Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
అథాతో మాషపర్ణభృతీయం వాజీకరణపాదం వ్యఖ్యాస్యామః||1|| ఇతి హ స్మాహ భగవానాత్రేయః||2||
अथातो माषपर्णभृतीयं वाजीकरणपादं व्यख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
మాషర్ణభృతీయసంబంధోఽపి పూర్వవత్||1-2||
Adhikarana 2 (3-5) · Śloka 5
మాషపర్ణభృతాం ధేనుం గృష్టిం పుష్టాం చతుఃస్తనీం| సమానవర్ణవత్సాం చ జీవద్వత్సాం చ బుద్ధిమాన్||3|| రోహిణీమథవా కృష్ణామూర్ధ్వశృంగీమదారుణాం| ఇక్ష్వాదామర్జునాదాం వా సాంద్రక్షీరాం చ ధారయేత్||4|| కేవలం తు పయస్తస్యాః శృతం వాఽశృతమేవ వా| శర్కరాక్షౌద్రసర్పిర్భిర్యుక్తం తద్వృష్యముత్తమం||5||
माषपर्णभृतां धेनुं गृष्टिं पुष्टां चतुःस्तनीम्| समानवर्णवत्सां च जीवद्वत्सां च बुद्धिमान्||३|| रोहिणीमथवा कृष्णामूर्ध्वशृङ्गीमदारुणाम्| इक्ष्वादामर्जुनादां वा सान्द्रक्षीरां च धारयेत्||४|| केवलं तु पयस्तस्याः शृतं वाऽशृतमेव वा| शर्कराक्षौद्रसर्पिर्भिर्युक्तं तद्वृष्यमुत्तमम्||५||
🔊 Audio coming soon
గృష్టిం ఏకవారప్రసూతాం| చతుఃస్తనీమిత్యనేన సంపూర్ణచతుఃస్తనీం దర్శయతి| రోహిణీమితి లోహితవర్ణాం| ఊర్ధ్వశృంగత్వం విశుద్ధబహుక్షీరాయా ఏవ భవతీతి వచనాజ్జ్ఞేయం| ఇక్ష్వాదేతి ఇక్షుదండభక్షా| అర్జునాదా అర్జునవృక్షపత్రభక్షా| ఇక్ష్వాదా వా, అర్జునాదా వా, మాషపర్ణభృతా వేతి వికల్పత్రయం| పయః శృతమశృతం వేతి ద్వౌ యోగౌ| శర్కరాక్షౌద్రసర్పిర్భిర్యుక్తం తదితి తృతీయః| ఏతత్ప్రయోగోఽపి జతూకర్ణే- “తస్యాః క్షీరం శర్కరాక్షౌద్రయుక్తం వా కేవలం శృతమశృతం వా” ఇతి||3-5||
Adhikarana 3 (6-7) · Śloka 7
శుక్రలైర్జీవనీయైశ్చ బృంహణైర్బలవర్ధనైః| క్షీరసంజననైశ్చైవ పయః సిద్ధం పృథక్ పృథక్||6|| యుక్తం గోధూమచూర్ణేన సఘృతక్షౌద్రశర్కరం| పర్యాయేణ ప్రయోక్తవ్యమిచ్ఛతా శుక్రమక్షయం||7||
शुक्रलैर्जीवनीयैश्च बृंहणैर्बलवर्धनैः| क्षीरसञ्जननैश्चैव पयः सिद्धं पृथक् पृथक्||६|| युक्तं गोधूमचूर्णेन सघृतक्षौद्रशर्करम्| पर्यायेण प्रयोक्तव्यमिच्छता शुक्रमक्षयम्||७||
🔊 Audio coming soon
పర్యాయేణేతి పృథక్ పృథక్ ప్రయోక్తవ్యం; తేన పంచభిర్గణైః పంచ యోగా భవంతి||6-7||
Adhikarana 4 (8-10) · Śloka 10
మేదాం పయస్యాం జీవంతీం విదారీం కంటకారికాం| శ్వదంష్ట్రాం క్షీరికాం మాషాన్ గోధూమాంఛాలిషష్టికాన్||8|| పయస్యర్ధోదకే పక్త్వా కార్షికానాఢకోన్మితే| వివర్జయేత్ పయఃశేషం తత్ పూతం క్షౌద్రసర్పిషా||9|| యుక్తం సశర్కరం పీత్వా వృద్ధః సప్తతికోఽపి వా| విపులం లభతేఽపత్యం యువేవ చ స హృష్యతి||10||
मेदां पयस्यां जीवन्तीं विदारीं कण्टकारिकाम्| श्वदंष्ट्रां क्षीरिकां माषान् गोधूमाञ्छालिषष्टिकान्||८|| पयस्यर्धोदके पक्त्वा कार्षिकानाढकोन्मिते| विवर्जयेत् पयःशेषं तत् पूतं क्षौद्रसर्पिषा||९|| युक्तं सशर्करं पीत्वा वृद्धः सप्ततिकोऽपि वा| विपुलं लभतेऽपत्यं युवेव च स हृष्यति||१०||
🔊 Audio coming soon
వివర్జయేదితి మేదాదికల్కం వర్జయేత్| వృద్ధః సప్తతేరర్వాగితి జ్ఞేయం| సప్తతికస్య తు యద్యపి శుక్రనివృత్తిరుక్తా, తథాఽపి వృష్యప్రభావాద్భవతీతి విజ్ఞేయం||8-10||
Adhikarana 5 (11) · Śloka 11
మండలైర్జాతరూపస్య తస్యా ఏవ పయః శృతం| అపత్యజననం సిద్ధం సఘృతక్షౌద్రశర్కరం||11||
मण्डलैर्जातरूपस्य तस्या एव पयः शृतम्| अपत्यजननं सिद्धं सघृतक्षौद्रशर्करम्||११||
🔊 Audio coming soon
జాతరూపస్యేతి సువర్ణస్య; మండలరూపాఽఽకృతిరిహ సువర్ణస్య ప్రభావాద్వృష్యప్రయోగోపకారిణీ భవతీతి వచనాజ్జ్ఞేయం| తస్యా ఏవేతి మాషపర్ణభృతధేన్వాః||11||
Adhikarana 6 (12-14) · Śloka 14
త్రింశత్ సుపిష్టాః పిప్పల్యః ప్రకుంచే తైలసర్పిషోః| భృష్టాః సశర్కరాక్షౌద్రాః క్షీరధారావదోహితాః||12|| పీత్వా యథాబలం చోర్ధ్వం షష్టికం క్షీరసర్పిషా| భుక్త్వా న రాత్రిమస్తబ్ధం లింగం పశ్యతి నా క్షరత్||13|| (ఇతి వృష్యః పిప్పలీయోగః)| శ్వదంష్ట్రాయా విదార్యాశ్చ రసే క్షీరచతుర్గుణే| ఘృతాఢ్యః సాధితో వృష్యో మాషషష్టికపాయసః||14|| (ఇతి వృష్యపాయసయోగః)|
त्रिंशत् सुपिष्टाः पिप्पल्यः प्रकुञ्चे तैलसर्पिषोः| भृष्टाः सशर्कराक्षौद्राः क्षीरधारावदोहिताः||१२|| पीत्वा यथाबलं चोर्ध्वं षष्टिकं क्षीरसर्पिषा| भुक्त्वा न रात्रिमस्तब्धं लिङ्गं पश्यति ना क्षरत्||१३|| (इति वृष्यः पिप्पलीयोगः)| श्वदंष्ट्राया विदार्याश्च रसे क्षीरचतुर्गुणे| घृताढ्यः साधितो वृष्यो माषषष्टिकपायसः||१४|| (इति वृष्यपायसयोगः)|
🔊 Audio coming soon
ప్రకుంచం పలం| క్షీరధారావదోహితా ఇతి పిప్పలీకల్కాదుపరి క్షీరధారావదోహః కర్తవ్యః; క్షీరం చ తావద్దోహ్యం యావతా పానయోగ్యాః పిప్పల్యో భవంతి||12-14||
Adhikarana 7 (15-17) · Śloka 17
ఫలానాం జీవనీయానాం స్నిగ్ధానాం రుచికారిణాం| కుడవశ్చూర్ణితానాం స్యాత్ స్వయంగుప్తాఫలస్య చ||15|| కుడవశ్చైవ మాషాణాం ద్వౌ ద్వౌ చ తిలముద్గయోః| గోధూమశాలిచూర్ణానాం కుడవః కుడవో భవేత్||16|| సర్పిషః కుడవశ్చైకస్తత్ సర్వం క్షీరమర్దితం | పక్త్వా పూపలికాః ఖాదేద్బహ్వ్యః స్యుర్యస్య యోషితః||17|| (ఇతి వృష్యపూపలికాః)|
फलानां जीवनीयानां स्निग्धानां रुचिकारिणाम्| कुडवश्चूर्णितानां स्यात् स्वयङ्गुप्ताफलस्य च||१५|| कुडवश्चैव माषाणां द्वौ द्वौ च तिलमुद्गयोः| गोधूमशालिचूर्णानां कुडवः कुडवो भवेत्||१६|| सर्पिषः कुडवश्चैकस्तत् सर्वं क्षीरमर्दितम् | पक्त्वा पूपलिकाः खादेद्बह्व्यः स्युर्यस्य योषितः||१७|| (इति वृष्यपूपलिकाः)|
🔊 Audio coming soon
ఫలానామిత్యాది| ఫలానామితి జీవనీయానామిత్యాదిభిస్త్రిభిః ప్రత్యేకమభిసంబధ్యతే| జీవనీయానామితి షట్కకషాయవర్గోక్తానాం జీవకర్షభాదీనాం దశానాం| స్నిగ్ధానామితి స్నేహోపగానాం మృద్వీకాదీనాం దశానాం సప్తకకషాయవర్గోక్తానాం| తథా రుచికారిణామితి చతుష్కకషాయవర్గోక్తానామామ్రాదీనాం హృద్యానాం దశానామితి| ఏషాం జీవనీయప్రభృతీనాం ఫలానాం చూర్ణితానాం మిలిత్వా కుడవో గ్రాహ్యః| అన్యదతిరోహితార్థం| తథా హ్యయం ప్రయోగో జతూకర్ణే చ పఠ్యతే- “ద్రాక్షాఖర్జూరమాషాజడాగోధూమశాలిఘృతానాం కుడవః, తిలముద్గౌ ద్వికౌడవికౌ చూర్ణయిత్వా” ఇత్యాది||15-17||
Adhikarana 8 (18) · Śloka 18
ఘృతం శతావరీగర్భం క్షీరే దశగుణే పచేత్| శర్కరాపిప్పలీక్షౌద్రయుక్తం తద్వృష్యముత్తమం||18|| (ఇతి వృష్యం శతావరీఘృతం)|
घृतं शतावरीगर्भं क्षीरे दशगुणे पचेत्| शर्करापिप्पलीक्षौद्रयुक्तं तद्वृष्यमुत्तमम्||१८|| (इति वृष्यं शतावरीघृतम्)|
🔊 Audio coming soon
ఘృతం శతావరీత్యాదౌ శర్కరాదీనాం ప్రక్షేప్యాణామన్యతోదృష్టన్యాయాద్ఘృతాత్ పాదికత్వం (ఘృతస్య ప్రాస్థికత్వం )||18||
Adhikarana 9 (19) · Śloka 19
కర్షం మధుకచూర్ణస్య ఘృతక్షౌద్రసమాంశికం | ప్రయుంక్తే యః పయశ్చాను నిత్యవేగః స నా భవేత్||19|| (ఇతి వృష్యమధుకయోగః)|
कर्षं मधुकचूर्णस्य घृतक्षौद्रसमांशिकम् | प्रयुङ्क्ते यः पयश्चानु नित्यवेगः स ना भवेत्||१९|| (इति वृष्यमधुकयोगः)|
🔊 Audio coming soon
కర్షమిత్యాదికాంతాః పంచదశ ప్రయోగాః||19||
Adhikarana 10 (20-25) · Śloka 25
ఘృతక్షీరాశనో నిర్భీర్నిర్వ్యాధిర్నిత్యగో యువా| సంకల్పప్రవణో నిత్యం నరః స్త్రీషు వృషాయతే||20|| కృతైకకృత్యాః సిద్ధార్థా యే చాన్యోఽన్యానువర్తినః| కలాసు కుశలాస్తుల్యాః సత్త్వేన వయసా చ యే||21|| కులమాహాత్మ్యదాక్షిణ్యశీలశౌచసమన్వితాః| యే కామనిత్యా యే హృష్టా యే విశోకా గతవ్యథాః||22|| యే తుల్యశీలా యే భక్తా యే ప్రియా యే ప్రియంవదాః| తైర్నరః సహ విస్రబ్ధః సువయస్యైర్వృషాయతే||23|| అభ్యంగోత్సాదనస్నానగంధమాల్యవిభూషణైః| గృహశయ్యాసనసుఖైర్వాసోభిరహతైః ప్రియైః||24|| విహంగానాం రుతైరిష్టైః స్త్రీణాం చాభరణస్వనైః| సంవాహనైర్వరస్త్రీణామిష్టానాం చ వృషాయతే||25||
घृतक्षीराशनो निर्भीर्निर्व्याधिर्नित्यगो युवा| सङ्कल्पप्रवणो नित्यं नरः स्त्रीषु वृषायते||२०|| कृतैककृत्याः सिद्धार्था ये चान्योऽन्यानुवर्तिनः| कलासु कुशलास्तुल्याः सत्त्वेन वयसा च ये||२१|| कुलमाहात्म्यदाक्षिण्यशीलशौचसमन्विताः| ये कामनित्या ये हृष्टा ये विशोका गतव्यथाः||२२|| ये तुल्यशीला ये भक्ता ये प्रिया ये प्रियंवदाः| तैर्नरः सह विस्रब्धः सुवयस्यैर्वृषायते||२३|| अभ्यङ्गोत्सादनस्नानगन्धमाल्यविभूषणैः| गृहशय्यासनसुखैर्वासोभिरहतैः प्रियैः||२४|| विहङ्गानां रुतैरिष्टैः स्त्रीणां चाभरणस्वनैः| संवाहनैर्वरस्त्रीणामिष्टानां च वृषायते||२५||
🔊 Audio coming soon
ఘృతక్షీరాశన ఇత్యాదినా తు వృష్యత్వార్థిన ఆహారాచారాభిధానం| నిత్యమిత్యనేన వ్యవాయనిత్యతయా శుక్రమార్గానవరోధేన వ్యవాయశక్తిం దర్శయతి| కృతమేకం కృత్యం యైస్తే తథా, ఏతచ్చ అన్యోఽన్యార్థరాగకారణం| సిద్ధార్థా ఇతి సిద్ధసాధ్యాః, అకృతార్థా హి వ్యాకులమనసో న కామక్షమాః| వృషాయత ఇతి ఉపచితప్రవృత్త్యున్ముఖశుక్రో భవతి||20-25||
Adhikarana 11 (26-28) · Śloka 28
మత్తద్విరేఫాచరితాః సపద్మాః సలిలాశయాః| జాత్యుత్పలసుగంధీని శీతగర్భగృహణి చ||26|| నద్యః ఫేనోత్తరీయాశ్చ గిరయో నీలసానవః| ఉన్నతిర్నీలమేఘానాం, రమ్యచంద్రోదయా నిశాః||27|| వాయవః సుఖసంస్పర్శాః కుముదాకరగంధినః| రతిభోగక్షమా రాత్ర్యః సంకోచాగురువల్లభాః||28||
मत्तद्विरेफाचरिताः सपद्माः सलिलाशयाः| जात्युत्पलसुगन्धीनि शीतगर्भगृहणि च||२६|| नद्यः फेनोत्तरीयाश्च गिरयो नीलसानवः| उन्नतिर्नीलमेघानां, रम्यचन्द्रोदया निशाः||२७|| वायवः सुखसंस्पर्शाः कुमुदाकरगन्धिनः| रतिभोगक्षमा रात्र्यः सङ्कोचागुरुवल्लभाः||२८||
🔊 Audio coming soon
‘మత్తద్విరేఫాచరితాః’ ఇత్యాది ‘గృహణి చ’ ఇత్యంతం యోగ్యతయా ఋతువిభాగేనానుక్తమపి గ్రీష్మ ఏవ జ్ఞేయం, తథా ‘మేఘానాం’ ఇత్యంతం ప్రావృషి, తథా ‘గంధినః’ ఇత్యంతం శరది, ‘వల్లభాః’ ఇత్యంతం చ విధానం హేమంతశిశిరయోర్జ్ఞేయం| సంకోచం కుంకుమం, సంకోచాగురుణోః సమాలభనార్థం వల్లభా యాసు నిశాసు తాస్తథా||26-28||
Adhikarana 12 (29-31) · Śloka 31
సుఖాః సహాయాః పరపుష్టఘుష్టాః ఫుల్లా వనాంతా విశదాన్నపానాః| గాంధర్వశబ్దాశ్చ సుగంధయోగాః సత్త్వం విశాలం నిరుపద్రవం చ||29|| సిద్ధార్థతా చాభినవశ్చ కామః స్త్రీ చాయుధం సర్వమిహాత్మజస్య| వయో నవం జాతమదశ్చ కాలో హర్షస్య యోనిః పరమా నరాణాం||30|| తత్ర శ్లోకః- ప్రహర్షయోనయో యోగా వ్యాఖ్యాతా దశ పంచ చ| మాషపర్ణభృతీయేఽస్మిన్ పాదే శుక్రబలప్రదాః ||31||
सुखाः सहायाः परपुष्टघुष्टाः फुल्ला वनान्ता विशदान्नपानाः| गान्धर्वशब्दाश्च सुगन्धयोगाः सत्त्वं विशालं निरुपद्रवं च||२९|| सिद्धार्थता चाभिनवश्च कामः स्त्री चायुधं सर्वमिहात्मजस्य| वयो नवं जातमदश्च कालो हर्षस्य योनिः परमा नराणाम्||३०|| तत्र श्लोकः- प्रहर्षयोनयो योगा व्याख्याता दश पञ्च च| माषपर्णभृतीयेऽस्मिन् पादे शुक्रबलप्रदाः ||३१||
🔊 Audio coming soon
సుఖా ఇత్యాదిగ్రంథవిధానం తు వసంతాభిప్రాయవిహితమన్యత్రాప్యవిరుద్ధం| ఆత్మజస్యేతి మన్మథస్య| జాతమదః కాలో వసంతాదిః||29-31||
Adhikarana puShpikA · Śloka 3
ఇత్యగ్నివేశకృతే తంత్రే చరకప్రతిసంస్కృతే చికిత్సాస్థానే వాజీకరణాధ్యాయే మాషపర్ణభృతీయో నామ వాజీకరణపాదస్తృతీయః||3||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते चिकित्सास्थाने वाजीकरणाध्याये माषपर्णभृतीयो नाम वाजीकरणपादस्तृतीयः||३||
🔊 Audio coming soon
ఇతి శ్రీచక్రపాణిదత్తవిరచితాయాం చరకతాత్పర్యటీకాయామాయుర్వేదదీపికాయాం చికిత్సాస్థానే వాజీకరణాధ్యాయే మాషపర్ణభృతీయో నామ తృతీయః పాదః||3||