Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
athātaḥ saṁyōgaśaramūlīyaṁ vājīkaraṇapādaṁ vyākhyāsyāmaḥ||1|| iti ha smāha bhagavānātrēyaḥ||2||
अथातः संयोगशरमूलीयं वाजीकरणपादं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
svasthōjaskaratvasāmānyāt rasāyanamanu vājīkaraṇaṁ vācyaṁ, tatrāpi vājīkaraṇē pravr̥ttyupadarśakaprakaraṇayuktatvādādau saṁyōgaśaramūlīya ucyatē| saṁyōgaḥ śaramūlānāmasminnastīti saṁyōgaśaramūlīyaḥ||1-2||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 4
vājīkaraṇamanvicchēt puruṣō nityamātmavān| tadāyattau hi dharmārthau prītiśca yaśa ēva ca||3|| putrasyāyatanaṁ hyētadguṇāścaitē sutāśrayāḥ|4|
वाजीकरणमन्विच्छेत् पुरुषो नित्यमात्मवान्| तदायत्तौ हि धर्मार्थौ प्रीतिश्च यश एव च||३|| पुत्रस्यायतनं ह्येतद्गुणाश्चैते सुताश्रयाः|४|
🔊 Audio coming soon
avājī vājīvātyarthaṁ maithunē śaktaḥ kriyatē yēna tadvājīkaraṇam| uktaṁ hi- “vājīvātibalō yēna yātyapratihataḥ striyam” ityādi| anvicchēditi rasāyanānmahāphalāt tadapēkṣayā'lpaphalaṁ vājīkaraṇaṁ paścādicchēt| puruṣa iti padēna taruṇapuruṣagrāhiṇā bālavr̥ddhau niṣiddhavyavāyau nirākarōti| uktaṁ hi- “atibālō hyasampūrṇasarvadhātuḥ striyō vrajan| upatapyēta sahasā taḍāgamiva kājalam|| śuṣkaṁ rūkṣaṁ yathā kāṣṭhaṁ jantujagdhaṁ vijarjaram| spr̥ṣṭamāśu viśīryēta tathā vr̥ddhaḥ striyō vrajan” iti| nityamityanēna na rasāyanavat sakr̥tprayōgō vr̥ṣyasya, kintvāhāravat sarvadōpayōga iti darśayati| ātmavānityanēna durātmanō vr̥ṣyakaraṇaṁ niṣēdhati, sa hi vr̥ṣyōpayōgādupacitadhātuḥ sannagamyāgamanamapi kuryāt| dharmādayō vr̥ṣayāyattā ēva yathā bhavanti tadāha- putrasyētyādi| āyatanaṁ kāraṇam| ētē guṇā iti dharmādayaḥ; vr̥ṣyaprayōgajanitaḥ putrō dharmādīn pituḥ sampādayatītyarthaḥ| vājīkaraṇasēvayā cēha yuktyaiva r̥tukālē ca maithunaṁ prādhānyēnābhiprētaṁ, tēna tisraiṣaṇīyē traya upastambhāḥ (sū.a.11) ityādigranthēna brahmacaryaṁ yaduktaṁ, tad r̥tukālē yathāvidhikr̥tamaithunāpratiṣēdhakamiti na virōdhaḥ||3||-
Adhikarana 3 (4-7) · Śloka 8
vājīkaraṇamagryaṁ ca kṣētraṁ strī yā praharṣiṇī||4|| iṣṭā hyōkaikaśō'pyarthā paraṁ prītikarā smr̥tāḥ| kiṁ punaḥ strīśarīrē yē saṅghātēna pratiṣṭhitāḥ||5|| (saṅghātō hīndriyārthānāṁ strīṣu nānyatra vidyatē)| stryāśrayō hīndriyārthō yaḥ sa prītijananō'dhikam| strīṣu prītirviśēṣēṇa strīṣvapatyaṁ pratiṣṭhitam||6|| dharmārthau strīṣu lakṣmīśca strīṣu lōkāḥ pratiṣṭhitāḥ| surūpā yauvanasthā yā lakṣaṇairyā vibhūṣitā||7|| yā vaśyā śikṣitā yā ca sā strī vr̥ṣyatamā matā|8|
वाजीकरणमग्र्यं च क्षेत्रं स्त्री या प्रहर्षिणी||४|| इष्टा ह्योकैकशोऽप्यर्था परं प्रीतिकरा स्मृताः| किं पुनः स्त्रीशरीरे ये सङ्घातेन प्रतिष्ठिताः||५|| (सङ्घातो हीन्द्रियार्थानां स्त्रीषु नान्यत्र विद्यते)| स्त्र्याश्रयो हीन्द्रियार्थो यः स प्रीतिजननोऽधिकम्| स्त्रीषु प्रीतिर्विशेषेण स्त्रीष्वपत्यं प्रतिष्ठितम्||६|| धर्मार्थौ स्त्रीषु लक्ष्मीश्च स्त्रीषु लोकाः प्रतिष्ठिताः| सुरूपा यौवनस्था या लक्षणैर्या विभूषिता||७|| या वश्या शिक्षिता या च सा स्त्री वृष्यतमा मता|८|
🔊 Audio coming soon
sarvavājīkaraṇēbhyaḥ pradhānarūpaṁ vājīkaraṇamāha- vājītyādi| kṣētramiva kṣētraṁ, tatra śukrarūpabījaprarōhaṇāt| arthā iti śabdādayaḥ, tē ca strīgatādhararasa-kalaviṅkaruta-rūpādayaḥ prasiddhā ēva| dharmārthau strīṣviti sahaiva patnyā dharmaścarya ityādyupadēśāddharmaḥ, tathā'nuraktā gr̥hiṇī artharakṣaṇādi karōtītyartha ityarthaḥ| striyā lakṣmyāḥ saṁyōgē dhanasampadbhavatīti strīṣu lakṣmīḥ pratiṣṭhitētyarthaḥ| vaśyā āyattā| śikṣitēti kāmaśāstrōktagītavāditralāsyādicatuḥṣaṣṭikalāśikṣitā||4-7||-
Adhikarana 4 (8-15) · Śloka 16
nānābhaktyā tu lōkasya daivayōgācca yōṣitām||8|| taṁ taṁ prāpya vivardhantē naraṁ rūpādayō guṇāḥ| vayōrūpavacōhāvairyā yasya paramāṅganā||9|| praviśatyāśu hr̥dayaṁ daivādvā karmaṇō'pi vā| hr̥dayōtsavarūpā yā yā samānamanaḥśayā||10|| samānasattvā yā vaśyā yā yasya prīyatē priyaiḥ| yā pāśabhūtā sarvēṣāmindriyāṇāṁ parairguṇaiḥ||11|| yayā viyuktō nistrīkamaratirmanyatē jagat| yasyā r̥tē śarīraṁ nā dhattē śūnyamivēndriyaiḥ||12|| śōkōdvēgāratibhayairyāṁ dr̥ṣṭvā nābhibhūyatē| yāti yāṁ prāpya visrambhaṁ dr̥ṣṭvā hr̥ṣyatyatīva yām||13|| apūrvāmiva yāṁ yāti nityaṁ harṣātivēgataḥ| gatvā gatvā'pi bahuśō yāṁ tr̥ptiṁ naiva gacchati||14|| sā strī vr̥ṣyatamā tasya nānābhāvā hi mānavāḥ| atulyagōtrāṁ vr̥ṣyāṁ ca prahr̥ṣṭāṁ nirupadravām||15|| śuddhasnātāṁ vrajēnnārīmapatyārthī nirāmayaḥ|16|
नानाभक्त्या तु लोकस्य दैवयोगाच्च योषिताम्||८|| तं तं प्राप्य विवर्धन्ते नरं रूपादयो गुणाः| वयोरूपवचोहावैर्या यस्य परमाङ्गना||९|| प्रविशत्याशु हृदयं दैवाद्वा कर्मणोऽपि वा| हृदयोत्सवरूपा या या समानमनःशया||१०|| समानसत्त्वा या वश्या या यस्य प्रीयते प्रियैः| या पाशभूता सर्वेषामिन्द्रियाणां परैर्गुणैः||११|| यया वियुक्तो निस्त्रीकमरतिर्मन्यते जगत्| यस्या ऋते शरीरं ना धत्ते शून्यमिवेन्द्रियैः||१२|| शोकोद्वेगारतिभयैर्यां दृष्ट्वा नाभिभूयते| याति यां प्राप्य विस्रम्भं दृष्ट्वा हृष्यत्यतीव याम्||१३|| अपूर्वामिव यां याति नित्यं हर्षातिवेगतः| गत्वा गत्वाऽपि बहुशो यां तृप्तिं नैव गच्छति||१४|| सा स्त्री वृष्यतमा तस्य नानाभावा हि मानवाः| अतुल्यगोत्रां वृष्यां च प्रहृष्टां निरुपद्रवाम्||१५|| शुद्धस्नातां व्रजेन्नारीमपत्यार्थी निरामयः|१६|
🔊 Audio coming soon
rūpādivyatirēkēṇāpi kācit kasyacit karmavaśādvr̥ṣyā strī bhavatīti darśayannāha- nānētyādi| daivayōgāditi prāktanakarmavaśāt| vivardhanta iti vr̥ṣyatvaṁ sampādayanti| hāvō naraṁ prati strīṇāṁ śr̥ṅgāracēṣṭāviśēṣaḥ| uktaṁ ca bharatēna- “prakāśarūpakaṁ sattvaṁ sattvōtplavāḥ samudgatāḥ| tēbhyō hāvādiniṣpattirityāhuḥ paramarṣayaḥ” iti| daivāditi prāktanakarmaṇaḥ| karmaṇa iti aihikādvaśīkaraṇādikarmaṇaḥ| manaḥśayaḥ kāmaḥ| pāśabhūtēti mana-indriyabandhahētutvāt| ‘nānābhāvā hi mānavāḥ’ ityanēna rūpādiguṇayōgēna (na) sarvapuruṣān prati strīṇāṁ priyatvamiti darśayati||8-15||-
Adhikarana 5 (16-23) · Śloka 24
acchāyaścaikaśākhaśca niṣphalaśca yathā drumaḥ||16|| aniṣṭagandhaścaikaśca nirapatyastathā naraḥ| citradīpaḥ saraḥ śuṣkamadhāturdhātusannibhaḥ||17|| niṣprajastr̥ṇapūlīti mantavyaḥ puruṣākr̥tiḥ| apratiṣṭhaśca nagnaśca śūnyaścaikēndriyaśca nā||18|| mantavyō niṣkriyaścaiva yasyāpatyaṁ na vidyatē| bahumūrtirbahumukhō bahuvyūhō bahukriyaḥ||19|| bahucakṣurbahujñānō bahvātmā ca bahuprajaḥ| maṅgalyē'yaṁ praśasyō'yaṁ dhanyō'yaṁ vīryavānayam||20|| bahuśākhō'yamiti ca stūyatē nā bahuprajaḥ| prītirbalaṁ sukhaṁ vr̥ttirvistārō vipulaṁ kulam||21|| yaśō lōkāḥ sukhōdarkāstuṣṭiścāpatyasaṁśritāḥ| tasmādapatyamanvicchan guṇāṁścāpatyasaṁśritān||22|| vājīkaraṇanityaḥ syādicchan kāmasukhāni ca| upabhōgasukhān siddhān vīryāpatyavivardhanān||23|| vājīkaraṇasaṁyōgān pravakṣyāmyata uttaram|24|
अच्छायश्चैकशाखश्च निष्फलश्च यथा द्रुमः||१६|| अनिष्टगन्धश्चैकश्च निरपत्यस्तथा नरः| चित्रदीपः सरः शुष्कमधातुर्धातुसन्निभः||१७|| निष्प्रजस्तृणपूलीति मन्तव्यः पुरुषाकृतिः| अप्रतिष्ठश्च नग्नश्च शून्यश्चैकेन्द्रियश्च ना||१८|| मन्तव्यो निष्क्रियश्चैव यस्यापत्यं न विद्यते| बहुमूर्तिर्बहुमुखो बहुव्यूहो बहुक्रियः||१९|| बहुचक्षुर्बहुज्ञानो बह्वात्मा च बहुप्रजः| मङ्गल्येऽयं प्रशस्योऽयं धन्योऽयं वीर्यवानयम्||२०|| बहुशाखोऽयमिति च स्तूयते ना बहुप्रजः| प्रीतिर्बलं सुखं वृत्तिर्विस्तारो विपुलं कुलम्||२१|| यशो लोकाः सुखोदर्कास्तुष्टिश्चापत्यसंश्रिताः| तस्मादपत्यमन्विच्छन् गुणांश्चापत्यसंश्रितान्||२२|| वाजीकरणनित्यः स्यादिच्छन् कामसुखानि च| उपभोगसुखान् सिद्धान् वीर्यापत्यविवर्धनान्||२३|| वाजीकरणसंयोगान् प्रवक्ष्याम्यत उत्तरम्|२४|
🔊 Audio coming soon
samprati vr̥ṣyaprayōgasādhyasya putrasyōpādēyatāṁ darśayannāha- acchāya ityādi| ēkaśākha iti ēkasvarūpa ityarthaḥ| citralikhitō dīpaścitradīpaḥ| adhāturdhātusannibha iti asuvarṇādirūpaḥ suvarṇādivadābhāsatē yō jātuṣakaṅkaṇādiḥ| pūlī napuṁsakadharmitvāt| tr̥ṇapūlī puruṣākr̥tiriti bhāṣayā puruṣārthakriyāvirahitvaṁ darśayati| kāmasukhāni cētyanēna putrōtpādāriktaṁ nātiślāghyaṁ phalaṁ darśayati| kāmasukhāni hi aihikānyēva paraṁ na putravadubhayalōkōpakārakāṇi| upabhōgē maithunē sukhaṁ kurvantītyupabhōgasukhāḥ; kiṁvā, upabhōktuṁ sukhā upabhōgasukhāḥ| vīryaṁ śukram||16-23||-
Adhikarana 6 (24-32) · Śloka 33
śaramūlēkṣumūlāni kāṇḍēkṣuḥ sēkṣuvālikā||24|| śatāvarī payasyā ca vidārī kaṇṭakārikā| jīvantī jīvakō mēdā vīrā carṣabhakō balā||25|| r̥ddhirgōkṣurakaṁ rāsnā sātmaguptā punarnavā| ēṣāṁ tripalikān bhāgān māṣāṇāmāḍhakaṁ navam||26|| vipācayējjaladrōṇē caturbhāgaṁ ca śēṣayēt| tatra pēṣyāṇi madhukaṁ drākṣā phalgūni pippalī||27|| ātmaguptā madhukāni kharjūrāṇi śatāvarī| vidāryāmalakēkṣūṇāṁ rasasya ca pr̥thak pr̥thak||28|| sarpiṣaścāḍhakaṁ dadyāt kṣīradrōṇaṁ ca tadbhiṣak| sādhayēdghr̥taśēṣaṁ ca supūtaṁ yōjayēt punaḥ||29|| śarkarāyāstugākṣīryāścūrṇaiḥ prasthōnmitaiḥ pr̥thak| palaiścaturbhirmāgadhyāḥ palēna maricasya ca||30|| tvagēlākēśarāṇāṁ ca cūrṇairardhapalōnmitaiḥ| madhunaḥ kuḍavābhyāṁ ca dvābhyāṁ tatkārayēdbhiṣak||31|| palikā gulikāstyānāstā yathāgni prayōjayēt| ēṣa vr̥ṣyaḥ paraṁ yōgō br̥ṁhaṇō balavardhanaḥ||32|| anēnāśva ivōdīrṇō balī liṅgaṁ samarpayēt|33| (iti br̥ṁhaṇīguṭikā)|
शरमूलेक्षुमूलानि काण्डेक्षुः सेक्षुवालिका||२४|| शतावरी पयस्या च विदारी कण्टकारिका| जीवन्ती जीवको मेदा वीरा चर्षभको बला||२५|| ऋद्धिर्गोक्षुरकं रास्ना सात्मगुप्ता पुनर्नवा| एषां त्रिपलिकान् भागान् माषाणामाढकं नवम्||२६|| विपाचयेज्जलद्रोणे चतुर्भागं च शेषयेत्| तत्र पेष्याणि मधुकं द्राक्षा फल्गूनि पिप्पली||२७|| आत्मगुप्ता मधुकानि खर्जूराणि शतावरी| विदार्यामलकेक्षूणां रसस्य च पृथक् पृथक्||२८|| सर्पिषश्चाढकं दद्यात् क्षीरद्रोणं च तद्भिषक्| साधयेद्घृतशेषं च सुपूतं योजयेत् पुनः||२९|| शर्करायास्तुगाक्षीर्याश्चूर्णैः प्रस्थोन्मितैः पृथक्| पलैश्चतुर्भिर्मागध्याः पलेन मरिचस्य च||३०|| त्वगेलाकेशराणां च चूर्णैरर्धपलोन्मितैः| मधुनः कुडवाभ्यां च द्वाभ्यां तत्कारयेद्भिषक्||३१|| पलिका गुलिकास्त्यानास्ता यथाग्नि प्रयोजयेत्| एष वृष्यः परं योगो बृंहणो बलवर्धनः||३२|| अनेनाश्व इवोदीर्णो बली लिङ्गं समर्पयेत्|३३| (इति बृंहणीगुटिका)|
🔊 Audio coming soon
kāṇḍēkṣuḥ br̥hadikṣuḥ| ikṣuvālikā khaggālikā| payasyā kṣīravidārī| vīrā kṣīrakākōlī| phalguḥ kāṣṭhōdumbarikā| śatāvarītyantēna kalkacchēdaḥ| vaṁśarōcanā tugākṣīrī, anyē vaṁśarōcanānukāri pārthivadravyaṁ tāladhīti vadanti| styānā iti ghanāḥ||24-32||-
Adhikarana 7 (33-37) · Śloka 38
māṣāṇāmātmaguptāyā bījānāmāḍhakaṁ navam||33|| jīvakarṣabhakau vīrāṁ mēdāmr̥ddhiṁ śatāvarīm| madhukaṁ cāśvagandhāṁ ca sādhyēt kuḍavōnmitām||34|| rasē tasmin ghr̥taprasthaṁ gavyaṁ daśaguṇaṁ payaḥ| vidārīṇāṁ rasaprasthaṁ prasthamikṣurasasya ca||35|| dattvā mr̥dvagninā sādhyaṁ siddhaṁ sarpirnidhāpayēt| śarkarāyāstugākṣīryāḥ kṣaudrasya ca pr̥thak pr̥thak||36|| bhāgāṁścatuṣpalāṁstatra pippalyāścāvapēt palam| palaṁ pūrvamatō līḍhvā tatō'nnamupayōjayēt||37|| ya icchēdakṣayaṁ śukraṁ śēphasaścōttamaṁ balam|38| (iti vājīkaraṇaṁ ghr̥tam)|
माषाणामात्मगुप्ताया बीजानामाढकं नवम्||३३|| जीवकर्षभकौ वीरां मेदामृद्धिं शतावरीम्| मधुकं चाश्वगन्धां च साध्येत् कुडवोन्मिताम्||३४|| रसे तस्मिन् घृतप्रस्थं गव्यं दशगुणं पयः| विदारीणां रसप्रस्थं प्रस्थमिक्षुरसस्य च||३५|| दत्त्वा मृद्वग्निना साध्यं सिद्धं सर्पिर्निधापयेत्| शर्करायास्तुगाक्षीर्याः क्षौद्रस्य च पृथक् पृथक्||३६|| भागांश्चतुष्पलांस्तत्र पिप्पल्याश्चावपेत् पलम्| पलं पूर्वमतो लीढ्वा ततोऽन्नमुपयोजयेत्||३७|| य इच्छेदक्षयं शुक्रं शेफसश्चोत्तमं बलम्|३८| (इति वाजीकरणं घृतम्)|
🔊 Audio coming soon
dvitīyaprayōgē rasē iti kvāthē||33-37||-
Adhikarana 8 (38-41) · Śloka 41
śarkarā māṣavidalāstugākṣīrī payō ghr̥tam||38|| gōdhūmacūrṇaṣaṣṭhāni sarpiṣyutkārikāṁ pacēt| tāṁ nātipakvāṁ mr̥ditāṁ kaukkuṭē madhurē rasē||39|| sugandhē prakṣipēduṣṇē yathā sāndrībhavēdrasaḥ| ēṣa piṇḍarasō vr̥ṣyaḥ pauṣṭikō balavardhanaḥ||40|| anēnāśva ivōdīrṇō balī liṅgaṁ samarpayēt| śikhitittirihaṁsānāmēvaṁ piṇḍarasō mataḥ| balavarṇasvarakaraḥ pumāṁstēna vr̥ṣāyatē||41|| (iti vājīkaraṇapiṇḍarasāḥ )|
शर्करा माषविदलास्तुगाक्षीरी पयो घृतम्||३८|| गोधूमचूर्णषष्ठानि सर्पिष्युत्कारिकां पचेत्| तां नातिपक्वां मृदितां कौक्कुटे मधुरे रसे||३९|| सुगन्धे प्रक्षिपेदुष्णे यथा सान्द्रीभवेद्रसः| एष पिण्डरसो वृष्यः पौष्टिको बलवर्धनः||४०|| अनेनाश्व इवोदीर्णो बली लिङ्गं समर्पयेत्| शिखितित्तिरिहंसानामेवं पिण्डरसो मतः| बलवर्णस्वरकरः पुमांस्तेन वृषायते||४१|| (इति वाजीकरणपिण्डरसाः )|
🔊 Audio coming soon
utkārikā mūṣikōtkarākārā (?)| śikhitittirihaṁsānāṁ piṇḍarasairvyastasamastāścatvāraḥ piṇḍarasāḥ||38-41||
Adhikarana 9 (42-49) · Śloka 49
ghr̥taṁ māṣān sabastāṇḍān sādhayēnmāhiṣē rasē| bharjayēttaṁ rasaṁ pūtaṁ phalāmlaṁ navasarpiṣi||42|| īṣatsalavaṇaṁ yuktaṁ dhānyajīrakanāgaraiḥ| ēṣa vr̥ṣyaśca balyaśca br̥ṁhaṇaśca rasōttamaḥ||43|| (iti vr̥ṣyamāhiṣarasaḥ)| caṭakāṁstittirirasē tittirīn kaukkuṭē rasē| kukkuṭān bārhiṇarasē hāṁsē bārhiṇamēva ca||44|| navasarpiṣi santaptān phalāmlān kārayēdrasān| madhurān vā yathāsātmyaṁ gandhāḍhyān balavardhanān||45|| (ityanyē vr̥ṣyarasāḥ)| tr̥ptiṁ caṭakamāṁsānāṁ gatvā yō'nupibēt payaḥ| na tasya liṅgaśaithilyaṁ syānna śukrakṣayō niśi||46|| (iti vr̥ṣyamāṁsam)| māṣayūṣēṇa yō bhuktvā ghr̥tāḍhyaṁ ṣaṣṭikaudanam| payaḥ pibati rātriṁ sa kr̥tsnāṁ jāgarti vēgavān||47|| (iti vr̥ṣyamāṣayōgaḥ)| na nā svapiti rātriṣu nityastabdhēna śēphasā| tr̥ptaḥ kukkuṭamāṁsānā bhr̥ṣṭānāṁ nakrarētasi||48|| (iti vr̥ṣyaḥ kukkuṭamāṁsaprayōgaḥ)| niḥsrāvya matsyāṇḍarasaṁ bhr̥ṣṭaṁ sarpiṣi bhakṣayēt| haṁsabarhiṇadakṣāṇāmēvamaṇḍāni bhakṣayēt||49|| (iti vr̥ṣyō'ṇḍarasaḥ)|
घृतं माषान् सबस्ताण्डान् साधयेन्माहिषे रसे| भर्जयेत्तं रसं पूतं फलाम्लं नवसर्पिषि||४२|| ईषत्सलवणं युक्तं धान्यजीरकनागरैः| एष वृष्यश्च बल्यश्च बृंहणश्च रसोत्तमः||४३|| (इति वृष्यमाहिषरसः)| चटकांस्तित्तिरिरसे तित्तिरीन् कौक्कुटे रसे| कुक्कुटान् बार्हिणरसे हांसे बार्हिणमेव च||४४|| नवसर्पिषि सन्तप्तान् फलाम्लान् कारयेद्रसान्| मधुरान् वा यथासात्म्यं गन्धाढ्यान् बलवर्धनान्||४५|| (इत्यन्ये वृष्यरसाः)| तृप्तिं चटकमांसानां गत्वा योऽनुपिबेत् पयः| न तस्य लिङ्गशैथिल्यं स्यान्न शुक्रक्षयो निशि||४६|| (इति वृष्यमांसम्)| माषयूषेण यो भुक्त्वा घृताढ्यं षष्टिकौदनम्| पयः पिबति रात्रिं स कृत्स्नां जागर्ति वेगवान्||४७|| (इति वृष्यमाषयोगः)| न ना स्वपिति रात्रिषु नित्यस्तब्धेन शेफसा| तृप्तः कुक्कुटमांसाना भृष्टानां नक्ररेतसि||४८|| (इति वृष्यः कुक्कुटमांसप्रयोगः)| निःस्राव्य मत्स्याण्डरसं भृष्टं सर्पिषि भक्षयेत्| हंसबर्हिणदक्षाणामेवमण्डानि भक्षयेत्||४९|| (इति वृष्योऽण्डरसः)|
🔊 Audio coming soon
niśītyanēna sakalaniśāmaithunē'piti darśayati| haṁsētyādi haṁsabarhidakṣāṇāmaṇḍaprayōgā yadyapi bhinnāḥ, tathā'pi prayōgāpēkṣayā ēka ēvāyaṁ prayōgaḥ| ēvaṁ saṅgrahōktāḥ haṁsabarhidakṣāṇāmēkaprayōgēṇa pañcadaśaprayōgāḥ pūryantē||42-49||-
Adhikarana 10 (50-51) · Śloka 51
bhavataścātra- srōtaḥsu śuddhēṣvamalē śarīrē vr̥ṣyaṁ yadā nā mitamatti kālē| vr̥ṣāyatē tēna paraṁ manuṣyastadbr̥ṁhaṇaṁ caiva balapradaṁ ca||50|| tasmāt purā śōdhanamēva kāryaṁ balānurūpaṁ na hi vr̥ṣyayōgāḥ| sidhyanti dēhē malinē prayuktāḥ kliṣṭē yathā vāsasi rāgayōgāḥ||51||
भवतश्चात्र- स्रोतःसु शुद्धेष्वमले शरीरे वृष्यं यदा ना मितमत्ति काले| वृषायते तेन परं मनुष्यस्तद्बृंहणं चैव बलप्रदं च||५०|| तस्मात् पुरा शोधनमेव कार्यं बलानुरूपं न हि वृष्ययोगाः| सिध्यन्ति देहे मलिने प्रयुक्ताः क्लिष्टे यथा वाससि रागयोगाः||५१||
🔊 Audio coming soon
vr̥ṣyayōgāśca śuddhadēhairēva kartavyā iti darśayannāha- srōtaḥsvityādi| mitamiti mātrāvat| kliṣṭē iti mlānē||50-51||
Adhikarana 11 (52-53) · Śloka 53
tatra ślōkau- vājīkaraṇasāmarthyaṁ kṣētraṁ strī yasya caiva yā| yē dōṣā nirapatyānāṁ guṇāḥ putravatāṁ ca yē||52|| daśa pañca ca saṁyōgā vīryāpatyavivardhanāḥ| uktāstē śaramūlīyē pādē puṣṭibalapradāḥ||53||
तत्र श्लोकौ- वाजीकरणसामर्थ्यं क्षेत्रं स्त्री यस्य चैव या| ये दोषा निरपत्यानां गुणाः पुत्रवतां च ये||५२|| दश पञ्च च संयोगा वीर्यापत्यविवर्धनाः| उक्तास्ते शरमूलीये पादे पुष्टिबलप्रदाः||५३||
🔊 Audio coming soon
saṅgrahē yasya caiva yēti yasya yā vr̥ṣyētyarthaḥ||52-53||
Adhikarana puShpikA · Śloka 1
ityagnivēśakr̥tē tantrē carakapratisaṁskr̥tē cikitsāsthānē vājīkaraṇādhyāyē saṁyōgaśaramūlīyō nāma vājīkaraṇapādaḥ prathamaḥ||1||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते चिकित्सास्थाने वाजीकरणाध्याये संयोगशरमूलीयो नाम वाजीकरणपादः प्रथमः||१||
🔊 Audio coming soon
iti śrīcakrapāṇidattaviracitāyāṁ carakatātparyaṭīkāyāmāyurvēdadīpikāyāṁ cikitsitasthānē vājīkaraṇādhyāyē saṁyōgaśaramūlīyō nāma vājīkaraṇapādaḥ prathamaḥ||1||