Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాత ఆసిక్తక్షీరికం వాజీకరణపాదం వ్యాఖ్యాస్యామః||1|| ఇతి హ స్మాహ భగవానాత్రేయః||2||
अथात आसिक्तक्षीरिकं वाजीकरणपादं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ఆసిక్తక్షీరికం వృష్యపాదాభిధానప్రసంగాత్ పదాంతస్య విశిష్టసంబంధావయవతయోచ్యతే| (ఆసిక్తక్షీరమితి పదమస్త్యస్మిన్నితి) ఆసిక్తక్షీరీ, తత్ర స్వార్థికః కప్రత్యయః; కింవా, ఢక్ప్రత్యయేన వైశేషికశబ్దవత్ ‘ఆసిక్తక్షీరిక’ ఇతి సాధనీయం||1-2||
Adhikarana 2 (3-9) · Śloka 9
ఆసిక్తక్షీరమాపూర్ణమశుష్కం శుద్ధషష్టికం| ఉదూఖలే సమాపోథ్య పీడయేత్ క్షీరమర్దితం||3|| గృహీత్వా తం రసం పూతం గవ్యేన పయసా సహ| బీజానామాత్మగుప్తాయా ధాన్యమాషరసేన చ||4|| బలాయాః శూర్పపర్ణ్యోశ్చ జీవంత్యా జీవకస్య చ | ఋద్ధ్యర్షభకకాకోలీశ్వదంష్ట్రామధుకస్య చ||5|| శతావర్యా విదార్యాశ్చ ద్రాక్షాఖర్జూరయోరపి| సంయుక్తం మాత్రయా వైద్యః సాధయేత్తత్ర చావపేత్||6|| తుగాక్షీర్యాః సమాషాణాం శాలీనాం షష్టికస్య చ| గోధూమానాం చ చూర్ణాని యైః స సాంద్రీభవేద్రసః||7|| సాంద్రీభూతం చ కుర్యాత్ ప్రభూతమధుశర్కరం| గులి(టి)కా బదరైస్తుల్యాస్తాశ్చ సర్పిషి భర్జయేత్||8|| తా యథాగ్ని ప్రయుంజానః క్షీరమాంసరసాశనః| పశ్యత్యపత్యం విపులం వృద్ధోఽప్యాత్మజమక్షయం||9|| (ఇత్యపత్యకరీ షష్టికాదిగుటికా)|
आसिक्तक्षीरमापूर्णमशुष्कं शुद्धषष्टिकम्| उदूखले समापोथ्य पीडयेत् क्षीरमर्दितम्||३|| गृहीत्वा तं रसं पूतं गव्येन पयसा सह| बीजानामात्मगुप्ताया धान्यमाषरसेन च||४|| बलायाः शूर्पपर्ण्योश्च जीवन्त्या जीवकस्य च | ऋद्ध्यर्षभककाकोलीश्वदंष्ट्रामधुकस्य च||५|| शतावर्या विदार्याश्च द्राक्षाखर्जूरयोरपि| संयुक्तं मात्रया वैद्यः साधयेत्तत्र चावपेत्||६|| तुगाक्षीर्याः समाषाणां शालीनां षष्टिकस्य च| गोधूमानां च चूर्णानि यैः स सान्द्रीभवेद्रसः||७|| सान्द्रीभूतं च कुर्यात् प्रभूतमधुशर्करम्| गुलि(टि)का बदरैस्तुल्यास्ताश्च सर्पिषि भर्जयेत्||८|| ता यथाग्नि प्रयुञ्जानः क्षीरमांसरसाशनः| पश्यत्यपत्यं विपुलं वृद्धोऽप्यात्मजमक्षयम्||९|| (इत्यपत्यकरी षष्टिकादिगुटिका)|
🔊 Audio coming soon
ఆసిక్తక్షీరమితి క్షీరసేకవృద్ధం| యదుక్తం జతూకర్ణే- “క్షీరసేకవృద్ధం షష్టికం పక్వం” ఇత్యాది| శుద్ధషష్టికమితి గౌరషష్టికం| అత్ర బలాదిరసానాం తుల్యమానతా; కింవా, మాత్రాశబ్దస్యాల్పవచనత్వాద్బలాదిరసానామల్పమాత్రత్వం| ప్రక్షేప్యచూర్ణప్రమాణమాహ- యైః స సాంద్రీభవేద్రస ఇతి; యావన్మానేన చూర్ణేన రసస్య సాంద్రతా భవతి తావన్మాత్రం చూర్ణం గ్రాహ్యం| ప్రభూతత్వం మధుశర్కరయోర్యావతాఽత్యర్థమధురత్వం స్యాత్తావజ్జ్ఞేయం| అత్ర చ ప్రయోగమహిమ్నైవ మధుయుక్తస్యాపి ప్రయోగస్య భర్జనక్రియాయామగ్నిసంయోగో న విరోధమావహతి; తథా హి సుశ్రుతేఽపి త్రిఫలాయస్కృతౌ మధునోఽగ్నిసంబంధో భవత్యేవ| ఆత్మజమితి హర్షభూతాత్మజం, శుక్రమితి యావత్||3-9||
Adhikarana 3 (10-17) · Śloka 17
చటకానాం సహంసానాం దక్షాణాం శిఖినాం తథా| శిశుమారస్య నక్రస్య భిషక్ శుక్రాణి సంహరేత్||10|| గవ్యం సర్పిర్వరాహస్య కులింగస్య వసామపి| షష్టికానాం చ చూర్ణాని చూర్ణం గోధూమకస్య చ||11|| ఏభిః పూపలికాః కార్యాః శష్కుల్యో వర్తికాస్తథా| పూపా ధానాశ్చ వివిధా భక్ష్యాశ్చాన్యే పృథగ్విధాః||12|| ఏషాం ప్రయోగాద్భక్ష్యాణాం స్తబ్ధేనాపూర్ణరేతసా| శేఫసా వాజివద్యాతి యావదిచ్ఛం స్త్రియో నరః||13|| (ఇతి వృష్యపూపలికాదియోగాః)| ఆత్మగుప్తాఫలం మాషాన్ ఖర్జూరాణి శతావరీం| శృంగాటకాని మృద్వీకాం సాధయేత్ ప్రసృతోన్మితం||14|| క్షీరప్రస్థం జలప్రస్థమేతత్ ప్రస్థావశేషితం| శుద్ధేన వాససా పూతం యోజయేత్ ప్రసృతైస్త్రిభిః||15|| శర్కరాయాస్తుగాక్షీర్యాః సర్పిషోఽభినవస్య చ| తత్ పాయయేత సక్షౌద్రం షష్టికాన్నం చ భోజయేత్||16|| జరాపరీతోఽప్యబలో యోగేనానేన విందతి| నరోఽపత్యం సువిపులం యువేవ చ స హృష్యతి||17|| (ఇత్యపత్యకరః స్వరసః)|
चटकानां सहंसानां दक्षाणां शिखिनां तथा| शिशुमारस्य नक्रस्य भिषक् शुक्राणि संहरेत्||१०|| गव्यं सर्पिर्वराहस्य कुलिङ्गस्य वसामपि| षष्टिकानां च चूर्णानि चूर्णं गोधूमकस्य च||११|| एभिः पूपलिकाः कार्याः शष्कुल्यो वर्तिकास्तथा| पूपा धानाश्च विविधा भक्ष्याश्चान्ये पृथग्विधाः||१२|| एषां प्रयोगाद्भक्ष्याणां स्तब्धेनापूर्णरेतसा| शेफसा वाजिवद्याति यावदिच्छं स्त्रियो नरः||१३|| (इति वृष्यपूपलिकादियोगाः)| आत्मगुप्ताफलं माषान् खर्जूराणि शतावरीम्| शृङ्गाटकानि मृद्वीकां साधयेत् प्रसृतोन्मितम्||१४|| क्षीरप्रस्थं जलप्रस्थमेतत् प्रस्थावशेषितम्| शुद्धेन वाससा पूतं योजयेत् प्रसृतैस्त्रिभिः||१५|| शर्करायास्तुगाक्षीर्याः सर्पिषोऽभिनवस्य च| तत् पाययेत सक्षौद्रं षष्टिकान्नं च भोजयेत्||१६|| जरापरीतोऽप्यबलो योगेनानेन विन्दति| नरोऽपत्यं सुविपुलं युवेव च स हृष्यति||१७|| (इत्यपत्यकरः स्वरसः)|
🔊 Audio coming soon
దక్షః కుక్కుటః| శుక్రాణీతి యద్యప్యుక్తం, తథాఽపి చటకాదిశుక్రగ్రహణస్యాశక్యత్వాత్ సమానగుణాని తదండాన్యపీహ గృహ్యంతే| వర్తికా వర్త్యాకారా భక్ష్యాః| ధానా ఇతి ధానాకారా భక్ష్యాః| అయం తుల్యద్రవ్యతయా వివిధభక్ష్యరూపోఽప్యేక ఏవ యోగః||10-17||
Adhikarana 4 (18-20) · Śloka 20
ఖర్జూరీమస్తకం మాషాన్ పయస్యాం చ శతావరీం| ఖర్జూరాణి మధూకాని మృద్వీకామజడాఫలం||18|| పలోన్మితాని మతిమాన్ సాధయేత్ సలిలాఢకే| తేన పాదావశేషేణ క్షీరప్రస్థం విపాచయేత్||19|| క్షీరశేషేణ తేనాద్యాద్ ఘృతాఢ్యం షష్టికౌదనం| సశర్కరేణ సంయోగ ఏష వృష్యః పరం స్మృతః||20|| (ఇతి వృష్యక్షీరం)|
खर्जूरीमस्तकं माषान् पयस्यां च शतावरीम्| खर्जूराणि मधूकानि मृद्वीकामजडाफलम्||१८|| पलोन्मितानि मतिमान् साधयेत् सलिलाढके| तेन पादावशेषेण क्षीरप्रस्थं विपाचयेत्||१९|| क्षीरशेषेण तेनाद्याद् घृताढ्यं षष्टिकौदनम्| सशर्करेण संयोग एष वृष्यः परं स्मृतः||२०|| (इति वृष्यक्षीरम्)|
🔊 Audio coming soon
అజడా శూకశింబీ||18-20||
Adhikarana 5 (21-23) · Śloka 23
జీవకర్షభకౌ మేదాం జీవంతీం శ్రావణీద్వయం| ఖర్జూరం మధుకం ద్రాక్షాం పిప్పలీం విశ్వభేషజం||21|| శృంగాటకం విదారీం చ నవం సర్పిః పయో జలం| సిద్ధం ఘృతావశేషం తచ్ఛర్కరాక్షౌద్రపాదికం||22|| షష్టికాన్నేన సంయుక్తముపయోజ్యం యథాబలం| వృష్యం బల్యం చ వర్ణ్యం చ కంఠ్యం బృంహణముత్తమం||23|| (ఇతి వృష్యఘృతం)|
जीवकर्षभकौ मेदां जीवन्तीं श्रावणीद्वयम्| खर्जूरं मधुकं द्राक्षां पिप्पलीं विश्वभेषजम्||२१|| शृङ्गाटकं विदारीं च नवं सर्पिः पयो जलम्| सिद्धं घृतावशेषं तच्छर्कराक्षौद्रपादिकम्||२२|| षष्टिकान्नेन संयुक्तमुपयोज्यं यथाबलम्| वृष्यं बल्यं च वर्ण्यं च कण्ठ्यं बृंहणमुत्तमम्||२३|| (इति वृष्यघृतम्)|
🔊 Audio coming soon
జీవకేత్యాదౌ విదార్యంతైః కల్కైః క్షీరజలాభ్యాం ఘృతం సాధనీయం||21-23||
Adhikarana 6 (24-26) · Śloka 26
దధ్నః సరం శరచ్చంద్రసన్నిభం దోషవర్జితం| శర్కరాక్షౌద్రమరిచైస్తుగాక్షీర్యా చ బుద్ధిమాన్||24|| యుక్త్యా యుక్తం ససూక్ష్మైలం నవే కుంభే శుచౌ పటే| మార్జితం ప్రక్షిపేచ్ఛీతే ఘృతాఢ్యే షష్టికౌదనే||25|| పిబేన్మాత్రాం రసాలాయాస్తం భుక్త్వా షష్టికౌదనం | వర్ణస్వరబలోపేతః పుమాంస్తేన వృషాయతే||26|| (వృష్యో దధిసరప్రయోగః)|
दध्नः सरं शरच्चन्द्रसन्निभं दोषवर्जितम्| शर्कराक्षौद्रमरिचैस्तुगाक्षीर्या च बुद्धिमान्||२४|| युक्त्या युक्तं ससूक्ष्मैलं नवे कुम्भे शुचौ पटे| मार्जितं प्रक्षिपेच्छीते घृताढ्ये षष्टिकौदने||२५|| पिबेन्मात्रां रसालायास्तं भुक्त्वा षष्टिकौदनम् | वर्णस्वरबलोपेतः पुमांस्तेन वृषायते||२६|| (वृष्यो दधिसरप्रयोगः)|
🔊 Audio coming soon
యుక్త్యేతి యథా కటుత్వాద్యధికం న భవతి తథా మరిచాదియోగః కర్తవ్యః| మార్జితమితి సుఘృష్టం| రసాలాలక్షణం- “సచాతుర్జాతకాజాజి సగుడార్ద్రకనాగరం| రసాలా స్యాచ్ఛిఖరిణీ సుఘృష్టం ససరం దధి” ఇతి||24-26||
Adhikarana 7 (27-29) · Śloka 29
చంద్రాంశుకల్పం పయసా ఘృతాఢ్యం షష్టికౌదనం| శర్కరామధుసంయుక్తం ప్రయుంజానో వృషాయతే||27|| (ఇతి వృష్యః షష్టికౌదనప్రయోగః)| తప్తే సర్పిషి నక్రాండం తామ్రచూడాండమిశ్రితం| యుక్తం షష్టికచూర్ణేన సర్పిషాఽభినవేన చ||28|| పక్త్వా పూపలికాః ఖాదేద్వారుణీమండపో నరః| య ఇచ్ఛేదశ్వవద్గంతుం ప్రసేక్తుం గజవచ్చ యః||29|| (ఇతి వృష్యపూపలికాః)|
चन्द्रांशुकल्पं पयसा घृताढ्यं षष्टिकौदनम्| शर्करामधुसंयुक्तं प्रयुञ्जानो वृषायते||२७|| (इति वृष्यः षष्टिकौदनप्रयोगः)| तप्ते सर्पिषि नक्राण्डं ताम्रचूडाण्डमिश्रितम्| युक्तं षष्टिकचूर्णेन सर्पिषाऽभिनवेन च||२८|| पक्त्वा पूपलिकाः खादेद्वारुणीमण्डपो नरः| य इच्छेदश्ववद्गन्तुं प्रसेक्तुं गजवच्च यः||२९|| (इति वृष्यपूपलिकाः)|
🔊 Audio coming soon
చంద్రాంశుకల్పమితి అత్యర్థశుక్లం||27-29||
Adhikarana 8 (30-31) · Śloka 31
భవతశ్చాత్ర- ఏతైః ప్రయోగైర్విధివద్వపుష్మాన్ వీర్యోపపన్నో బలవర్ణయుక్తః| హర్షాన్వితో వాజివదష్టవర్షో భవేత్ సమర్థశ్చ వరాంగనాసు||30|| యద్యచ్చ కించిన్మనసః ప్రియం స్యాద్రమ్యా వనాంతాః పులినాని శైలాః| ఇష్టాః స్త్రియో భూషణగంధమాల్యం ప్రియా వయస్యాశ్చ తదత్ర యోగ్యం ||31||
भवतश्चात्र- एतैः प्रयोगैर्विधिवद्वपुष्मान् वीर्योपपन्नो बलवर्णयुक्तः| हर्षान्वितो वाजिवदष्टवर्षो भवेत् समर्थश्च वराङ्गनासु||३०|| यद्यच्च किञ्चिन्मनसः प्रियं स्याद्रम्या वनान्ताः पुलिनानि शैलाः| इष्टाः स्त्रियो भूषणगन्धमाल्यं प्रिया वयस्याश्च तदत्र योग्यम् ||३१||
🔊 Audio coming soon
అత్ర యోగ్యమితి వృష్యప్రయోగసమర్థం||30-31||
Adhikarana 9 (32) · Śloka 32
తత్ర శ్లోకః- ఆసిక్తక్షీరికే పాదే యే యోగాః పరికీర్తితాః| అష్టావపత్యకామైస్తే ప్రయోజ్యాః పౌరుషార్థిభిః||32||
तत्र श्लोकः- आसिक्तक्षीरिके पादे ये योगाः परिकीर्तिताः| अष्टावपत्यकामैस्ते प्रयोज्याः पौरुषार्थिभिः||३२||
🔊 Audio coming soon
పౌరుషార్థిభిరితి శుక్రార్థిభిః||32||
Adhikarana puShpikA · Śloka 2
ఇత్యగ్నివేశకృతే తంత్రే చరకప్రతిసంస్కృతే చికిత్సాస్థానే వాజీకరణాధ్యాయే ఆసిక్తక్షీరికో నామ వాజీకరణపాదో ద్వితీయః||2||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते चिकित्सास्थाने वाजीकरणाध्याये आसिक्तक्षीरिको नाम वाजीकरणपादो द्वितीयः||२||
🔊 Audio coming soon
ఇతి శ్రీచక్రపాణిదత్తవిరచితాయామాయుర్వేదదీపికాయాం చరకతాత్పర్యటీకాయాం చికిత్సాస్థానే వాజీకరణాధ్యాయే ఆసిక్తక్షీరికో నామ వాజీకరణపాదో ద్వితీయః||2||