Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാത ഊരുസ്തമ്ഭചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ||൧|| ഇതി ഹ സ്മാഹ ഭഗവാനാത്രേയഃ||൨||
अथात ऊरुस्तम्भचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ത്രിമര്മീയേ ച ബഹൂന് രോഗാന് പഞ്ചകര്മസാധ്യാന് ദൃഷ്ട്വാ പഞ്ചകര്മാസാധ്യേ ഊരുസ്തമ്ഭേ ജാതസ്മരണ ആചാര്യ ഊരുസ്തമ്ഭചികിത്സിതമേവാഹ; ഭവതി ഹി വിരോധിദര്ശനാത് തദ്വിരോധിസ്മരണം, യഥാ നകുലസ്മരണാത് സര്പസ്മരണമ്||൧-൨||
Adhikarana 2 (3-15) · Śloka 15
ശ്രിയാ പരമയാ ബ്രാഹ്മയാ പരയാ ച തപഃശ്രിയാ| അഹീനം ചന്ദ്രസൂര്യാഭ്യാം സുമേരുമിവ പര്വതമ്||൩|| ധീധൃതിസ്മൃതിവിജ്ഞാനജ്ഞാനകീര്തിക്ഷമാലയമ്| അഗ്നിവേശോ ഗുരും കാലേ സംശയം പരിപൃഷ്ടവാന്||൪|| ഭഗവന് പഞ്ച കര്മാണി സമസ്താനി പൃഥക് തഥാ| നിര്ദിഷ്ടാന്യാമയനാം ഹി സര്വേഷാമേവ ഭേഷജമ്||൫|| ദോഷജോऽസ്ത്യാമയഃ കശ്ചിദ്യസ്യ താനി ഭിഷഗ്വര!| ന സ്യുഃ ശക്താനി ശമനേ സാധ്യസ്യ ക്രിയയാ സതഃ||൬|| അസ്ത്യൂരുസ്തമ്ഭ ഇത്യുക്തേ ഗുരുണാ തസ്യ കാരണമ്| സലിങ്ഗഭേഷജം ഭൂയഃ പൃഷ്ടസ്തേനാബ്രവീദ്ഗുരുഃ||൭|| സ്നിഗ്ധോഷ്ണലഘുശീതാനി ജീര്ണാജീര്ണേ സമശ്നതഃ| ദ്രവശുഷ്കദധിക്ഷീരഗ്രാമ്യാനൂപൌദകാമിഷൈഃ||൮|| പിഷ്ടവ്യാപന്നമദ്യാതിദിവാസ്വപ്നപ്രജാഗരൈഃ| ലങ്ഘനാധ്യശനായാസഭയവേഗവിധാരണൈഃ||൯|| സ്നേഹാച്ചാമം ചിതം കോഷ്ഠേ വാതാദീന്മേദസാ സഹ| രുദ്ധ്വാऽऽശു ഗൌരവാദൂരൂ യാത്യധോഗൈഃ സിരാദിഭിഃ||൧൦|| പൂരയന് സക്ഥിജങ്ഘോരു ദോഷോ മേദോബലോത്കടഃ| അവിധേയപരിസ്പന്ദം ജനയത്യല്പവിക്രമമ്||൧൧|| മഹാസരസി ഗമ്ഭീരേ പൂര്ണേऽമ്ബു സ്തിമിതം യഥാ| തിഷ്ഠതി സ്ഥിരമക്ഷോഭ്യം തദ്വദൂരുഗതഃ കഫഃ||൧൨|| ഗൌരവായാസസങ്കോചദാഹരുക്സുപ്തികമ്പനൈഃ | ഭേദസ്ഫുരണതോദൈശ്ച യുക്തോ ദേഹം നിഹന്ത്യസൂന്||൧൩|| ഊരൂ ശ്ലേഷ്മാ സമേദസ്കോ വാതപിത്തേऽഭിഭൂയ തു| സ്തമ്ഭയേത്സ്ഥൈര്യശൈത്യാഭ്യാമൂരുസ്തമ്ഭസ്തതസ്തു സഃ||൧൪|| പ്രാഗ്രൂപം ധ്യാനനിദ്രാതിസ്തൈമിത്യാരോചകജ്വരാഃ| ലോമഹര്ഷശ്ച ഛര്ദിശ്ച ജങ്ഘോര്വോഃ സദനം തഥാ||൧൫||
श्रिया परमया ब्राह्मया परया च तपःश्रिया| अहीनं चन्द्रसूर्याभ्यां सुमेरुमिव पर्वतम्||३|| धीधृतिस्मृतिविज्ञानज्ञानकीर्तिक्षमालयम्| अग्निवेशो गुरुं काले संशयं परिपृष्टवान्||४|| भगवन् पञ्च कर्माणि समस्तानि पृथक् तथा| निर्दिष्टान्यामयनां हि सर्वेषामेव भेषजम्||५|| दोषजोऽस्त्यामयः कश्चिद्यस्य तानि भिषग्वर!| न स्युः शक्तानि शमने साध्यस्य क्रियया सतः||६|| अस्त्यूरुस्तम्भ इत्युक्ते गुरुणा तस्य कारणम्| सलिङ्गभेषजं भूयः पृष्टस्तेनाब्रवीद्गुरुः||७|| स्निग्धोष्णलघुशीतानि जीर्णाजीर्णे समश्नतः| द्रवशुष्कदधिक्षीरग्राम्यानूपौदकामिषैः||८|| पिष्टव्यापन्नमद्यातिदिवास्वप्नप्रजागरैः| लङ्घनाध्यशनायासभयवेगविधारणैः||९|| स्नेहाच्चामं चितं कोष्ठे वातादीन्मेदसा सह| रुद्ध्वाऽऽशु गौरवादूरू यात्यधोगैः सिरादिभिः||१०|| पूरयन् सक्थिजङ्घोरु दोषो मेदोबलोत्कटः| अविधेयपरिस्पन्दं जनयत्यल्पविक्रमम्||११|| महासरसि गम्भीरे पूर्णेऽम्बु स्तिमितं यथा| तिष्ठति स्थिरमक्षोभ्यं तद्वदूरुगतः कफः||१२|| गौरवायाससङ्कोचदाहरुक्सुप्तिकम्पनैः | भेदस्फुरणतोदैश्च युक्तो देहं निहन्त्यसून्||१३|| ऊरू श्लेष्मा समेदस्को वातपित्तेऽभिभूय तु| स्तम्भयेत्स्थैर्यशैत्याभ्यामूरुस्तम्भस्ततस्तु सः||१४|| प्राग्रूपं ध्याननिद्रातिस्तैमित्यारोचकज्वराः| लोमहर्षश्च छर्दिश्च जङ्घोर्वोः सदनं तथा||१५||
🔊 Audio coming soon
അഹീനമിതി സര്വദാ യുക്തമ്| സമസ്താനീതി മിലിതാനി| ദോഷജ ഇതി പദം മാനസാഗന്തുനിരാസാര്ഥം; തന്നിരാസസ്തു തയോഃ പഞ്ചകര്മാവിഷയതയാ പ്രസിദ്ധത്വാത്| തഥാ ദോഷജസ്യാപ്യസാധ്യസ്യ സാധനേ പഞ്ചകര്മാണി ന സമര്ഥാനീതി തന്നിരാസാര്ഥമാഹ- സാധ്യസ്യേത്യാദി| സാധ്യസ്യ സത ഇതി സമ്ബന്ധഃ| ഭൂയ ഊരുസ്തമ്ഭസ്യ കാരണാദീനി പൃഷ്ടോ ഗുരുരബ്രവീദിതി സമ്ബന്ധഃ| ജീര്ണാജീര്ണേ ഇതി സ്തോകജീര്ണശേഷാജീര്ണ ഇത്യര്ഥഃ| ആമം ചിതമിതി രസശേഷരൂപം, കോഷ്ഠോപലേപനാപ്യാമം സഞ്ചിതം, മേദസാ സഹേതി മേദഃസഹിതമാമം വാതാദീനാം രോധകം ജ്ഞേയമ്| ആമം ച ഊരും ഗച്ഛത് ത്രിദോഷസഹിതമേവ യാതി| സിരാദിഭിരിതി സിരാധമനീസ്രോതോഭിഃ| ദോഷോ മേദോബലോത്കട ഇതി ദോഷ ആമസംരുദ്ധോ വാതാദിഃ| യദാ ‘ദോഷമേദോത്കട’ ഇതി പാഠഃ, തദാऽऽമസ്യ വിശേഷണമ്| സക്ഥിഗ്രഹേണൈവ യദ്യപി ജങ്ഘോര്വോര്ഗ്രഹണം പ്രാപ്തം, തഥാऽപി തയോരഭിധാനം വിശേഷേണ തത്പൂരണോപദര്ശനാര്ഥമ്| അവിധേയപരിസ്പന്ദമിതി അസ്വാധീനേന്ദ്രിയമ്, അല്പവിക്രമമിതി അല്പക്രിയമക്രിയം വാ കരോതീത്യര്ഥഃ| മഹാസരസീത്യാദിദൃഷ്ടാന്തേന ഊരുസ്തമ്ഭാരമ്ഭകപ്രധാനസ്യ കഫസ്യ പ്രബലതാമാഹ| യദ്യപി, ഊരുസ്തമ്ഭസ്യ ത്രിദോഷജന്യത്വമിഹ തഥാ സൂത്രസ്ഥാനേऽപി “ഏക ഊരുസ്തമ്ഭ ആമത്രിദോഷസമുത്ഥാനഃ” (സൂ.അ.൧൯) ഇത്യനേനോക്തം, തഥാऽപി കഫപ്രാധാന്യാദത്ര കഫ ഉപദിഷ്ടഃ| അത ഏവാഗ്രേ ഊരു ശ്ലേഷ്മേത്യാദിനാ ഊരുസ്തമ്ഭശബ്ദനിരുക്തിമുത്പാദസാമഗ്രീം ചാഹ| സ്ഥൈര്യശൈത്യാഭ്യാമിത്യനേന സ്തമ്ഭനക്രിയായാം സ്ഥൈര്യശൈത്യയോഃ കഫഗുണയോഃ കാരണതാം ദര്ശയതി||൩-൧൫||
Adhikarana 3 (16) · Śloka 16
വാതശങ്കിഭിരജ്ഞാനാത്തസ്യ സ്യാത് സ്നേഹനാത് പുനഃ| പാദയോഃ സദനം സുപ്തിഃ കൃച്ഛ്രാദുദ്ധരണം തഥാ||൧൬||
वातशङ्किभिरज्ञानात्तस्य स्यात् स्नेहनात् पुनः| पादयोः सदनं सुप्तिः कृच्छ्रादुद्धरणं तथा||१६||
🔊 Audio coming soon
ഊരുസ്തമ്ഭേ സ്നേഹപ്രയോഗജം ദോഷമാഹ- വാതശങ്കിഭിരിത്യാദി| വാതശങ്കാ ചാസ്മിന് സുപ്തിസങ്കോചാദിവാതസമാനലിങ്ഗദര്ശനാദ്ഭവതി| അസ്യ സംസ്നേഹനദോഷാഃ കൃച്ഛ്രാദുദ്ധരണം തഥേത്യന്തേനേക്താഃ||൧൬||
Adhikarana 4 (17-19) · Śloka 19
ജങ്ഘോരുഗ്ലാനിരത്യര്ഥം ശശ്വച്ചാദാഹവേദനാ| പദം ച വ്യഥതേ ന്യസ്തം ശീതസ്പര്ശം ന വേത്തി ച||൧൭|| സംസ്ഥാനേ പീഡനേ ഗത്യാം ചാലനേ ചാപ്യനീശ്വരഃ| അന്യനേയൌ ഹി സമ്ഭഗ്നാവൂരൂ പാദൌ ച മന്യതേ||൧൮|| യദാ ദാഹാര്തിതോദാര്തോ വേപനഃ പുരുഷോ ഭവേത്| ഊരുസ്തമ്ഭസ്തദാ ഹന്യാത് സാധയേദന്യഥാ നവമ്||൧൯||
जङ्घोरुग्लानिरत्यर्थं शश्वच्चादाहवेदना| पदं च व्यथते न्यस्तं शीतस्पर्शं न वेत्ति च||१७|| संस्थाने पीडने गत्यां चालने चाप्यनीश्वरः| अन्यनेयौ हि सम्भग्नावूरू पादौ च मन्यते||१८|| यदा दाहार्तितोदार्तो वेपनः पुरुषो भवेत्| ऊरुस्तम्भस्तदा हन्यात् साधयेदन्यथा नवम्||१९||
🔊 Audio coming soon
ജങ്ഘോരുഗ്ലാനിരിത്യാദി തു ലക്ഷണം ഭിന്നസാമഗ്രീകം ബ്രൂതേ| അന്യേ തു സര്വമേവൈതദൂദ്ര്ധ്വാധഃകൃതസ്നേഹനപ്രയോഗദോഷകൃതമസാധ്യലക്ഷണമാഹുഃ| ശശ്വച്ചാദാഹവേദനേതി ഈഷദ്ദാഹവേദനാ, അന്യേ തു ദാഹവര്ജിതവേദനാമാഹുഃ||൧൭-൧൯||
Adhikarana 5 (20-24) · Śloka 24
തസ്യ ന സ്നേഹനം കാര്യം ന ബസ്തിര്ന വിരേചനമ്| ന ചൈവ വമനം യസ്മാത്തന്നിബോധത കാരണമ്||൨൦|| വൃദ്ധയേ ശ്ലേഷ്മണോ നിത്യം സ്നേഹനം ബസ്തികര്മ ച| തത്സ്ഥസ്യോദ്ധരണേ ചൈവ ന സമര്ഥം വിരേചനമ്||൨൧|| കഫം കഫസ്ഥാനഗതം പിത്തം ച വമനാത് സുഖമ്| ഹര്തുമാമാശയസ്ഥൌ ച സ്രംസനാത്താവുഭാവപി||൨൨|| പക്വാശയസ്ഥാഃ സര്വേऽപി ബസ്തിഭിര്മൂലനിര്ജയാത്| ശക്യാ ന ത്വാമമേദോഭ്യാം സ്തബ്ധാ ജങ്ഘോരുസംസ്ഥിതാഃ||൨൩|| വാതസ്ഥാനേ ഹി തച്ഛൈത്യാദ്ദ്വയോഃ സ്തമ്ഭാച്ച തദ്ഗതാഃ| ന ശക്യാഃ സുഖമുദ്ധര്തും ജലം നിമ്നാദിവ സ്ഥലാത്||൨൪||
तस्य न स्नेहनं कार्यं न बस्तिर्न विरेचनम्| न चैव वमनं यस्मात्तन्निबोधत कारणम्||२०|| वृद्धये श्लेष्मणो नित्यं स्नेहनं बस्तिकर्म च| तत्स्थस्योद्धरणे चैव न समर्थं विरेचनम्||२१|| कफं कफस्थानगतं पित्तं च वमनात् सुखम्| हर्तुमामाशयस्थौ च स्रंसनात्तावुभावपि||२२|| पक्वाशयस्थाः सर्वेऽपि बस्तिभिर्मूलनिर्जयात्| शक्या न त्वाममेदोभ्यां स्तब्धा जङ्घोरुसंस्थिताः||२३|| वातस्थाने हि तच्छैत्याद्द्वयोः स्तम्भाच्च तद्गताः| न शक्याः सुखमुद्धर्तुं जलं निम्नादिव स्थलात्||२४||
🔊 Audio coming soon
സമ്പ്രതി സ്നേഹബസ്ത്യാദിപ്രതിഷേധോപപത്തിമാഹ- തസ്യേത്യാദി| സ്നേഹസ്യ ദോഷോ യദ്യപി പ്രാഗേവോക്തഃ, തഥാऽപീദാനീം യഥാ തദ്ദോഷകാരകം സ്നേഹനം ഭവതി തഥാ പ്രതിപാദ്യതേ| ശിരോവിരേചനം ചാത്ര സര്വഥൈവാസമ്ഭാവ്യമാനത്വാദേവ നോപന്യസ്തമിതി ജ്ഞേയമ്| സ്നേഹനമിതി പാനാഭ്യങ്ഗാഭ്യാം സ്നേഹമ്| ബസ്തികര്മ ചേതി സ്നേഹബസ്തികര്മ, തസ്യൈവ ശ്ലേഷ്മവൃദ്ധികരത്വാത്| കിംവാ ബസ്തികര്മവിശേഷണം സ്നേഹനമിതി പദം, തേനാനുവാസനമേവ ലഭ്യതേ; നിരൂഹസ്തു വിരേചനശബ്ദേനൈവ ശോധനാഭിധായിനാ ഗൃഹീതഃ; അത ഏവ ഊരുസ്തമ്ഭദോഷോദ്ധരണാസമര്ഥശോധനവിവരണേ ഏവ നിരൂഹോऽപ്യത്രോക്തഃ| ഉക്തദോഷഹരണാസാമര്ഥ്യം വമനവിരേചനനിരൂഹാണാം ക്രമേണ വിവൃണ്വന്നാഹ- ശ്ലേഷ്മസ്ഥാനഗത ഇത്യാദി| ഹര്തും സുഖമിതി വിഭക്തിലിങ്ഗവിപരിണാമാദ്വക്ഷ്യമാണേऽപി യോജനീയമ്| താവുഭാവിതി നിര്ഹര്തുമസുഖാവിതി പൂര്വവദ്യോജനീയമ്| സര്വേऽപി വാതപിത്തശ്ലേഷ്മാണഃ| മൂലനിര്ജയാദിതിപദം വമനാദിത്യനേന തഥാ ബസ്തിഭിരിത്യനേന ച യോജ്യം; മൂലനിര്ജയാദിതി മൂലച്ഛേദാത്| വമനാദീനാം സാധ്യം വിഷയം ദര്ശയിത്വാ അസാധ്യം വിഷയമാഹ- ശക്യാ ഇത്യാദി| തഥാऽऽമമേദസഃ സ്തബ്ധത്വേന വമനാദീനാം ജങ്ഘോരുസ്ഥാനേऽസമര്ഥത്വം ജ്ഞേയമ്| ഊരുസ്തമ്ഭദോഷസ്യ വമനാദ്യഹാര്യത്വേ ഹേത്വന്തരമാഹ- വാതസ്ഥാനേ ഇത്യാദി| വാതസ്ഥാനേ ഇതി ജങ്ഘോരുരൂപേ വാതസ്ഥാനേ| തച്ഛൈത്യാദിതി വാതശൈത്യാത്||൨൦-൨൪||
Adhikarana 6 (25-29) · Śloka 30
തസ്യ സംശമനം നിത്യം ക്ഷപണം ശോഷണം തഥാ| യുക്ത്യപേക്ഷീ ഭിഷക് കുര്യാദധികത്വാത്കഫാമയോഃ||൨൫|| സദാ രൂക്ഷോപചാരായ യവശ്യാമാകകോദ്രവാന്| ശാകൈരലവണൈര്ദദ്യാജ്ജലതൈലോപസാധിതൈഃ||൨൬|| സുനിഷണ്ണകനിമ്ബാര്കവേത്രാരഗ്വധപല്ലവൈഃ| വായസീവാസ്തുകൈരന്യൈസ്തിക്തൈശ്ച കുലകാദിഭിഃ||൨൭|| ക്ഷാരാരിഷ്ടപ്രയോഗാശ്ച ഹരീതക്യാസ്തഥൈവ ച| മധൂദകസ്യ പിപ്പല്യാ ഊരുസ്തമ്ഭവിനാശനാഃ||൨൮|| സമങ്ഗാം ശാല്മലീം ബില്വം മധുനാ സഹ നാ പിബേത്| തഥാ ശ്രീവേഷ്ടകോദീച്യദേവദാരുനതാന്യപി||൨൯|| ചന്ദനം ധാതകീം കുഷ്ഠം താലീസം നലദം തഥാ|൩൦|
तस्य संशमनं नित्यं क्षपणं शोषणं तथा| युक्त्यपेक्षी भिषक् कुर्यादधिकत्वात्कफामयोः||२५|| सदा रूक्षोपचाराय यवश्यामाककोद्रवान्| शाकैरलवणैर्दद्याज्जलतैलोपसाधितैः||२६|| सुनिषण्णकनिम्बार्कवेत्रारग्वधपल्लवैः| वायसीवास्तुकैरन्यैस्तिक्तैश्च कुलकादिभिः||२७|| क्षारारिष्टप्रयोगाश्च हरीतक्यास्तथैव च| मधूदकस्य पिप्पल्या ऊरुस्तम्भविनाशनाः||२८|| समङ्गां शाल्मलीं बिल्वं मधुना सह ना पिबेत्| तथा श्रीवेष्टकोदीच्यदेवदारुनतान्यपि||२९|| चन्दनं धातकीं कुष्ठं तालीसं नलदं तथा|३०|
🔊 Audio coming soon
ചികിത്സാമാഹ- തസ്യേത്യാദി| തസ്യോരുസ്തമ്ഭസ്യ ശമനം കര്തവ്യം ന ശോധനമിത്യര്ഥഃ| ക്ഷപണം ശോഷണമാമകഫയോഃ കുര്യാദിതി യോജനാ; തത്ര ക്ഷപണം സര്വഥോച്ഛേദേന, ശോഷണം ദ്രവഭാഗവിശോഷണമ്| വായസീ കാകമാചീ| കുലകം കാരവേല്ലകമ്| ശാല്മലം ശാല്മലീവേഷ്ടകമ്| ഏതാനി മധുനാ പിബേദിതി സമ്ബന്ധഃ||൨൫-൨൯||-
Adhikarana 7 (30-32) · Śloka 33
മുസ്തം ഹരീതകീം ലോധ്രം പദ്മകം തിക്തരോഹിണീമ്||൩൦|| ദേവദാരു ഹരിദ്രേ ദ്വേ വചാം കടുകരോഹിണീമ്| പിപ്പലീം പിപ്പലീമൂലം സരലം ദേവദാരു ച||൩൧|| ചവ്യം ചിത്രകമൂലാനി ദേവദാരു ഹരീതകീമ്| ഭല്ലാതകം സമൂലാം ച പിപ്പലീം പഞ്ച താന് പിബേത്||൩൨|| സക്ഷൌദ്രാനര്ധശ്ലോകോക്താന് കല്കാനൂരുഗ്രഹാപഹാന്|൩൩|
मुस्तं हरीतकीं लोध्रं पद्मकं तिक्तरोहिणीम्||३०|| देवदारु हरिद्रे द्वे वचां कटुकरोहिणीम्| पिप्पलीं पिप्पलीमूलं सरलं देवदारु च||३१|| चव्यं चित्रकमूलानि देवदारु हरीतकीम्| भल्लातकं समूलां च पिप्पलीं पञ्च तान् पिबेत्||३२|| सक्षौद्रानर्धश्लोकोक्तान् कल्कानूरुग्रहापहान्|३३|
🔊 Audio coming soon
മുസ്തമിത്യാദികാഃ പഞ്ച യോഗാ അര്ധശ്ലോകോക്താ ഊരുഗ്രഹാപഹാഃ||൩൦-൩൨||-
Adhikarana 8 (33-38) · Śloka 39
ശാര്ങ്ഗേഷ്ടാം മദനം ദന്തീം വത്സകസ്യ ഫലം വചാമ് ||൩൩|| മൂര്വാമാരഗ്വധം പാഠാം കരഞ്ജം കുലകം തഥാ| പിബേന്മധുയുതം തുല്യം ചൂര്ണം വാ വാരിണാऽऽപ്ലുതമ്||൩൪|| സക്ഷൌദ്രം ദധിമണ്ഡൈര്വാऽപ്യൂരുസ്തമ്ഭവിനാശനമ്| മൂര്വാമതിവിഷാം കുഷ്ഠം ചിത്രകം കടുരോഹിണീമ്||൩൫|| പൂര്വവദ്ഗുഗ്ഗുലും മൂത്രേ രാത്രിസ്ഥിതമഥാപി വാ| സ്വര്ണക്ഷീരീമതിവിഷാം മുസ്തം തേജോവതീം വചാമ്||൩൬|| സുരാഹ്വം ചിത്രകം കുഷ്ഠം പാഠാം കടുകരോഹിണീമ്| ലേഹയേന്മധുനാ ചൂര്ണം സക്ഷൌദ്രം വാ ജലാപ്ലുതമ്||൩൭|| ഫലീം വ്യാഘ്രനഖം ഹേമ പിബേദ്വാ മധുസംയുതമ്| ത്രിഫലാം പിപ്പലീം മുസ്തം ചവ്യം കടുകരോഹിണീമ്||൩൮|| ലിഹ്യാദ്വാ മധുനാ ചൂര്ണമൂരുസ്തമ്ഭാര്ദിതോ നരഃ|൩൯|
शार्ङ्गेष्टां मदनं दन्तीं वत्सकस्य फलं वचाम् ||३३|| मूर्वामारग्वधं पाठां करञ्जं कुलकं तथा| पिबेन्मधुयुतं तुल्यं चूर्णं वा वारिणाऽऽप्लुतम्||३४|| सक्षौद्रं दधिमण्डैर्वाऽप्यूरुस्तम्भविनाशनम्| मूर्वामतिविषां कुष्ठं चित्रकं कटुरोहिणीम्||३५|| पूर्ववद्गुग्गुलुं मूत्रे रात्रिस्थितमथापि वा| स्वर्णक्षीरीमतिविषां मुस्तं तेजोवतीं वचाम्||३६|| सुराह्वं चित्रकं कुष्ठं पाठां कटुकरोहिणीम्| लेहयेन्मधुना चूर्णं सक्षौद्रं वा जलाप्लुतम्||३७|| फलीं व्याघ्रनखं हेम पिबेद्वा मधुसंयुतम्| त्रिफलां पिप्पलीं मुस्तं चव्यं कटुकरोहिणीम्||३८|| लिह्याद्वा मधुना चूर्णमूरुस्तम्भार्दितो नरः|३९|
🔊 Audio coming soon
ശാര്ങ്ഗേഷ്ടാ ഗുഞ്ജാ| സ്വാദുകണ്ടകം വികങ്കതമ്| പൂര്വവദിതി പൂര്വേണ സമ്ബധ്യതേ| ഗുഗ്ഗുലും ച മൂത്രേ ഉഷിതം പിബേദിതി യോജ്യമ്| ജലാപ്ലുതം ‘പിബേത്’ ഇതി ശേഷഃ| ഫലീ ന്യഗ്രോധഃ| ഹേമ നാഗകേശരമ്||൩൩-൩൮||-
Adhikarana 9 (39-47) · Śloka 47
അപതര്പണജശ്ചേത് സ്യാദ്ദോഷഃ സന്തര്പയേദ്ധി തമ്||൩൯|| യുക്ത്യാ ജാങ്ഗലജൈര്മാംസൈഃ പുരാണൈശ്ചൈവ ശാലിഭിഃ| രൂക്ഷണാദ്വാതകോപശ്ചേന്നിദ്രാനാശാര്തിപൂര്വകഃ||൪൦|| സ്നേഹസ്വേദക്രമസ്തത്ര കാര്യോ വാതാമയാപഹഃ| പീലുപര്ണീ പയസ്യാ ച രാസ്നാ ഗോക്ഷുരകോ വചാ||൪൧|| സരലാഗുരുപാഠാശ്ച തൈലമേഭിര്വിപാചയേത്| സക്ഷൌദ്രം പ്രസൃതം തസ്മാദഞ്ജലിം വാऽപി നാ പിബേത്||൪൨|| കുഷ്ഠശ്രീവേഷ്ടകോദീച്യസരലം ദാരു കേശരമ്| അജഗന്ധാऽശ്വഗന്ധാ ച തൈലം തൈഃ സാര്ഷപം പചേത്||൪൩|| സക്ഷൌദ്രം മാത്രയാ തച്ചാപ്യൂരുസ്തമ്ഭാര്ദിതഃ പിബേത്| (രൌക്ഷ്യാന്മുക്ത ഊരുസ്തമ്ഭാത്തതശ്ച സ വിമുച്യതേ )||൪൪|| ദ്വേ പലേ സൈന്ധവാത് പഞ്ച ശുണ്ഠ്യാ ഗ്രന്ഥികചിത്രകാത്| ദ്വേ ദ്വേ ഭല്ലാതകാസ്ഥീനി വിംശതിര്ദ്വേ തഥാऽऽഢകേ||൪൫|| ആരനാലാത് പചേത് പ്രസ്ഥം തൈലസ്യൈതൈരപത്യദമ്| ഗൃധ്രസ്യൂരുഗ്രഹാര്ശോര്തിസര്വവാതവികാരനുത്||൪൬|| പലാഭ്യാം പിപ്പലീമൂലനാഗരാദഷ്ടകട്വരഃ| തൈലപ്രസ്ഥഃ സമോ ദധ്നാ ഗൃധ്രസ്യൂരുഗ്രഹാപഹഃ||൪൭|| ഇത്യഷ്ടകട്വരതൈലമ്|
अपतर्पणजश्चेत् स्याद्दोषः सन्तर्पयेद्धि तम्||३९|| युक्त्या जाङ्गलजैर्मांसैः पुराणैश्चैव शालिभिः| रूक्षणाद्वातकोपश्चेन्निद्रानाशार्तिपूर्वकः||४०|| स्नेहस्वेदक्रमस्तत्र कार्यो वातामयापहः| पीलुपर्णी पयस्या च रास्ना गोक्षुरको वचा||४१|| सरलागुरुपाठाश्च तैलमेभिर्विपाचयेत्| सक्षौद्रं प्रसृतं तस्मादञ्जलिं वाऽपि ना पिबेत्||४२|| कुष्ठश्रीवेष्टकोदीच्यसरलं दारु केशरम्| अजगन्धाऽश्वगन्धा च तैलं तैः सार्षपं पचेत्||४३|| सक्षौद्रं मात्रया तच्चाप्यूरुस्तम्भार्दितः पिबेत्| (रौक्ष्यान्मुक्त ऊरुस्तम्भात्ततश्च स विमुच्यते )||४४|| द्वे पले सैन्धवात् पञ्च शुण्ठ्या ग्रन्थिकचित्रकात्| द्वे द्वे भल्लातकास्थीनि विंशतिर्द्वे तथाऽऽढके||४५|| आरनालात् पचेत् प्रस्थं तैलस्यैतैरपत्यदम्| गृध्रस्यूरुग्रहार्शोर्तिसर्ववातविकारनुत्||४६|| पलाभ्यां पिप्पलीमूलनागरादष्टकट्वरः| तैलप्रस्थः समो दध्ना गृध्रस्यूरुग्रहापहः||४७|| इत्यष्टकट्वरतैलम्|
🔊 Audio coming soon
ആവസ്ഥികം ക്രമമാഹ- അപതര്പണജ ഇത്യാദിനാ| രൂക്ഷണാദിത്യാദിനാ സ്നേഹവിധാനമാവസ്ഥികം, തേന സാമാന്യേനാത്ര വിഹിതസ്നേഹനിഷേധേന സമം ന വിരോധഃ, അസ്യ വിധേരപവാദത്വാത്| പീലുപര്ണീ മോരടഃ, രാസ്നാഭേദ ഇത്യന്യേ| സക്ഷൌദ്രമിതി പാദികക്ഷൌദ്രമ്| അജഗന്ധാ അജമോദാ| ഭല്ലാതകാസ്ഥീനി വിംശതിരിതി ആകൃതിമാനേന| പലാഭ്യാമിതി പിപ്പല്യാദിസമുദായാത് പലാഭ്യാമ്| അഷ്ടകട്വര ഇതി തൈലാദഷ്ടഗുണം കട്വരം യസ്മിന് തൈലപ്രസ്ഥേ സ അഷ്ടകട്വരഃ; കട്വരം തക്രമ്||൩൯-൪൭||
Adhikarana 10 (48-59) · Śloka 60
ഇത്യാഭ്യന്തരമുദ്ദിഷ്ടമൂരുസ്തമ്ഭസ്യ ഭേഷജമ്| ശ്ലേഷ്മണഃ ക്ഷപണം ത്വന്യദ്ബാഹ്യം ശൃണു ചികിത്സിതമ്||൪൮|| വല്മീകമൃത്തികാ മൂലം കരഞ്ജസ്യ ഫലം ത്വചമ്| ഇഷ്ടകാനാം തതശ്ചൂര്ണൈഃ കുര്യാദുത്സാദനം ഭൃശമ്||൪൯|| മൂലൈര്വാऽപ്യശ്വഗന്ധായാ മൂലൈരര്കസ്യ വാ ഭിഷക്| പിചുമര്ദസ്യ വാ മൂലൈരഥവാ ദേവദാരുണഃ||൫൦|| ക്ഷൌദ്രസര്ഷപവല്മീകമൃത്തികാസംയുതൈര്ഭിഷക്| ഗാഢമുത്സാദനം കുര്യാദൂരുസ്തമ്ഭേ പ്രലേപനമ്||൫൧|| ദന്തീദ്രവന്തീസുരസാസര്ഷപൈശ്ചാപി ബുദ്ധിമാന്| തര്കാരീശിഗ്രുസുരസാവിശ്വവത്സകനിമ്ബജൈഃ||൫൨|| പത്രമൂലഫലൈസ്തോയം ശൃതമുഷ്ണം ച സേചനമ്| പിഷ്ടം തു സര്ഷപം മൂത്രേऽധ്യുഷിതം സ്യാത് പ്രലേപനമ്||൫൩|| വത്സകഃ സുരസം കുഷ്ഠം ഗന്ധാസ്തുമ്ബുരുശിഗ്രുകൌ| ഹിംസ്രാര്കമൂലവല്മീകമൃത്തികാഃ സകുഠേരകാഃ||൫൪|| ദധിസൈന്ധവസംയുക്തം കാര്യമേതൈഃ പ്രലേപനമ്| (ഊരുസ്തമ്ഭവിനാശായ ഭിഷജാ ജാനതാ ക്രമമ്)||൫൫|| ശ്യോനാകം ഖദിരം ബില്വം ബൃഹത്യൌ സരലാസനൌ| ശോഭാഞ്ജനകതര്കാരീശ്വദംഷ്ട്രാസുരസാര്ജകാന്||൫൬|| അഗ്നിമന്ഥകരഞ്ജൌ ച ജലേനോത്ക്വാഥ്യ സേചയേത്| പ്രലേപോ മൂത്രപിഷ്ടൈര്വാऽപ്യൂരുസ്തമ്ഭനിവാരണഃ||൫൭|| കഫക്ഷയാര്ഥം ശക്യേഷു വ്യായാമേഷ്വനുയോജയേത്| സ്ഥലാന്യാക്രാമയേത് കല്യം ശര്കരാഃ സികതാസ്തഥാ||൫൮|| പ്രതാരയേത് പ്രതിസ്രോതോ നദീം ശീതജലാം ശിവാമ്| സരശ്ച വിമലം ശീതം സ്ഥിരതോയം പുനഃ പുനഃ||൫൯|| തഥാ വിശുഷ്കേऽസ്യ കഫേ ശാന്തിമൂരുഗ്രഹോ വ്രജേത്|൬൦|
इत्याभ्यन्तरमुद्दिष्टमूरुस्तम्भस्य भेषजम्| श्लेष्मणः क्षपणं त्वन्यद्बाह्यं शृणु चिकित्सितम्||४८|| वल्मीकमृत्तिका मूलं करञ्जस्य फलं त्वचम्| इष्टकानां ततश्चूर्णैः कुर्यादुत्सादनं भृशम्||४९|| मूलैर्वाऽप्यश्वगन्धाया मूलैरर्कस्य वा भिषक्| पिचुमर्दस्य वा मूलैरथवा देवदारुणः||५०|| क्षौद्रसर्षपवल्मीकमृत्तिकासंयुतैर्भिषक्| गाढमुत्सादनं कुर्यादूरुस्तम्भे प्रलेपनम्||५१|| दन्तीद्रवन्तीसुरसासर्षपैश्चापि बुद्धिमान्| तर्कारीशिग्रुसुरसाविश्ववत्सकनिम्बजैः||५२|| पत्रमूलफलैस्तोयं शृतमुष्णं च सेचनम्| पिष्टं तु सर्षपं मूत्रेऽध्युषितं स्यात् प्रलेपनम्||५३|| वत्सकः सुरसं कुष्ठं गन्धास्तुम्बुरुशिग्रुकौ| हिंस्रार्कमूलवल्मीकमृत्तिकाः सकुठेरकाः||५४|| दधिसैन्धवसंयुक्तं कार्यमेतैः प्रलेपनम्| (ऊरुस्तम्भविनाशाय भिषजा जानता क्रमम्)||५५|| श्योनाकं खदिरं बिल्वं बृहत्यौ सरलासनौ| शोभाञ्जनकतर्कारीश्वदंष्ट्रासुरसार्जकान्||५६|| अग्निमन्थकरञ्जौ च जलेनोत्क्वाथ्य सेचयेत्| प्रलेपो मूत्रपिष्टैर्वाऽप्यूरुस्तम्भनिवारणः||५७|| कफक्षयार्थं शक्येषु व्यायामेष्वनुयोजयेत्| स्थलान्याक्रामयेत् कल्यं शर्कराः सिकतास्तथा||५८|| प्रतारयेत् प्रतिस्रोतो नदीं शीतजलां शिवाम्| सरश्च विमलं शीतं स्थिरतोयं पुनः पुनः||५९|| तथा विशुष्केऽस्य कफे शान्तिमूरुग्रहो व्रजेत्|६०|
🔊 Audio coming soon
പിചുമര്ദഃ നിമ്ബഃ| ദ്രവന്തീ ദന്തീഭേദഃ| തര്കാരീ ജയന്തീ| ഗന്ധാ ഇതി അഗുര്വാദ്യുക്താ ഇഹ ഗ്രാഹ്യാഃ| കുഠേരകഃ പര്ണാസഃ| ശക്യേഷു വോഢും ശക്യേഷു| കല്യമിതി പ്രാതഃ| ശിവാമിതി ഹിംസ്രജലജന്തുരഹിതാം സുഗമ്യാം ച| നനു ജലപ്രതരണം കഥമസ്യ ശ്ലേഷ്മക്ഷയകരം ഭവതി? യസ്മാജ്ജലസമ്ബന്ധമാത്രേണ ശ്ലേഷ്മവൃദ്ധിരേവ പ്രാപ്താ| ഉച്യതേ- ജലേന ബഹിര്നിര്ഗച്ഛദൂഷ്മണോ നിരുദ്ധസ്യാന്തഃപ്രവേശാച്ഛ്ലേഷ്മസങ്ഘാതഭേദനം ഭവതി, തഥാ പ്രതരണക്രിയയാ ശ്ലേഷ്മാ വിച്ഛിദ്യതേ, സമാനാഭിമതാ ക്രിയാऽപ്യത്ര യോഗ്യത്വാത് ക്രിയത ഏവ| ഉക്തം ഹി- “ഭവേത് കദാചിത് കാര്യാऽപി വിരുദ്ധാഭിമതാ ക്രിയാ” (ചി.അ.൩൦) ഇതി||൪൮-൫൯||-
Adhikarana 11 (60-61) · Śloka 61
ശ്ലേഷ്മണഃ ക്ഷപണം യത് സ്യാന്ന ച മാരുതമാവഹേത് ||൬൦|| തത് സര്വം സര്വദാ കാര്യമൂരുസ്തമ്ഭസ്യ ഭേഷജമ്| ശരീരം ബലമഗ്നിം ച കാര്യൈഷാ രക്ഷതാ ക്രിയാ||൬൧||
श्लेष्मणः क्षपणं यत् स्यान्न च मारुतमावहेत् ||६०|| तत् सर्वं सर्वदा कार्यमूरुस्तम्भस्य भेषजम्| शरीरं बलमग्निं च कार्यैषा रक्षता क्रिया||६१||
🔊 Audio coming soon
അനുക്തചികിത്സാപരിഗ്രഹാര്ഥമാഹ- ശ്ലേഷ്മണ ഇത്യാദി||൬൦-൬൧||
Adhikarana 12 (62) · Śloka 62
തത്ര ശ്ലോകഃ- ഹേതുഃ പ്രാഗ്രൂപലിങ്ഗാനി കര്മായോഗ്യത്വകാരണമ്| ദ്വിവിധം ഭേഷജം ചോക്തമൂരുസ്തമ്ഭചികിത്സിതേ||൬൨||
तत्र श्लोकः- हेतुः प्राग्रूपलिङ्गानि कर्मायोग्यत्वकारणम्| द्विविधं भेषजं चोक्तमूरुस्तम्भचिकित्सिते||६२||
🔊 Audio coming soon
ഹേതുരിത്യാദിസങ്ഗ്രഹഃ| കര്മായോഗ്യത്വകാരണമിതി പഞ്ചകര്മായോഗ്യത്വേ ഹേതുഃ ‘വൃദ്ധയേ ശ്ലേഷ്മണ’ ഇത്യാദിനോക്തോ ജ്ഞേയഃ| ദ്വിവിധമിതി ആന്തരം ബാഹ്യം ച| ഭേഷജമിതി ഔഷധമ്||൬൨||
Adhikarana puShpikA · Śloka 27
ഇത്യഗ്നിവേശകൃതേ തന്ത്രേ ചരകപ്രതിസംസ്കൃതേऽപ്രാപ്തേ ദൃഢബലസമ്പൂരിതേ ചികിത്സാസ്ഥാനേ ഊരുസ്തമ്ഭചികിത്സിതം നാമ സപ്തവിംശോऽധ്യായഃ||൨൭||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते चिकित्सास्थाने ऊरुस्तम्भचिकित्सितं नाम सप्तविंशोऽध्यायः||२७||
🔊 Audio coming soon
ഇതി ശ്രീചക്രപാണിദത്തവിരചിതായാം ചരകതാത്പര്യടീകായാമായുര്വേദദീപികായാം ചികിത്സിതസ്ഥാനേ ഊരുസ്തമ്ഭചികിത്സിതം നാമ സപ്തവിംശോऽധ്യായഃ||൨൭||