Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാത ആസിക്തക്ഷീരികം വാജീകരണപാദം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ||൧|| ഇതി ഹ സ്മാഹ ഭഗവാനാത്രേയഃ||൨||
अथात आसिक्तक्षीरिकं वाजीकरणपादं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ആസിക്തക്ഷീരികം വൃഷ്യപാദാഭിധാനപ്രസങ്ഗാത് പദാന്തസ്യ വിശിഷ്ടസമ്ബന്ധാവയവതയോച്യതേ| (ആസിക്തക്ഷീരമിതി പദമസ്ത്യസ്മിന്നിതി) ആസിക്തക്ഷീരീ, തത്ര സ്വാര്ഥികഃ കപ്രത്യയഃ; കിംവാ, ഢക്പ്രത്യയേന വൈശേഷികശബ്ദവത് ‘ആസിക്തക്ഷീരിക’ ഇതി സാധനീയമ്||൧-൨||
Adhikarana 2 (3-9) · Śloka 9
ആസിക്തക്ഷീരമാപൂര്ണമശുഷ്കം ശുദ്ധഷഷ്ടികമ്| ഉദൂഖലേ സമാപോഥ്യ പീഡയേത് ക്ഷീരമര്ദിതമ്||൩|| ഗൃഹീത്വാ തം രസം പൂതം ഗവ്യേന പയസാ സഹ| ബീജാനാമാത്മഗുപ്തായാ ധാന്യമാഷരസേന ച||൪|| ബലായാഃ ശൂര്പപര്ണ്യോശ്ച ജീവന്ത്യാ ജീവകസ്യ ച | ഋദ്ധ്യര്ഷഭകകാകോലീശ്വദംഷ്ട്രാമധുകസ്യ ച||൫|| ശതാവര്യാ വിദാര്യാശ്ച ദ്രാക്ഷാഖര്ജൂരയോരപി| സംയുക്തം മാത്രയാ വൈദ്യഃ സാധയേത്തത്ര ചാവപേത്||൬|| തുഗാക്ഷീര്യാഃ സമാഷാണാം ശാലീനാം ഷഷ്ടികസ്യ ച| ഗോധൂമാനാം ച ചൂര്ണാനി യൈഃ സ സാന്ദ്രീഭവേദ്രസഃ||൭|| സാന്ദ്രീഭൂതം ച കുര്യാത് പ്രഭൂതമധുശര്കരമ്| ഗുലി(ടി)കാ ബദരൈസ്തുല്യാസ്താശ്ച സര്പിഷി ഭര്ജയേത്||൮|| താ യഥാഗ്നി പ്രയുഞ്ജാനഃ ക്ഷീരമാംസരസാശനഃ| പശ്യത്യപത്യം വിപുലം വൃദ്ധോऽപ്യാത്മജമക്ഷയമ്||൯|| (ഇത്യപത്യകരീ ഷഷ്ടികാദിഗുടികാ)|
आसिक्तक्षीरमापूर्णमशुष्कं शुद्धषष्टिकम्| उदूखले समापोथ्य पीडयेत् क्षीरमर्दितम्||३|| गृहीत्वा तं रसं पूतं गव्येन पयसा सह| बीजानामात्मगुप्ताया धान्यमाषरसेन च||४|| बलायाः शूर्पपर्ण्योश्च जीवन्त्या जीवकस्य च | ऋद्ध्यर्षभककाकोलीश्वदंष्ट्रामधुकस्य च||५|| शतावर्या विदार्याश्च द्राक्षाखर्जूरयोरपि| संयुक्तं मात्रया वैद्यः साधयेत्तत्र चावपेत्||६|| तुगाक्षीर्याः समाषाणां शालीनां षष्टिकस्य च| गोधूमानां च चूर्णानि यैः स सान्द्रीभवेद्रसः||७|| सान्द्रीभूतं च कुर्यात् प्रभूतमधुशर्करम्| गुलि(टि)का बदरैस्तुल्यास्ताश्च सर्पिषि भर्जयेत्||८|| ता यथाग्नि प्रयुञ्जानः क्षीरमांसरसाशनः| पश्यत्यपत्यं विपुलं वृद्धोऽप्यात्मजमक्षयम्||९|| (इत्यपत्यकरी षष्टिकादिगुटिका)|
🔊 Audio coming soon
ആസിക്തക്ഷീരമിതി ക്ഷീരസേകവൃദ്ധമ്| യദുക്തം ജതൂകര്ണേ- “ക്ഷീരസേകവൃദ്ധം ഷഷ്ടികം പക്വം” ഇത്യാദി| ശുദ്ധഷഷ്ടികമിതി ഗൌരഷഷ്ടികമ്| അത്ര ബലാദിരസാനാം തുല്യമാനതാ; കിംവാ, മാത്രാശബ്ദസ്യാല്പവചനത്വാദ്ബലാദിരസാനാമല്പമാത്രത്വമ്| പ്രക്ഷേപ്യചൂര്ണപ്രമാണമാഹ- യൈഃ സ സാന്ദ്രീഭവേദ്രസ ഇതി; യാവന്മാനേന ചൂര്ണേന രസസ്യ സാന്ദ്രതാ ഭവതി താവന്മാത്രം ചൂര്ണം ഗ്രാഹ്യമ്| പ്രഭൂതത്വം മധുശര്കരയോര്യാവതാऽത്യര്ഥമധുരത്വം സ്യാത്താവജ്ജ്ഞേയമ്| അത്ര ച പ്രയോഗമഹിമ്നൈവ മധുയുക്തസ്യാപി പ്രയോഗസ്യ ഭര്ജനക്രിയായാമഗ്നിസംയോഗോ ന വിരോധമാവഹതി; തഥാ ഹി സുശ്രുതേऽപി ത്രിഫലായസ്കൃതൌ മധുനോऽഗ്നിസമ്ബന്ധോ ഭവത്യേവ| ആത്മജമിതി ഹര്ഷഭൂതാത്മജം, ശുക്രമിതി യാവത്||൩-൯||
Adhikarana 3 (10-17) · Śloka 17
ചടകാനാം സഹംസാനാം ദക്ഷാണാം ശിഖിനാം തഥാ| ശിശുമാരസ്യ നക്രസ്യ ഭിഷക് ശുക്രാണി സംഹരേത്||൧൦|| ഗവ്യം സര്പിര്വരാഹസ്യ കുലിങ്ഗസ്യ വസാമപി| ഷഷ്ടികാനാം ച ചൂര്ണാനി ചൂര്ണം ഗോധൂമകസ്യ ച||൧൧|| ഏഭിഃ പൂപലികാഃ കാര്യാഃ ശഷ്കുല്യോ വര്തികാസ്തഥാ| പൂപാ ധാനാശ്ച വിവിധാ ഭക്ഷ്യാശ്ചാന്യേ പൃഥഗ്വിധാഃ||൧൨|| ഏഷാം പ്രയോഗാദ്ഭക്ഷ്യാണാം സ്തബ്ധേനാപൂര്ണരേതസാ| ശേഫസാ വാജിവദ്യാതി യാവദിച്ഛം സ്ത്രിയോ നരഃ||൧൩|| (ഇതി വൃഷ്യപൂപലികാദിയോഗാഃ)| ആത്മഗുപ്താഫലം മാഷാന് ഖര്ജൂരാണി ശതാവരീമ്| ശൃങ്ഗാടകാനി മൃദ്വീകാം സാധയേത് പ്രസൃതോന്മിതമ്||൧൪|| ക്ഷീരപ്രസ്ഥം ജലപ്രസ്ഥമേതത് പ്രസ്ഥാവശേഷിതമ്| ശുദ്ധേന വാസസാ പൂതം യോജയേത് പ്രസൃതൈസ്ത്രിഭിഃ||൧൫|| ശര്കരായാസ്തുഗാക്ഷീര്യാഃ സര്പിഷോऽഭിനവസ്യ ച| തത് പായയേത സക്ഷൌദ്രം ഷഷ്ടികാന്നം ച ഭോജയേത്||൧൬|| ജരാപരീതോऽപ്യബലോ യോഗേനാനേന വിന്ദതി| നരോऽപത്യം സുവിപുലം യുവേവ ച സ ഹൃഷ്യതി||൧൭|| (ഇത്യപത്യകരഃ സ്വരസഃ)|
चटकानां सहंसानां दक्षाणां शिखिनां तथा| शिशुमारस्य नक्रस्य भिषक् शुक्राणि संहरेत्||१०|| गव्यं सर्पिर्वराहस्य कुलिङ्गस्य वसामपि| षष्टिकानां च चूर्णानि चूर्णं गोधूमकस्य च||११|| एभिः पूपलिकाः कार्याः शष्कुल्यो वर्तिकास्तथा| पूपा धानाश्च विविधा भक्ष्याश्चान्ये पृथग्विधाः||१२|| एषां प्रयोगाद्भक्ष्याणां स्तब्धेनापूर्णरेतसा| शेफसा वाजिवद्याति यावदिच्छं स्त्रियो नरः||१३|| (इति वृष्यपूपलिकादियोगाः)| आत्मगुप्ताफलं माषान् खर्जूराणि शतावरीम्| शृङ्गाटकानि मृद्वीकां साधयेत् प्रसृतोन्मितम्||१४|| क्षीरप्रस्थं जलप्रस्थमेतत् प्रस्थावशेषितम्| शुद्धेन वाससा पूतं योजयेत् प्रसृतैस्त्रिभिः||१५|| शर्करायास्तुगाक्षीर्याः सर्पिषोऽभिनवस्य च| तत् पाययेत सक्षौद्रं षष्टिकान्नं च भोजयेत्||१६|| जरापरीतोऽप्यबलो योगेनानेन विन्दति| नरोऽपत्यं सुविपुलं युवेव च स हृष्यति||१७|| (इत्यपत्यकरः स्वरसः)|
🔊 Audio coming soon
ദക്ഷഃ കുക്കുടഃ| ശുക്രാണീതി യദ്യപ്യുക്തം, തഥാऽപി ചടകാദിശുക്രഗ്രഹണസ്യാശക്യത്വാത് സമാനഗുണാനി തദണ്ഡാന്യപീഹ ഗൃഹ്യന്തേ| വര്തികാ വര്ത്യാകാരാ ഭക്ഷ്യാഃ| ധാനാ ഇതി ധാനാകാരാ ഭക്ഷ്യാഃ| അയം തുല്യദ്രവ്യതയാ വിവിധഭക്ഷ്യരൂപോऽപ്യേക ഏവ യോഗഃ||൧൦-൧൭||
Adhikarana 4 (18-20) · Śloka 20
ഖര്ജൂരീമസ്തകം മാഷാന് പയസ്യാം ച ശതാവരീമ്| ഖര്ജൂരാണി മധൂകാനി മൃദ്വീകാമജഡാഫലമ്||൧൮|| പലോന്മിതാനി മതിമാന് സാധയേത് സലിലാഢകേ| തേന പാദാവശേഷേണ ക്ഷീരപ്രസ്ഥം വിപാചയേത്||൧൯|| ക്ഷീരശേഷേണ തേനാദ്യാദ് ഘൃതാഢ്യം ഷഷ്ടികൌദനമ്| സശര്കരേണ സംയോഗ ഏഷ വൃഷ്യഃ പരം സ്മൃതഃ||൨൦|| (ഇതി വൃഷ്യക്ഷീരമ്)|
खर्जूरीमस्तकं माषान् पयस्यां च शतावरीम्| खर्जूराणि मधूकानि मृद्वीकामजडाफलम्||१८|| पलोन्मितानि मतिमान् साधयेत् सलिलाढके| तेन पादावशेषेण क्षीरप्रस्थं विपाचयेत्||१९|| क्षीरशेषेण तेनाद्याद् घृताढ्यं षष्टिकौदनम्| सशर्करेण संयोग एष वृष्यः परं स्मृतः||२०|| (इति वृष्यक्षीरम्)|
🔊 Audio coming soon
അജഡാ ശൂകശിമ്ബീ||൧൮-൨൦||
Adhikarana 5 (21-23) · Śloka 23
ജീവകര്ഷഭകൌ മേദാം ജീവന്തീം ശ്രാവണീദ്വയമ്| ഖര്ജൂരം മധുകം ദ്രാക്ഷാം പിപ്പലീം വിശ്വഭേഷജമ്||൨൧|| ശൃങ്ഗാടകം വിദാരീം ച നവം സര്പിഃ പയോ ജലമ്| സിദ്ധം ഘൃതാവശേഷം തച്ഛര്കരാക്ഷൌദ്രപാദികമ്||൨൨|| ഷഷ്ടികാന്നേന സംയുക്തമുപയോജ്യം യഥാബലമ്| വൃഷ്യം ബല്യം ച വര്ണ്യം ച കണ്ഠ്യം ബൃംഹണമുത്തമമ്||൨൩|| (ഇതി വൃഷ്യഘൃതമ്)|
जीवकर्षभकौ मेदां जीवन्तीं श्रावणीद्वयम्| खर्जूरं मधुकं द्राक्षां पिप्पलीं विश्वभेषजम्||२१|| शृङ्गाटकं विदारीं च नवं सर्पिः पयो जलम्| सिद्धं घृतावशेषं तच्छर्कराक्षौद्रपादिकम्||२२|| षष्टिकान्नेन संयुक्तमुपयोज्यं यथाबलम्| वृष्यं बल्यं च वर्ण्यं च कण्ठ्यं बृंहणमुत्तमम्||२३|| (इति वृष्यघृतम्)|
🔊 Audio coming soon
ജീവകേത്യാദൌ വിദാര്യന്തൈഃ കല്കൈഃ ക്ഷീരജലാഭ്യാം ഘൃതം സാധനീയമ്||൨൧-൨൩||
Adhikarana 6 (24-26) · Śloka 26
ദധ്നഃ സരം ശരച്ചന്ദ്രസന്നിഭം ദോഷവര്ജിതമ്| ശര്കരാക്ഷൌദ്രമരിചൈസ്തുഗാക്ഷീര്യാ ച ബുദ്ധിമാന്||൨൪|| യുക്ത്യാ യുക്തം സസൂക്ഷ്മൈലം നവേ കുമ്ഭേ ശുചൌ പടേ| മാര്ജിതം പ്രക്ഷിപേച്ഛീതേ ഘൃതാഢ്യേ ഷഷ്ടികൌദനേ||൨൫|| പിബേന്മാത്രാം രസാലായാസ്തം ഭുക്ത്വാ ഷഷ്ടികൌദനമ് | വര്ണസ്വരബലോപേതഃ പുമാംസ്തേന വൃഷായതേ||൨൬|| (വൃഷ്യോ ദധിസരപ്രയോഗഃ)|
दध्नः सरं शरच्चन्द्रसन्निभं दोषवर्जितम्| शर्कराक्षौद्रमरिचैस्तुगाक्षीर्या च बुद्धिमान्||२४|| युक्त्या युक्तं ससूक्ष्मैलं नवे कुम्भे शुचौ पटे| मार्जितं प्रक्षिपेच्छीते घृताढ्ये षष्टिकौदने||२५|| पिबेन्मात्रां रसालायास्तं भुक्त्वा षष्टिकौदनम् | वर्णस्वरबलोपेतः पुमांस्तेन वृषायते||२६|| (वृष्यो दधिसरप्रयोगः)|
🔊 Audio coming soon
യുക്ത്യേതി യഥാ കടുത്വാദ്യധികം ന ഭവതി തഥാ മരിചാദിയോഗഃ കര്തവ്യഃ| മാര്ജിതമിതി സുഘൃഷ്ടമ്| രസാലാലക്ഷണം- “സചാതുര്ജാതകാജാജി സഗുഡാര്ദ്രകനാഗരമ്| രസാലാ സ്യാച്ഛിഖരിണീ സുഘൃഷ്ടം സസരം ദധി” ഇതി||൨൪-൨൬||
Adhikarana 7 (27-29) · Śloka 29
ചന്ദ്രാംശുകല്പം പയസാ ഘൃതാഢ്യം ഷഷ്ടികൌദനമ്| ശര്കരാമധുസംയുക്തം പ്രയുഞ്ജാനോ വൃഷായതേ||൨൭|| (ഇതി വൃഷ്യഃ ഷഷ്ടികൌദനപ്രയോഗഃ)| തപ്തേ സര്പിഷി നക്രാണ്ഡം താമ്രചൂഡാണ്ഡമിശ്രിതമ്| യുക്തം ഷഷ്ടികചൂര്ണേന സര്പിഷാऽഭിനവേന ച||൨൮|| പക്ത്വാ പൂപലികാഃ ഖാദേദ്വാരുണീമണ്ഡപോ നരഃ| യ ഇച്ഛേദശ്വവദ്ഗന്തും പ്രസേക്തും ഗജവച്ച യഃ||൨൯|| (ഇതി വൃഷ്യപൂപലികാഃ)|
चन्द्रांशुकल्पं पयसा घृताढ्यं षष्टिकौदनम्| शर्करामधुसंयुक्तं प्रयुञ्जानो वृषायते||२७|| (इति वृष्यः षष्टिकौदनप्रयोगः)| तप्ते सर्पिषि नक्राण्डं ताम्रचूडाण्डमिश्रितम्| युक्तं षष्टिकचूर्णेन सर्पिषाऽभिनवेन च||२८|| पक्त्वा पूपलिकाः खादेद्वारुणीमण्डपो नरः| य इच्छेदश्ववद्गन्तुं प्रसेक्तुं गजवच्च यः||२९|| (इति वृष्यपूपलिकाः)|
🔊 Audio coming soon
ചന്ദ്രാംശുകല്പമിതി അത്യര്ഥശുക്ലമ്||൨൭-൨൯||
Adhikarana 8 (30-31) · Śloka 31
ഭവതശ്ചാത്ര- ഏതൈഃ പ്രയോഗൈര്വിധിവദ്വപുഷ്മാന് വീര്യോപപന്നോ ബലവര്ണയുക്തഃ| ഹര്ഷാന്വിതോ വാജിവദഷ്ടവര്ഷോ ഭവേത് സമര്ഥശ്ച വരാങ്ഗനാസു||൩൦|| യദ്യച്ച കിഞ്ചിന്മനസഃ പ്രിയം സ്യാദ്രമ്യാ വനാന്താഃ പുലിനാനി ശൈലാഃ| ഇഷ്ടാഃ സ്ത്രിയോ ഭൂഷണഗന്ധമാല്യം പ്രിയാ വയസ്യാശ്ച തദത്ര യോഗ്യമ് ||൩൧||
भवतश्चात्र- एतैः प्रयोगैर्विधिवद्वपुष्मान् वीर्योपपन्नो बलवर्णयुक्तः| हर्षान्वितो वाजिवदष्टवर्षो भवेत् समर्थश्च वराङ्गनासु||३०|| यद्यच्च किञ्चिन्मनसः प्रियं स्याद्रम्या वनान्ताः पुलिनानि शैलाः| इष्टाः स्त्रियो भूषणगन्धमाल्यं प्रिया वयस्याश्च तदत्र योग्यम् ||३१||
🔊 Audio coming soon
അത്ര യോഗ്യമിതി വൃഷ്യപ്രയോഗസമര്ഥമ്||൩൦-൩൧||
Adhikarana 9 (32) · Śloka 32
തത്ര ശ്ലോകഃ- ആസിക്തക്ഷീരികേ പാദേ യേ യോഗാഃ പരികീര്തിതാഃ| അഷ്ടാവപത്യകാമൈസ്തേ പ്രയോജ്യാഃ പൌരുഷാര്ഥിഭിഃ||൩൨||
तत्र श्लोकः- आसिक्तक्षीरिके पादे ये योगाः परिकीर्तिताः| अष्टावपत्यकामैस्ते प्रयोज्याः पौरुषार्थिभिः||३२||
🔊 Audio coming soon
പൌരുഷാര്ഥിഭിരിതി ശുക്രാര്ഥിഭിഃ||൩൨||
Adhikarana puShpikA · Śloka 2
ഇത്യഗ്നിവേശകൃതേ തന്ത്രേ ചരകപ്രതിസംസ്കൃതേ ചികിത്സാസ്ഥാനേ വാജീകരണാധ്യായേ ആസിക്തക്ഷീരികോ നാമ വാജീകരണപാദോ ദ്വിതീയഃ||൨||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते चिकित्सास्थाने वाजीकरणाध्याये आसिक्तक्षीरिको नाम वाजीकरणपादो द्वितीयः||२||
🔊 Audio coming soon
ഇതി ശ്രീചക്രപാണിദത്തവിരചിതായാമായുര്വേദദീപികായാം ചരകതാത്പര്യടീകായാം ചികിത്സാസ്ഥാനേ വാജീകരണാധ്യായേ ആസിക്തക്ഷീരികോ നാമ വാജീകരണപാദോ ദ്വിതീയഃ||൨||