Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤ ਊਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
अथात ऊरुस्तम्भचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ਤ੍ਰਿਮਰ੍ਮੀਯੇ ਚ ਬਹੂਨ੍ ਰੋਗਾਨ੍ ਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮਸਾਧ੍ਯਾਨ੍ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮਾਸਾਧ੍ਯੇ ਊਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭੇ ਜਾਤਸ੍ਮਰਣ ਆਚਾਰ੍ਯ ਊਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮੇਵਾਹ; ਭਵਤਿ ਹਿ ਵਿਰੋਧਿਦਰ੍ਸ਼ਨਾਤ੍ ਤਦ੍ਵਿਰੋਧਿਸ੍ਮਰਣਂ, ਯਥਾ ਨਕੁਲਸ੍ਮਰਣਾਤ੍ ਸਰ੍ਪਸ੍ਮਰਣਮ੍||੧-੨||
Adhikarana 2 (3-15) · Śloka 15
ਸ਼੍ਰਿਯਾ ਪਰਮਯਾ ਬ੍ਰਾਹ੍ਮਯਾ ਪਰਯਾ ਚ ਤਪਃਸ਼੍ਰਿਯਾ| ਅਹੀਨਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਸੂਰ੍ਯਾਭ੍ਯਾਂ ਸੁਮੇਰੁਮਿਵ ਪਰ੍ਵਤਮ੍||੩|| ਧੀਧਤਿਸ੍ਮਤਿਵਿਜ੍ਞਾਨਜ੍ਞਾਨਕੀਰ੍ਤਿਕ੍ਸਮਾਲਯਮ੍| ਅਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ੋ ਗੁਰੁਂ ਕਾਲੇ ਸਂਸ਼ਯਂ ਪਰਿਪਸ੍ਟਵਾਨ੍||੪|| ਭਗਵਨ੍ ਪਞ੍ਚ ਕਰ੍ਮਾਣਿ ਸਮਸ੍ਤਾਨਿ ਪਥਕ੍ ਤਥਾ| ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਨ੍ਯਾਮਯਨਾਂ ਹਿ ਸਰ੍ਵੇਸਾਮੇਵ ਭੇਸਜਮ੍||੫|| ਦੋਸਜੋਸ੍ਤ੍ਯਾਮਯਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਯਸ੍ਯ ਤਾਨਿ ਭਿਸਗ੍ਵਰ!| ਨ ਸ੍ਯੁਃ ਸ਼ਕ੍ਤਾਨਿ ਸ਼ਮਨੇ ਸਾਧ੍ਯਸ੍ਯ ਕ੍ਰਿਯਯਾ ਸਤਃ||੬|| ਅਸ੍ਤ੍ਯੂਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭ ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤੇ ਗੁਰੁਣਾ ਤਸ੍ਯ ਕਾਰਣਮ੍| ਸਲਿਙ੍ਗਭੇਸਜਂ ਭੂਯਃ ਪਸ੍ਟਸ੍ਤੇਨਾਬ੍ਰਵੀਦ੍ਗੁਰੁਃ||੭|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧੋਸ੍ਣਲਘੁਸ਼ੀਤਾਨਿ ਜੀਰ੍ਣਾਜੀਰ੍ਣੇ ਸਮਸ਼੍ਨਤਃ| ਦ੍ਰਵਸ਼ੁਸ੍ਕਦਧਿਕ੍ਸੀਰਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਨੂਪੌਦਕਾਮਿਸੈਃ||੮|| ਪਿਸ੍ਟਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨਮਦ੍ਯਾਤਿਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਪ੍ਰਜਾਗਰੈਃ| ਲਙ੍ਘਨਾਧ੍ਯਸ਼ਨਾਯਾਸਭਯਵੇਗਵਿਧਾਰਣੈਃ||੯|| ਸ੍ਨੇਹਾਚ੍ਚਾਮਂ ਚਿਤਂ ਕੋਸ੍ਠੇ ਵਾਤਾਦੀਨ੍ਮੇਦਸਾ ਸਹ| ਰੁਦ੍ਧ੍ਵਾਸ਼ੁ ਗੌਰਵਾਦੂਰੂ ਯਾਤ੍ਯਧੋਗੈਃ ਸਿਰਾਦਿਭਿਃ||੧੦|| ਪੂਰਯਨ੍ ਸਕ੍ਥਿਜਙ੍ਘੋਰੁ ਦੋਸੋ ਮੇਦੋਬਲੋਤ੍ਕਟਃ| ਅਵਿਧੇਯਪਰਿਸ੍ਪਨ੍ਦਂ ਜਨਯਤ੍ਯਲ੍ਪਵਿਕ੍ਰਮਮ੍||੧੧|| ਮਹਾਸਰਸਿ ਗਮ੍ਭੀਰੇ ਪੂਰ੍ਣੇਮ੍ਬੁ ਸ੍ਤਿਮਿਤਂ ਯਥਾ| ਤਿਸ੍ਠਤਿ ਸ੍ਥਿਰਮਕ੍ਸੋਭ੍ਯਂ ਤਦ੍ਵਦੂਰੁਗਤਃ ਕਫਃ||੧੨|| ਗੌਰਵਾਯਾਸਸਙ੍ਕੋਚਦਾਹਰੁਕ੍ਸੁਪ੍ਤਿਕਮ੍ਪਨੈਃ | ਭੇਦਸ੍ਫੁਰਣਤੋਦੈਸ਼੍ਚ ਯੁਕ੍ਤੋ ਦੇਹਂ ਨਿਹਨ੍ਤ੍ਯਸੂਨ੍||੧੩|| ਊਰੂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਸਮੇਦਸ੍ਕੋ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤੇਭਿਭੂਯ ਤੁ| ਸ੍ਤਮ੍ਭਯੇਤ੍ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਸ਼ੈਤ੍ਯਾਭ੍ਯਾਮੂਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਸ੍ਤਤਸ੍ਤੁ ਸਃ||੧੪|| ਪ੍ਰਾਗ੍ਰੂਪਂ ਧ੍ਯਾਨਨਿਦ੍ਰਾਤਿਸ੍ਤੈਮਿਤ੍ਯਾਰੋਚਕਜ੍ਵਰਾਃ| ਲੋਮਹਰ੍ਸਸ਼੍ਚ ਛਰ੍ਦਿਸ਼੍ਚ ਜਙ੍ਘੋਰ੍ਵੋਃ ਸਦਨਂ ਤਥਾ||੧੫||
श्रिया परमया ब्राह्मया परया च तपःश्रिया| अहीनं चन्द्रसूर्याभ्यां सुमेरुमिव पर्वतम्||३|| धीधृतिस्मृतिविज्ञानज्ञानकीर्तिक्षमालयम्| अग्निवेशो गुरुं काले संशयं परिपृष्टवान्||४|| भगवन् पञ्च कर्माणि समस्तानि पृथक् तथा| निर्दिष्टान्यामयनां हि सर्वेषामेव भेषजम्||५|| दोषजोऽस्त्यामयः कश्चिद्यस्य तानि भिषग्वर!| न स्युः शक्तानि शमने साध्यस्य क्रियया सतः||६|| अस्त्यूरुस्तम्भ इत्युक्ते गुरुणा तस्य कारणम्| सलिङ्गभेषजं भूयः पृष्टस्तेनाब्रवीद्गुरुः||७|| स्निग्धोष्णलघुशीतानि जीर्णाजीर्णे समश्नतः| द्रवशुष्कदधिक्षीरग्राम्यानूपौदकामिषैः||८|| पिष्टव्यापन्नमद्यातिदिवास्वप्नप्रजागरैः| लङ्घनाध्यशनायासभयवेगविधारणैः||९|| स्नेहाच्चामं चितं कोष्ठे वातादीन्मेदसा सह| रुद्ध्वाऽऽशु गौरवादूरू यात्यधोगैः सिरादिभिः||१०|| पूरयन् सक्थिजङ्घोरु दोषो मेदोबलोत्कटः| अविधेयपरिस्पन्दं जनयत्यल्पविक्रमम्||११|| महासरसि गम्भीरे पूर्णेऽम्बु स्तिमितं यथा| तिष्ठति स्थिरमक्षोभ्यं तद्वदूरुगतः कफः||१२|| गौरवायाससङ्कोचदाहरुक्सुप्तिकम्पनैः | भेदस्फुरणतोदैश्च युक्तो देहं निहन्त्यसून्||१३|| ऊरू श्लेष्मा समेदस्को वातपित्तेऽभिभूय तु| स्तम्भयेत्स्थैर्यशैत्याभ्यामूरुस्तम्भस्ततस्तु सः||१४|| प्राग्रूपं ध्याननिद्रातिस्तैमित्यारोचकज्वराः| लोमहर्षश्च छर्दिश्च जङ्घोर्वोः सदनं तथा||१५||
🔊 Audio coming soon
ਅਹੀਨਮਿਤਿ ਸਰ੍ਵਦਾ ਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਸਮਸ੍ਤਾਨੀਤਿ ਮਿਲਿਤਾਨਿ| ਦੋਸਜ ਇਤਿ ਪਦਂ ਮਾਨਸਾਗਨ੍ਤੁਨਿਰਾਸਾਰ੍ਥਂ; ਤਨ੍ਨਿਰਾਸਸ੍ਤੁ ਤਯੋਃ ਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮਾਵਿਸਯਤਯਾ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਤ੍ਵਾਤ੍| ਤਥਾ ਦੋਸਜਸ੍ਯਾਪ੍ਯਸਾਧ੍ਯਸ੍ਯ ਸਾਧਨੇ ਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮਾਣਿ ਨ ਸਮਰ੍ਥਾਨੀਤਿ ਤਨ੍ਨਿਰਾਸਾਰ੍ਥਮਾਹ- ਸਾਧ੍ਯਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਾਧ੍ਯਸ੍ਯ ਸਤ ਇਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਭੂਯ ਊਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਸ੍ਯ ਕਾਰਣਾਦੀਨਿ ਪਸ੍ਟੋ ਗੁਰੁਰਬ੍ਰਵੀਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ| ਜੀਰ੍ਣਾਜੀਰ੍ਣੇ ਇਤਿ ਸ੍ਤੋਕਜੀਰ੍ਣਸ਼ੇਸਾਜੀਰ੍ਣ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਆਮਂ ਚਿਤਮਿਤਿ ਰਸਸ਼ੇਸਰੂਪਂ, ਕੋਸ੍ਠੋਪਲੇਪਨਾਪ੍ਯਾਮਂ ਸਞ੍ਚਿਤਂ, ਮੇਦਸਾ ਸਹੇਤਿ ਮੇਦਃਸਹਿਤਮਾਮਂ ਵਾਤਾਦੀਨਾਂ ਰੋਧਕਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਆਮਂ ਚ ਊਰੁਂ ਗਚ੍ਛਤ੍ ਤ੍ਰਿਦੋਸਸਹਿਤਮੇਵ ਯਾਤਿ| ਸਿਰਾਦਿਭਿਰਿਤਿ ਸਿਰਾਧਮਨੀਸ੍ਰੋਤੋਭਿਃ| ਦੋਸੋ ਮੇਦੋਬਲੋਤ੍ਕਟ ਇਤਿ ਦੋਸ ਆਮਸਂਰੁਦ੍ਧੋ ਵਾਤਾਦਿਃ| ਯਦਾ ‘ਦੋਸਮੇਦੋਤ੍ਕਟ’ ਇਤਿ ਪਾਠਃ, ਤਦਾਮਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍| ਸਕ੍ਥਿਗ੍ਰਹੇਣੈਵ ਯਦ੍ਯਪਿ ਜਙ੍ਘੋਰ੍ਵੋਰ੍ਗ੍ਰਹਣਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਂ, ਤਥਾਪਿ ਤਯੋਰਭਿਧਾਨਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਤਤ੍ਪੂਰਣੋਪਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਅਵਿਧੇਯਪਰਿਸ੍ਪਨ੍ਦਮਿਤਿ ਅਸ੍ਵਾਧੀਨੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮ੍, ਅਲ੍ਪਵਿਕ੍ਰਮਮਿਤਿ ਅਲ੍ਪਕ੍ਰਿਯਮਕ੍ਰਿਯਂ ਵਾ ਕਰੋਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਮਹਾਸਰਸੀਤ੍ਯਾਦਿਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤੇਨ ਊਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਾਰਮ੍ਭਕਪ੍ਰਧਾਨਸ੍ਯ ਕਫਸ੍ਯ ਪ੍ਰਬਲਤਾਮਾਹ| ਯਦ੍ਯਪਿ, ਊਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਨ੍ਯਤ੍ਵਮਿਹ ਤਥਾ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੇਪਿ “ਏਕ ਊਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭ ਆਮਤ੍ਰਿਦੋਸਸਮੁਤ੍ਥਾਨਃ” (ਸੂ.ਅ.੧੯) ਇਤ੍ਯਨੇਨੋਕ੍ਤਂ, ਤਥਾਪਿ ਕਫਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਾਦਤ੍ਰ ਕਫ ਉਪਦਿਸ੍ਟਃ| ਅਤ ਏਵਾਗ੍ਰੇ ਊਰੁ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਊਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਸ਼ਬ੍ਦਨਿਰੁਕ੍ਤਿਮੁਤ੍ਪਾਦਸਾਮਗ੍ਰੀਂ ਚਾਹ| ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਸ਼ੈਤ੍ਯਾਭ੍ਯਾਮਿਤ੍ਯਨੇਨ ਸ੍ਤਮ੍ਭਨਕ੍ਰਿਯਾਯਾਂ ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਸ਼ੈਤ੍ਯਯੋਃ ਕਫਗੁਣਯੋਃ ਕਾਰਣਤਾਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ||੩-੧੫||
Adhikarana 3 (16) · Śloka 16
ਵਾਤਸ਼ਙ੍ਕਿਭਿਰਜ੍ਞਾਨਾਤ੍ਤਸ੍ਯ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸ੍ਨੇਹਨਾਤ੍ ਪੁਨਃ| ਪਾਦਯੋਃ ਸਦਨਂ ਸੁਪ੍ਤਿਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਦੁਦ੍ਧਰਣਂ ਤਥਾ||੧੬||
वातशङ्किभिरज्ञानात्तस्य स्यात् स्नेहनात् पुनः| पादयोः सदनं सुप्तिः कृच्छ्रादुद्धरणं तथा||१६||
🔊 Audio coming soon
ਊਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭੇ ਸ੍ਨੇਹਪ੍ਰਯੋਗਜਂ ਦੋਸਮਾਹ- ਵਾਤਸ਼ਙ੍ਕਿਭਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਾਤਸ਼ਙ੍ਕਾ ਚਾਸ੍ਮਿਨ੍ ਸੁਪ੍ਤਿਸਙ੍ਕੋਚਾਦਿਵਾਤਸਮਾਨਲਿਙ੍ਗਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦ੍ਭਵਤਿ| ਅਸ੍ਯ ਸਂਸ੍ਨੇਹਨਦੋਸਾਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਦੁਦ੍ਧਰਣਂ ਤਥੇਤ੍ਯਨ੍ਤੇਨੇਕ੍ਤਾਃ||੧੬||
Adhikarana 4 (17-19) · Śloka 19
ਜਙ੍ਘੋਰੁਗ੍ਲਾਨਿਰਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸ਼ਸ਼੍ਵਚ੍ਚਾਦਾਹਵੇਦਨਾ| ਪਦਂ ਚ ਵ੍ਯਥਤੇ ਨ੍ਯਸ੍ਤਂ ਸ਼ੀਤਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਂ ਨ ਵੇਤ੍ਤਿ ਚ||੧੭|| ਸਂਸ੍ਥਾਨੇ ਪੀਡਨੇ ਗਤ੍ਯਾਂ ਚਾਲਨੇ ਚਾਪ੍ਯਨੀਸ਼੍ਵਰਃ| ਅਨ੍ਯਨੇਯੌ ਹਿ ਸਮ੍ਭਗ੍ਨਾਵੂਰੂ ਪਾਦੌ ਚ ਮਨ੍ਯਤੇ||੧੮|| ਯਦਾ ਦਾਹਾਰ੍ਤਿਤੋਦਾਰ੍ਤੋ ਵੇਪਨਃ ਪੁਰੁਸੋ ਭਵੇਤ੍| ਊਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਸ੍ਤਦਾ ਹਨ੍ਯਾਤ੍ ਸਾਧਯੇਦਨ੍ਯਥਾ ਨਵਮ੍||੧੯||
जङ्घोरुग्लानिरत्यर्थं शश्वच्चादाहवेदना| पदं च व्यथते न्यस्तं शीतस्पर्शं न वेत्ति च||१७|| संस्थाने पीडने गत्यां चालने चाप्यनीश्वरः| अन्यनेयौ हि सम्भग्नावूरू पादौ च मन्यते||१८|| यदा दाहार्तितोदार्तो वेपनः पुरुषो भवेत्| ऊरुस्तम्भस्तदा हन्यात् साधयेदन्यथा नवम्||१९||
🔊 Audio coming soon
ਜਙ੍ਘੋਰੁਗ੍ਲਾਨਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿ ਤੁ ਲਕ੍ਸਣਂ ਭਿਨ੍ਨਸਾਮਗ੍ਰੀਕਂ ਬ੍ਰੂਤੇ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਸਰ੍ਵਮੇਵੈਤਦੂਦ੍ਰ੍ਧ੍ਵਾਧਃਕਤਸ੍ਨੇਹਨਪ੍ਰਯੋਗਦੋਸਕਤਮਸਾਧ੍ਯਲਕ੍ਸਣਮਾਹੁਃ| ਸ਼ਸ਼੍ਵਚ੍ਚਾਦਾਹਵੇਦਨੇਤਿ ਈਸਦ੍ਦਾਹਵੇਦਨਾ, ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਦਾਹਵਰ੍ਜਿਤਵੇਦਨਾਮਾਹੁਃ||੧੭-੧੯||
Adhikarana 5 (20-24) · Śloka 24
ਤਸ੍ਯ ਨ ਸ੍ਨੇਹਨਂ ਕਾਰ੍ਯਂ ਨ ਬਸ੍ਤਿਰ੍ਨ ਵਿਰੇਚਨਮ੍| ਨ ਚੈਵ ਵਮਨਂ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ਤਨ੍ਨਿਬੋਧਤ ਕਾਰਣਮ੍||੨੦|| ਵਦ੍ਧਯੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਸ੍ਨੇਹਨਂ ਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮ ਚ| ਤਤ੍ਸ੍ਥਸ੍ਯੋਦ੍ਧਰਣੇ ਚੈਵ ਨ ਸਮਰ੍ਥਂ ਵਿਰੇਚਨਮ੍||੨੧|| ਕਫਂ ਕਫਸ੍ਥਾਨਗਤਂ ਪਿਤ੍ਤਂ ਚ ਵਮਨਾਤ੍ ਸੁਖਮ੍| ਹਰ੍ਤੁਮਾਮਾਸ਼ਯਸ੍ਥੌ ਚ ਸ੍ਰਂਸਨਾਤ੍ਤਾਵੁਭਾਵਪਿ||੨੨|| ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਸ੍ਥਾਃ ਸਰ੍ਵੇਪਿ ਬਸ੍ਤਿਭਿਰ੍ਮੂਲਨਿਰ੍ਜਯਾਤ੍| ਸ਼ਕ੍ਯਾ ਨ ਤ੍ਵਾਮਮੇਦੋਭ੍ਯਾਂ ਸ੍ਤਬ੍ਧਾ ਜਙ੍ਘੋਰੁਸਂਸ੍ਥਿਤਾਃ||੨੩|| ਵਾਤਸ੍ਥਾਨੇ ਹਿ ਤਚ੍ਛੈਤ੍ਯਾਦ੍ਦ੍ਵਯੋਃ ਸ੍ਤਮ੍ਭਾਚ੍ਚ ਤਦ੍ਗਤਾਃ| ਨ ਸ਼ਕ੍ਯਾਃ ਸੁਖਮੁਦ੍ਧਰ੍ਤੁਂ ਜਲਂ ਨਿਮ੍ਨਾਦਿਵ ਸ੍ਥਲਾਤ੍||੨੪||
तस्य न स्नेहनं कार्यं न बस्तिर्न विरेचनम्| न चैव वमनं यस्मात्तन्निबोधत कारणम्||२०|| वृद्धये श्लेष्मणो नित्यं स्नेहनं बस्तिकर्म च| तत्स्थस्योद्धरणे चैव न समर्थं विरेचनम्||२१|| कफं कफस्थानगतं पित्तं च वमनात् सुखम्| हर्तुमामाशयस्थौ च स्रंसनात्तावुभावपि||२२|| पक्वाशयस्थाः सर्वेऽपि बस्तिभिर्मूलनिर्जयात्| शक्या न त्वाममेदोभ्यां स्तब्धा जङ्घोरुसंस्थिताः||२३|| वातस्थाने हि तच्छैत्याद्द्वयोः स्तम्भाच्च तद्गताः| न शक्याः सुखमुद्धर्तुं जलं निम्नादिव स्थलात्||२४||
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤ੍ਯਾਦਿਪ੍ਰਤਿਸੇਧੋਪਪਤ੍ਤਿਮਾਹ- ਤਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਯ ਦੋਸੋ ਯਦ੍ਯਪਿ ਪ੍ਰਾਗੇਵੋਕ੍ਤਃ, ਤਥਾਪੀਦਾਨੀਂ ਯਥਾ ਤਦ੍ਦੋਸਕਾਰਕਂ ਸ੍ਨੇਹਨਂ ਭਵਤਿ ਤਥਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦ੍ਯਤੇ| ਸ਼ਿਰੋਵਿਰੇਚਨਂ ਚਾਤ੍ਰ ਸਰ੍ਵਥੈਵਾਸਮ੍ਭਾਵ੍ਯਮਾਨਤ੍ਵਾਦੇਵ ਨੋਪਨ੍ਯਸ੍ਤਮਿਤਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਸ੍ਨੇਹਨਮਿਤਿ ਪਾਨਾਭ੍ਯਙ੍ਗਾਭ੍ਯਾਂ ਸ੍ਨੇਹਮ੍| ਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮ ਚੇਤਿ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮ, ਤਸ੍ਯੈਵ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਦ੍ਧਿਕਰਤ੍ਵਾਤ੍| ਕਿਂਵਾ ਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮਵਿਸ਼ੇਸਣਂ ਸ੍ਨੇਹਨਮਿਤਿ ਪਦਂ, ਤੇਨਾਨੁਵਾਸਨਮੇਵ ਲਭ੍ਯਤੇ; ਨਿਰੂਹਸ੍ਤੁ ਵਿਰੇਚਨਸ਼ਬ੍ਦੇਨੈਵ ਸ਼ੋਧਨਾਭਿਧਾਯਿਨਾ ਗਹੀਤਃ; ਅਤ ਏਵ ਊਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਦੋਸੋਦ੍ਧਰਣਾਸਮਰ੍ਥਸ਼ੋਧਨਵਿਵਰਣੇ ਏਵ ਨਿਰੂਹੋਪ੍ਯਤ੍ਰੋਕ੍ਤਃ| ਉਕ੍ਤਦੋਸਹਰਣਾਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਂ ਵਮਨਵਿਰੇਚਨਨਿਰੂਹਾਣਾਂ ਕ੍ਰਮੇਣ ਵਿਵਣ੍ਵਨ੍ਨਾਹ- ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸ੍ਥਾਨਗਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਹਰ੍ਤੁਂ ਸੁਖਮਿਤਿ ਵਿਭਕ੍ਤਿਲਿਙ੍ਗਵਿਪਰਿਣਾਮਾਦ੍ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣੇਪਿ ਯੋਜਨੀਯਮ੍| ਤਾਵੁਭਾਵਿਤਿ ਨਿਰ੍ਹਰ੍ਤੁਮਸੁਖਾਵਿਤਿ ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਯੋਜਨੀਯਮ੍| ਸਰ੍ਵੇਪਿ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਣਃ| ਮੂਲਨਿਰ੍ਜਯਾਦਿਤਿਪਦਂ ਵਮਨਾਦਿਤ੍ਯਨੇਨ ਤਥਾ ਬਸ੍ਤਿਭਿਰਿਤ੍ਯਨੇਨ ਚ ਯੋਜ੍ਯਂ; ਮੂਲਨਿਰ੍ਜਯਾਦਿਤਿ ਮੂਲਚ੍ਛੇਦਾਤ੍| ਵਮਨਾਦੀਨਾਂ ਸਾਧ੍ਯਂ ਵਿਸਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤ੍ਵਾ ਅਸਾਧ੍ਯਂ ਵਿਸਯਮਾਹ- ਸ਼ਕ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਥਾਮਮੇਦਸਃ ਸ੍ਤਬ੍ਧਤ੍ਵੇਨ ਵਮਨਾਦੀਨਾਂ ਜਙ੍ਘੋਰੁਸ੍ਥਾਨੇਸਮਰ੍ਥਤ੍ਵਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਊਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਦੋਸਸ੍ਯ ਵਮਨਾਦ੍ਯਹਾਰ੍ਯਤ੍ਵੇ ਹੇਤ੍ਵਨ੍ਤਰਮਾਹ- ਵਾਤਸ੍ਥਾਨੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਾਤਸ੍ਥਾਨੇ ਇਤਿ ਜਙ੍ਘੋਰੁਰੂਪੇ ਵਾਤਸ੍ਥਾਨੇ| ਤਚ੍ਛੈਤ੍ਯਾਦਿਤਿ ਵਾਤਸ਼ੈਤ੍ਯਾਤ੍||੨੦-੨੪||
Adhikarana 6 (25-29) · Śloka 30
ਤਸ੍ਯ ਸਂਸ਼ਮਨਂ ਨਿਤ੍ਯਂ ਕ੍ਸਪਣਂ ਸ਼ੋਸਣਂ ਤਥਾ| ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਪੇਕ੍ਸੀ ਭਿਸਕ੍ ਕੁਰ੍ਯਾਦਧਿਕਤ੍ਵਾਤ੍ਕਫਾਮਯੋਃ||੨੫|| ਸਦਾ ਰੂਕ੍ਸੋਪਚਾਰਾਯ ਯਵਸ਼੍ਯਾਮਾਕਕੋਦ੍ਰਵਾਨ੍| ਸ਼ਾਕੈਰਲਵਣੈਰ੍ਦਦ੍ਯਾਜ੍ਜਲਤੈਲੋਪਸਾਧਿਤੈਃ||੨੬|| ਸੁਨਿਸਣ੍ਣਕਨਿਮ੍ਬਾਰ੍ਕਵੇਤ੍ਰਾਰਗ੍ਵਧਪਲ੍ਲਵੈਃ| ਵਾਯਸੀਵਾਸ੍ਤੁਕੈਰਨ੍ਯੈਸ੍ਤਿਕ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਕੁਲਕਾਦਿਭਿਃ||੨੭|| ਕ੍ਸਾਰਾਰਿਸ੍ਟਪ੍ਰਯੋਗਾਸ਼੍ਚ ਹਰੀਤਕ੍ਯਾਸ੍ਤਥੈਵ ਚ| ਮਧੂਦਕਸ੍ਯ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾ ਊਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਵਿਨਾਸ਼ਨਾਃ||੨੮|| ਸਮਙ੍ਗਾਂ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀਂ ਬਿਲ੍ਵਂ ਮਧੁਨਾ ਸਹ ਨਾ ਪਿਬੇਤ੍| ਤਥਾ ਸ਼੍ਰੀਵੇਸ੍ਟਕੋਦੀਚ੍ਯਦੇਵਦਾਰੁਨਤਾਨ੍ਯਪਿ||੨੯|| ਚਨ੍ਦਨਂ ਧਾਤਕੀਂ ਕੁਸ੍ਠਂ ਤਾਲੀਸਂ ਨਲਦਂ ਤਥਾ|੩੦|
तस्य संशमनं नित्यं क्षपणं शोषणं तथा| युक्त्यपेक्षी भिषक् कुर्यादधिकत्वात्कफामयोः||२५|| सदा रूक्षोपचाराय यवश्यामाककोद्रवान्| शाकैरलवणैर्दद्याज्जलतैलोपसाधितैः||२६|| सुनिषण्णकनिम्बार्कवेत्रारग्वधपल्लवैः| वायसीवास्तुकैरन्यैस्तिक्तैश्च कुलकादिभिः||२७|| क्षारारिष्टप्रयोगाश्च हरीतक्यास्तथैव च| मधूदकस्य पिप्पल्या ऊरुस्तम्भविनाशनाः||२८|| समङ्गां शाल्मलीं बिल्वं मधुना सह ना पिबेत्| तथा श्रीवेष्टकोदीच्यदेवदारुनतान्यपि||२९|| चन्दनं धातकीं कुष्ठं तालीसं नलदं तथा|३०|
🔊 Audio coming soon
ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਤਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਸ੍ਯੋਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਸ੍ਯ ਸ਼ਮਨਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਨ ਸ਼ੋਧਨਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕ੍ਸਪਣਂ ਸ਼ੋਸਣਮਾਮਕਫਯੋਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦਿਤਿ ਯੋਜਨਾ; ਤਤ੍ਰ ਕ੍ਸਪਣਂ ਸਰ੍ਵਥੋਚ੍ਛੇਦੇਨ, ਸ਼ੋਸਣਂ ਦ੍ਰਵਭਾਗਵਿਸ਼ੋਸਣਮ੍| ਵਾਯਸੀ ਕਾਕਮਾਚੀ| ਕੁਲਕਂ ਕਾਰਵੇਲ੍ਲਕਮ੍| ਸ਼ਾਲ੍ਮਲਂ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀਵੇਸ੍ਟਕਮ੍| ਏਤਾਨਿ ਮਧੁਨਾ ਪਿਬੇਦਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ||੨੫-੨੯||-
Adhikarana 7 (30-32) · Śloka 33
ਮੁਸ੍ਤਂ ਹਰੀਤਕੀਂ ਲੋਧ੍ਰਂ ਪਦ੍ਮਕਂ ਤਿਕ੍ਤਰੋਹਿਣੀਮ੍||੩੦|| ਦੇਵਦਾਰੁ ਹਰਿਦ੍ਰੇ ਦ੍ਵੇ ਵਚਾਂ ਕਟੁਕਰੋਹਿਣੀਮ੍| ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਂ ਸਰਲਂ ਦੇਵਦਾਰੁ ਚ||੩੧|| ਚਵ੍ਯਂ ਚਿਤ੍ਰਕਮੂਲਾਨਿ ਦੇਵਦਾਰੁ ਹਰੀਤਕੀਮ੍| ਭਲ੍ਲਾਤਕਂ ਸਮੂਲਾਂ ਚ ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਪਞ੍ਚ ਤਾਨ੍ ਪਿਬੇਤ੍||੩੨|| ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਾਨਰ੍ਧਸ਼੍ਲੋਕੋਕ੍ਤਾਨ੍ ਕਲ੍ਕਾਨੂਰੁਗ੍ਰਹਾਪਹਾਨ੍|੩੩|
मुस्तं हरीतकीं लोध्रं पद्मकं तिक्तरोहिणीम्||३०|| देवदारु हरिद्रे द्वे वचां कटुकरोहिणीम्| पिप्पलीं पिप्पलीमूलं सरलं देवदारु च||३१|| चव्यं चित्रकमूलानि देवदारु हरीतकीम्| भल्लातकं समूलां च पिप्पलीं पञ्च तान् पिबेत्||३२|| सक्षौद्रानर्धश्लोकोक्तान् कल्कानूरुग्रहापहान्|३३|
🔊 Audio coming soon
ਮੁਸ੍ਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿਕਾਃ ਪਞ੍ਚ ਯੋਗਾ ਅਰ੍ਧਸ਼੍ਲੋਕੋਕ੍ਤਾ ਊਰੁਗ੍ਰਹਾਪਹਾਃ||੩੦-੩੨||-
Adhikarana 8 (33-38) · Śloka 39
ਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗੇਸ੍ਟਾਂ ਮਦਨਂ ਦਨ੍ਤੀਂ ਵਤ੍ਸਕਸ੍ਯ ਫਲਂ ਵਚਾਮ੍ ||੩੩|| ਮੂਰ੍ਵਾਮਾਰਗ੍ਵਧਂ ਪਾਠਾਂ ਕਰਞ੍ਜਂ ਕੁਲਕਂ ਤਥਾ| ਪਿਬੇਨ੍ਮਧੁਯੁਤਂ ਤੁਲ੍ਯਂ ਚੂਰ੍ਣਂ ਵਾ ਵਾਰਿਣਾਪ੍ਲੁਤਮ੍||੩੪|| ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਦਧਿਮਣ੍ਡੈਰ੍ਵਾਪ੍ਯੂਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍| ਮੂਰ੍ਵਾਮਤਿਵਿਸਾਂ ਕੁਸ੍ਠਂ ਚਿਤ੍ਰਕਂ ਕਟੁਰੋਹਿਣੀਮ੍||੩੫|| ਪੂਰ੍ਵਵਦ੍ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਂ ਮੂਤ੍ਰੇ ਰਾਤ੍ਰਿਸ੍ਥਿਤਮਥਾਪਿ ਵਾ| ਸ੍ਵਰ੍ਣਕ੍ਸੀਰੀਮਤਿਵਿਸਾਂ ਮੁਸ੍ਤਂ ਤੇਜੋਵਤੀਂ ਵਚਾਮ੍||੩੬|| ਸੁਰਾਹ੍ਵਂ ਚਿਤ੍ਰਕਂ ਕੁਸ੍ਠਂ ਪਾਠਾਂ ਕਟੁਕਰੋਹਿਣੀਮ੍| ਲੇਹਯੇਨ੍ਮਧੁਨਾ ਚੂਰ੍ਣਂ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਵਾ ਜਲਾਪ੍ਲੁਤਮ੍||੩੭|| ਫਲੀਂ ਵ੍ਯਾਘ੍ਰਨਖਂ ਹੇਮ ਪਿਬੇਦ੍ਵਾ ਮਧੁਸਂਯੁਤਮ੍| ਤ੍ਰਿਫਲਾਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਂ ਮੁਸ੍ਤਂ ਚਵ੍ਯਂ ਕਟੁਕਰੋਹਿਣੀਮ੍||੩੮|| ਲਿਹ੍ਯਾਦ੍ਵਾ ਮਧੁਨਾ ਚੂਰ੍ਣਮੂਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਾਰ੍ਦਿਤੋ ਨਰਃ|੩੯|
शार्ङ्गेष्टां मदनं दन्तीं वत्सकस्य फलं वचाम् ||३३|| मूर्वामारग्वधं पाठां करञ्जं कुलकं तथा| पिबेन्मधुयुतं तुल्यं चूर्णं वा वारिणाऽऽप्लुतम्||३४|| सक्षौद्रं दधिमण्डैर्वाऽप्यूरुस्तम्भविनाशनम्| मूर्वामतिविषां कुष्ठं चित्रकं कटुरोहिणीम्||३५|| पूर्ववद्गुग्गुलुं मूत्रे रात्रिस्थितमथापि वा| स्वर्णक्षीरीमतिविषां मुस्तं तेजोवतीं वचाम्||३६|| सुराह्वं चित्रकं कुष्ठं पाठां कटुकरोहिणीम्| लेहयेन्मधुना चूर्णं सक्षौद्रं वा जलाप्लुतम्||३७|| फलीं व्याघ्रनखं हेम पिबेद्वा मधुसंयुतम्| त्रिफलां पिप्पलीं मुस्तं चव्यं कटुकरोहिणीम्||३८|| लिह्याद्वा मधुना चूर्णमूरुस्तम्भार्दितो नरः|३९|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗੇਸ੍ਟਾ ਗੁਞ੍ਜਾ| ਸ੍ਵਾਦੁਕਣ੍ਟਕਂ ਵਿਕਙ੍ਕਤਮ੍| ਪੂਰ੍ਵਵਦਿਤਿ ਪੂਰ੍ਵੇਣ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਗੁਗ੍ਗੁਲੁਂ ਚ ਮੂਤ੍ਰੇ ਉਸਿਤਂ ਪਿਬੇਦਿਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਜਲਾਪ੍ਲੁਤਂ ‘ਪਿਬੇਤ੍’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਫਲੀ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਃ| ਹੇਮ ਨਾਗਕੇਸ਼ਰਮ੍||੩੩-੩੮||-
Adhikarana 9 (39-47) · Śloka 47
ਅਪਤਰ੍ਪਣਜਸ਼੍ਚੇਤ੍ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦੋਸਃ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਯੇਦ੍ਧਿ ਤਮ੍||੩੯|| ਯੁਕ੍ਤ੍ਯਾ ਜਾਙ੍ਗਲਜੈਰ੍ਮਾਂਸੈਃ ਪੁਰਾਣੈਸ਼੍ਚੈਵ ਸ਼ਾਲਿਭਿਃ| ਰੂਕ੍ਸਣਾਦ੍ਵਾਤਕੋਪਸ਼੍ਚੇਨ੍ਨਿਦ੍ਰਾਨਾਸ਼ਾਰ੍ਤਿਪੂਰ੍ਵਕਃ||੪੦|| ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਕ੍ਰਮਸ੍ਤਤ੍ਰ ਕਾਰ੍ਯੋ ਵਾਤਾਮਯਾਪਹਃ| ਪੀਲੁਪਰ੍ਣੀ ਪਯਸ੍ਯਾ ਚ ਰਾਸ੍ਨਾ ਗੋਕ੍ਸੁਰਕੋ ਵਚਾ||੪੧|| ਸਰਲਾਗੁਰੁਪਾਠਾਸ਼੍ਚ ਤੈਲਮੇਭਿਰ੍ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍| ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਪ੍ਰਸਤਂ ਤਸ੍ਮਾਦਞ੍ਜਲਿਂ ਵਾਪਿ ਨਾ ਪਿਬੇਤ੍||੪੨|| ਕੁਸ੍ਠਸ਼੍ਰੀਵੇਸ੍ਟਕੋਦੀਚ੍ਯਸਰਲਂ ਦਾਰੁ ਕੇਸ਼ਰਮ੍| ਅਜਗਨ੍ਧਾਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾ ਚ ਤੈਲਂ ਤੈਃ ਸਾਰ੍ਸਪਂ ਪਚੇਤ੍||੪੩|| ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਮਾਤ੍ਰਯਾ ਤਚ੍ਚਾਪ੍ਯੂਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਾਰ੍ਦਿਤਃ ਪਿਬੇਤ੍| (ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਨ੍ਮੁਕ੍ਤ ਊਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਾਤ੍ਤਤਸ਼੍ਚ ਸ ਵਿਮੁਚ੍ਯਤੇ )||੪੪|| ਦ੍ਵੇ ਪਲੇ ਸੈਨ੍ਧਵਾਤ੍ ਪਞ੍ਚ ਸ਼ੁਣ੍ਠ੍ਯਾ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਕਚਿਤ੍ਰਕਾਤ੍| ਦ੍ਵੇ ਦ੍ਵੇ ਭਲ੍ਲਾਤਕਾਸ੍ਥੀਨਿ ਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਦ੍ਵੇ ਤਥਾਢਕੇ||੪੫|| ਆਰਨਾਲਾਤ੍ ਪਚੇਤ੍ ਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਤੈਲਸ੍ਯੈਤੈਰਪਤ੍ਯਦਮ੍| ਗਧ੍ਰਸ੍ਯੂਰੁਗ੍ਰਹਾਰ੍ਸ਼ੋਰ੍ਤਿਸਰ੍ਵਵਾਤਵਿਕਾਰਨੁਤ੍||੪੬|| ਪਲਾਭ੍ਯਾਂ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਨਾਗਰਾਦਸ੍ਟਕਟ੍ਵਰਃ| ਤੈਲਪ੍ਰਸ੍ਥਃ ਸਮੋ ਦਧ੍ਨਾ ਗਧ੍ਰਸ੍ਯੂਰੁਗ੍ਰਹਾਪਹਃ||੪੭|| ਇਤ੍ਯਸ੍ਟਕਟ੍ਵਰਤੈਲਮ੍|
अपतर्पणजश्चेत् स्याद्दोषः सन्तर्पयेद्धि तम्||३९|| युक्त्या जाङ्गलजैर्मांसैः पुराणैश्चैव शालिभिः| रूक्षणाद्वातकोपश्चेन्निद्रानाशार्तिपूर्वकः||४०|| स्नेहस्वेदक्रमस्तत्र कार्यो वातामयापहः| पीलुपर्णी पयस्या च रास्ना गोक्षुरको वचा||४१|| सरलागुरुपाठाश्च तैलमेभिर्विपाचयेत्| सक्षौद्रं प्रसृतं तस्मादञ्जलिं वाऽपि ना पिबेत्||४२|| कुष्ठश्रीवेष्टकोदीच्यसरलं दारु केशरम्| अजगन्धाऽश्वगन्धा च तैलं तैः सार्षपं पचेत्||४३|| सक्षौद्रं मात्रया तच्चाप्यूरुस्तम्भार्दितः पिबेत्| (रौक्ष्यान्मुक्त ऊरुस्तम्भात्ततश्च स विमुच्यते )||४४|| द्वे पले सैन्धवात् पञ्च शुण्ठ्या ग्रन्थिकचित्रकात्| द्वे द्वे भल्लातकास्थीनि विंशतिर्द्वे तथाऽऽढके||४५|| आरनालात् पचेत् प्रस्थं तैलस्यैतैरपत्यदम्| गृध्रस्यूरुग्रहार्शोर्तिसर्ववातविकारनुत्||४६|| पलाभ्यां पिप्पलीमूलनागरादष्टकट्वरः| तैलप्रस्थः समो दध्ना गृध्रस्यूरुग्रहापहः||४७|| इत्यष्टकट्वरतैलम्|
🔊 Audio coming soon
ਆਵਸ੍ਥਿਕਂ ਕ੍ਰਮਮਾਹ- ਅਪਤਰ੍ਪਣਜ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ| ਰੂਕ੍ਸਣਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸ੍ਨੇਹਵਿਧਾਨਮਾਵਸ੍ਥਿਕਂ, ਤੇਨ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨਾਤ੍ਰ ਵਿਹਿਤਸ੍ਨੇਹਨਿਸੇਧੇਨ ਸਮਂ ਨ ਵਿਰੋਧਃ, ਅਸ੍ਯ ਵਿਧੇਰਪਵਾਦਤ੍ਵਾਤ੍| ਪੀਲੁਪਰ੍ਣੀ ਮੋਰਟਃ, ਰਾਸ੍ਨਾਭੇਦ ਇਤ੍ਯਨ੍ਯੇ| ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਮਿਤਿ ਪਾਦਿਕਕ੍ਸੌਦ੍ਰਮ੍| ਅਜਗਨ੍ਧਾ ਅਜਮੋਦਾ| ਭਲ੍ਲਾਤਕਾਸ੍ਥੀਨਿ ਵਿਂਸ਼ਤਿਰਿਤਿ ਆਕਤਿਮਾਨੇਨ| ਪਲਾਭ੍ਯਾਮਿਤਿ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਦਿਸਮੁਦਾਯਾਤ੍ ਪਲਾਭ੍ਯਾਮ੍| ਅਸ੍ਟਕਟ੍ਵਰ ਇਤਿ ਤੈਲਾਦਸ੍ਟਗੁਣਂ ਕਟ੍ਵਰਂ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਤੈਲਪ੍ਰਸ੍ਥੇ ਸ ਅਸ੍ਟਕਟ੍ਵਰਃ; ਕਟ੍ਵਰਂ ਤਕ੍ਰਮ੍||੩੯-੪੭||
Adhikarana 10 (48-59) · Śloka 60
ਇਤ੍ਯਾਭ੍ਯਨ੍ਤਰਮੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟਮੂਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਸ੍ਯ ਭੇਸਜਮ੍| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਃ ਕ੍ਸਪਣਂ ਤ੍ਵਨ੍ਯਦ੍ਬਾਹ੍ਯਂ ਸ਼ਣੁ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍||੪੮|| ਵਲ੍ਮੀਕਮਤ੍ਤਿਕਾ ਮੂਲਂ ਕਰਞ੍ਜਸ੍ਯ ਫਲਂ ਤ੍ਵਚਮ੍| ਇਸ੍ਟਕਾਨਾਂ ਤਤਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣੈਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦੁਤ੍ਸਾਦਨਂ ਭਸ਼ਮ੍||੪੯|| ਮੂਲੈਰ੍ਵਾਪ੍ਯਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਯਾ ਮੂਲੈਰਰ੍ਕਸ੍ਯ ਵਾ ਭਿਸਕ੍| ਪਿਚੁਮਰ੍ਦਸ੍ਯ ਵਾ ਮੂਲੈਰਥਵਾ ਦੇਵਦਾਰੁਣਃ||੫੦|| ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਰ੍ਸਪਵਲ੍ਮੀਕਮਤ੍ਤਿਕਾਸਂਯੁਤੈਰ੍ਭਿਸਕ੍| ਗਾਢਮੁਤ੍ਸਾਦਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਦੂਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭੇ ਪ੍ਰਲੇਪਨਮ੍||੫੧|| ਦਨ੍ਤੀਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀਸੁਰਸਾਸਰ੍ਸਪੈਸ਼੍ਚਾਪਿ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍| ਤਰ੍ਕਾਰੀਸ਼ਿਗ੍ਰੁਸੁਰਸਾਵਿਸ਼੍ਵਵਤ੍ਸਕਨਿਮ੍ਬਜੈਃ||੫੨|| ਪਤ੍ਰਮੂਲਫਲੈਸ੍ਤੋਯਂ ਸ਼ਤਮੁਸ੍ਣਂ ਚ ਸੇਚਨਮ੍| ਪਿਸ੍ਟਂ ਤੁ ਸਰ੍ਸਪਂ ਮੂਤ੍ਰੇਧ੍ਯੁਸਿਤਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਲੇਪਨਮ੍||੫੩|| ਵਤ੍ਸਕਃ ਸੁਰਸਂ ਕੁਸ੍ਠਂ ਗਨ੍ਧਾਸ੍ਤੁਮ੍ਬੁਰੁਸ਼ਿਗ੍ਰੁਕੌ| ਹਿਂਸ੍ਰਾਰ੍ਕਮੂਲਵਲ੍ਮੀਕਮਤ੍ਤਿਕਾਃ ਸਕੁਠੇਰਕਾਃ||੫੪|| ਦਧਿਸੈਨ੍ਧਵਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਕਾਰ੍ਯਮੇਤੈਃ ਪ੍ਰਲੇਪਨਮ੍| (ਊਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਭਿਸਜਾ ਜਾਨਤਾ ਕ੍ਰਮਮ੍)||੫੫|| ਸ਼੍ਯੋਨਾਕਂ ਖਦਿਰਂ ਬਿਲ੍ਵਂ ਬਹਤ੍ਯੌ ਸਰਲਾਸਨੌ| ਸ਼ੋਭਾਞ੍ਜਨਕਤਰ੍ਕਾਰੀਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਸੁਰਸਾਰ੍ਜਕਾਨ੍||੫੬|| ਅਗ੍ਨਿਮਨ੍ਥਕਰਞ੍ਜੌ ਚ ਜਲੇਨੋਤ੍ਕ੍ਵਾਥ੍ਯ ਸੇਚਯੇਤ੍| ਪ੍ਰਲੇਪੋ ਮੂਤ੍ਰਪਿਸ੍ਟੈਰ੍ਵਾਪ੍ਯੂਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਨਿਵਾਰਣਃ||੫੭|| ਕਫਕ੍ਸਯਾਰ੍ਥਂ ਸ਼ਕ੍ਯੇਸੁ ਵ੍ਯਾਯਾਮੇਸ੍ਵਨੁਯੋਜਯੇਤ੍| ਸ੍ਥਲਾਨ੍ਯਾਕ੍ਰਾਮਯੇਤ੍ ਕਲ੍ਯਂ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਃ ਸਿਕਤਾਸ੍ਤਥਾ||੫੮|| ਪ੍ਰਤਾਰਯੇਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਸ੍ਰੋਤੋ ਨਦੀਂ ਸ਼ੀਤਜਲਾਂ ਸ਼ਿਵਾਮ੍| ਸਰਸ਼੍ਚ ਵਿਮਲਂ ਸ਼ੀਤਂ ਸ੍ਥਿਰਤੋਯਂ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ||੫੯|| ਤਥਾ ਵਿਸ਼ੁਸ੍ਕੇਸ੍ਯ ਕਫੇ ਸ਼ਾਨ੍ਤਿਮੂਰੁਗ੍ਰਹੋ ਵ੍ਰਜੇਤ੍|੬੦|
इत्याभ्यन्तरमुद्दिष्टमूरुस्तम्भस्य भेषजम्| श्लेष्मणः क्षपणं त्वन्यद्बाह्यं शृणु चिकित्सितम्||४८|| वल्मीकमृत्तिका मूलं करञ्जस्य फलं त्वचम्| इष्टकानां ततश्चूर्णैः कुर्यादुत्सादनं भृशम्||४९|| मूलैर्वाऽप्यश्वगन्धाया मूलैरर्कस्य वा भिषक्| पिचुमर्दस्य वा मूलैरथवा देवदारुणः||५०|| क्षौद्रसर्षपवल्मीकमृत्तिकासंयुतैर्भिषक्| गाढमुत्सादनं कुर्यादूरुस्तम्भे प्रलेपनम्||५१|| दन्तीद्रवन्तीसुरसासर्षपैश्चापि बुद्धिमान्| तर्कारीशिग्रुसुरसाविश्ववत्सकनिम्बजैः||५२|| पत्रमूलफलैस्तोयं शृतमुष्णं च सेचनम्| पिष्टं तु सर्षपं मूत्रेऽध्युषितं स्यात् प्रलेपनम्||५३|| वत्सकः सुरसं कुष्ठं गन्धास्तुम्बुरुशिग्रुकौ| हिंस्रार्कमूलवल्मीकमृत्तिकाः सकुठेरकाः||५४|| दधिसैन्धवसंयुक्तं कार्यमेतैः प्रलेपनम्| (ऊरुस्तम्भविनाशाय भिषजा जानता क्रमम्)||५५|| श्योनाकं खदिरं बिल्वं बृहत्यौ सरलासनौ| शोभाञ्जनकतर्कारीश्वदंष्ट्रासुरसार्जकान्||५६|| अग्निमन्थकरञ्जौ च जलेनोत्क्वाथ्य सेचयेत्| प्रलेपो मूत्रपिष्टैर्वाऽप्यूरुस्तम्भनिवारणः||५७|| कफक्षयार्थं शक्येषु व्यायामेष्वनुयोजयेत्| स्थलान्याक्रामयेत् कल्यं शर्कराः सिकतास्तथा||५८|| प्रतारयेत् प्रतिस्रोतो नदीं शीतजलां शिवाम्| सरश्च विमलं शीतं स्थिरतोयं पुनः पुनः||५९|| तथा विशुष्केऽस्य कफे शान्तिमूरुग्रहो व्रजेत्|६०|
🔊 Audio coming soon
ਪਿਚੁਮਰ੍ਦਃ ਨਿਮ੍ਬਃ| ਦ੍ਰਵਨ੍ਤੀ ਦਨ੍ਤੀਭੇਦਃ| ਤਰ੍ਕਾਰੀ ਜਯਨ੍ਤੀ| ਗਨ੍ਧਾ ਇਤਿ ਅਗੁਰ੍ਵਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਾ ਇਹ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾਃ| ਕੁਠੇਰਕਃ ਪਰ੍ਣਾਸਃ| ਸ਼ਕ੍ਯੇਸੁ ਵੋਢੁਂ ਸ਼ਕ੍ਯੇਸੁ| ਕਲ੍ਯਮਿਤਿ ਪ੍ਰਾਤਃ| ਸ਼ਿਵਾਮਿਤਿ ਹਿਂਸ੍ਰਜਲਜਨ੍ਤੁਰਹਿਤਾਂ ਸੁਗਮ੍ਯਾਂ ਚ| ਨਨੁ ਜਲਪ੍ਰਤਰਣਂ ਕਥਮਸ੍ਯ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਕ੍ਸਯਕਰਂ ਭਵਤਿ? ਯਸ੍ਮਾਜ੍ਜਲਸਮ੍ਬਨ੍ਧਮਾਤ੍ਰੇਣ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਦ੍ਧਿਰੇਵ ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਾ| ਉਚ੍ਯਤੇ- ਜਲੇਨ ਬਹਿਰ੍ਨਿਰ੍ਗਚ੍ਛਦੂਸ੍ਮਣੋ ਨਿਰੁਦ੍ਧਸ੍ਯਾਨ੍ਤਃਪ੍ਰਵੇਸ਼ਾਚ੍ਛ੍ਲੇਸ੍ਮਸਙ੍ਘਾਤਭੇਦਨਂ ਭਵਤਿ, ਤਥਾ ਪ੍ਰਤਰਣਕ੍ਰਿਯਯਾ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਵਿਚ੍ਛਿਦ੍ਯਤੇ, ਸਮਾਨਾਭਿਮਤਾ ਕ੍ਰਿਯਾਪ੍ਯਤ੍ਰ ਯੋਗ੍ਯਤ੍ਵਾਤ੍ ਕ੍ਰਿਯਤ ਏਵ| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ- “ਭਵੇਤ੍ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਕਾਰ੍ਯਾਪਿ ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਭਿਮਤਾ ਕ੍ਰਿਯਾ” (ਚਿ.ਅ.੩੦) ਇਤਿ||੪੮-੫੯||-
Adhikarana 11 (60-61) · Śloka 61
ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਃ ਕ੍ਸਪਣਂ ਯਤ੍ ਸ੍ਯਾਨ੍ਨ ਚ ਮਾਰੁਤਮਾਵਹੇਤ੍ ||੬੦|| ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਦਾ ਕਾਰ੍ਯਮੂਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਸ੍ਯ ਭੇਸਜਮ੍| ਸ਼ਰੀਰਂ ਬਲਮਗ੍ਨਿਂ ਚ ਕਾਰ੍ਯੈਸਾ ਰਕ੍ਸਤਾ ਕ੍ਰਿਯਾ||੬੧||
श्लेष्मणः क्षपणं यत् स्यान्न च मारुतमावहेत् ||६०|| तत् सर्वं सर्वदा कार्यमूरुस्तम्भस्य भेषजम्| शरीरं बलमग्निं च कार्यैषा रक्षता क्रिया||६१||
🔊 Audio coming soon
ਅਨੁਕ੍ਤਚਿਕਿਤ੍ਸਾਪਰਿਗ੍ਰਹਾਰ੍ਥਮਾਹ- ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣ ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੬੦-੬੧||
Adhikarana 12 (62) · Śloka 62
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕਃ- ਹੇਤੁਃ ਪ੍ਰਾਗ੍ਰੂਪਲਿਙ੍ਗਾਨਿ ਕਰ੍ਮਾਯੋਗ੍ਯਤ੍ਵਕਾਰਣਮ੍| ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਭੇਸਜਂ ਚੋਕ੍ਤਮੂਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ||੬੨||
तत्र श्लोकः- हेतुः प्राग्रूपलिङ्गानि कर्मायोग्यत्वकारणम्| द्विविधं भेषजं चोक्तमूरुस्तम्भचिकित्सिते||६२||
🔊 Audio coming soon
ਹੇਤੁਰਿਤ੍ਯਾਦਿਸਙ੍ਗ੍ਰਹਃ| ਕਰ੍ਮਾਯੋਗ੍ਯਤ੍ਵਕਾਰਣਮਿਤਿ ਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮਾਯੋਗ੍ਯਤ੍ਵੇ ਹੇਤੁਃ ‘ਵਦ੍ਧਯੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨੋਕ੍ਤੋ ਜ੍ਞੇਯਃ| ਦ੍ਵਿਵਿਧਮਿਤਿ ਆਨ੍ਤਰਂ ਬਾਹ੍ਯਂ ਚ| ਭੇਸਜਮਿਤਿ ਔਸਧਮ੍||੬੨||
Adhikarana puShpikA · Śloka 27
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਦਢਬਲਸਮ੍ਪੂਰਿਤੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇ ਊਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨੭||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते चिकित्सास्थाने ऊरुस्तम्भचिकित्सितं नाम सप्तविंशोऽध्यायः||२७||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਚਕ੍ਰਪਾਣਿਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਚਰਕਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਟੀਕਾਯਾਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਦੀਪਿਕਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨੇ ਊਰੁਸ੍ਤਮ੍ਭਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਸਪ੍ਤਵਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੨੭||