Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాత ఊరుస్తంభచికిత్సితం వ్యాఖ్యాస్యామః||1|| ఇతి హ స్మాహ భగవానాత్రేయః||2||
अथात ऊरुस्तम्भचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
త్రిమర్మీయే చ బహూన్ రోగాన్ పంచకర్మసాధ్యాన్ దృష్ట్వా పంచకర్మాసాధ్యే ఊరుస్తంభే జాతస్మరణ ఆచార్య ఊరుస్తంభచికిత్సితమేవాహ; భవతి హి విరోధిదర్శనాత్ తద్విరోధిస్మరణం, యథా నకులస్మరణాత్ సర్పస్మరణం||1-2||
Adhikarana 2 (3-15) · Śloka 15
శ్రియా పరమయా బ్రాహ్మయా పరయా చ తపఃశ్రియా| అహీనం చంద్రసూర్యాభ్యాం సుమేరుమివ పర్వతం||3|| ధీధృతిస్మృతివిజ్ఞానజ్ఞానకీర్తిక్షమాలయం| అగ్నివేశో గురుం కాలే సంశయం పరిపృష్టవాన్||4|| భగవన్ పంచ కర్మాణి సమస్తాని పృథక్ తథా| నిర్దిష్టాన్యామయనాం హి సర్వేషామేవ భేషజం||5|| దోషజోఽస్త్యామయః కశ్చిద్యస్య తాని భిషగ్వర!| న స్యుః శక్తాని శమనే సాధ్యస్య క్రియయా సతః||6|| అస్త్యూరుస్తంభ ఇత్యుక్తే గురుణా తస్య కారణం| సలింగభేషజం భూయః పృష్టస్తేనాబ్రవీద్గురుః||7|| స్నిగ్ధోష్ణలఘుశీతాని జీర్ణాజీర్ణే సమశ్నతః| ద్రవశుష్కదధిక్షీరగ్రామ్యానూపౌదకామిషైః||8|| పిష్టవ్యాపన్నమద్యాతిదివాస్వప్నప్రజాగరైః| లంఘనాధ్యశనాయాసభయవేగవిధారణైః||9|| స్నేహాచ్చామం చితం కోష్ఠే వాతాదీన్మేదసా సహ| రుద్ధ్వాఽఽశు గౌరవాదూరూ యాత్యధోగైః సిరాదిభిః||10|| పూరయన్ సక్థిజంఘోరు దోషో మేదోబలోత్కటః| అవిధేయపరిస్పందం జనయత్యల్పవిక్రమం||11|| మహాసరసి గంభీరే పూర్ణేఽంబు స్తిమితం యథా| తిష్ఠతి స్థిరమక్షోభ్యం తద్వదూరుగతః కఫః||12|| గౌరవాయాససంకోచదాహరుక్సుప్తికంపనైః | భేదస్ఫురణతోదైశ్చ యుక్తో దేహం నిహంత్యసూన్||13|| ఊరూ శ్లేష్మా సమేదస్కో వాతపిత్తేఽభిభూయ తు| స్తంభయేత్స్థైర్యశైత్యాభ్యామూరుస్తంభస్తతస్తు సః||14|| ప్రాగ్రూపం ధ్యాననిద్రాతిస్తైమిత్యారోచకజ్వరాః| లోమహర్షశ్చ ఛర్దిశ్చ జంఘోర్వోః సదనం తథా||15||
श्रिया परमया ब्राह्मया परया च तपःश्रिया| अहीनं चन्द्रसूर्याभ्यां सुमेरुमिव पर्वतम्||३|| धीधृतिस्मृतिविज्ञानज्ञानकीर्तिक्षमालयम्| अग्निवेशो गुरुं काले संशयं परिपृष्टवान्||४|| भगवन् पञ्च कर्माणि समस्तानि पृथक् तथा| निर्दिष्टान्यामयनां हि सर्वेषामेव भेषजम्||५|| दोषजोऽस्त्यामयः कश्चिद्यस्य तानि भिषग्वर!| न स्युः शक्तानि शमने साध्यस्य क्रियया सतः||६|| अस्त्यूरुस्तम्भ इत्युक्ते गुरुणा तस्य कारणम्| सलिङ्गभेषजं भूयः पृष्टस्तेनाब्रवीद्गुरुः||७|| स्निग्धोष्णलघुशीतानि जीर्णाजीर्णे समश्नतः| द्रवशुष्कदधिक्षीरग्राम्यानूपौदकामिषैः||८|| पिष्टव्यापन्नमद्यातिदिवास्वप्नप्रजागरैः| लङ्घनाध्यशनायासभयवेगविधारणैः||९|| स्नेहाच्चामं चितं कोष्ठे वातादीन्मेदसा सह| रुद्ध्वाऽऽशु गौरवादूरू यात्यधोगैः सिरादिभिः||१०|| पूरयन् सक्थिजङ्घोरु दोषो मेदोबलोत्कटः| अविधेयपरिस्पन्दं जनयत्यल्पविक्रमम्||११|| महासरसि गम्भीरे पूर्णेऽम्बु स्तिमितं यथा| तिष्ठति स्थिरमक्षोभ्यं तद्वदूरुगतः कफः||१२|| गौरवायाससङ्कोचदाहरुक्सुप्तिकम्पनैः | भेदस्फुरणतोदैश्च युक्तो देहं निहन्त्यसून्||१३|| ऊरू श्लेष्मा समेदस्को वातपित्तेऽभिभूय तु| स्तम्भयेत्स्थैर्यशैत्याभ्यामूरुस्तम्भस्ततस्तु सः||१४|| प्राग्रूपं ध्याननिद्रातिस्तैमित्यारोचकज्वराः| लोमहर्षश्च छर्दिश्च जङ्घोर्वोः सदनं तथा||१५||
🔊 Audio coming soon
అహీనమితి సర్వదా యుక్తం| సమస్తానీతి మిలితాని| దోషజ ఇతి పదం మానసాగంతునిరాసార్థం; తన్నిరాసస్తు తయోః పంచకర్మావిషయతయా ప్రసిద్ధత్వాత్| తథా దోషజస్యాప్యసాధ్యస్య సాధనే పంచకర్మాణి న సమర్థానీతి తన్నిరాసార్థమాహ- సాధ్యస్యేత్యాది| సాధ్యస్య సత ఇతి సంబంధః| భూయ ఊరుస్తంభస్య కారణాదీని పృష్టో గురురబ్రవీదితి సంబంధః| జీర్ణాజీర్ణే ఇతి స్తోకజీర్ణశేషాజీర్ణ ఇత్యర్థః| ఆమం చితమితి రసశేషరూపం, కోష్ఠోపలేపనాప్యామం సంచితం, మేదసా సహేతి మేదఃసహితమామం వాతాదీనాం రోధకం జ్ఞేయం| ఆమం చ ఊరుం గచ్ఛత్ త్రిదోషసహితమేవ యాతి| సిరాదిభిరితి సిరాధమనీస్రోతోభిః| దోషో మేదోబలోత్కట ఇతి దోష ఆమసంరుద్ధో వాతాదిః| యదా ‘దోషమేదోత్కట’ ఇతి పాఠః, తదాఽఽమస్య విశేషణం| సక్థిగ్రహేణైవ యద్యపి జంఘోర్వోర్గ్రహణం ప్రాప్తం, తథాఽపి తయోరభిధానం విశేషేణ తత్పూరణోపదర్శనార్థం| అవిధేయపరిస్పందమితి అస్వాధీనేంద్రియం, అల్పవిక్రమమితి అల్పక్రియమక్రియం వా కరోతీత్యర్థః| మహాసరసీత్యాదిదృష్టాంతేన ఊరుస్తంభారంభకప్రధానస్య కఫస్య ప్రబలతామాహ| యద్యపి, ఊరుస్తంభస్య త్రిదోషజన్యత్వమిహ తథా సూత్రస్థానేఽపి “ఏక ఊరుస్తంభ ఆమత్రిదోషసముత్థానః” (సూ.అ.19) ఇత్యనేనోక్తం, తథాఽపి కఫప్రాధాన్యాదత్ర కఫ ఉపదిష్టః| అత ఏవాగ్రే ఊరు శ్లేష్మేత్యాదినా ఊరుస్తంభశబ్దనిరుక్తిముత్పాదసామగ్రీం చాహ| స్థైర్యశైత్యాభ్యామిత్యనేన స్తంభనక్రియాయాం స్థైర్యశైత్యయోః కఫగుణయోః కారణతాం దర్శయతి||3-15||
Adhikarana 3 (16) · Śloka 16
వాతశంకిభిరజ్ఞానాత్తస్య స్యాత్ స్నేహనాత్ పునః| పాదయోః సదనం సుప్తిః కృచ్ఛ్రాదుద్ధరణం తథా||16||
वातशङ्किभिरज्ञानात्तस्य स्यात् स्नेहनात् पुनः| पादयोः सदनं सुप्तिः कृच्छ्रादुद्धरणं तथा||१६||
🔊 Audio coming soon
ఊరుస్తంభే స్నేహప్రయోగజం దోషమాహ- వాతశంకిభిరిత్యాది| వాతశంకా చాస్మిన్ సుప్తిసంకోచాదివాతసమానలింగదర్శనాద్భవతి| అస్య సంస్నేహనదోషాః కృచ్ఛ్రాదుద్ధరణం తథేత్యంతేనేక్తాః||16||
Adhikarana 4 (17-19) · Śloka 19
జంఘోరుగ్లానిరత్యర్థం శశ్వచ్చాదాహవేదనా| పదం చ వ్యథతే న్యస్తం శీతస్పర్శం న వేత్తి చ||17|| సంస్థానే పీడనే గత్యాం చాలనే చాప్యనీశ్వరః| అన్యనేయౌ హి సంభగ్నావూరూ పాదౌ చ మన్యతే||18|| యదా దాహార్తితోదార్తో వేపనః పురుషో భవేత్| ఊరుస్తంభస్తదా హన్యాత్ సాధయేదన్యథా నవం||19||
जङ्घोरुग्लानिरत्यर्थं शश्वच्चादाहवेदना| पदं च व्यथते न्यस्तं शीतस्पर्शं न वेत्ति च||१७|| संस्थाने पीडने गत्यां चालने चाप्यनीश्वरः| अन्यनेयौ हि सम्भग्नावूरू पादौ च मन्यते||१८|| यदा दाहार्तितोदार्तो वेपनः पुरुषो भवेत्| ऊरुस्तम्भस्तदा हन्यात् साधयेदन्यथा नवम्||१९||
🔊 Audio coming soon
జంఘోరుగ్లానిరిత్యాది తు లక్షణం భిన్నసామగ్రీకం బ్రూతే| అన్యే తు సర్వమేవైతదూద్ర్ధ్వాధఃకృతస్నేహనప్రయోగదోషకృతమసాధ్యలక్షణమాహుః| శశ్వచ్చాదాహవేదనేతి ఈషద్దాహవేదనా, అన్యే తు దాహవర్జితవేదనామాహుః||17-19||
Adhikarana 5 (20-24) · Śloka 24
తస్య న స్నేహనం కార్యం న బస్తిర్న విరేచనం| న చైవ వమనం యస్మాత్తన్నిబోధత కారణం||20|| వృద్ధయే శ్లేష్మణో నిత్యం స్నేహనం బస్తికర్మ చ| తత్స్థస్యోద్ధరణే చైవ న సమర్థం విరేచనం||21|| కఫం కఫస్థానగతం పిత్తం చ వమనాత్ సుఖం| హర్తుమామాశయస్థౌ చ స్రంసనాత్తావుభావపి||22|| పక్వాశయస్థాః సర్వేఽపి బస్తిభిర్మూలనిర్జయాత్| శక్యా న త్వామమేదోభ్యాం స్తబ్ధా జంఘోరుసంస్థితాః||23|| వాతస్థానే హి తచ్ఛైత్యాద్ద్వయోః స్తంభాచ్చ తద్గతాః| న శక్యాః సుఖముద్ధర్తుం జలం నిమ్నాదివ స్థలాత్||24||
तस्य न स्नेहनं कार्यं न बस्तिर्न विरेचनम्| न चैव वमनं यस्मात्तन्निबोधत कारणम्||२०|| वृद्धये श्लेष्मणो नित्यं स्नेहनं बस्तिकर्म च| तत्स्थस्योद्धरणे चैव न समर्थं विरेचनम्||२१|| कफं कफस्थानगतं पित्तं च वमनात् सुखम्| हर्तुमामाशयस्थौ च स्रंसनात्तावुभावपि||२२|| पक्वाशयस्थाः सर्वेऽपि बस्तिभिर्मूलनिर्जयात्| शक्या न त्वाममेदोभ्यां स्तब्धा जङ्घोरुसंस्थिताः||२३|| वातस्थाने हि तच्छैत्याद्द्वयोः स्तम्भाच्च तद्गताः| न शक्याः सुखमुद्धर्तुं जलं निम्नादिव स्थलात्||२४||
🔊 Audio coming soon
సంప్రతి స్నేహబస్త్యాదిప్రతిషేధోపపత్తిమాహ- తస్యేత్యాది| స్నేహస్య దోషో యద్యపి ప్రాగేవోక్తః, తథాఽపీదానీం యథా తద్దోషకారకం స్నేహనం భవతి తథా ప్రతిపాద్యతే| శిరోవిరేచనం చాత్ర సర్వథైవాసంభావ్యమానత్వాదేవ నోపన్యస్తమితి జ్ఞేయం| స్నేహనమితి పానాభ్యంగాభ్యాం స్నేహం| బస్తికర్మ చేతి స్నేహబస్తికర్మ, తస్యైవ శ్లేష్మవృద్ధికరత్వాత్| కింవా బస్తికర్మవిశేషణం స్నేహనమితి పదం, తేనానువాసనమేవ లభ్యతే; నిరూహస్తు విరేచనశబ్దేనైవ శోధనాభిధాయినా గృహీతః; అత ఏవ ఊరుస్తంభదోషోద్ధరణాసమర్థశోధనవివరణే ఏవ నిరూహోఽప్యత్రోక్తః| ఉక్తదోషహరణాసామర్థ్యం వమనవిరేచననిరూహాణాం క్రమేణ వివృణ్వన్నాహ- శ్లేష్మస్థానగత ఇత్యాది| హర్తుం సుఖమితి విభక్తిలింగవిపరిణామాద్వక్ష్యమాణేఽపి యోజనీయం| తావుభావితి నిర్హర్తుమసుఖావితి పూర్వవద్యోజనీయం| సర్వేఽపి వాతపిత్తశ్లేష్మాణః| మూలనిర్జయాదితిపదం వమనాదిత్యనేన తథా బస్తిభిరిత్యనేన చ యోజ్యం; మూలనిర్జయాదితి మూలచ్ఛేదాత్| వమనాదీనాం సాధ్యం విషయం దర్శయిత్వా అసాధ్యం విషయమాహ- శక్యా ఇత్యాది| తథాఽఽమమేదసః స్తబ్ధత్వేన వమనాదీనాం జంఘోరుస్థానేఽసమర్థత్వం జ్ఞేయం| ఊరుస్తంభదోషస్య వమనాద్యహార్యత్వే హేత్వంతరమాహ- వాతస్థానే ఇత్యాది| వాతస్థానే ఇతి జంఘోరురూపే వాతస్థానే| తచ్ఛైత్యాదితి వాతశైత్యాత్||20-24||
Adhikarana 6 (25-29) · Śloka 30
తస్య సంశమనం నిత్యం క్షపణం శోషణం తథా| యుక్త్యపేక్షీ భిషక్ కుర్యాదధికత్వాత్కఫామయోః||25|| సదా రూక్షోపచారాయ యవశ్యామాకకోద్రవాన్| శాకైరలవణైర్దద్యాజ్జలతైలోపసాధితైః||26|| సునిషణ్ణకనింబార్కవేత్రారగ్వధపల్లవైః| వాయసీవాస్తుకైరన్యైస్తిక్తైశ్చ కులకాదిభిః||27|| క్షారారిష్టప్రయోగాశ్చ హరీతక్యాస్తథైవ చ| మధూదకస్య పిప్పల్యా ఊరుస్తంభవినాశనాః||28|| సమంగాం శాల్మలీం బిల్వం మధునా సహ నా పిబేత్| తథా శ్రీవేష్టకోదీచ్యదేవదారునతాన్యపి||29|| చందనం ధాతకీం కుష్ఠం తాలీసం నలదం తథా|30|
तस्य संशमनं नित्यं क्षपणं शोषणं तथा| युक्त्यपेक्षी भिषक् कुर्यादधिकत्वात्कफामयोः||२५|| सदा रूक्षोपचाराय यवश्यामाककोद्रवान्| शाकैरलवणैर्दद्याज्जलतैलोपसाधितैः||२६|| सुनिषण्णकनिम्बार्कवेत्रारग्वधपल्लवैः| वायसीवास्तुकैरन्यैस्तिक्तैश्च कुलकादिभिः||२७|| क्षारारिष्टप्रयोगाश्च हरीतक्यास्तथैव च| मधूदकस्य पिप्पल्या ऊरुस्तम्भविनाशनाः||२८|| समङ्गां शाल्मलीं बिल्वं मधुना सह ना पिबेत्| तथा श्रीवेष्टकोदीच्यदेवदारुनतान्यपि||२९|| चन्दनं धातकीं कुष्ठं तालीसं नलदं तथा|३०|
🔊 Audio coming soon
చికిత్సామాహ- తస్యేత్యాది| తస్యోరుస్తంభస్య శమనం కర్తవ్యం న శోధనమిత్యర్థః| క్షపణం శోషణమామకఫయోః కుర్యాదితి యోజనా; తత్ర క్షపణం సర్వథోచ్ఛేదేన, శోషణం ద్రవభాగవిశోషణం| వాయసీ కాకమాచీ| కులకం కారవేల్లకం| శాల్మలం శాల్మలీవేష్టకం| ఏతాని మధునా పిబేదితి సంబంధః||25-29||-
Adhikarana 7 (30-32) · Śloka 33
ముస్తం హరీతకీం లోధ్రం పద్మకం తిక్తరోహిణీం||30|| దేవదారు హరిద్రే ద్వే వచాం కటుకరోహిణీం| పిప్పలీం పిప్పలీమూలం సరలం దేవదారు చ||31|| చవ్యం చిత్రకమూలాని దేవదారు హరీతకీం| భల్లాతకం సమూలాం చ పిప్పలీం పంచ తాన్ పిబేత్||32|| సక్షౌద్రానర్ధశ్లోకోక్తాన్ కల్కానూరుగ్రహాపహాన్|33|
मुस्तं हरीतकीं लोध्रं पद्मकं तिक्तरोहिणीम्||३०|| देवदारु हरिद्रे द्वे वचां कटुकरोहिणीम्| पिप्पलीं पिप्पलीमूलं सरलं देवदारु च||३१|| चव्यं चित्रकमूलानि देवदारु हरीतकीम्| भल्लातकं समूलां च पिप्पलीं पञ्च तान् पिबेत्||३२|| सक्षौद्रानर्धश्लोकोक्तान् कल्कानूरुग्रहापहान्|३३|
🔊 Audio coming soon
ముస్తమిత్యాదికాః పంచ యోగా అర్ధశ్లోకోక్తా ఊరుగ్రహాపహాః||30-32||-
Adhikarana 8 (33-38) · Śloka 39
శారంగేష్టాం మదనం దంతీం వత్సకస్య ఫలం వచాం ||33|| మూర్వామారగ్వధం పాఠాం కరంజం కులకం తథా| పిబేన్మధుయుతం తుల్యం చూర్ణం వా వారిణాఽఽప్లుతం||34|| సక్షౌద్రం దధిమండైర్వాఽప్యూరుస్తంభవినాశనం| మూర్వామతివిషాం కుష్ఠం చిత్రకం కటురోహిణీం||35|| పూర్వవద్గుగ్గులుం మూత్రే రాత్రిస్థితమథాపి వా| స్వర్ణక్షీరీమతివిషాం ముస్తం తేజోవతీం వచాం||36|| సురాహ్వం చిత్రకం కుష్ఠం పాఠాం కటుకరోహిణీం| లేహయేన్మధునా చూర్ణం సక్షౌద్రం వా జలాప్లుతం||37|| ఫలీం వ్యాఘ్రనఖం హేమ పిబేద్వా మధుసంయుతం| త్రిఫలాం పిప్పలీం ముస్తం చవ్యం కటుకరోహిణీం||38|| లిహ్యాద్వా మధునా చూర్ణమూరుస్తంభార్దితో నరః|39|
शार्ङ्गेष्टां मदनं दन्तीं वत्सकस्य फलं वचाम् ||३३|| मूर्वामारग्वधं पाठां करञ्जं कुलकं तथा| पिबेन्मधुयुतं तुल्यं चूर्णं वा वारिणाऽऽप्लुतम्||३४|| सक्षौद्रं दधिमण्डैर्वाऽप्यूरुस्तम्भविनाशनम्| मूर्वामतिविषां कुष्ठं चित्रकं कटुरोहिणीम्||३५|| पूर्ववद्गुग्गुलुं मूत्रे रात्रिस्थितमथापि वा| स्वर्णक्षीरीमतिविषां मुस्तं तेजोवतीं वचाम्||३६|| सुराह्वं चित्रकं कुष्ठं पाठां कटुकरोहिणीम्| लेहयेन्मधुना चूर्णं सक्षौद्रं वा जलाप्लुतम्||३७|| फलीं व्याघ्रनखं हेम पिबेद्वा मधुसंयुतम्| त्रिफलां पिप्पलीं मुस्तं चव्यं कटुकरोहिणीम्||३८|| लिह्याद्वा मधुना चूर्णमूरुस्तम्भार्दितो नरः|३९|
🔊 Audio coming soon
శారంగేష్టా గుంజా| స్వాదుకంటకం వికంకతం| పూర్వవదితి పూర్వేణ సంబధ్యతే| గుగ్గులుం చ మూత్రే ఉషితం పిబేదితి యోజ్యం| జలాప్లుతం ‘పిబేత్’ ఇతి శేషః| ఫలీ న్యగ్రోధః| హేమ నాగకేశరం||33-38||-
Adhikarana 9 (39-47) · Śloka 47
అపతర్పణజశ్చేత్ స్యాద్దోషః సంతర్పయేద్ధి తం||39|| యుక్త్యా జాంగలజైర్మాంసైః పురాణైశ్చైవ శాలిభిః| రూక్షణాద్వాతకోపశ్చేన్నిద్రానాశార్తిపూర్వకః||40|| స్నేహస్వేదక్రమస్తత్ర కార్యో వాతామయాపహః| పీలుపర్ణీ పయస్యా చ రాస్నా గోక్షురకో వచా||41|| సరలాగురుపాఠాశ్చ తైలమేభిర్విపాచయేత్| సక్షౌద్రం ప్రసృతం తస్మాదంజలిం వాఽపి నా పిబేత్||42|| కుష్ఠశ్రీవేష్టకోదీచ్యసరలం దారు కేశరం| అజగంధాఽశ్వగంధా చ తైలం తైః సార్షపం పచేత్||43|| సక్షౌద్రం మాత్రయా తచ్చాప్యూరుస్తంభార్దితః పిబేత్| (రౌక్ష్యాన్ముక్త ఊరుస్తంభాత్తతశ్చ స విముచ్యతే )||44|| ద్వే పలే సైంధవాత్ పంచ శుంఠ్యా గ్రంథికచిత్రకాత్| ద్వే ద్వే భల్లాతకాస్థీని వింశతిర్ద్వే తథాఽఽఢకే||45|| ఆరనాలాత్ పచేత్ ప్రస్థం తైలస్యైతైరపత్యదం| గృధ్రస్యూరుగ్రహార్శోర్తిసర్వవాతవికారనుత్||46|| పలాభ్యాం పిప్పలీమూలనాగరాదష్టకట్వరః| తైలప్రస్థః సమో దధ్నా గృధ్రస్యూరుగ్రహాపహః||47|| ఇత్యష్టకట్వరతైలం|
अपतर्पणजश्चेत् स्याद्दोषः सन्तर्पयेद्धि तम्||३९|| युक्त्या जाङ्गलजैर्मांसैः पुराणैश्चैव शालिभिः| रूक्षणाद्वातकोपश्चेन्निद्रानाशार्तिपूर्वकः||४०|| स्नेहस्वेदक्रमस्तत्र कार्यो वातामयापहः| पीलुपर्णी पयस्या च रास्ना गोक्षुरको वचा||४१|| सरलागुरुपाठाश्च तैलमेभिर्विपाचयेत्| सक्षौद्रं प्रसृतं तस्मादञ्जलिं वाऽपि ना पिबेत्||४२|| कुष्ठश्रीवेष्टकोदीच्यसरलं दारु केशरम्| अजगन्धाऽश्वगन्धा च तैलं तैः सार्षपं पचेत्||४३|| सक्षौद्रं मात्रया तच्चाप्यूरुस्तम्भार्दितः पिबेत्| (रौक्ष्यान्मुक्त ऊरुस्तम्भात्ततश्च स विमुच्यते )||४४|| द्वे पले सैन्धवात् पञ्च शुण्ठ्या ग्रन्थिकचित्रकात्| द्वे द्वे भल्लातकास्थीनि विंशतिर्द्वे तथाऽऽढके||४५|| आरनालात् पचेत् प्रस्थं तैलस्यैतैरपत्यदम्| गृध्रस्यूरुग्रहार्शोर्तिसर्ववातविकारनुत्||४६|| पलाभ्यां पिप्पलीमूलनागरादष्टकट्वरः| तैलप्रस्थः समो दध्ना गृध्रस्यूरुग्रहापहः||४७|| इत्यष्टकट्वरतैलम्|
🔊 Audio coming soon
ఆవస్థికం క్రమమాహ- అపతర్పణజ ఇత్యాదినా| రూక్షణాదిత్యాదినా స్నేహవిధానమావస్థికం, తేన సామాన్యేనాత్ర విహితస్నేహనిషేధేన సమం న విరోధః, అస్య విధేరపవాదత్వాత్| పీలుపర్ణీ మోరటః, రాస్నాభేద ఇత్యన్యే| సక్షౌద్రమితి పాదికక్షౌద్రం| అజగంధా అజమోదా| భల్లాతకాస్థీని వింశతిరితి ఆకృతిమానేన| పలాభ్యామితి పిప్పల్యాదిసముదాయాత్ పలాభ్యాం| అష్టకట్వర ఇతి తైలాదష్టగుణం కట్వరం యస్మిన్ తైలప్రస్థే స అష్టకట్వరః; కట్వరం తక్రం||39-47||
Adhikarana 10 (48-59) · Śloka 60
ఇత్యాభ్యంతరముద్దిష్టమూరుస్తంభస్య భేషజం| శ్లేష్మణః క్షపణం త్వన్యద్బాహ్యం శృణు చికిత్సితం||48|| వల్మీకమృత్తికా మూలం కరంజస్య ఫలం త్వచం| ఇష్టకానాం తతశ్చూర్ణైః కుర్యాదుత్సాదనం భృశం||49|| మూలైర్వాఽప్యశ్వగంధాయా మూలైరర్కస్య వా భిషక్| పిచుమర్దస్య వా మూలైరథవా దేవదారుణః||50|| క్షౌద్రసర్షపవల్మీకమృత్తికాసంయుతైర్భిషక్| గాఢముత్సాదనం కుర్యాదూరుస్తంభే ప్రలేపనం||51|| దంతీద్రవంతీసురసాసర్షపైశ్చాపి బుద్ధిమాన్| తర్కారీశిగ్రుసురసావిశ్వవత్సకనింబజైః||52|| పత్రమూలఫలైస్తోయం శృతముష్ణం చ సేచనం| పిష్టం తు సర్షపం మూత్రేఽధ్యుషితం స్యాత్ ప్రలేపనం||53|| వత్సకః సురసం కుష్ఠం గంధాస్తుంబురుశిగ్రుకౌ| హింస్రార్కమూలవల్మీకమృత్తికాః సకుఠేరకాః||54|| దధిసైంధవసంయుక్తం కార్యమేతైః ప్రలేపనం| (ఊరుస్తంభవినాశాయ భిషజా జానతా క్రమం)||55|| శ్యోనాకం ఖదిరం బిల్వం బృహత్యౌ సరలాసనౌ| శోభాంజనకతర్కారీశ్వదంష్ట్రాసురసార్జకాన్||56|| అగ్నిమంథకరంజౌ చ జలేనోత్క్వాథ్య సేచయేత్| ప్రలేపో మూత్రపిష్టైర్వాఽప్యూరుస్తంభనివారణః||57|| కఫక్షయార్థం శక్యేషు వ్యాయామేష్వనుయోజయేత్| స్థలాన్యాక్రామయేత్ కల్యం శర్కరాః సికతాస్తథా||58|| ప్రతారయేత్ ప్రతిస్రోతో నదీం శీతజలాం శివాం| సరశ్చ విమలం శీతం స్థిరతోయం పునః పునః||59|| తథా విశుష్కేఽస్య కఫే శాంతిమూరుగ్రహో వ్రజేత్|60|
इत्याभ्यन्तरमुद्दिष्टमूरुस्तम्भस्य भेषजम्| श्लेष्मणः क्षपणं त्वन्यद्बाह्यं शृणु चिकित्सितम्||४८|| वल्मीकमृत्तिका मूलं करञ्जस्य फलं त्वचम्| इष्टकानां ततश्चूर्णैः कुर्यादुत्सादनं भृशम्||४९|| मूलैर्वाऽप्यश्वगन्धाया मूलैरर्कस्य वा भिषक्| पिचुमर्दस्य वा मूलैरथवा देवदारुणः||५०|| क्षौद्रसर्षपवल्मीकमृत्तिकासंयुतैर्भिषक्| गाढमुत्सादनं कुर्यादूरुस्तम्भे प्रलेपनम्||५१|| दन्तीद्रवन्तीसुरसासर्षपैश्चापि बुद्धिमान्| तर्कारीशिग्रुसुरसाविश्ववत्सकनिम्बजैः||५२|| पत्रमूलफलैस्तोयं शृतमुष्णं च सेचनम्| पिष्टं तु सर्षपं मूत्रेऽध्युषितं स्यात् प्रलेपनम्||५३|| वत्सकः सुरसं कुष्ठं गन्धास्तुम्बुरुशिग्रुकौ| हिंस्रार्कमूलवल्मीकमृत्तिकाः सकुठेरकाः||५४|| दधिसैन्धवसंयुक्तं कार्यमेतैः प्रलेपनम्| (ऊरुस्तम्भविनाशाय भिषजा जानता क्रमम्)||५५|| श्योनाकं खदिरं बिल्वं बृहत्यौ सरलासनौ| शोभाञ्जनकतर्कारीश्वदंष्ट्रासुरसार्जकान्||५६|| अग्निमन्थकरञ्जौ च जलेनोत्क्वाथ्य सेचयेत्| प्रलेपो मूत्रपिष्टैर्वाऽप्यूरुस्तम्भनिवारणः||५७|| कफक्षयार्थं शक्येषु व्यायामेष्वनुयोजयेत्| स्थलान्याक्रामयेत् कल्यं शर्कराः सिकतास्तथा||५८|| प्रतारयेत् प्रतिस्रोतो नदीं शीतजलां शिवाम्| सरश्च विमलं शीतं स्थिरतोयं पुनः पुनः||५९|| तथा विशुष्केऽस्य कफे शान्तिमूरुग्रहो व्रजेत्|६०|
🔊 Audio coming soon
పిచుమర్దః నింబః| ద్రవంతీ దంతీభేదః| తర్కారీ జయంతీ| గంధా ఇతి అగుర్వాద్యుక్తా ఇహ గ్రాహ్యాః| కుఠేరకః పర్ణాసః| శక్యేషు వోఢుం శక్యేషు| కల్యమితి ప్రాతః| శివామితి హింస్రజలజంతురహితాం సుగమ్యాం చ| నను జలప్రతరణం కథమస్య శ్లేష్మక్షయకరం భవతి? యస్మాజ్జలసంబంధమాత్రేణ శ్లేష్మవృద్ధిరేవ ప్రాప్తా| ఉచ్యతే- జలేన బహిర్నిర్గచ్ఛదూష్మణో నిరుద్ధస్యాంతఃప్రవేశాచ్ఛ్లేష్మసంఘాతభేదనం భవతి, తథా ప్రతరణక్రియయా శ్లేష్మా విచ్ఛిద్యతే, సమానాభిమతా క్రియాఽప్యత్ర యోగ్యత్వాత్ క్రియత ఏవ| ఉక్తం హి- “భవేత్ కదాచిత్ కార్యాఽపి విరుద్ధాభిమతా క్రియా” (చి.అ.30) ఇతి||48-59||-
Adhikarana 11 (60-61) · Śloka 61
శ్లేష్మణః క్షపణం యత్ స్యాన్న చ మారుతమావహేత్ ||60|| తత్ సర్వం సర్వదా కార్యమూరుస్తంభస్య భేషజం| శరీరం బలమగ్నిం చ కార్యైషా రక్షతా క్రియా||61||
श्लेष्मणः क्षपणं यत् स्यान्न च मारुतमावहेत् ||६०|| तत् सर्वं सर्वदा कार्यमूरुस्तम्भस्य भेषजम्| शरीरं बलमग्निं च कार्यैषा रक्षता क्रिया||६१||
🔊 Audio coming soon
అనుక్తచికిత్సాపరిగ్రహార్థమాహ- శ్లేష్మణ ఇత్యాది||60-61||
Adhikarana 12 (62) · Śloka 62
తత్ర శ్లోకః- హేతుః ప్రాగ్రూపలింగాని కర్మాయోగ్యత్వకారణం| ద్వివిధం భేషజం చోక్తమూరుస్తంభచికిత్సితే||62||
तत्र श्लोकः- हेतुः प्राग्रूपलिङ्गानि कर्मायोग्यत्वकारणम्| द्विविधं भेषजं चोक्तमूरुस्तम्भचिकित्सिते||६२||
🔊 Audio coming soon
హేతురిత్యాదిసంగ్రహః| కర్మాయోగ్యత్వకారణమితి పంచకర్మాయోగ్యత్వే హేతుః ‘వృద్ధయే శ్లేష్మణ’ ఇత్యాదినోక్తో జ్ఞేయః| ద్వివిధమితి ఆంతరం బాహ్యం చ| భేషజమితి ఔషధం||62||
Adhikarana puShpikA · Śloka 27
ఇత్యగ్నివేశకృతే తంత్రే చరకప్రతిసంస్కృతేఽప్రాప్తే దృఢబలసంపూరితే చికిత్సాస్థానే ఊరుస్తంభచికిత్సితం నామ సప్తవింశోఽధ్యాయః||27||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते चिकित्सास्थाने ऊरुस्तम्भचिकित्सितं नाम सप्तविंशोऽध्यायः||२७||
🔊 Audio coming soon
ఇతి శ్రీచక్రపాణిదత్తవిరచితాయాం చరకతాత్పర్యటీకాయామాయుర్వేదదీపికాయాం చికిత్సితస్థానే ఊరుస్తంభచికిత్సితం నామ సప్తవింశోఽధ్యాయః||27||