Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
અથાતઃ સંયોગશરમૂલીયં વાજીકરણપાદં વ્યાખ્યાસ્યામઃ||૧|| ઇતિ હ સ્માહ ભગવાનાત્રેયઃ||૨||
अथातः संयोगशरमूलीयं वाजीकरणपादं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
સ્વસ્થોજસ્કરત્વસામાન્યાત્ રસાયનમનુ વાજીકરણં વાચ્યં, તત્રાપિ વાજીકરણે પ્રવૃત્ત્યુપદર્શકપ્રકરણયુક્તત્વાદાદૌ સંયોગશરમૂલીય ઉચ્યતે| સંયોગઃ શરમૂલાનામસ્મિન્નસ્તીતિ સંયોગશરમૂલીયઃ||૧-૨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 4
વાજીકરણમન્વિચ્છેત્ પુરુષો નિત્યમાત્મવાન્| તદાયત્તૌ હિ ધર્માર્થૌ પ્રીતિશ્ચ યશ એવ ચ||૩|| પુત્રસ્યાયતનં હ્યેતદ્ગુણાશ્ચૈતે સુતાશ્રયાઃ|૪|
वाजीकरणमन्विच्छेत् पुरुषो नित्यमात्मवान्| तदायत्तौ हि धर्मार्थौ प्रीतिश्च यश एव च||३|| पुत्रस्यायतनं ह्येतद्गुणाश्चैते सुताश्रयाः|४|
🔊 Audio coming soon
અવાજી વાજીવાત્યર્થં મૈથુને શક્તઃ ક્રિયતે યેન તદ્વાજીકરણમ્| ઉક્તં હિ- “વાજીવાતિબલો યેન યાત્યપ્રતિહતઃ સ્ત્રિયમ્” ઇત્યાદિ| અન્વિચ્છેદિતિ રસાયનાન્મહાફલાત્ તદપેક્ષયાઽલ્પફલં વાજીકરણં પશ્ચાદિચ્છેત્| પુરુષ ઇતિ પદેન તરુણપુરુષગ્રાહિણા બાલવૃદ્ધૌ નિષિદ્ધવ્યવાયૌ નિરાકરોતિ| ઉક્તં હિ- “અતિબાલો હ્યસમ્પૂર્ણસર્વધાતુઃ સ્ત્રિયો વ્રજન્| ઉપતપ્યેત સહસા તડાગમિવ કાજલમ્|| શુષ્કં રૂક્ષં યથા કાષ્ઠં જન્તુજગ્ધં વિજર્જરમ્| સ્પૃષ્ટમાશુ વિશીર્યેત તથા વૃદ્ધઃ સ્ત્રિયો વ્રજન્” ઇતિ| નિત્યમિત્યનેન ન રસાયનવત્ સકૃત્પ્રયોગો વૃષ્યસ્ય, કિન્ત્વાહારવત્ સર્વદોપયોગ ઇતિ દર્શયતિ| આત્મવાનિત્યનેન દુરાત્મનો વૃષ્યકરણં નિષેધતિ, સ હિ વૃષ્યોપયોગાદુપચિતધાતુઃ સન્નગમ્યાગમનમપિ કુર્યાત્| ધર્માદયો વૃષયાયત્તા એવ યથા ભવન્તિ તદાહ- પુત્રસ્યેત્યાદિ| આયતનં કારણમ્| એતે ગુણા ઇતિ ધર્માદયઃ; વૃષ્યપ્રયોગજનિતઃ પુત્રો ધર્માદીન્ પિતુઃ સમ્પાદયતીત્યર્થઃ| વાજીકરણસેવયા ચેહ યુક્ત્યૈવ ઋતુકાલે ચ મૈથુનં પ્રાધાન્યેનાભિપ્રેતં, તેન તિસ્રૈષણીયે ત્રય ઉપસ્તમ્ભાઃ (સૂ.અ.૧૧) ઇત્યાદિગ્રન્થેન બ્રહ્મચર્યં યદુક્તં, તદ્ ઋતુકાલે યથાવિધિકૃતમૈથુનાપ્રતિષેધકમિતિ ન વિરોધઃ||૩||-
Adhikarana 3 (4-7) · Śloka 8
વાજીકરણમગ્ર્યં ચ ક્ષેત્રં સ્ત્રી યા પ્રહર્ષિણી||૪|| ઇષ્ટા હ્યોકૈકશોઽપ્યર્થા પરં પ્રીતિકરા સ્મૃતાઃ| કિં પુનઃ સ્ત્રીશરીરે યે સઙ્ઘાતેન પ્રતિષ્ઠિતાઃ||૫|| (સઙ્ઘાતો હીન્દ્રિયાર્થાનાં સ્ત્રીષુ નાન્યત્ર વિદ્યતે)| સ્ત્ર્યાશ્રયો હીન્દ્રિયાર્થો યઃ સ પ્રીતિજનનોઽધિકમ્| સ્ત્રીષુ પ્રીતિર્વિશેષેણ સ્ત્રીષ્વપત્યં પ્રતિષ્ઠિતમ્||૬|| ધર્માર્થૌ સ્ત્રીષુ લક્ષ્મીશ્ચ સ્ત્રીષુ લોકાઃ પ્રતિષ્ઠિતાઃ| સુરૂપા યૌવનસ્થા યા લક્ષણૈર્યા વિભૂષિતા||૭|| યા વશ્યા શિક્ષિતા યા ચ સા સ્ત્રી વૃષ્યતમા મતા|૮|
वाजीकरणमग्र्यं च क्षेत्रं स्त्री या प्रहर्षिणी||४|| इष्टा ह्योकैकशोऽप्यर्था परं प्रीतिकरा स्मृताः| किं पुनः स्त्रीशरीरे ये सङ्घातेन प्रतिष्ठिताः||५|| (सङ्घातो हीन्द्रियार्थानां स्त्रीषु नान्यत्र विद्यते)| स्त्र्याश्रयो हीन्द्रियार्थो यः स प्रीतिजननोऽधिकम्| स्त्रीषु प्रीतिर्विशेषेण स्त्रीष्वपत्यं प्रतिष्ठितम्||६|| धर्मार्थौ स्त्रीषु लक्ष्मीश्च स्त्रीषु लोकाः प्रतिष्ठिताः| सुरूपा यौवनस्था या लक्षणैर्या विभूषिता||७|| या वश्या शिक्षिता या च सा स्त्री वृष्यतमा मता|८|
🔊 Audio coming soon
સર્વવાજીકરણેભ્યઃ પ્રધાનરૂપં વાજીકરણમાહ- વાજીત્યાદિ| ક્ષેત્રમિવ ક્ષેત્રં, તત્ર શુક્રરૂપબીજપ્રરોહણાત્| અર્થા ઇતિ શબ્દાદયઃ, તે ચ સ્ત્રીગતાધરરસ-કલવિઙ્કરુત-રૂપાદયઃ પ્રસિદ્ધા એવ| ધર્માર્થૌ સ્ત્રીષ્વિતિ સહૈવ પત્ન્યા ધર્મશ્ચર્ય ઇત્યાદ્યુપદેશાદ્ધર્મઃ, તથાઽનુરક્તા ગૃહિણી અર્થરક્ષણાદિ કરોતીત્યર્થ ઇત્યર્થઃ| સ્ત્રિયા લક્ષ્મ્યાઃ સંયોગે ધનસમ્પદ્ભવતીતિ સ્ત્રીષુ લક્ષ્મીઃ પ્રતિષ્ઠિતેત્યર્થઃ| વશ્યા આયત્તા| શિક્ષિતેતિ કામશાસ્ત્રોક્તગીતવાદિત્રલાસ્યાદિચતુઃષષ્ટિકલાશિક્ષિતા||૪-૭||-
Adhikarana 4 (8-15) · Śloka 16
નાનાભક્ત્યા તુ લોકસ્ય દૈવયોગાચ્ચ યોષિતામ્||૮|| તં તં પ્રાપ્ય વિવર્ધન્તે નરં રૂપાદયો ગુણાઃ| વયોરૂપવચોહાવૈર્યા યસ્ય પરમાઙ્ગના||૯|| પ્રવિશત્યાશુ હૃદયં દૈવાદ્વા કર્મણોઽપિ વા| હૃદયોત્સવરૂપા યા યા સમાનમનઃશયા||૧૦|| સમાનસત્ત્વા યા વશ્યા યા યસ્ય પ્રીયતે પ્રિયૈઃ| યા પાશભૂતા સર્વેષામિન્દ્રિયાણાં પરૈર્ગુણૈઃ||૧૧|| યયા વિયુક્તો નિસ્ત્રીકમરતિર્મન્યતે જગત્| યસ્યા ઋતે શરીરં ના ધત્તે શૂન્યમિવેન્દ્રિયૈઃ||૧૨|| શોકોદ્વેગારતિભયૈર્યાં દૃષ્ટ્વા નાભિભૂયતે| યાતિ યાં પ્રાપ્ય વિસ્રમ્ભં દૃષ્ટ્વા હૃષ્યત્યતીવ યામ્||૧૩|| અપૂર્વામિવ યાં યાતિ નિત્યં હર્ષાતિવેગતઃ| ગત્વા ગત્વાઽપિ બહુશો યાં તૃપ્તિં નૈવ ગચ્છતિ||૧૪|| સા સ્ત્રી વૃષ્યતમા તસ્ય નાનાભાવા હિ માનવાઃ| અતુલ્યગોત્રાં વૃષ્યાં ચ પ્રહૃષ્ટાં નિરુપદ્રવામ્||૧૫|| શુદ્ધસ્નાતાં વ્રજેન્નારીમપત્યાર્થી નિરામયઃ|૧૬|
नानाभक्त्या तु लोकस्य दैवयोगाच्च योषिताम्||८|| तं तं प्राप्य विवर्धन्ते नरं रूपादयो गुणाः| वयोरूपवचोहावैर्या यस्य परमाङ्गना||९|| प्रविशत्याशु हृदयं दैवाद्वा कर्मणोऽपि वा| हृदयोत्सवरूपा या या समानमनःशया||१०|| समानसत्त्वा या वश्या या यस्य प्रीयते प्रियैः| या पाशभूता सर्वेषामिन्द्रियाणां परैर्गुणैः||११|| यया वियुक्तो निस्त्रीकमरतिर्मन्यते जगत्| यस्या ऋते शरीरं ना धत्ते शून्यमिवेन्द्रियैः||१२|| शोकोद्वेगारतिभयैर्यां दृष्ट्वा नाभिभूयते| याति यां प्राप्य विस्रम्भं दृष्ट्वा हृष्यत्यतीव याम्||१३|| अपूर्वामिव यां याति नित्यं हर्षातिवेगतः| गत्वा गत्वाऽपि बहुशो यां तृप्तिं नैव गच्छति||१४|| सा स्त्री वृष्यतमा तस्य नानाभावा हि मानवाः| अतुल्यगोत्रां वृष्यां च प्रहृष्टां निरुपद्रवाम्||१५|| शुद्धस्नातां व्रजेन्नारीमपत्यार्थी निरामयः|१६|
🔊 Audio coming soon
રૂપાદિવ્યતિરેકેણાપિ કાચિત્ કસ્યચિત્ કર્મવશાદ્વૃષ્યા સ્ત્રી ભવતીતિ દર્શયન્નાહ- નાનેત્યાદિ| દૈવયોગાદિતિ પ્રાક્તનકર્મવશાત્| વિવર્ધન્ત ઇતિ વૃષ્યત્વં સમ્પાદયન્તિ| હાવો નરં પ્રતિ સ્ત્રીણાં શૃઙ્ગારચેષ્ટાવિશેષઃ| ઉક્તં ચ ભરતેન- “પ્રકાશરૂપકં સત્ત્વં સત્ત્વોત્પ્લવાઃ સમુદ્ગતાઃ| તેભ્યો હાવાદિનિષ્પત્તિરિત્યાહુઃ પરમર્ષયઃ” ઇતિ| દૈવાદિતિ પ્રાક્તનકર્મણઃ| કર્મણ ઇતિ ઐહિકાદ્વશીકરણાદિકર્મણઃ| મનઃશયઃ કામઃ| પાશભૂતેતિ મન-ઇન્દ્રિયબન્ધહેતુત્વાત્| ‘નાનાભાવા હિ માનવાઃ’ ઇત્યનેન રૂપાદિગુણયોગેન (ન) સર્વપુરુષાન્ પ્રતિ સ્ત્રીણાં પ્રિયત્વમિતિ દર્શયતિ||૮-૧૫||-
Adhikarana 5 (16-23) · Śloka 24
અચ્છાયશ્ચૈકશાખશ્ચ નિષ્ફલશ્ચ યથા દ્રુમઃ||૧૬|| અનિષ્ટગન્ધશ્ચૈકશ્ચ નિરપત્યસ્તથા નરઃ| ચિત્રદીપઃ સરઃ શુષ્કમધાતુર્ધાતુસન્નિભઃ||૧૭|| નિષ્પ્રજસ્તૃણપૂલીતિ મન્તવ્યઃ પુરુષાકૃતિઃ| અપ્રતિષ્ઠશ્ચ નગ્નશ્ચ શૂન્યશ્ચૈકેન્દ્રિયશ્ચ ના||૧૮|| મન્તવ્યો નિષ્ક્રિયશ્ચૈવ યસ્યાપત્યં ન વિદ્યતે| બહુમૂર્તિર્બહુમુખો બહુવ્યૂહો બહુક્રિયઃ||૧૯|| બહુચક્ષુર્બહુજ્ઞાનો બહ્વાત્મા ચ બહુપ્રજઃ| મઙ્ગલ્યેઽયં પ્રશસ્યોઽયં ધન્યોઽયં વીર્યવાનયમ્||૨૦|| બહુશાખોઽયમિતિ ચ સ્તૂયતે ના બહુપ્રજઃ| પ્રીતિર્બલં સુખં વૃત્તિર્વિસ્તારો વિપુલં કુલમ્||૨૧|| યશો લોકાઃ સુખોદર્કાસ્તુષ્ટિશ્ચાપત્યસંશ્રિતાઃ| તસ્માદપત્યમન્વિચ્છન્ ગુણાંશ્ચાપત્યસંશ્રિતાન્||૨૨|| વાજીકરણનિત્યઃ સ્યાદિચ્છન્ કામસુખાનિ ચ| ઉપભોગસુખાન્ સિદ્ધાન્ વીર્યાપત્યવિવર્ધનાન્||૨૩|| વાજીકરણસંયોગાન્ પ્રવક્ષ્યામ્યત ઉત્તરમ્|૨૪|
अच्छायश्चैकशाखश्च निष्फलश्च यथा द्रुमः||१६|| अनिष्टगन्धश्चैकश्च निरपत्यस्तथा नरः| चित्रदीपः सरः शुष्कमधातुर्धातुसन्निभः||१७|| निष्प्रजस्तृणपूलीति मन्तव्यः पुरुषाकृतिः| अप्रतिष्ठश्च नग्नश्च शून्यश्चैकेन्द्रियश्च ना||१८|| मन्तव्यो निष्क्रियश्चैव यस्यापत्यं न विद्यते| बहुमूर्तिर्बहुमुखो बहुव्यूहो बहुक्रियः||१९|| बहुचक्षुर्बहुज्ञानो बह्वात्मा च बहुप्रजः| मङ्गल्येऽयं प्रशस्योऽयं धन्योऽयं वीर्यवानयम्||२०|| बहुशाखोऽयमिति च स्तूयते ना बहुप्रजः| प्रीतिर्बलं सुखं वृत्तिर्विस्तारो विपुलं कुलम्||२१|| यशो लोकाः सुखोदर्कास्तुष्टिश्चापत्यसंश्रिताः| तस्मादपत्यमन्विच्छन् गुणांश्चापत्यसंश्रितान्||२२|| वाजीकरणनित्यः स्यादिच्छन् कामसुखानि च| उपभोगसुखान् सिद्धान् वीर्यापत्यविवर्धनान्||२३|| वाजीकरणसंयोगान् प्रवक्ष्याम्यत उत्तरम्|२४|
🔊 Audio coming soon
સમ્પ્રતિ વૃષ્યપ્રયોગસાધ્યસ્ય પુત્રસ્યોપાદેયતાં દર્શયન્નાહ- અચ્છાય ઇત્યાદિ| એકશાખ ઇતિ એકસ્વરૂપ ઇત્યર્થઃ| ચિત્રલિખિતો દીપશ્ચિત્રદીપઃ| અધાતુર્ધાતુસન્નિભ ઇતિ અસુવર્ણાદિરૂપઃ સુવર્ણાદિવદાભાસતે યો જાતુષકઙ્કણાદિઃ| પૂલી નપુંસકધર્મિત્વાત્| તૃણપૂલી પુરુષાકૃતિરિતિ ભાષયા પુરુષાર્થક્રિયાવિરહિત્વં દર્શયતિ| કામસુખાનિ ચેત્યનેન પુત્રોત્પાદારિક્તં નાતિશ્લાઘ્યં ફલં દર્શયતિ| કામસુખાનિ હિ ઐહિકાન્યેવ પરં ન પુત્રવદુભયલોકોપકારકાણિ| ઉપભોગે મૈથુને સુખં કુર્વન્તીત્યુપભોગસુખાઃ; કિંવા, ઉપભોક્તું સુખા ઉપભોગસુખાઃ| વીર્યં શુક્રમ્||૧૬-૨૩||-
Adhikarana 6 (24-32) · Śloka 33
શરમૂલેક્ષુમૂલાનિ કાણ્ડેક્ષુઃ સેક્ષુવાલિકા||૨૪|| શતાવરી પયસ્યા ચ વિદારી કણ્ટકારિકા| જીવન્તી જીવકો મેદા વીરા ચર્ષભકો બલા||૨૫|| ઋદ્ધિર્ગોક્ષુરકં રાસ્ના સાત્મગુપ્તા પુનર્નવા| એષાં ત્રિપલિકાન્ ભાગાન્ માષાણામાઢકં નવમ્||૨૬|| વિપાચયેજ્જલદ્રોણે ચતુર્ભાગં ચ શેષયેત્| તત્ર પેષ્યાણિ મધુકં દ્રાક્ષા ફલ્ગૂનિ પિપ્પલી||૨૭|| આત્મગુપ્તા મધુકાનિ ખર્જૂરાણિ શતાવરી| વિદાર્યામલકેક્ષૂણાં રસસ્ય ચ પૃથક્ પૃથક્||૨૮|| સર્પિષશ્ચાઢકં દદ્યાત્ ક્ષીરદ્રોણં ચ તદ્ભિષક્| સાધયેદ્ઘૃતશેષં ચ સુપૂતં યોજયેત્ પુનઃ||૨૯|| શર્કરાયાસ્તુગાક્ષીર્યાશ્ચૂર્ણૈઃ પ્રસ્થોન્મિતૈઃ પૃથક્| પલૈશ્ચતુર્ભિર્માગધ્યાઃ પલેન મરિચસ્ય ચ||૩૦|| ત્વગેલાકેશરાણાં ચ ચૂર્ણૈરર્ધપલોન્મિતૈઃ| મધુનઃ કુડવાભ્યાં ચ દ્વાભ્યાં તત્કારયેદ્ભિષક્||૩૧|| પલિકા ગુલિકાસ્ત્યાનાસ્તા યથાગ્નિ પ્રયોજયેત્| એષ વૃષ્યઃ પરં યોગો બૃંહણો બલવર્ધનઃ||૩૨|| અનેનાશ્વ ઇવોદીર્ણો બલી લિઙ્ગં સમર્પયેત્|૩૩| (ઇતિ બૃંહણીગુટિકા)|
शरमूलेक्षुमूलानि काण्डेक्षुः सेक्षुवालिका||२४|| शतावरी पयस्या च विदारी कण्टकारिका| जीवन्ती जीवको मेदा वीरा चर्षभको बला||२५|| ऋद्धिर्गोक्षुरकं रास्ना सात्मगुप्ता पुनर्नवा| एषां त्रिपलिकान् भागान् माषाणामाढकं नवम्||२६|| विपाचयेज्जलद्रोणे चतुर्भागं च शेषयेत्| तत्र पेष्याणि मधुकं द्राक्षा फल्गूनि पिप्पली||२७|| आत्मगुप्ता मधुकानि खर्जूराणि शतावरी| विदार्यामलकेक्षूणां रसस्य च पृथक् पृथक्||२८|| सर्पिषश्चाढकं दद्यात् क्षीरद्रोणं च तद्भिषक्| साधयेद्घृतशेषं च सुपूतं योजयेत् पुनः||२९|| शर्करायास्तुगाक्षीर्याश्चूर्णैः प्रस्थोन्मितैः पृथक्| पलैश्चतुर्भिर्मागध्याः पलेन मरिचस्य च||३०|| त्वगेलाकेशराणां च चूर्णैरर्धपलोन्मितैः| मधुनः कुडवाभ्यां च द्वाभ्यां तत्कारयेद्भिषक्||३१|| पलिका गुलिकास्त्यानास्ता यथाग्नि प्रयोजयेत्| एष वृष्यः परं योगो बृंहणो बलवर्धनः||३२|| अनेनाश्व इवोदीर्णो बली लिङ्गं समर्पयेत्|३३| (इति बृंहणीगुटिका)|
🔊 Audio coming soon
કાણ્ડેક્ષુઃ બૃહદિક્ષુઃ| ઇક્ષુવાલિકા ખગ્ગાલિકા| પયસ્યા ક્ષીરવિદારી| વીરા ક્ષીરકાકોલી| ફલ્ગુઃ કાષ્ઠોદુમ્બરિકા| શતાવરીત્યન્તેન કલ્કચ્છેદઃ| વંશરોચના તુગાક્ષીરી, અન્યે વંશરોચનાનુકારિ પાર્થિવદ્રવ્યં તાલધીતિ વદન્તિ| સ્ત્યાના ઇતિ ઘનાઃ||૨૪-૩૨||-
Adhikarana 7 (33-37) · Śloka 38
માષાણામાત્મગુપ્તાયા બીજાનામાઢકં નવમ્||૩૩|| જીવકર્ષભકૌ વીરાં મેદામૃદ્ધિં શતાવરીમ્| મધુકં ચાશ્વગન્ધાં ચ સાધ્યેત્ કુડવોન્મિતામ્||૩૪|| રસે તસ્મિન્ ઘૃતપ્રસ્થં ગવ્યં દશગુણં પયઃ| વિદારીણાં રસપ્રસ્થં પ્રસ્થમિક્ષુરસસ્ય ચ||૩૫|| દત્ત્વા મૃદ્વગ્નિના સાધ્યં સિદ્ધં સર્પિર્નિધાપયેત્| શર્કરાયાસ્તુગાક્ષીર્યાઃ ક્ષૌદ્રસ્ય ચ પૃથક્ પૃથક્||૩૬|| ભાગાંશ્ચતુષ્પલાંસ્તત્ર પિપ્પલ્યાશ્ચાવપેત્ પલમ્| પલં પૂર્વમતો લીઢ્વા તતોઽન્નમુપયોજયેત્||૩૭|| ય ઇચ્છેદક્ષયં શુક્રં શેફસશ્ચોત્તમં બલમ્|૩૮| (ઇતિ વાજીકરણં ઘૃતમ્)|
माषाणामात्मगुप्ताया बीजानामाढकं नवम्||३३|| जीवकर्षभकौ वीरां मेदामृद्धिं शतावरीम्| मधुकं चाश्वगन्धां च साध्येत् कुडवोन्मिताम्||३४|| रसे तस्मिन् घृतप्रस्थं गव्यं दशगुणं पयः| विदारीणां रसप्रस्थं प्रस्थमिक्षुरसस्य च||३५|| दत्त्वा मृद्वग्निना साध्यं सिद्धं सर्पिर्निधापयेत्| शर्करायास्तुगाक्षीर्याः क्षौद्रस्य च पृथक् पृथक्||३६|| भागांश्चतुष्पलांस्तत्र पिप्पल्याश्चावपेत् पलम्| पलं पूर्वमतो लीढ्वा ततोऽन्नमुपयोजयेत्||३७|| य इच्छेदक्षयं शुक्रं शेफसश्चोत्तमं बलम्|३८| (इति वाजीकरणं घृतम्)|
🔊 Audio coming soon
દ્વિતીયપ્રયોગે રસે ઇતિ ક્વાથે||૩૩-૩૭||-
Adhikarana 8 (38-41) · Śloka 41
શર્કરા માષવિદલાસ્તુગાક્ષીરી પયો ઘૃતમ્||૩૮|| ગોધૂમચૂર્ણષષ્ઠાનિ સર્પિષ્યુત્કારિકાં પચેત્| તાં નાતિપક્વાં મૃદિતાં કૌક્કુટે મધુરે રસે||૩૯|| સુગન્ધે પ્રક્ષિપેદુષ્ણે યથા સાન્દ્રીભવેદ્રસઃ| એષ પિણ્ડરસો વૃષ્યઃ પૌષ્ટિકો બલવર્ધનઃ||૪૦|| અનેનાશ્વ ઇવોદીર્ણો બલી લિઙ્ગં સમર્પયેત્| શિખિતિત્તિરિહંસાનામેવં પિણ્ડરસો મતઃ| બલવર્ણસ્વરકરઃ પુમાંસ્તેન વૃષાયતે||૪૧|| (ઇતિ વાજીકરણપિણ્ડરસાઃ )|
शर्करा माषविदलास्तुगाक्षीरी पयो घृतम्||३८|| गोधूमचूर्णषष्ठानि सर्पिष्युत्कारिकां पचेत्| तां नातिपक्वां मृदितां कौक्कुटे मधुरे रसे||३९|| सुगन्धे प्रक्षिपेदुष्णे यथा सान्द्रीभवेद्रसः| एष पिण्डरसो वृष्यः पौष्टिको बलवर्धनः||४०|| अनेनाश्व इवोदीर्णो बली लिङ्गं समर्पयेत्| शिखितित्तिरिहंसानामेवं पिण्डरसो मतः| बलवर्णस्वरकरः पुमांस्तेन वृषायते||४१|| (इति वाजीकरणपिण्डरसाः )|
🔊 Audio coming soon
ઉત્કારિકા મૂષિકોત્કરાકારા (?)| શિખિતિત્તિરિહંસાનાં પિણ્ડરસૈર્વ્યસ્તસમસ્તાશ્ચત્વારઃ પિણ્ડરસાઃ||૩૮-૪૧||
Adhikarana 9 (42-49) · Śloka 49
ઘૃતં માષાન્ સબસ્તાણ્ડાન્ સાધયેન્માહિષે રસે| ભર્જયેત્તં રસં પૂતં ફલામ્લં નવસર્પિષિ||૪૨|| ઈષત્સલવણં યુક્તં ધાન્યજીરકનાગરૈઃ| એષ વૃષ્યશ્ચ બલ્યશ્ચ બૃંહણશ્ચ રસોત્તમઃ||૪૩|| (ઇતિ વૃષ્યમાહિષરસઃ)| ચટકાંસ્તિત્તિરિરસે તિત્તિરીન્ કૌક્કુટે રસે| કુક્કુટાન્ બાર્હિણરસે હાંસે બાર્હિણમેવ ચ||૪૪|| નવસર્પિષિ સન્તપ્તાન્ ફલામ્લાન્ કારયેદ્રસાન્| મધુરાન્ વા યથાસાત્મ્યં ગન્ધાઢ્યાન્ બલવર્ધનાન્||૪૫|| (ઇત્યન્યે વૃષ્યરસાઃ)| તૃપ્તિં ચટકમાંસાનાં ગત્વા યોઽનુપિબેત્ પયઃ| ન તસ્ય લિઙ્ગશૈથિલ્યં સ્યાન્ન શુક્રક્ષયો નિશિ||૪૬|| (ઇતિ વૃષ્યમાંસમ્)| માષયૂષેણ યો ભુક્ત્વા ઘૃતાઢ્યં ષષ્ટિકૌદનમ્| પયઃ પિબતિ રાત્રિં સ કૃત્સ્નાં જાગર્તિ વેગવાન્||૪૭|| (ઇતિ વૃષ્યમાષયોગઃ)| ન ના સ્વપિતિ રાત્રિષુ નિત્યસ્તબ્ધેન શેફસા| તૃપ્તઃ કુક્કુટમાંસાના ભૃષ્ટાનાં નક્રરેતસિ||૪૮|| (ઇતિ વૃષ્યઃ કુક્કુટમાંસપ્રયોગઃ)| નિઃસ્રાવ્ય મત્સ્યાણ્ડરસં ભૃષ્ટં સર્પિષિ ભક્ષયેત્| હંસબર્હિણદક્ષાણામેવમણ્ડાનિ ભક્ષયેત્||૪૯|| (ઇતિ વૃષ્યોઽણ્ડરસઃ)|
घृतं माषान् सबस्ताण्डान् साधयेन्माहिषे रसे| भर्जयेत्तं रसं पूतं फलाम्लं नवसर्पिषि||४२|| ईषत्सलवणं युक्तं धान्यजीरकनागरैः| एष वृष्यश्च बल्यश्च बृंहणश्च रसोत्तमः||४३|| (इति वृष्यमाहिषरसः)| चटकांस्तित्तिरिरसे तित्तिरीन् कौक्कुटे रसे| कुक्कुटान् बार्हिणरसे हांसे बार्हिणमेव च||४४|| नवसर्पिषि सन्तप्तान् फलाम्लान् कारयेद्रसान्| मधुरान् वा यथासात्म्यं गन्धाढ्यान् बलवर्धनान्||४५|| (इत्यन्ये वृष्यरसाः)| तृप्तिं चटकमांसानां गत्वा योऽनुपिबेत् पयः| न तस्य लिङ्गशैथिल्यं स्यान्न शुक्रक्षयो निशि||४६|| (इति वृष्यमांसम्)| माषयूषेण यो भुक्त्वा घृताढ्यं षष्टिकौदनम्| पयः पिबति रात्रिं स कृत्स्नां जागर्ति वेगवान्||४७|| (इति वृष्यमाषयोगः)| न ना स्वपिति रात्रिषु नित्यस्तब्धेन शेफसा| तृप्तः कुक्कुटमांसाना भृष्टानां नक्ररेतसि||४८|| (इति वृष्यः कुक्कुटमांसप्रयोगः)| निःस्राव्य मत्स्याण्डरसं भृष्टं सर्पिषि भक्षयेत्| हंसबर्हिणदक्षाणामेवमण्डानि भक्षयेत्||४९|| (इति वृष्योऽण्डरसः)|
🔊 Audio coming soon
નિશીત્યનેન સકલનિશામૈથુનેઽપિતિ દર્શયતિ| હંસેત્યાદિ હંસબર્હિદક્ષાણામણ્ડપ્રયોગા યદ્યપિ ભિન્નાઃ, તથાઽપિ પ્રયોગાપેક્ષયા એક એવાયં પ્રયોગઃ| એવં સઙ્ગ્રહોક્તાઃ હંસબર્હિદક્ષાણામેકપ્રયોગેણ પઞ્ચદશપ્રયોગાઃ પૂર્યન્તે||૪૨-૪૯||-
Adhikarana 10 (50-51) · Śloka 51
ભવતશ્ચાત્ર- સ્રોતઃસુ શુદ્ધેષ્વમલે શરીરે વૃષ્યં યદા ના મિતમત્તિ કાલે| વૃષાયતે તેન પરં મનુષ્યસ્તદ્બૃંહણં ચૈવ બલપ્રદં ચ||૫૦|| તસ્માત્ પુરા શોધનમેવ કાર્યં બલાનુરૂપં ન હિ વૃષ્યયોગાઃ| સિધ્યન્તિ દેહે મલિને પ્રયુક્તાઃ ક્લિષ્ટે યથા વાસસિ રાગયોગાઃ||૫૧||
भवतश्चात्र- स्रोतःसु शुद्धेष्वमले शरीरे वृष्यं यदा ना मितमत्ति काले| वृषायते तेन परं मनुष्यस्तद्बृंहणं चैव बलप्रदं च||५०|| तस्मात् पुरा शोधनमेव कार्यं बलानुरूपं न हि वृष्ययोगाः| सिध्यन्ति देहे मलिने प्रयुक्ताः क्लिष्टे यथा वाससि रागयोगाः||५१||
🔊 Audio coming soon
વૃષ્યયોગાશ્ચ શુદ્ધદેહૈરેવ કર્તવ્યા ઇતિ દર્શયન્નાહ- સ્રોતઃસ્વિત્યાદિ| મિતમિતિ માત્રાવત્| ક્લિષ્ટે ઇતિ મ્લાને||૫૦-૫૧||
Adhikarana 11 (52-53) · Śloka 53
તત્ર શ્લોકૌ- વાજીકરણસામર્થ્યં ક્ષેત્રં સ્ત્રી યસ્ય ચૈવ યા| યે દોષા નિરપત્યાનાં ગુણાઃ પુત્રવતાં ચ યે||૫૨|| દશ પઞ્ચ ચ સંયોગા વીર્યાપત્યવિવર્ધનાઃ| ઉક્તાસ્તે શરમૂલીયે પાદે પુષ્ટિબલપ્રદાઃ||૫૩||
तत्र श्लोकौ- वाजीकरणसामर्थ्यं क्षेत्रं स्त्री यस्य चैव या| ये दोषा निरपत्यानां गुणाः पुत्रवतां च ये||५२|| दश पञ्च च संयोगा वीर्यापत्यविवर्धनाः| उक्तास्ते शरमूलीये पादे पुष्टिबलप्रदाः||५३||
🔊 Audio coming soon
સઙ્ગ્રહે યસ્ય ચૈવ યેતિ યસ્ય યા વૃષ્યેત્યર્થઃ||૫૨-૫૩||
Adhikarana puShpikA · Śloka 1
ઇત્યગ્નિવેશકૃતે તન્ત્રે ચરકપ્રતિસંસ્કૃતે ચિકિત્સાસ્થાને વાજીકરણાધ્યાયે સંયોગશરમૂલીયો નામ વાજીકરણપાદઃ પ્રથમઃ||૧||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते चिकित्सास्थाने वाजीकरणाध्याये संयोगशरमूलीयो नाम वाजीकरणपादः प्रथमः||१||
🔊 Audio coming soon
ઇતિ શ્રીચક્રપાણિદત્તવિરચિતાયાં ચરકતાત્પર્યટીકાયામાયુર્વેદદીપિકાયાં ચિકિત્સિતસ્થાને વાજીકરણાધ્યાયે સંયોગશરમૂલીયો નામ વાજીકરણપાદઃ પ્રથમઃ||૧||