത്യഗീതാന്നപാനസ്നാനമാല്യധൂപഗന്ധരതിം രക്തവസ്ത്രബലികര്മഹാസ്യകഥാനുയോഗപ്രിയം ശുഭഗന്ധം ച ഗന്ധര്വോന്മത്തം വിദ്യാത്; അസകൃത്സ്വപ്നരോദനഹാസ്യം നൃത്യഗീതവാദ്യപാഠകഥാന്നപാനസ്നാനമാല്യധൂപഗന്ധരതിം രക്തവിപ്ലുതാക്ഷം ദ്വിജാതിവൈദ്യപരിവാദിനം രഹസ്യഭാഷിണം ച യക്ഷോന്മത്തം വിദ്യാത്; നഷ്ടനിദ്രമന്നപാനദ്വേഷിണമനാഹാരമപ്യതിബലിനം ശസ്ത്രശോണിതമാംസരക്തമാല്യാഭിലാഷിണം സന്തര്ജകം ച രാക്ഷസോന്മത്തം വിദ്യാത്; പ്രഹാസനൃത്യപ്രധാനം ദേവവിപ്രവൈദ്യദ്വേഷാവജ്ഞാഭിഃ സ്തുതിവേദമന്ത്രശാസ്ത്രോദാഹരണൈഃ കാഷ്ഠാദിഭിരാത്മപീഡനേന ച ബ്രഹ്മരാക്ഷസോന്മത്തം വിദ്യാത്; അസ്വസ്ഥചിത്തം സ്ഥാനമലഭമാനം നൃത്യഗീതഹാസിനം ബദ്ധാബദ്ധപ്രലാപിനം സങ്കരകൂടമലിനരഥ്യാചേലതൃണാശ്മകാഷ്ഠാധിരോഹണരതിം ഭിന്നരൂക്ഷസ്വരം നഗ്നം വിധാവന്തം നൈകത്ര തിഷ്ഠന്തം ദുഃഖാന്യാവേദയന്തം നഷ്ടസ്മൃതിം ച പിശാചോന്മത്തം വിദ്യാത്||൨൦||
तद्यथा- सौम्यदृष्टिं गम्भीरमधृष्यमकोपनमस्वप्नभोजनाभिलाषिणमल्पस्वेदमूत्रपुरीषवातं शुभगन्धं फुल्लपद्मवदनमिति देवोन्मत्तं विद्यात्; गुरुवृद्धसिद्धर्षीणामभिशापाभिचाराभिध्यानानुरूपचेष्टाहारव्याहारं तैरुन्मत्तं विद्यात्; अप्रसन्नदृष्टिमपश्यन्तं निद्रालुं प्रतिहतवाचमनन्नाभिलाषमरोचकाविपाकपरीतं च पितृभिरुन्मत्तं विद्यात्; (चण्डं साहसिकं तीक्ष्णं गम्भीरमधृष्यं) मुखवाद्यनृत्यगीतान्नपानस्नानमाल्यधूपगन्धरतिं रक्तवस्त्रबलिकर्महास्यकथानुयोगप्रियं शुभगन्धं च गन्धर्वोन्मत्तं विद्यात्; असकृत्स्वप्नरोदनहास्यं नृत्यगीतवाद्यपाठकथान्नपानस्नानमाल्यधूपगन्धरतिं रक्तविप्लुताक्षं द्विजातिवैद्यपरिवादिनं रहस्यभाषिणं च यक्षोन्मत्तं विद्यात्; नष्टनिद्रमन्नपानद्वेषिणमनाहारमप्यतिबलिनं शस्त्रशोणितमांसरक्तमाल्याभिलाषिणं सन्तर्जकं च राक्षसोन्मत्तं विद्यात्; प्रहासनृत्यप्रधानं देवविप्रवैद्यद्वेषावज्ञाभिः स्तुतिवेदमन्त्रशास्त्रोदाहरणैः काष्ठादिभिरात्मपीडनेन च ब्रह्मराक्षसोन्मत्तं विद्यात्; अस्वस्थचित्तं स्थानमलभमानं नृत्यगीतहासिनं बद्धाबद्धप्रलापिनं सङ्करकूटमलिनरथ्याचेलतृणाश्मकाष्ठाधिरोहणरतिं भिन्नरूक्षस्वरं नग्नं विधावन्तं नैकत्र तिष्ठन्तं दुःखान्यावेदयन्तं नष्टस्मृतिं च पिशाचोन्मत्तं विद्यात्||२०||
🔊 Audio coming soon
സ്വപ്നഭോജനാഭിലാഷീ ന ഭവതീതി അസ്വപ്നഭോജനഭിലാഷീ| ദേവാദിശബ്ദേനേഹ സുശ്രുതമതാദ്ദേവാദ്യനുകാരിണസ്തദനുചരാ ജ്ഞേയാഃ| ഉക്തം ഹി സുശ്രുതേന- “ന തേ മനുഷ്യൈഃ സഹ സംവിശന്തി ന വാ മനുഷ്യാന് ക്വചിദാവിശന്തി| യേ ത്വാവിശന്തീതി വദന്തി മോഹാത്തേ ഭൂതവിദ്യാവിഷയാദപോഹ്യാഃ|| തേഷാം ഗ്രഹാണാം പരിചാരകാ യേ കോടീസഹസ്രായുതപദ്മസങ്ഖ്യാഃ|| അസൃഗ്വസാമാംസഭുജഃ സുഭീമാ നിശാവിഹാരാശ്ച തമാവിശന്തി” (സു.ഉ.അ.൬൦) ഇതി| ഋഷിസധര്മതയാ ഗുര്വാദീനാമസൂത്രിതാനാമപ്യുദാഹരണമ്| ഗുര്വാദ്യഭിശാപാദയോ യാദൃശേനാഭിപ്രായേണ ഭവന്തി തദനുരൂപചേഷ്ടാദയോऽപി തൈരുന്മത്തസ്യ ഭവന്തീതി ഗുര്വാദിഗ്രന്ഥാര്ഥഃ| അനന്നാഭിലാഷഃ അന്നാപ്രാര്ഥനാ, അരോചകസ്തു പ്രാര്ഥിതേऽപ്യുപയോഗസമയേऽനഭിലാഷഃ| ചണ്ഡമിതി മാരണാത്മകമ്| സ്തുതിഃ സ്താവകോ ഗ്രന്ഥഃ| ഉദാഹരണമിതി പഠനം സ്തുത്യാദീനാമേവ| സ്ഥാനമലഭമാനമിതി സ്ഥാനമേവ നാസ്തീതി ഭാഷമാണമ്| ബദ്ധാബദ്ധത്വം സമ്ബദ്ധാസമ്ബദ്ധത്വമ്| സങ്കരഃ തൃണാദിചയ ഇത്യര്ഥഃ||൨൦||
Adhikarana 16 (21) · Śloka 21
തത്ര ചൌക്ഷാചാരം തപഃസ്വാധ്യായകോവിദം നരം പ്രായഃ ശുക്ലപ്രതിപദി ത്രയോദശ്യാം ച ഛിദ്രമവേക്ഷ്യാഭിധര്ഷയന്തി ദേവാഃ, സ്നാനശുചിവിവിക്തസേവിനം ധര്മശാസ്ത്രശ്രുതിവാക്യകുശലം പ്രായഃ ഷഷ്ഠ്യാം നവമ്യാം ചര്ഷയഃ, മാതൃപിതൃഗുരുവൃദ്ധസിദ്ധാചാര്യോപസേവിനം പ്രായോ ദശമ്യാമമാവസ്യായാം ച പിതരഃ, ഗന്ധര്വാഃ സ്തുതിഗീതവാദിത്രരതിം പരദാരഗന്ധമാല്യപ്രിയം ചൌക്ഷാചാരം പ്രായോ ദ്വാദശ്യാം ചതുര്ദശ്യാം ച, സത്ത്വബലരൂപഗര്വശൌര്യയുക്തം മാല്യാനുലേപനഹാസ്യപ്രിയമതിവാക്കരണം പ്രായഃ ശുക്ലൈകാദശ്യാം സപ്തമ്യാം ച യക്ഷാഃ, സ്വാധ്യായതപോനിയമോപവാസബ്രഹ്മചര്യദേവയതിഗുരുപൂജാऽരതിം ഭ്രഷ്ടശൌചം ബ്രാഹ്മണമബ്രാഹ്മണം വാ ബ്രാഹ്മ്ണവാദിനം ശൂരമാനിനം ദേവാഗാരസലിലക്രീഡനരതിം പ്രായഃ ശുക്ലപഞ്ചമ്യാം പൂര്ണചന്ദ്രദര്ശനേ ച ബ്രഹ്മരാക്ഷസാഃ, രക്ഷഃപിശാചാസ്തു ഹീനസത്ത്വം പിശുനം സ്ത്രൈണം ലുബ്ധം ശഠം പ്രായോ ദ്വിതീയാതൃതീയാഷ്ടമീഷു; ഇത്യപരിസങ്ഖ്യേയാനാം ഗ്രഹാണാമാവിഷ്കൃതതമാ ഹ്യഷ്ടാവേതേ വ്യാഖ്യാതാഃ||൨൧||
तत्र चौक्षाचारं तपःस्वाध्यायकोविदं नरं प्रायः शुक्लप्रतिपदि त्रयोदश्यां च छिद्रमवेक्ष्याभिधर्षयन्ति देवाः, स्नानशुचिविविक्तसेविनं धर्मशास्त्रश्रुतिवाक्यकुशलं प्रायः षष्ठ्यां नवम्यां चर्षयः, मातृपितृगुरुवृद्धसिद्धाचार्योपसेविनं प्रायो दशम्याममावस्यायां च पितरः, गन्धर्वाः स्तुतिगीतवादित्ररतिं परदारगन्धमाल्यप्रियं चौक्षाचारं प्रायो द्वादश्यां चतुर्दश्यां च, सत्त्वबलरूपगर्वशौर्ययुक्तं माल्यानुलेपनहास्यप्रियमतिवाक्करणं प्रायः शुक्लैकादश्यां सप्तम्यां च यक्षाः, स्वाध्यायतपोनियमोपवासब्रह्मचर्यदेवयतिगुरुपूजाऽरतिं भ्रष्टशौचं ब्राह्मणमब्राह्मणं वा ब्राह्म्णवादिनं शूरमानिनं देवागारसलिलक्रीडनरतिं प्रायः शुक्लपञ्चम्यां पूर्णचन्द्रदर्शने च ब्रह्मराक्षसाः, रक्षःपिशाचास्तु हीनसत्त्वं पिशुनं स्त्रैणं लुब्धं शठं प्रायो द्वितीयातृतीयाष्टमीषु; इत्यपरिसङ्ख्येयानां ग्रहाणामाविष्कृततमा ह्यष्टावेते व्याख्याताः||२१||
🔊 Audio coming soon
തത്ര ചൌക്ഷാചാരമിത്യാദിനാऽഭിഗമനീയപുരുഷാന് കാലം ച പൃഥഗാഹ| ചൌക്ഷഃ ശുചിഃ ആചാരോ യസ്യ സ ചൌക്ഷാചാരഃ| ചൌക്ഷാചാരാദിശുഭകര്മയുക്താഃ ശുഭകര്മതയാ യദ്യപി ഉന്മാദാനര്ഹാസ്തഥാऽപി പ്രാക്തനകര്മവശാത്തേ ദേവാദിഭിരുന്മാദ്യന്ത ഇതി ജ്ഞേയമ്| അതിവാക്കരണമിതി അതിഭാഷമാണമ്| ഛിദ്രമിതി ഉച്ഛിഷ്ടാവസ്ഥാനാദിരൂപമപചാരമ്| സമ്പ്രതി ഭൂതവിദ്യാധികാരത്വാദ്ഭൌതികോന്മാദസ്യ ലേശകഥനമിഹാശൂന്യതാര്ഥം, തേനാപരേऽപ്യുന്മാദകഭൂതാഃ സന്തീതി ദര്ശയന്നാഹ- അപരിസങ്ഖ്യേയാനാമിത്യാദി||൨൧||
Adhikarana 17 (22) · Śloka 22
സര്വേഷ്വപി തു ഖല്വേഷു യോ ഹസ്താവുദ്യമ്യ രോഷസംരമ്ഭാന്നിഃശങ്കമന്യേഷ്വാത്മനി വാ നിപാതയേത് സ ഹ്യസാധ്യോ ജ്ഞേയഃ; തഥാ യഃ സാശ്രുനേത്രോ മേഢ്രപ്രവൃത്തരക്തഃ ക്ഷതജിഹ്വഃ പ്രസ്രുതനാസികശ്ഛിദ്യമാനചര്മാऽപ്രതിഹന്യമാനവാണിഃ സതതം വികൂജന് ദുര്വര്ണസ്തൃഷാര്തഃ പൂതിഗന്ധശ്ച സ ഹിംസാര്ഥിനോന്മത്തോ ജ്ഞേയഃ; തം പരിവര്ജയേത്||൨൨||
सर्वेष्वपि तु खल्वेषु यो हस्तावुद्यम्य रोषसंरम्भान्निःशङ्कमन्येष्वात्मनि वा निपातयेत् स ह्यसाध्यो ज्ञेयः; तथा यः साश्रुनेत्रो मेढ्रप्रवृत्तरक्तः क्षतजिह्वः प्रस्रुतनासिकश्छिद्यमानचर्माऽप्रतिहन्यमानवाणिः सततं विकूजन् दुर्वर्णस्तृषार्तः पूतिगन्धश्च स हिंसार्थिनोन्मत्तो ज्ञेयः; तं परिवर्जयेत्||२२||
🔊 Audio coming soon
അസാധ്യഭൂതജോന്മാദമാഹ- സര്വേഷ്വിത്യാദി| ഹിംസാര്ഥീ മാരാത്മകഃ| അപ്രതിഹന്യമാനവാണിരിതി നിത്യവാഗിത്യര്ഥഃ| ത്രിവിധോ ഭൂതോ ഭവതി രത്യര്ചനഹിംസാഭേദേന| തത്ര ഹിംസാര്ഥിനാ ഗൃഹീതോऽസാധ്യോ ഭവതി, അത ഏവാസാധ്യഭൂതോന്മാദേ ഉക്തം- ഹിംസാര്ഥിനോന്മത ഇതി||൨൨||
Adhikarana 18 (23) · Śloka 23
രത്യര്ചനാകാമോന്മാദിനൌ തു ഭിഷഗഭിപ്രായാചാരാഭ്യാം ബുദ്ധ്വാ തദങ്ഗോപഹാരബലിമിശ്രേണ| മന്ത്രഭൈഷജ്യവിധിനോപക്രമേത്||൨൩||
रत्यर्चनाकामोन्मादिनौ तु भिषगभिप्रायाचाराभ्यां बुद्ध्वा तदङ्गोपहारबलिमिश्रेण| मन्त्रभैषज्यविधिनोपक्रमेत्||२३||
🔊 Audio coming soon
രത്യര്ചനാര്ഥിഭൂതഗൃഹീതചികിത്സാമാഹ- രത്യര്ചനേത്യാദി| രതികാമോऽര്ചനാകാമശ്ച രത്യര്ചനാകാമൌ, താഭ്യാമുന്മാദിതൌ രത്യര്ചനാകാമോന്മാദിതൌ| അഭിപ്രായാചാരാഭ്യാം ബുദ്ധ്വേതി അഭിപ്രായേണ യഃ കാമ്യമര്ഥമിച്ഛതി സ രതികാമഃ, യസ്തു പൂജാമിച്ഛതി സ അര്ചനാകാമഃ; ഏവമാചാരേണ യഃ കാമ്യാര്ഥപ്രാപ്ത്യര്ഥം ചേഷ്ടതേ സ രതികാമഃ, യോऽര്ചനാര്ഥം പുഷ്പധൂപാദികമന്വിഷ്യതി സോऽര്ചനാകാമഃ, ഇതി ബുദ്ധ്വാ തദങ്ഗരത്യുപഹാരാദി കര്തവ്യം; തസ്യാ രതേരര്ചനായാശ്ച യദങ്ഗസാധനം തത്തദ്വര്തനേന തത്തദങ്ഗോപഹാരരൂപബലിനാ ഭൈഷജ്യമന്ത്രവിധിനാ ചോപചാരഃ കര്തവ്യ ഇതി വാക്യാര്ഥഃ||൨൩||
Adhikarana 19 (24-32) · Śloka 33
തത്ര ദ്വയോരപി നിജാഗന്തുനിമിത്തയോരുന്മാദയോഃ സമാസവിസ്തരാഭ്യാം ഭേഷജവിധിമനുവ്യാഖ്യാസ്യാമഃ||൨൪|| ഉന്മാദേ വാതജേ പൂര്വം സ്നേഹപാനം വിശേഷവിത്| കുര്യാദാവൃതമാര്ഗേ തു സസ്നേഹം മൃദു ശോധനമ്||൨൫|| കഫപിത്തോദ്ഭവേऽപ്യാദൌ വമനം സവിരേചനമ്| സ്നിഗ്ധസ്വിന്നസ്യ കര്തവ്യം ശുദ്ധേ സംസര്ജനക്രമഃ||൨൬|| നിരൂഹം സ്നേഹബസ്തിം ച ശിരസശ്ച വിരേചനമ്| തതഃ കുര്യാദ്യഥാദോഷം തേഷാം ഭൂയസ്ത്വമാചരേത്||൨൭|| ഹൃദിന്ദ്രിയശിരഃകോഷ്ഠേ സംശുദ്ധേ വമനാദിഭിഃ| മനഃപ്രസാദമാപ്നോതി സ്മൃതിം സഞ്ജ്ഞാം ച വിന്ദതി||൨൮|| ശുദ്ധസ്യാചാരവിഭ്രംശേ തീക്ഷ്ണം നാവനമഞ്ജനമ്| താഡനം ച മനോബുദ്ധിദേഹസംവേജനം ഹിതമ്||൨൯|| യഃ സക്തോऽവിനയേ പട്ടൈഃ സംയമ്യ സുദൃഢൈഃ സുഖൈഃ| അപേതലോഹകാഷ്ഠാദ്യേ സംരോധ്യശ്ച തമോഗൃഹേ||൩൦|| തര്ജനം ത്രാസനം ദാനം ഹര്ഷണം സാന്ത്വനം ഭയമ്| വിസ്മയോ വിസ്മൃതേര്ഹേതോര്നയന്തി പ്രകൃതിം മനഃ||൩൧|| പ്രദേഹോത്സാദനാഭ്യങ്ഗധൂമാഃ പാനം ച സര്പിഷഃ| പ്രയോക്തവ്യം മനോബുദ്ധിസ്മൃതിസഞ്ജ്ഞാപ്രബോധനമ്||൩൨|| സര്പിഃപാനാദിരാഗന്തോര്മന്ത്രാദിശ്ചേഷ്യതേ വിധിഃ|൩൩|
तत्र द्वयोरपि निजागन्तुनिमित्तयोरुन्मादयोः समासविस्तराभ्यां भेषजविधिमनुव्याख्यास्यामः||२४|| उन्मादे वातजे पूर्वं स्नेहपानं विशेषवित्| कुर्यादावृतमार्गे तु सस्नेहं मृदु शोधनम्||२५|| कफपित्तोद्भवेऽप्यादौ वमनं सविरेचनम्| स्निग्धस्विन्नस्य कर्तव्यं शुद्धे संसर्जनक्रमः||२६|| निरूहं स्नेहबस्तिं च शिरसश्च विरेचनम्| ततः कुर्याद्यथादोषं तेषां भूयस्त्वमाचरेत्||२७|| हृदिन्द्रियशिरःकोष्ठे संशुद्धे वमनादिभिः| मनःप्रसादमाप्नोति स्मृतिं सञ्ज्ञां च विन्दति||२८|| शुद्धस्याचारविभ्रंशे तीक्ष्णं नावनमञ्जनम्| ताडनं च मनोबुद्धिदेहसंवेजनं हितम्||२९|| यः सक्तोऽविनये पट्टैः संयम्य सुदृढैः सुखैः| अपेतलोहकाष्ठाद्ये संरोध्यश्च तमोगृहे||३०|| तर्जनं त्रासनं दानं हर्षणं सान्त्वनं भयम्| विस्मयो विस्मृतेर्हेतोर्नयन्ति प्रकृतिं मनः||३१|| प्रदेहोत्सादनाभ्यङ्गधूमाः पानं च सर्पिषः| प्रयोक्तव्यं मनोबुद्धिस्मृतिसञ्ज्ञाप्रबोधनम्||३२|| सर्पिःपानादिरागन्तोर्मन्त्रादिश्चेष्यते विधिः|३३|
🔊 Audio coming soon
തത്രേത്യാദിനാ ഭേഷജവിധാനമാഹ | വിശേഷവിദിതി വാതസ്യ നിരാവരണരൂപം വിശേഷം ജാനന് സ്നേഹപാനം വാതജേ ദദ്യാദിതി ദര്ശയതി, സാവരണേ തു തന്നിഷിദ്ധമേവ; യദുക്തം- “മേദഃകഫാഭ്യാമനിലോ നിരുദ്ധഃ ശൂലാങ്ഗസുപ്തിശ്വയഥൂന് കരോതി| സ്നേഹം നിയുഞ്ജന്നബുധസ്തു തസ്മൈ സംവര്ധയത്യേവ ഹി താന് വികാരാന്” (സി.അ.൧) ഇതി| ഇഹാവൃതമാര്ഗേ കുര്യാദിത്യാദിനാ വിശേഷമാഹ| സസ്നേഹമിതി ഈഷത്സ്നേഹമ്| കഫപിത്തോദ്ഭവേ ഇതി കഫോദ്ഭവേ പിത്തോദ്ഭവേ ച; തത്ര കഫോദ്ഭവേ വമനം, പിത്തോദ്ഭവേ വിരേചനമ്| തേഷാമിതി ബസ്ത്യാദീനാമ്| ഭൂയസ്ത്വം പുനഃ പുനഃ പ്രയോഗമാചരേത്; യഥാദോഷമിത്യനേന ദോഷഭൂയസ്ത്വേ സതി പുനഃ പുനരപി പ്രയോഗം കുര്യാത്| ശോധനഫലമാഹ- ഹൃദിത്യാദി| ഹൃദയാദിശുദ്ധ്യാ ച മനഃപ്രസാദാദ്യപി ഭവത്യേവ; തഥാ ചോക്തം- “ശരീരമപി സത്ത്വമനുവിധീയതേ” (ശാ.അ.൫) ഇത്യാദി| സംവേജനമിതി ഉദ്വേജനമ്| അവിനയേ ഇതി പരിജനമാരണാദാവവിനയേ| പട്ടൈരിത്യനേന പട്ടബന്ധനം ന വ്രണകാരീ ഭവതീതി ദര്ശയതി| സംയമ്യേതി യഥാ നിഃസര്തും ന ശക്നോതി തഥാ സ്ഥാപനീയഃ| ലോഹാദ്യപനയനം തമോഗൃഹേ ആത്മവധനിഷേധാര്ഥം; തമോഗൃഹം ച ശൂന്യഗൃഹതയോന്മാദനിദാനോക്തമപി രോഗമഹിമ്നാऽവസ്ഥായാം ഹിതം ഭവതി| തര്ജനം വാചാ, ത്രാസനം രാജപുരുഷാദിഭിഃ| വിസ്മൃതേര്ഹേതോരിതി ഉന്മാദഹേതുഭയഹര്ഷാദിവിസ്മാരകതയാ പ്രഭാവാന്മനഃ പ്രകൃഷ്ടം സ്വഭാവം നയതി; യഥാ- വിഷമജ്വരേ ജ്വരകാലാസ്മരണം ജ്വരഹരണമ്|൨൪-൩൨||-
Adhikarana 20 (33-41) · Śloka 41
അതഃ സിദ്ധതമാന്യോഗാഞ്ഛൃണൂന്മാദവിനാശനാന്||൩൩|| ഹിങ്ഗുസൌവര്ചലവ്യോഷൈര്ദ്വിപലാംശൈര്ഘൃതാഢകമ്| ചതുര്ഗുണേ ഗവാം മൂത്രേ സിദ്ധമുന്മാദനാശനമ്||൩൪|| വിശാലാ ത്രിഫലാ കൌന്തീ ദേവദാര്വേലവാലുകമ്| സ്ഥിരാ നതം രജന്യൌ ദ്വേ സാരിവേ ദ്വേ പ്രിയങ്ഗുകാ||൩൫|| നീലോത്പലൈലാമഞ്ജിഷ്ഠാദന്തീദാഡിമകേശരമ്| താലീശപത്രം ബൃഹതീ മാലത്യാഃ കുസുമം നവമ്||൩൬|| വിഡങ്ഗം പൃശ്നിപര്ണീ ച കുഷ്ഠം ചന്ദനപദ്മകൌ| അഷ്ടാവിംശതിഭിഃ കല്കൈരേതൈരക്ഷസമന്വിതൈഃ||൩൭|| ചതുര്ഗുണേ ജലേ സമ്യഗ്ഘൃതപ്രസ്ഥം വിപാചയേത്| അപസ്മാരേ ജ്വരേ കാസേ ശോഷേ മന്ദേऽനലേ ക്ഷയേ||൩൮|| വാതരക്തേ പ്രതിശ്യായേ തൃതീയകചതുര്ഥകേ| ഛര്ദ്യര്ശോമൂത്രകൃച്ഛ്രേഷു വിസര്പോപഹതേഷു ച||൩൯|| കണ്ഡൂപാണ്ഡ്വാമയോന്മാദവിഷമേഹഗദേഷു ച| ഭൂതോപഹതചിത്താനാം ഗദ്ഗദാനാമചേസാമ്||൪൦|| ശസ്തം സ്ത്രീണാം ച വന്ധ്യാനാം ധന്യമായുര്ബലപ്രദമ്| അലക്ഷ്മീപാപരക്ഷോഘ്നം സര്വഗ്രഹവിനാശനമ്||൪൧|| കല്യാണകമിദം സര്പിഃ ശ്രേഷ്ഠം പുംസവനേഷു ച| ഇതി കല്യാണകം ഘൃതമ്|
अतः सिद्धतमान्योगाञ्छृणून्मादविनाशनान्||३३|| हिङ्गुसौवर्चलव्योषैर्द्विपलांशैर्घृताढकम्| चतुर्गुणे गवां मूत्रे सिद्धमुन्मादनाशनम्||३४|| विशाला त्रिफला कौन्ती देवदार्वेलवालुकम्| स्थिरा नतं रजन्यौ द्वे सारिवे द्वे प्रियङ्गुका||३५|| नीलोत्पलैलामञ्जिष्ठादन्तीदाडिमकेशरम्| तालीशपत्रं बृहती मालत्याः कुसुमं नवम्||३६|| विडङ्गं पृश्निपर्णी च कुष्ठं चन्दनपद्मकौ| अष्टाविंशतिभिः कल्कैरेतैरक्षसमन्वितैः||३७|| चतुर्गुणे जले सम्यग्घृतप्रस्थं विपाचयेत्| अपस्मारे ज्वरे कासे शोषे मन्देऽनले क्षये||३८|| वातरक्ते प्रतिश्याये तृतीयकचतुर्थके| छर्द्यर्शोमूत्रकृच्छ्रेषु विसर्पोपहतेषु च||३९|| कण्डूपाण्ड्वामयोन्मादविषमेहगदेषु च| भूतोपहतचित्तानां गद्गदानामचेसाम्||४०|| शस्तं स्त्रीणां च वन्ध्यानां धन्यमायुर्बलप्रदम्| अलक्ष्मीपापरक्षोघ्नं सर्वग्रहविनाशनम्||४१|| कल्याणकमिदं सर्पिः श्रेष्ठं पुंसवनेषु च| इति कल्याणकं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
വിശാലേത്യാദാവഷ്ടാവിംശതികത്വം കല്കദ്രവ്യാണാം പാഠാദേവ സിദ്ധം, തത് കിമുച്യതേऽഷ്ടാവിംശതിഭിഃ കല്കൈരിതി? ഉച്യതേ- അത്ര യദ്യപി ത്രിഫലായാഃ പ്രത്യേകമേകോ ഭാഗോ ഗൃഹ്യതേ ഉത്സര്ഗതഃ, തഥാऽപി ത്രിഫലായാഃ പ്രത്യേകഭാഗഗ്രഹണദാര്ഢ്യാര്ഥമഷ്ടാവിംശതിഭിരിത്യുക്തമ്| സുശ്രുതേ- “ഹരീതക്യാമലകബിഭീതകാനി ത്രിഫലാ” (സു.സൂ.അ.൩൮) ഇതി പരിഭാഷയാ ത്രിഫലാശബ്ദേന ഹരീതക്യാദയ ഉച്യന്തേ, തഥാऽത്രാപി “ജരണാന്തേऽഭയാമേകാം പ്രാഗ്ഭുക്താദ്ദ്വേ ബിഭീതകേ| ഭുക്ത്വാ തു മധുസര്പിര്ഭ്യാം ചത്വാര്യാമലകാനി ച|| പ്രയോജയേത് സമാമേകാം ത്രിഫലായാ രസായനമ്” (ചി.അ.൧) ഇതി വചനാദ്ധരീതക്യാദിഷു ത്രിഫലാസഞ്ജ്ഞാ ദര്ശിതാ; തേന ത്രിഫലാശബ്ദേന ദ്രവ്യത്രയമുച്യതേ; യഥാ ദശമൂലശബ്ദേന ദശ ഭേഷജാനി, പഞ്ചമൂലശബ്ദേന പഞ്ച, യഥാ വാ “നീലോത്പലൈലാമഞ്ജിഷ്ഠാദന്തീദാഡിമകേശരമ്” ഇതി പദേന ഷഡ്ദ്രവ്യാണ്യുച്യന്തേ| മാനം ചോപദിശ്യമാനം പ്രത്യേകദ്രവ്യാപേക്ഷയേഹ ഭവതി; യഥാ ഗുല്മചികിത്സിതേ- “നീലിനീം ത്രിഫലാം” ഇത്യാദി യാവത് “വ്യാഘ്രീം പലികാനി ജലാഢകേ” (ചി.അ.൫) ഇതി; തഥാऽഗസ്ത്യഹരീതക്യാം ദശമൂല്യാദീനാം ദ്വിപലം പ്രത്യേകമേവ ഭവതി, യതോ ദ്രവ്യപ്രാധാന്യേനോപദിശ്യമാനം ഭഗമാനം പ്രയോഗേഷു പ്രതിദ്രവ്യേഷ്വേവ ഭവതി ന സമുദായേ| യദാ തു മാനപ്രാധാന്യേന നിര്ദേശസ്തദാ സമുചിതസ്യൈവ ദ്രവ്യസ്യ മാനഗ്രഹണം; യഥാ- “ലശുനസ്യാവിനിഷ്ടസ്യ തുലാര്ധം നിസ്തുഷീകൃതമ്| തദര്ധം ദശമൂലസ്യ ദ്വ്യാഢകേ പാചയേദപാമ്” ഇത്യത്ര ഷഷ്ഠ്യന്തത്വാദ്ദശമൂലസ്യാപ്രാധാന്യം, യഥാ- ‘രാജ്ഞഃ പുരുഷഃ’ ഇത്യത്രാപ്രധാന്യം; തേനേഹ ലശുനസ്യ വിശേഷ്യതയാ പ്രധാനം മാനം തദ്വിശേഷണഭൂതം ച ദശമൂലമപ്രധാനമ്, അപ്രധാനത്വാച്ച ന പ്രത്യേകം നിയതഭാഗാഃ; തേന ലശുനാര്ധമാനത്വമേവ ദശമൂലസ്യ ഭവതി| യഥാ വാ “ദ്വിപഞ്ചമൂലതുലാര്ധരസേന” ഇത്യത്രാപി ദ്വിപഞ്ചമൂലസ്യ സമുദിതസ്യൈവ തുലാര്ധവിശേഷണീഭൂതസ്യ ക്വാഥാര്ഥം തുലാര്ധഭാഗോ ഗൃഹ്യതേ, ഏവം “ത്രിഫലായാസ്ത്രയോ ഭാഗാസ്ത്രയസ്ത്രികടുകസ്യ ച” (ചി.അ.൧൬) ഇത്യത്രാപി സമുദിതാദേവ ത്രയോ ഭാഗാ നതു പ്രത്യേകം, തഥാ ഹി നവഭാഗാഃ സ്യുഃ| തഥാ “ത്ര്യൂഷണത്രിഫലാകല്കേ ബില്വമാത്രേ” (ചി.അ.൧൫) ഇത്യത്ര തു കല്കവിശേഷണീഭൂതത്വേന ത്ര്യൂഷണത്രിഫലാകല്കസ്യൈവ ബില്വമാനത്വം, ന പ്രത്യേകം ശുണ്ഠ്യാദീനാം ഹരീതക്യാദീനാം ച കല്കീകൃതാനാം ബില്വമാനത്വമ്| ഏവമന്യത്രാപി സമുദായഭാഗപ്രമാണേ ആചാര്യാഭിപ്രായവിശേഷ ഉന്നേയഃ| ദ്രവ്യപ്രധാനനിര്ദേശേ തു പ്രത്യേകദ്രവ്യാണി ഗണോ വാ പഠ്യതാം തഥാऽപി പ്രത്യേകമേവ ഭാഗോ ഭവതി, അവയവപ്രധാനത്വാന്നിര്ദേശസ്യ| യദാ സമുദായപ്രധാനനിര്ദേശോ വിശേഷാല്ലിഖ്യതേ, തദാ പ്രത്യേകനിര്ദിഷ്ടലിങ്ഗാനാമപി സമുദായസ്യ ഭാഗോ ഭവതി; “പലമേകം നിദധ്യാച്ച ത്വഗേലാപത്രകേശരാത്” (ചി.അ.൧പാ.൧) ഇത്യത്ര ചതുര്ഭ്യോऽപ്യേകമേവ പലം ഗൃഹ്യതേ ന പ്രത്യേകമ്| തഥാ “തൈലസര്പിഷോഃ| പലദ്വാദശകേ ഭൃഷ്ട്വാ” (ചി.അ.൧പാ.൧) ഇത്യത്ര തൈലസര്പിഷോര്മിലിതയോരേവ ദ്വാദശപലം ന പ്രത്യേകമിതി പ്രത്യേകം ദ്രവ്യപ്രമാണാനി തഥാ മാനപൂര്വനിര്ദേശം വ്യുത്പാദയതാ സങ്ക്ഷേപേണ ദര്ശിതമേവ | ഏവം വ്യവസ്ഥിതേऽപി മഹാനീലോക്തപൃഥക്ശബ്ദേന സിദ്ധസ്യാപി ത്രിഫലാപൃഥഗ്ഭാഗം ദര്ശയതി| യഥാ “പിപ്പലീം നാഗരം പാഠാം ശ്വദംഷ്ട്രാം ച പൃഥക്പൃഥക്| ഭാഗാന് ത്രിപലികാന് കൃത്വാ” ഇത്യത്ര പൃഥക്പൃഥഗിതി ത്രിപലം കരോതി; തഥാ പരിഭാഷാസിദ്ധസ്യാപി സ്നേഹപാദികകല്കഭാഗസ്യാഭിധാനം തത്ര തത്ര തൈലേ ഘൃതേ ച കരോതി| ത്രിഫലാശബ്ദേന യദ്യപി ദ്രാക്ഷാകശ്മര്യപരൂഷകാണി ചോച്യന്തേ; യദുക്തമന്യത്ര- “പഥ്യാമലകധാത്രീഭിസ്ത്രിഫലാ മഹതീ സ്മൃതാ| ചക്ഷുഷ്യാ സര്വദോഷഘ്നീ സ്രംസനീ ബൃംഹണീ ച സാ|| ഹ്രസ്വാ കാശ്മര്യമൃദ്വീകാപരൂഷകഫലൈര്ഭവേത്” ഇതി, തഥാऽപീഹ ഹരീതക്യാദിത്രിഫലായാ ഏവ പ്രധാനതയോത്സര്ഗതോ ഗ്രഹണം ഭവതി| അന്യേ തു താലീശപത്രമിത്യത്ര താലീശം ച പത്രം ചേതീ ദ്രവ്യദ്വയഗ്രഹണശങ്കാ സ്യാത്, തേനഷ്ടാവിംശതിപദേന സാ ന ഭവത്വേതദര്ഥമഷ്ടാവിംശതിഭിരിതി കൃതം, ത്രിഫലായാഃ പ്രത്യേകം ഗ്രഹണം ന്യായസിദ്ധമേവേതി വദന്തി| അന്യേ ത്വഷ്ടാവിംശത്യൌഷധമിഷ്യത ഇത്യാദാവഷ്ടാവിംശത്യൌഷധസഞ്ജ്ഞയാ വ്യവഹാരോऽസ്യ ഭവതീത്യേതദര്ഥമഷ്ടാവിംശതിഭിരിതി കൃതമ്| ചതുര്ഗുണവചനമിഹ പരിഭാഷയാ ശുദ്ധജലാച്ചതുര്ഗുണദാനാര്ഥമ്||൩൩-൪൧||-
Adhikarana 21 (42-44) · Śloka 44
ഏഭ്യ ഏവ സ്ഥിരാദീനി ജലേ പക്ത്വൈകവിംശതിമ്||൪൨|| രസേ തസ്മിന് പചേത് സര്പിര്ഗൃഷ്ടിക്ഷീരേ ചതുര്ഗുണേ| വീരാര്ദ്രമാഷകാകോലീസ്വയങ്ഗുപ്തര്ഷഭര്ധിഭിഃ||൪൩|| മേദയാ ച സമൈഃ കല്കൈസ്തത് സ്യാത് കല്യാണകം മഹത്| ബൃംഹണീയം വിശേഷേണ സന്നിപാതഹരം പരമ്||൪൪|| ഇതി മഹാകല്യാണകം ഘൃതമ്|
एभ्य एव स्थिरादीनि जले पक्त्वैकविंशतिम्||४२|| रसे तस्मिन् पचेत् सर्पिर्गृष्टिक्षीरे चतुर्गुणे| वीरार्द्रमाषकाकोलीस्वयङ्गुप्तर्षभर्धिभिः||४३|| मेदया च समैः कल्कैस्तत् स्यात् कल्याणकं महत्| बृंहणीयं विशेषेण सन्निपातहरं परम्||४४|| इति महाकल्याणकं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
സ്ഥിരാദീനീത്യുക്തേ വിദാരീഗന്ധാദിപഞ്ചമൂലമപി സ്യാദത ആഹ- ഏകവിംശതിമിതി| തേന കല്യാണോക്താ ഏകവിംശതിര്ഗൃഹ്യതേ| ഗൃഷ്ടിരേകവാരപ്രസൂതാ ഗൌഃ| അത്ര ക്ഷീരേണൈവ ചാതുര്ഗുണ്യേ പ്രാപ്തേऽയം കഷായഃ “ഏകേനാപി ചാതുര്ഗുണ്യമ്” ഇത്യാദിപരിഭാഷായാ അവിഷയത്വേന ചാതുര്ഗുണ്യപരിഭാഷയാ ക്ഷീരമാനസാഹചര്യാദ്വാ ചതുര്ഗുണോ ജ്ഞേയഃ| കേചിത്ത്വേകവിംശതിപദേനൈകവിംശതിവാരാന് സര്പിസ്തയൈവ വിധയാ പക്തവ്യമിതി വദന്തി| തന്ന, യതോ ജതൂകര്ണേ- “ക്വാഥേ കൃമിഹരാന്താനാം ചതുഃഷഷ്ടിപലേ പയസി ച പചേത് സര്പിഃ” ഇത്യനേന ഉത്സര്ഗത ഏക ഏവാസ്യ പാക ഉക്തഃ| വിഡങ്ഗാന്തശബ്ദേന ച കല്യാണോക്തൈവിംശതിസ്ഥിരാദിദ്രവ്യഗ്രഹണമേവ ഭവതി| ആര്ദ്രമാഷഃ അശുഷ്കമാഷഃ; ‘ദ്വിമാഷ’ ഇതി വാ പാഠഃ, തത്ര മാഷരാജമാഷയോര്ഗ്രഹണമ്||൪൨-൪൪||
Adhikarana 22 (45-48) · Śloka 48
ജടിലാം പൂതനാം കേശീം ചാരടീം മര്കടീം വചാമ്| ത്രായമാണാം ജയാം വീരാം ചോരകം കടുരോഹിണീമ്||൪൫|| വയഃസ്ഥാം ശൂകരീം ഛത്രാമതിച്ഛത്രാം പലങ്കഷാമ്| മഹാപുരുഷദന്താം ച കായസ്ഥാം നാകുലീദ്വയമ്||൪൬|| കടമ്ഭരാം വൃശ്ചികാലീം സ്ഥിരാം ചാഹൃത്യ തൈര്ഘൃതമ്| സിദ്ധം ചാതുര്ഥകോന്മാദഗ്രഹാപസ്മാരനാശനമ്||൪൭|| മഹാപൈശാചികം നാമ ഘൃതമേതദ്യഥാऽമൃതമ്| ബുദ്ധിസ്മൃതികരം ചൈവ ബാലാനാം ചാങ്ഗവര്ധനമ്||൪൮|| ഇതി മഹാപൈശാചികം ഘൃതമ്|
जटिलां पूतनां केशीं चारटीं मर्कटीं वचाम्| त्रायमाणां जयां वीरां चोरकं कटुरोहिणीम्||४५|| वयःस्थां शूकरीं छत्रामतिच्छत्रां पलङ्कषाम्| महापुरुषदन्तां च कायस्थां नाकुलीद्वयम्||४६|| कटम्भरां वृश्चिकालीं स्थिरां चाहृत्य तैर्घृतम्| सिद्धं चातुर्थकोन्मादग्रहापस्मारनाशनम्||४७|| महापैशाचिकं नाम घृतमेतद्यथाऽमृतम्| बुद्धिस्मृतिकरं चैव बालानां चाङ्गवर्धनम्||४८|| इति महापैशाचिकं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
ജടിലാമിത്യാദി| ജടിലാ മാംസീ| പൂതനാ ഹരീതകീ| കേശീ ഭൂതകേശീ| ചാരടീ കുമ്ഭീ, ‘ബ്രഹ്മയഷ്ടികാ’ ഇത്യന്യേ| മര്കടീ ശൂകശിമ്ബീ| ജയാ ജയന്തീ| വീരാ ക്ഷീരകാകോലീ, ‘ശാലപര്ണീ’ ഇത്യപരേ| ചോരകഃ ചണ്ഡാലകഃ| വയഃസ്ഥാ ബ്രാഹ്മീ ഗുഡൂചീ വാ| ശൂകരീ ‘വാരാഹീകന്ദ’ ഇതി ഖ്യാതാ| ഛത്രാ മധുരികാ, അതിച്ഛത്രാ ശതപുഷ്പാ; കിംവാ ഛത്രാതിച്ഛത്രേ ദ്രോണപുഷ്പീദ്വയമ്| പലങ്കഷാ ഗുഗ്ഗുലുഃ| മഹാപുരുഷദന്താ ശതാവരീ| (അന്യേ തു വിഷ്ണുക്രാന്താം വദന്തി, ജടിലാം ശതാവരീമാഹുഃ )| കായസ്ഥാ സൂക്ഷ്മൈലാ| നാകുലീദ്വയം രാസ്നാദ്വയമ്| കടമ്ഭരാ കടഭീ| വൃശ്ചികാലീ ‘വൃശ്ചികപത്രീ’ ഇതി ഖ്യാതാ| അല്പപൈശാചികസ്യാഭാവാന്മഹാപൈശാചികമിത്യത്ര മഹച്ഛബ്ദഃ പൂജാവചനഃ||൪൫-൪൮||
Adhikarana 23 (49-56) · Śloka 56
ലശുനാനാം ശതം ത്രിംശദഭയാസ്ത്ര്യൂഷണാത് പലമ്| ഗവാം ചര്മമസീപ്രസ്ഥോ ദ്വ്യാഢകം ക്ഷീരമൂത്രയോഃ||൪൯|| പുരാണസര്പിഷഃ പ്രസ്ഥ ഏഭിഃ സിദ്ധം പ്രയോജയേത്| ഹിങ്ഗുചൂര്ണപലം ശീതേ ദത്ത്വാ ച മധുമാണികാമ്||൫൦|| തദ്ദോഷാഗന്തുസമ്ഭൂതാനുന്മാദാന് വിഷമജ്വരാന്| അപസ്മാരാംശ്ച ഹന്ത്യാശു പാനാഭ്യഞ്ജനനാവനൈഃ||൫൧|| ഇതി ലശുനാദ്യം ഘൃതമ്| ലശുനസ്യാവിനഷ്ടസ്യ തുലാര്ധം നിസ്തുഷീകൃതമ്| തദര്ധം ദശമൂലസ്യ ദ്വ്യാഢകേऽപാം വിപാചയേത്||൫൨|| പാദശേഷേ ഘൃതപ്രസ്ഥം ലശുനസ്യ രസം തഥാ| കോലമൂലകവൃക്ഷാമ്ലമാതുലുങ്ഗാര്ദ്രകൈ രസൈഃ||൫൩|| ദാഡിമാമ്ബുസുരാമസ്തുകാഞ്ജികാമ്ലൈസ്തദര്ധികൈഃ| സാധയേത്ത്രിഫലാദാരുലവണവ്യോഷദീപ്യകൈഃ||൫൪|| യവാനീചവ്യഹിങ്ഗ്വമ്ലവേതസൈശ്ച പലാര്ധികൈഃ| സിദ്ധമേതത് പിബേച്ഛൂലഗുല്മാര്ശോജഠരാപഹമ്||൫൫|| ബ്രധ്നപാണ്ഡ്വാമയപ്ലീഹയോനിദോഷജ്വരകൃമീന്| വാതശ്ലേഷ്മാമയാന് സര്വാനുന്മാദാംശ്ചാപകര്ഷതി||൫൬|| ഇത്യപരം ലശുനാദ്യം ഘൃതമ്|
लशुनानां शतं त्रिंशदभयास्त्र्यूषणात् पलम्| गवां चर्ममसीप्रस्थो द्व्याढकं क्षीरमूत्रयोः||४९|| पुराणसर्पिषः प्रस्थ एभिः सिद्धं प्रयोजयेत्| हिङ्गुचूर्णपलं शीते दत्त्वा च मधुमाणिकाम्||५०|| तद्दोषागन्तुसम्भूतानुन्मादान् विषमज्वरान्| अपस्मारांश्च हन्त्याशु पानाभ्यञ्जननावनैः||५१|| इति लशुनाद्यं घृतम्| लशुनस्याविनष्टस्य तुलार्धं निस्तुषीकृतम्| तदर्धं दशमूलस्य द्व्याढकेऽपां विपाचयेत्||५२|| पादशेषे घृतप्रस्थं लशुनस्य रसं तथा| कोलमूलकवृक्षाम्लमातुलुङ्गार्द्रकै रसैः||५३|| दाडिमाम्बुसुरामस्तुकाञ्जिकाम्लैस्तदर्धिकैः| साधयेत्त्रिफलादारुलवणव्योषदीप्यकैः||५४|| यवानीचव्यहिङ्ग्वम्लवेतसैश्च पलार्धिकैः| सिद्धमेतत् पिबेच्छूलगुल्मार्शोजठरापहम्||५५|| ब्रध्नपाण्ड्वामयप्लीहयोनिदोषज्वरकृमीन्| वातश्लेष्मामयान् सर्वानुन्मादांश्चापकर्षति||५६|| इत्यपरं लशुनाद्यं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
ലശുനാനാം ശതമിത്യത്ര ലശുനകന്ദാനാം ശതപലമാനമ്| തദര്ധം ദശമൂലസ്യേതി പഞ്ചവിംശതി പലാനി| ത്ര്യൂഷണാത് പലമിത്യത്ര സമുദിതാത് പലമ്| മധുമാണികാമിതി ദ്രവത്വാദ് ദ്വൈഗുണ്യേന മാണികായാ ദ്വികുഡവരൂപായാഃ ഷോഡശപലം ഭവതി| ലശുനരസാദീനാം പ്രത്യേകം പ്രസ്ഥമാനത്വം ജ്ഞേയമ്||൪൯-൫൬||
Adhikarana 24 (57-62) · Śloka 63
ഹിങ്ഗുനാ ഹിങ്ഗുപര്ണ്യാ ച സകായസ്ഥവയഃസ്ഥയാ| സിദ്ധം സര്പിര്ഹിതം തദ്വദ്വയഃസ്ഥാഹിങ്ഗുചോരകൈഃ||൫൭|| കേവലം സിദ്ധമേഭിര്വാ പുരാണം പായയേദ്ഘൃതമ്| പായയിത്വോത്തമാം മാത്രാം ശ്വഭ്രേ രുന്ധ്യാദ്ഗൃഹേऽപി വാ||൫൮|| വിശേഷതഃ പുരാണം ച ഘൃതം തം പായയേദ്ഭിഷക്| ത്രിദോഷഘ്നം പവിത്രത്വാദ്വിശേഷാദ്ഗ്രഹനാശനമ്||൫൯|| ഗുണകര്മാധികം പാനാദാസ്വാദാത് കടുതിക്തകമ്| ഉഗ്രഗന്ധം പുരാണം സ്യാദ്ദശവര്ഷസ്ഥിതം ഘൃതമ്||൬൦|| ലാക്ഷാരസനിഭം ശീതം തദ്ധി സര്വഗ്രഹാപഹമ്| മേധ്യം വിരേചനേഷ്വഗ്ര്യം പ്രപുരാണമതഃ പരമ്||൬൧|| നാസാധ്യം നാമ തസ്യാസ്തി യത് സ്യാദ്വര്ഷശതസ്ഥിതമ്| ദൃഷ്ടം സ്പൃഷ്ടമഥാഘ്രാതം തദ്ധി സര്വഗ്രഹാപഹമ്||൬൨|| അപസ്മാരഗ്രഹോന്മാദവതാം ശസ്തം വിശേഷതഃ|൬൩|
हिङ्गुना हिङ्गुपर्ण्या च सकायस्थवयःस्थया| सिद्धं सर्पिर्हितं तद्वद्वयःस्थाहिङ्गुचोरकैः||५७|| केवलं सिद्धमेभिर्वा पुराणं पाययेद्घृतम्| पाययित्वोत्तमां मात्रां श्वभ्रे रुन्ध्याद्गृहेऽपि वा||५८|| विशेषतः पुराणं च घृतं तं पाययेद्भिषक्| त्रिदोषघ्नं पवित्रत्वाद्विशेषाद्ग्रहनाशनम्||५९|| गुणकर्माधिकं पानादास्वादात् कटुतिक्तकम्| उग्रगन्धं पुराणं स्याद्दशवर्षस्थितं घृतम्||६०|| लाक्षारसनिभं शीतं तद्धि सर्वग्रहापहम्| मेध्यं विरेचनेष्वग्र्यं प्रपुराणमतः परम्||६१|| नासाध्यं नाम तस्यास्ति यत् स्याद्वर्षशतस्थितम्| दृष्टं स्पृष्टमथाघ्रातं तद्धि सर्वग्रहापहम्||६२|| अपस्मारग्रहोन्मादवतां शस्तं विशेषतः|६३|
🔊 Audio coming soon
ഹിങ്ഗുനാ ഹിങ്ഗുപര്ണ്യാ ചേത്യേകം ഘൃതമ്| സകായസ്ഥവയഃസ്ഥയേതി ദ്വിതീയമ്| വയഃസ്ഥേത്യാദിനാ തൃതീയമ്| ഹിങ്ഗുപര്ണീ വംശപത്രികാ, അന്യേതു ‘ഹിങ്ഗുപര്ണീ’ ഇതി ഖ്യാതാമാഹുഃ| വയഃസ്ഥാ ബ്രാഹ്മീ| കായസ്ഥാ സൂക്ഷ്മൈലാ| ഉഗ്രഗന്ധമിത്യാദികം കേചിദനാര്ഷം വദന്തി| കേവലമ് ഏതദ്ഘൃതമസാധിതമ്| ഏതൈരിതി അനന്തരോക്തഘൃതസാധനദ്രവ്യൈഃ||൫൭-൬൨||-
Adhikarana 25 (63-75) · Śloka 76
ഏതാനൌഷധയോഗാന് വാ വിധേയത്വമഗച്ഛതി||൬൩|| അഞ്ജനോത്സാദനാലേപനാവനാദിഷു യോജയേത്| ശിരീഷോ മധുകം ഹിങ്ഗു ലശുനം തഗരം വചാ||൬൪|| കുഷ്ഠം ച ബസ്തമൂത്രേണ പിഷ്ടം സ്യാന്നാവനാഞ്ജനമ്| തദ്വദ്വ്യോഷം ഹരിദ്രേ ദ്വേ മഞ്ജിഷ്ഠാഹിങ്ഗുസര്ഷപാഃ||൬൫|| ശിരീഷബീജം ചോന്മാദഗ്രഹാപസ്മാരനാശനമ്| പിഷ്ട്വാ തുല്യമപാമാര്ഗം ഹിങ്ഗ്വാലം ഹിങ്ഗുപത്രികാമ്||൬൬|| വാര്തിഃ സ്യാന്മരിചാര്ധാംശാ പിത്താഭ്യാം ഗോശൃഗാലയോഃ| തയാऽഞ്ജയേദപസ്മാരഭൂതോന്മാദജ്വരാര്ദിതാന്||൬൭|| ഭൂതാര്താനമരാര്താംശ്ച നരാംശ്ചൈവ ദൃഗാമയേ| മരിചം ചാതപേ മാംസം സപിത്തം സ്ഥിതമഞ്ജനമ്||൬൮|| വൈകൃതം പശ്യതഃ കാര്യം ദോഷഭൂതഹതസ്മൃതേഃ| സിദ്ധാര്ഥകോ വചാ ഹിങ്ഗു കരഞ്ജോ ദേവദാരു ച||൬൯|| മഞ്ജിഷ്ഠാ ത്രിഫലാ ശ്വേതാ കടഭീത്വക് കടുത്രികമ്| സമാംശാനി പ്രിയങ്ഗുശ്ച ശിരീഷോ രജനീദ്വയമ്||൭൦|| ബസ്തമൂത്രേണ പിഷ്ടോऽയമഗദഃ പാനമഞ്ജനമ്| നസ്യമാലേപനം ചൈവ സ്നാനമുദ്വര്തനം തഥാ||൭൧|| അപസ്മാരവിഷോന്മാദകൃത്യാലക്ഷ്മീജ്വരാപഹഃ| ഭൂതേഭ്യശ്ച ഭയം ഹന്തി രാജദ്വാരേ ച ശസ്യതേ||൭൨|| സര്പിരേതേന സിദ്ധം വാ സഗോമൂത്രം തദര്ഥകൃത്| പ്രസേകേ പീനസേ ഗന്ധൈര്ധൂമവര്തിം കൃതാം പിബേത്||൭൩|| വൈരേചനികധൂമോക്തൈഃ ശ്വേതാദ്യൈര്വാ സഹിങ്ഗുഭിഃ| ശല്ലകോലൂകമാര്ജാരജമ്ബൂകവൃകബസ്തജൈഃ||൭൪|| മൂത്രപിത്തശകൃല്ലോമനഖൈശ്ചര്മഭിരേവ ച| സേകാഞ്ജനം പ്രധമനം നസ്യം ധൂമം ച കാരയേത്||൭൫|| വാതശ്ലേഷ്മാത്മകേ പ്രായഃ ...|൭൬|
एतानौषधयोगान् वा विधेयत्वमगच्छति||६३|| अञ्जनोत्सादनालेपनावनादिषु योजयेत्| शिरीषो मधुकं हिङ्गु लशुनं तगरं वचा||६४|| कुष्ठं च बस्तमूत्रेण पिष्टं स्यान्नावनाञ्जनम्| तद्वद्व्योषं हरिद्रे द्वे मञ्जिष्ठाहिङ्गुसर्षपाः||६५|| शिरीषबीजं चोन्मादग्रहापस्मारनाशनम्| पिष्ट्वा तुल्यमपामार्गं हिङ्ग्वालं हिङ्गुपत्रिकाम्||६६|| वार्तिः स्यान्मरिचार्धांशा पित्ताभ्यां गोशृगालयोः| तयाऽञ्जयेदपस्मारभूतोन्मादज्वरार्दितान्||६७|| भूतार्तानमरार्तांश्च नरांश्चैव दृगामये| मरिचं चातपे मांसं सपित्तं स्थितमञ्जनम्||६८|| वैकृतं पश्यतः कार्यं दोषभूतहतस्मृतेः| सिद्धार्थको वचा हिङ्गु करञ्जो देवदारु च||६९|| मञ्जिष्ठा त्रिफला श्वेता कटभीत्वक् कटुत्रिकम्| समांशानि प्रियङ्गुश्च शिरीषो रजनीद्वयम्||७०|| बस्तमूत्रेण पिष्टोऽयमगदः पानमञ्जनम्| नस्यमालेपनं चैव स्नानमुद्वर्तनं तथा||७१|| अपस्मारविषोन्मादकृत्यालक्ष्मीज्वरापहः| भूतेभ्यश्च भयं हन्ति राजद्वारे च शस्यते||७२|| सर्पिरेतेन सिद्धं वा सगोमूत्रं तदर्थकृत्| प्रसेके पीनसे गन्धैर्धूमवर्तिं कृतां पिबेत्||७३|| वैरेचनिकधूमोक्तैः श्वेताद्यैर्वा सहिङ्गुभिः| शल्लकोलूकमार्जारजम्बूकवृकबस्तजैः||७४|| मूत्रपित्तशकृल्लोमनखैश्चर्मभिरेव च| सेकाञ्जनं प्रधमनं नस्यं धूमं च कारयेत्||७५|| वातश्लेष्मात्मके प्रायः ...|७६|
🔊 Audio coming soon
ഏതാനിതി വക്ഷ്യമാണാന് ശിരീഷാദീന്| നാവനം ചാഞ്ജനം ചേതി നാവനാഞ്ജനമ്| ഹിങ്ഗ്വാലമിതി അത്രാലം ഹരിതാലമ്| അമരാര്താംശ്ചേതി ദേവഗൃഹീതാന്| ദോഷേണ ഭൂതേന വാ ഹതാ സ്മൃതിര്യസ്യ സ ദോഷഭൂതഹതസ്മൃതിഃ| അഗദ ഇതി വിഷഹരഃ| കൃത്യാ അഭിചാരഃ| രാജദ്വാരേ ച ശസ്യത ഇതി വശീകരണത്വാത്| ഗന്ധൈരിതി അഗുര്വാദ്യൈസ്തഗരവര്ജിതൈഃ, ഉക്തം ഹി സൂത്രസ്ഥാനേ ധൂമവിധൌ- “ഗന്ധാശ്ചാഗുരുപത്രാദ്യാഃ” (സൂ.അ.൫) ഇതി| ശ്വേതാദ്യൈരിതി “ശ്വേതാ ജ്യോതിഷ്മതീ ചൈവ ഹരിതാലം മനഃശിലാ” (സൂ.അ.൫) ഇതി സൂത്രസ്ഥാന ഏവോക്തൈഃ| ശല്ലകാദീനാം യഥാസമ്ഭവം മൂത്രാദീനി ഗ്രാഹ്യണി||൬൩-൭൫||-
Adhikarana 26 (76-77) · Śloka 77
... പൈത്തികേ തു പ്രശസ്യതേ| തിക്തകം ജീവനീയം ച സര്പിഃ സ്നേഹശ്ച മിശ്രകഃ||൭൬|| ശീതാനി ചാന്നപാനാനി മധുരാണി മൃദൂനി ച| ശങ്ഖകേശാന്തസന്ധൌ വാ മോക്ഷയേജ്ജ്ഞോ ഭിഷക് സിരാമ്| ഉന്മാദേ വിഷമേ ചൈവ ജ്വരേऽപസ്മാര ഏവ ച||൭൭||
... पैत्तिके तु प्रशस्यते| तिक्तकं जीवनीयं च सर्पिः स्नेहश्च मिश्रकः||७६|| शीतानि चान्नपानानि मधुराणि मृदूनि च| शङ्खकेशान्तसन्धौ वा मोक्षयेज्ज्ञो भिषक् सिराम्| उन्मादे विषमे चैव ज्वरेऽपस्मार एव च||७७||
🔊 Audio coming soon
തിക്തകം മഹാതിക്തകമ്| ജീവനീയം സര്പിര്വാതരക്തേ വക്ഷ്യതേ| മിശ്രകഃ സ്നേഹഃ ഗുല്മചികിത്സിതോക്തഃ| ശങ്ഖേന കേശാന്തേന ച സമം സന്ധിഃ ശങ്ഖകേശാന്തസന്ധിഃ; തത്ര ച പ്രത്യാസന്നമര്മപരിത്യാഗേന സുശ്രുതോക്തം സിരാവിഭാഗമവലോക്യ സിരാവ്യധഃ കര്തവ്യഃ||൭൬-൭൭||
Adhikarana 27 (78) · Śloka 78
ഘൃതമാംസവിതൃപ്തം വാ നിവാതേ സ്ഥാപയേത് സുഖമ്| ത്യക്ത്വാ മതിസ്മൃതിഭ്രംശം സഞ്ജ്ഞാം ലബ്ധ്വാ പ്രമുച്യതേ ||൭൮||
घृतमांसवितृप्तं वा निवाते स्थापयेत् सुखम्| त्यक्त्वा मतिस्मृतिभ्रंशं सञ्ज्ञां लब्ध्वा प्रमुच्यते ||७८||
🔊 Audio coming soon
മാംസം ച യദ്യപി “നിവൃത്താമിഷമദ്യോ യഃ” ഇത്യാദിനോന്മാദേ നിഷിദ്ധം, തഥാऽപ്യേവംവിധപ്രയോഗേണ മാംസസ്യ യൌഗികത്വമാഹ| യഥാ- ഭയഹര്ഷയോരുന്മാദകാരണത്വേऽപി തൌ പുനരുന്മാദേ വിധേയത്വേനോച്യേതേ, “സാന്ത്വനം ഹര്ഷണം ഭയമ്” ഇത്യാദിനാ| അന്യേ തു നിവൃത്തമാംസത്വമാഗന്തൂന്മാദപ്രശമനമിതി വ്യാഖ്യാനയന്തി; തേനേഹ നിജേ മാംസവിധാനേ ഭിന്നവിഷയതയാ ന വിരോധ ഇതി വര്ണയന്തി | കിന്തു നിദാനോക്തസ്യാപി മാംസസ്യ യത് സ്വജന്യവ്യാധിപ്രശമകത്വം തദപ്യതിദൃഷ്ടത്വാദവിരുദ്ധമേവ, തേന പൂര്വമേവ സമാധാനമത്ര സമീചീനമിതി പശ്യാമഃ||൭൮||
Adhikarana 28 (79-84) · Śloka 84
ആശ്വാസയേത് സുഹൃദ്വാ തം വാക്യൈര്ധര്മാര്ഥസംഹിതൈഃ| ബ്രൂയാദിഷ്ടവിനാശം വാ ദര്ശയേദദ്ഭുതാനി വാ||൭൯|| ബദ്ധം സര്ഷപതൈലാക്തം ന്യസേദ്വോത്താനമാതപേ| കപികച്ഛ്വാऽഥവാ തപ്തൈര്ലോഹതൈലജലൈഃ സ്പൃശേത്||൮൦|| കശാഭിസ്താഡയിത്വാ വാ സുബദ്ധം വിജനേ ഗൃഹേ| രുന്ധ്യാച്ചേതോ ഹി വിഭ്രാന്തം വ്രജത്യസ്യ തഥാ ശമമ്||൮൧|| സര്പേണോദ്ധൃതദംഷ്ട്രേണ ദാന്തൈഃ സിംഹൈര്ഗജൈശ്ച തമ്| ത്രാസയേച്ഛസ്ത്രഹസ്തൈര്വാ തസ്കരൈഃ ശത്രുഭിസ്തഥാ||൮൨|| അഥവാ രാജപുരുഷാ ബഹിര്നീത്വാ സുസംയതമ്| ത്രാസയേയുര്വധേനൈനം തര്ജയന്തോ നൃപാജ്ഞയാ||൮൩|| ദേഹദുഃഖഭയേഭ്യോ ഹി പരം പ്രാണഭയം സ്മൃതമ്| തേന യാതി ശമം തസ്യ സര്വതോ വിപ്ലുതം മനഃ||൮൪||
आश्वासयेत् सुहृद्वा तं वाक्यैर्धर्मार्थसंहितैः| ब्रूयादिष्टविनाशं वा दर्शयेदद्भुतानि वा||७९|| बद्धं सर्षपतैलाक्तं न्यसेद्वोत्तानमातपे| कपिकच्छ्वाऽथवा तप्तैर्लोहतैलजलैः स्पृशेत्||८०|| कशाभिस्ताडयित्वा वा सुबद्धं विजने गृहे| रुन्ध्याच्चेतो हि विभ्रान्तं व्रजत्यस्य तथा शमम्||८१|| सर्पेणोद्धृतदंष्ट्रेण दान्तैः सिंहैर्गजैश्च तम्| त्रासयेच्छस्त्रहस्तैर्वा तस्करैः शत्रुभिस्तथा||८२|| अथवा राजपुरुषा बहिर्नीत्वा सुसंयतम्| त्रासयेयुर्वधेनैनं तर्जयन्तो नृपाज्ञया||८३|| देहदुःखभयेभ्यो हि परं प्राणभयं स्मृतम्| तेन याति शमं तस्य सर्वतो विप्लुतं मनः||८४||
🔊 Audio coming soon
ബ്രൂയാദിഷ്ടവിനാശമിത്യാദിനോദ്ഭ്രാന്തചിത്തസ്യ പുനശ്ചിന്താകാരണൈഃ സ്വദേശാനയനമേവാഹ, ദൃശ്യതേ ച ഘട്ടനചലിതസ്യ പുനര്ഘട്ടനേനൈവ സമ്യക്സ്ഥാപനം, തദ്വദിഹാപി ജ്ഞേയമ്| സിംഹൈരിതി വ്യാഘ്രൈഃ| ദാന്തൈരിതി ശിക്ഷിതൈഃ| ബഹിരിതി ഗ്രാമാദ്ബഹിഃ| ദേഹദുഃഖഭയേഭ്യ ഇതി കപികച്ഛുലേപനതാഡനാദിഭ്യോ ദേഹദുഃഖകാരണേഭ്യഃ||൭൯-൮൪||
Adhikarana 29 (85-86) · Śloka 86
ഇഷ്ടദ്രവ്യവിനാശാത്തു മനോ യസ്യോപഹന്യതേ| തസ്യ തത്സദൃശപ്രാപ്തിസാന്ത്വാശ്വാസൈഃ ശമം നയേത്||൮൫|| കാമശോകഭയക്രോധഹര്ഷേര്ഷ്യാലോഭസമ്ഭവാന്| പരസ്പരപ്രതിദ്വന്ദ്വൈരേഭിരേവ ശമം നയേത്||൮൬||
इष्टद्रव्यविनाशात्तु मनो यस्योपहन्यते| तस्य तत्सदृशप्राप्तिसान्त्वाश्वासैः शमं नयेत्||८५|| कामशोकभयक्रोधहर्षेर्ष्यालोभसम्भवान्| परस्परप्रतिद्वन्द्वैरेभिरेव शमं नयेत्||८६||
🔊 Audio coming soon
ഇഷ്ടദ്രവ്യേത്യാദിനാ പൂര്വമസൂത്രിതോऽപ്യമുന്മാദഃ പ്രകരണാച്ചികിത്സ്യതേ; യഥാ തൃഷ്ണാധ്യായേ പഞ്ച തൃഷ്ണാഃ പ്രതിപാദ്യ ഗുര്വന്നജായാ അധികായാശ്ചികിത്സോച്യത ഇത്യാഹുഃ; കിന്തു ചിന്താദിദുഷ്ടഹൃദയ ഇത്യാദിനോക്തസാമാന്യോന്മാദേന ഗൃഹീത ഏവായമര്ഥോऽത്ര ചികിത്സിതേ ഇതി പശ്യാമഃ| പഞ്ചോന്മാദവ്യവസ്ഥായാമസ്യ വാതികേ ഏവാവരോധ ഉചിതഃ, ഇഷ്ടദ്രവ്യവിനാശസ്യ വാതപ്രകോപകാരിത്വാത്| ഏവം കാമാദിഭവേഷ്വപി വാച്യമ്||൮൫-൮൬||
Adhikarana 30 (87-95) · Śloka 95
ബുദ്ധ്വാ ദേശം വയഃ സാത്മ്യം ദോഷം കാലം ബലാബലേ| ചികിത്സിതമിദം കുര്യാദുന്മാദേ ഭൂതദോഷജേ||൮൭|| ദേവര്ഷിപിതൃഗന്ധര്വൈരുന്മത്തസ്യ തു ബുദ്ധിമാന്| വര്ജയേദഞ്ജനാദീനി തീക്ഷ്ണാനി ക്രൂരകര്മ ച||൮൮|| സര്പിഷ്പാനാദി തസ്യേഹ മൃദു ഭൈഷജ്യമാചരേത്| പൂജാം ബല്യുപഹാരാംശ്ച മന്ത്രാഞ്ജനവിധീംസ്തഥാ||൮൯|| ശാന്തികര്മേഷ്ടിഹോമാംശ്ച ജപസ്വസ്ത്യയനാനി ച| വേദോക്താന് നിയമാംശ്ചാപി പ്രായശ്ചിത്താനി ചാചരേത്||൯൦|| ഭൂതാനാമധിപം ദേവമീശ്വരം ജഗതഃ പ്രഭുമ്| പൂജയന് പ്രയതോ നിത്യം ജയത്യുന്മാദജം ഭയമ്||൯൧|| രുദ്രസ്യ പ്രമഥാ നാമ ഗണാ ലോകേ ചരന്തി യേ| തേഷാം പൂജാം ച കുര്വാണ ഉന്മാദേഭ്യഃ പ്രമുച്യതേ||൯൨|| ബലിഭിര്മങ്ഗലൈര്ഹോമൈരോഷധ്യഗദധാരണൈഃ| സത്യാചാരതപോജ്ഞാനപ്രദാനനിയമവ്രതൈഃ||൯൩|| ദേവഗോബ്രഹ്മണാനാം ച ഗുരൂണാം പൂജനേന ച| ആഗന്തുഃ പ്രശമം യാതി സിദ്ധൈര്മന്ത്രൌഷധൈസ്തഥാ||൯൪|| യച്ചോപദേക്ഷ്യതേ കിഞ്ചിദപസ്മാരചികിത്സിതേ| ഉന്മാദേ തച്ച കര്തവ്യം സാമാന്യാദ്ധേതുദൂഷ്യയോഃ||൯൫||
बुद्ध्वा देशं वयः सात्म्यं दोषं कालं बलाबले| चिकित्सितमिदं कुर्यादुन्मादे भूतदोषजे||८७|| देवर्षिपितृगन्धर्वैरुन्मत्तस्य तु बुद्धिमान्| वर्जयेदञ्जनादीनि तीक्ष्णानि क्रूरकर्म च||८८|| सर्पिष्पानादि तस्येह मृदु भैषज्यमाचरेत्| पूजां बल्युपहारांश्च मन्त्राञ्जनविधींस्तथा||८९|| शान्तिकर्मेष्टिहोमांश्च जपस्वस्त्ययनानि च| वेदोक्तान् नियमांश्चापि प्रायश्चित्तानि चाचरेत्||९०|| भूतानामधिपं देवमीश्वरं जगतः प्रभुम्| पूजयन् प्रयतो नित्यं जयत्युन्मादजं भयम्||९१|| रुद्रस्य प्रमथा नाम गणा लोके चरन्ति ये| तेषां पूजां च कुर्वाण उन्मादेभ्यः प्रमुच्यते||९२|| बलिभिर्मङ्गलैर्होमैरोषध्यगदधारणैः| सत्याचारतपोज्ञानप्रदाननियमव्रतैः||९३|| देवगोब्रह्मणानां च गुरूणां पूजनेन च| आगन्तुः प्रशमं याति सिद्धैर्मन्त्रौषधैस्तथा||९४|| यच्चोपदेक्ष्यते किञ्चिदपस्मारचिकित्सिते| उन्मादे तच्च कर्तव्यं सामान्याद्धेतुदूष्ययोः||९५||
🔊 Audio coming soon
ക്രൂരകര്മേതി താഡനാദികമ്| ശാന്തികര്മേത്യാദിനാ ദൈവവ്യപാശ്രയചികിത്സാമാഹ| സാമാന്യാദ്ധേതുദൂഷ്യോരിതി ഉന്മാദേനാപസ്മാരേണ ച സമോ ഹേതുര്മനോഭിഘാതാദിഃ, ദൂഷ്യം ച ഹൃദയം സമാനമിത്യര്ഥഃ||൮൭-൯൫||
Adhikarana 31 (96) · Śloka 96
നിവൃത്താമിഷമദ്യോ യോ ഹിതാശീ പ്രയതഃ ശുചിഃ| നിജാഗന്തുഭിരുന്മാദൈഃ സത്ത്വവാന് ന സ യുജ്യതേ||൯൬||
निवृत्तामिषमद्यो यो हिताशी प्रयतः शुचिः| निजागन्तुभिरुन्मादैः सत्त्ववान् न स युज्यते||९६||
🔊 Audio coming soon
നിവൃത്താമിഷ ഇത്യാദിര്വ്യാഖ്യാത ഏവ പൂര്വമ്||൯൬||
Adhikarana 32 (97) · Śloka 97
പ്രസാദശ്ചേന്ദ്രിയാര്ഥനാം ബുദ്ധ്യാത്മമനസാം തഥാ| ധാതൂനാം പ്രകൃതിസ്ഥത്വം വിഗതോന്മാദലക്ഷണമ്||൯൭||
प्रसादश्चेन्द्रियार्थनां बुद्ध्यात्ममनसां तथा| धातूनां प्रकृतिस्थत्वं विगतोन्मादलक्षणम्||९७||
🔊 Audio coming soon
ക്രിയമാണോന്മാദചികിത്സായാഃ കശാതാഡനാദിരൂപത്വേനാതികഷ്ടായാഃ സ്ഫോടനാര്ഥം വിഗതോന്മാദലക്ഷണമാഹ- പ്രസാദ ഇത്യാദി||൯൭||
Adhikarana 33 (98) · Śloka 98
തത്ര ശ്ലോകഃ- ഉന്മാദാനാം സമുത്ഥാനം ലക്ഷണം സചികിത്സിതമ്| നിജാഗന്തുനിമിത്താനാമുക്തവാന് ഭിഷഗുത്തമഃ||൯൮||
तत्र श्लोकः- उन्मादानां समुत्थानं लक्षणं सचिकित्सितम्| निजागन्तुनिमित्तानामुक्तवान् भिषगुत्तमः||९८||
🔊 Audio coming soon
ഉന്മാദാനാമിത്യാദിഃ സങ്ഗ്രഹഃ||൯൮||
Adhikarana puShpikA · Śloka 9
ഇത്യാഗ്നിവേശകൃതേ തന്ത്രേ ചരകപ്രതിസംസ്കൃതേऽപ്രാപ്തേ ദൃഢബലപൂരിതേ ചികിത്സാസ്ഥാനേ ഉന്മാദചികിത്സിതം നാമ നവമോऽധ്യായഃ||൯||
इत्याग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलपूरिते चिकित्सास्थाने उन्मादचिकित्सितं नाम नवमोऽध्यायः||९||
🔊 Audio coming soon
ഇതി ശ്രീചക്രപാണിദത്തവിരചിതായാമായുര്വേദദീപികായാം ചരകതാത്പര്യടീകായാം ചികിത്സാസ്ഥാനേ ഉന്മാദചികിത്സിതം നാമ നവമോऽധ്യായഃ||൯||