Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതോ വാതശോണിതചികിത്സിതം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ||൧|| ഇതി ഹ സ്മാഹ ഭഗവാനാത്രേയഃ||൨||
अथातो वातशोणितचिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
വാതവ്യാധിപ്രഭേദാദേവ വാതവ്യാധിചികിത്സിതാനന്തരം വാതരക്തചികിത്സിതമുച്യതേ| വാതരക്താഭ്യാം ജനിതോ വ്യാധിഃ വാതരക്തം, കിംവാ വാതരക്തേ ഏവ അവസ്ഥാന്തരപ്രാപ്തേ വാതരക്തമ്||൧-൨||
Adhikarana 2 (3-11) · Śloka 11
ഹുതാഗ്നിഹോത്രമാസീനമൃഷിമധ്യേ പുനര്വസുമ്| പൃഷ്ടവാന് ഗുരുമേകാഗ്രമഗ്നിവേശോऽഗ്നിവര്ചസമ്||൩|| അഗ്നിമാരുതതുല്യസ്യ സംസര്ഗസ്യാനിലാസൃജോഃ| ഹേതുലക്ഷണഭൈഷജ്യാന്യഥാസ്മൈ ഗുരുരബ്രവീത്||൪|| ലവണാമ്ലകടുക്ഷാരസ്നിഗ്ധോഷ്ണാജീര്ണഭോജനൈഃ| ക്ലിന്നശുഷ്കാമ്ബുജാനൂപമാംസപിണ്യാകമൂലകൈഃ||൫|| കുലത്ഥമാഷനിഷ്പാവശാകാദിപലലേക്ഷുഭിഃ| ദധ്യാരനാലസൌവീരശുക്തതക്രസുരാസവൈഃ||൬|| വിരുദ്ധാധ്യശനക്രോധദിവാസ്വപ്നപ്രജാഗരൈഃ| പ്രായശഃ സുകുമാരാണാം മിഷ്ടാന്നസുഖഭോജിനാമ് ||൭|| അചങ്ക്രമണശീലാനാം കുപ്യതേ വാതശോണിതമ്| അഭിഘാതാദശുദ്ധ്യാ ച പ്രദുഷ്ടേ ശോണിതേ നൃണാമ്||൮|| കഷായകടുതിക്താല്പരൂക്ഷാഹാരാദഭോജനാത്| ഹയോഷ്ട്രയാനയാനാമ്ബുക്രീഡാപ്ലവനലങ്ഘനൈഃ ||൯|| ഉഷ്ണേ ചാത്യധ്വവൈഷമ്യാദ്വ്യവായാദ്വേഗനിഗ്രഹാത് | വായുര്വിവൃദ്ധോ വൃദ്ധേന രക്തേനാവാരിതഃ പഥി||൧൦|| കൃത്സ്നം സന്ദൂഷയേദ്രക്തം തജ്ജ്ഞേയം വാതശോണിതമ്| ഖുഡം വാതബലാസാഖ്യമാഢ്യവാതം ച നാമഭിഃ||൧൧||
हुताग्निहोत्रमासीनमृषिमध्ये पुनर्वसुम्| पृष्टवान् गुरुमेकाग्रमग्निवेशोऽग्निवर्चसम्||३|| अग्निमारुततुल्यस्य संसर्गस्यानिलासृजोः| हेतुलक्षणभैषज्यान्यथास्मै गुरुरब्रवीत्||४|| लवणाम्लकटुक्षारस्निग्धोष्णाजीर्णभोजनैः| क्लिन्नशुष्काम्बुजानूपमांसपिण्याकमूलकैः||५|| कुलत्थमाषनिष्पावशाकादिपललेक्षुभिः| दध्यारनालसौवीरशुक्ततक्रसुरासवैः||६|| विरुद्धाध्यशनक्रोधदिवास्वप्नप्रजागरैः| प्रायशः सुकुमाराणां मिष्टान्नसुखभोजिनाम् ||७|| अचङ्क्रमणशीलानां कुप्यते वातशोणितम्| अभिघातादशुद्ध्या च प्रदुष्टे शोणिते नृणाम्||८|| कषायकटुतिक्ताल्परूक्षाहारादभोजनात्| हयोष्ट्रयानयानाम्बुक्रीडाप्लवनलङ्घनैः ||९|| उष्णे चात्यध्ववैषम्याद्व्यवायाद्वेगनिग्रहात् | वायुर्विवृद्धो वृद्धेन रक्तेनावारितः पथि||१०|| कृत्स्नं सन्दूषयेद्रक्तं तज्ज्ञेयं वातशोणितम्| खुडं वातबलासाख्यमाढ्यवातं च नामभिः||११||
🔊 Audio coming soon
അഗ്നിമാരുതതുല്യസ്യേത്യനേന വാതരക്തസ്യ ദുര്നിവാരത്വം ശീഘ്രകാരിത്വം ചാഹ| ലവണേത്യാദിനാ ഹേതുമാഹ| പ്രായശഃ സുകുമാരാണാമിത്യനേന സുകുമാരശരീരേ ലവണാദിഹേതുസേവയാ ശീഘ്രം ദുഷ്ടം വാതാസ്രം വാതശോണിതം ഭവതീതി ദര്ശയതി| മിഷ്ടമന്നം സുഖേന ഭുഞ്ജതേ തേഷാം മിഷ്ടാന്നസുഖഭോജിനാമ്| അത്ര ലവണാദി യദ്യപി വാതശോണിതഹേതുതയോക്തം തഥാऽപി ശോണിതദുഷ്ടികാരണമേതത് പ്രാധാന്യാജ്ജ്ഞേയം, വാതദുഷ്ടികാരണം തു കഷായേത്യാദിനോക്തം, തതശ്ച ലവണാദി കഷായാദി ച മിലിതം സദ് വാതശോണിതോത്പാദകം ഭവതി| യത്തു ‘ജായതേ വാതശോണിതമ്’ ഇത്യനേന ലവണാദീനാം വാതശോണിതകാരണത്വമുക്തം, തദ്വാതശോണിതജനകശോണിതദുഷ്ടികാരണദ്വാരാ ജ്ഞേയമ്| അശുദ്ധ്യേതി ശുദ്ധികാലേऽസംശോധനാത്| കേചിത് ‘അഭിഘാതാദശുദ്ധ്യാ ച’ ഇത്യസ്യ സ്ഥാനേ ‘അശുദ്ധ്യാ വാതവൈഷമ്യാത്’ ഇതി പഠന്തി| അശുദ്ധ്യാ ചേതി ചകാരേണ ലവണാദി പ്രജാഗരൈരിത്യന്തം ശോണിതദുഷ്ടികാരണം സമുച്ചിനോതി| അത്ര ശോണിതവാതസ്യ വിച്ഛിദ്യ ഹേതുബഹുപാഠേന ദ്വയോരപ്യത്ര സ്വതന്ത്രം പ്രകോപം ദര്ശയതി| ഹയോഷ്ട്രരൂപേണ യാനേന യാനം ഹയോഷ്ട്രയാനയാനമ്| ഉഷ്ണേ ചാത്യധ്വവൈഷമ്യാദിതി ഉഷ്ണേ കാലേ അത്യധ്വജനിതാദ്വാതദ്വൈഷമ്യാത്| വായുരിത്യാദിനാ സമ്പ്രാപ്തിമാഹ| പഥീതി വായുവഹനസ്രോതസി| ക്രുദ്ധ ഇതി വൃദ്ധോऽപി സ്വഹേതോര്വായുഃ പുനഃ ശോണിതേനാവരണാദ്വിശേഷേണ ക്രുദ്ധഃ| വ്യവഹാരാര്ഥം തന്ത്രാന്തരപ്രസിദ്ധസഞ്ജ്ഞാഭേദാനപ്യാഹ- ഖുഡമിത്യാദി| ഖുഡദേശപ്രാപ്ത്യാ ഖുഡഃ, ഖുഡശബ്ദേന സന്ധിരുച്യതേ; വാതസ്യാവരണേന ബലമസ്ത്യസ്മിഞ് ശോണിതേ ഇതി വാതബലാശഃ; ആഢ്യാനാം പ്രായോ ഭവതീതി ആഢ്യരോഗഃ||൩-൧൧||
Adhikarana 3 (12-15) · Śloka 15
തസ്യ സ്ഥാനം കരൌ പാദാവങ്ഗുല്യഃ സര്വസന്ധയഃ| കൃത്വാऽऽദൌ ഹസ്തപാദേ തു മൂലം ദേഹേ വിധാവതി||൧൨|| സൌക്ഷ്മ്യാത് സര്വസരത്വാച്ച പവനസ്യാസൃജസ്തഥാ| തദ്ദ്രവത്വാത് സരത്വാച്ച ദേഹം ഗച്ഛന് സിരായനൈഃ||൧൩|| പര്വസ്വഭിഹതം ക്ഷുബ്ധം വക്രത്വാദവതിഷ്ഠതേ| സ്ഥിതം പിത്താദിസംസൃഷ്ടം താസ്താഃ സൃജതി വേദനാഃ||൧൪|| കരോതി ദുഃഖം തേഷ്വേവ തസ്മാത് പ്രായേണ സന്ധിഷു| ഭവന്തി വേദനാസ്താസ്താ അത്യര്ഥം ദുഃസഹാ നൃണാമ്||൧൫||
तस्य स्थानं करौ पादावङ्गुल्यः सर्वसन्धयः| कृत्वाऽऽदौ हस्तपादे तु मूलं देहे विधावति||१२|| सौक्ष्म्यात् सर्वसरत्वाच्च पवनस्यासृजस्तथा| तद्द्रवत्वात् सरत्वाच्च देहं गच्छन् सिरायनैः||१३|| पर्वस्वभिहतं क्षुब्धं वक्रत्वादवतिष्ठते| स्थितं पित्तादिसंसृष्टं तास्ताः सृजति वेदनाः||१४|| करोति दुःखं तेष्वेव तस्मात् प्रायेण सन्धिषु| भवन्ति वेदनास्तास्ता अत्यर्थं दुःसहा नृणाम्||१५||
🔊 Audio coming soon
വാതശോണിതസ്യ വൈശേഷികം സ്ഥാനമാഹ| തസ്യ സ്ഥാനമിത്യാദി| കരപാദഗ്രഹണേനൈവ അങ്ഗുലീനാം ഗ്രഹണേ പ്രാപ്തേ അങ്ഗുലീനാം ബഹുപര്വതയാ വിശേഷേണാധിഷ്ഠാനത്വോപദര്ശനാര്ഥം പുനരഭിധാനമ്| മൂലമാസ്ഥായേതി ആസ്പദം കൃത്വാ| ദേഹധാവനേ ഹേതുമാഹ- സൌക്ഷ്മ്യാദിത്യാദി|- സൂക്ഷ്മമാര്ഗാനുസാരിത്വാത്| വാതശോണിതസ്യ ദേഹം സര്പതോ വിശേഷേണ പര്വാവസ്ഥാനം സഹേതുകമാഹ- തദ്ദ്രവത്വാദിത്യാദി| സിരായനൈരിതി സിരാരൂപൈര്മാര്ഗൈഃ| വക്രത്വാദിതി പര്വണാം വക്രത്വാത്| പിത്താദിസംസൃഷ്ടമിതി പിത്തേന കഫേന ച ഹേത്വന്തരാഗതേന വായുനാ ച യുക്തമ്| തസ്മാദിതി സന്ധിഷ്വവസ്ഥാനാത്||൧൨-൧൫||
Adhikarana 4 (16-18) · Śloka 18
സ്വേദോऽത്യര്ഥം ന വാ കാര്ഷ്ണ്യം സ്പര്ശാജ്ഞത്വം ക്ഷതേऽതിരുക്| സന്ധിശൈഥില്യമാലസ്യം സദനം പിഡകോദ്ഗമഃ||൧൬|| ജാനുജങ്ഘോരുകട്യംസഹസ്തപാദാങ്ഗസന്ധിഷു| നിസ്തോദഃ സ്ഫുരണം ഭേദോ ഗുരുത്വം സുപ്തിരേവ ച||൧൭|| കണ്ഡൂഃ സന്ധിഷു രുഗ്ഭൂത്വാ ഭൂത്വാ നശ്യതി ചാസകൃത്| വൈവര്ണ്യം മണ്ഡലോത്പത്തിര്വാതാസൃക്പൂര്വലക്ഷണമ്||൧൮||
स्वेदोऽत्यर्थं न वा कार्ष्ण्यं स्पर्शाज्ञत्वं क्षतेऽतिरुक्| सन्धिशैथिल्यमालस्यं सदनं पिडकोद्गमः||१६|| जानुजङ्घोरुकट्यंसहस्तपादाङ्गसन्धिषु| निस्तोदः स्फुरणं भेदो गुरुत्वं सुप्तिरेव च||१७|| कण्डूः सन्धिषु रुग्भूत्वा भूत्वा नश्यति चासकृत्| वैवर्ण्यं मण्डलोत्पत्तिर्वातासृक्पूर्वलक्षणम्||१८||
🔊 Audio coming soon
സ്വേദോऽത്യര്ഥമിത്യാദിനാ പൂര്വരൂപമാഹ| സ്വേദോऽത്യര്ഥം നവേതി ച യദ്യപി കുഷ്ഠപൂര്വരൂപേऽപ്യുക്തം, തഥാऽപ്യസമാനഭൂരിപൂര്വരൂപസമ്ബന്ധാദന്യതരയോഗപൂര്വരൂപത്വേ നിശ്ചയഃ||൧൬-൧൮||
Adhikarana 5 (19-23) · Śloka 23
ഉത്താനമഥ ഗമ്ഭീരം ദ്വിവിധം തത് പ്രചക്ഷതേ| ത്വങ്മാംസാശ്രയമുത്താനം ഗമ്ഭീരം ത്വന്തരാശ്രയമ്||൧൯|| കണ്ഡൂദാഹരുഗായാമതോദസ്ഫുരണകുഞ്ചനൈഃ| അന്വിതാ ശ്യാവരക്താ ത്വഗ്ബാഹ്യേ താമ്രാ തഥേഷ്യതേ||൨൦|| ഗമ്ഭീരേ ശ്വയഥുഃ സ്തബ്ധഃ കഠിനോऽന്തര്ഭൃശാര്തിമാന്| ശ്യാവസ്താമ്രോऽഥവാ ദാഹതോദസ്ഫുരണപാകവാന്||൨൧|| രുഗ്വിദാഹാന്വിതോऽഭീക്ഷ്ണം വായുഃ സന്ധ്യസ്ഥിമജ്ജസു| ഛിന്ദന്നിവ ചരത്യന്തര്വക്രീകുര്വംശ്ച വേഗവാന്||൨൨|| കരോതി ഖഞ്ജം പങ്ഗും വാ ശരീരേ സര്വതശ്ചരന്| സര്വൈര്ലിങ്ഗൈശ്ച വിജ്ഞേയം വാതാസൃഗുഭയാശ്രയമ്||൨൩||
उत्तानमथ गम्भीरं द्विविधं तत् प्रचक्षते| त्वङ्मांसाश्रयमुत्तानं गम्भीरं त्वन्तराश्रयम्||१९|| कण्डूदाहरुगायामतोदस्फुरणकुञ्चनैः| अन्विता श्यावरक्ता त्वग्बाह्ये ताम्रा तथेष्यते||२०|| गम्भीरे श्वयथुः स्तब्धः कठिनोऽन्तर्भृशार्तिमान्| श्यावस्ताम्रोऽथवा दाहतोदस्फुरणपाकवान्||२१|| रुग्विदाहान्वितोऽभीक्ष्णं वायुः सन्ध्यस्थिमज्जसु| छिन्दन्निव चरत्यन्तर्वक्रीकुर्वंश्च वेगवान्||२२|| करोति खञ्जं पङ्गुं वा शरीरे सर्वतश्चरन्| सर्वैर्लिङ्गैश्च विज्ञेयं वातासृगुभयाश्रयम्||२३||
🔊 Audio coming soon
വാതശോണിതസ്യ അവഗാഢാനവഗാഢഭേദം ചികിത്സാര്ഥമാഹ- ഉത്താനമിത്യാദി| അന്തരാശ്രയമിതി ത്വങ്മാംസവ്യതിരിക്തഗമ്ഭീരധാത്വാശ്രയമ്| സര്വൈര്ലിങ്ഗൈരിതി ഉത്താനഗമ്ഭീരവാതരക്തോക്തൈര്മിലിതൈഃ| അയം ച തൃതീയഃ പ്രകാരോ ബാഹ്യാഭ്യന്തരപ്രകാരോക്തപ്രകാരഗൃഹീത ഏവേതി കൃത്വാ രോഗസങ്ഗ്രഹേ ദ്വിവിധം വാതശോണിതമുക്തമ്| “ദ്വിവിധം വാതശോണിതമുത്താനമവഗാഢം ചേത്യേകേ ഭാഷന്തേ; തത്തു ന സമ്യക്, കസ്മാത്? കുഷ്ഠവദുത്താനം ഭൂത്വാ കാലാന്തരേണാവഗാഢീഭവതി” (സു.ചി.അ.൫) ഇത്യനേന സുശ്രുതേന യദ്ദ്വൈവിധ്യം ഖണ്ഡിതം തദാചാര്യയോഃ പരമാത്മനോഃ സുശ്രുതാഗ്നിവേശയോരേകസ്യാപ്യപ്രാമാണ്യം ന സങ്ഗതമിതി കൃത്വാ അവിരോധമേവാത്ര വ്യാഖ്യാനയാമഃ; തഥാഹി- സുശ്രുതേന ഉത്താനം വാതശോണിതം കുഷ്ഠവദ്ഗമ്ഭീരം ഭവതീത്യുച്യതേ, ന തു സര്വമേവോത്താനം ഭൂത്വാ ഗമ്ഭീരം ഭവതീതി പ്രതിജ്ഞായതേ; തേന യോ ബ്രൂതേ- ഉത്താനമേവാവതിഷ്ഠതേ, തം പ്രതി സുശ്രുതവചനം ബാധകം; തന്ന, ചരകേ ഉത്താനമേവാവതിഷ്ഠതേ ഇതി നോച്യത ഏവ, കിന്തു പ്രഥമോത്പത്തൌ കിഞ്ചിദുത്താനമുത്പദ്യതേ, കിഞ്ചിത്തു ഗമ്ഭീരമിതി, തേന ന വിരോധശ്ചരകസുശ്രുതയോഃ||൧൯-൨൩||
Adhikarana 6 (24-29) · Śloka 29
തത്ര വാതേऽധികേ വാ സ്യാദ്രക്തേ പിത്തേ കഫേऽപി വാ| സംസൃഷ്ടേഷു സമസ്തേഷു യച്ച തച്ഛൃണു ലക്ഷണമ്||൨൪|| വിശേഷതഃ സിരായാമശൂലസ്ഫുരണതോദനമ് | ശോഥസ്യ കാര്ഷ്ണ്യം രൌക്ഷ്യം ച ശ്യാവതാവൃദ്ധിഹാനയഃ||൨൫|| ധമന്യങ്ഗുലിസന്ധീനാം സങ്കോചോऽങ്ഗഗ്രഹോऽതിരുക്| കുഞ്ചനസ്തമ്ഭനേ ശീതപ്രദ്വേഷശ്ചാനിലേऽധികേ||൨൬|| ശ്വയഥുര്ഭൃശരുക് തോദസ്താമ്രശ്ചിമിചിമായതേ| സ്നിഗ്ധരൂക്ഷൈഃ ശമം നൈതി കണ്ഡൂക്ലേദാന്വിതോऽസൃജി ||൨൭|| വിദാഹോ വേദനാ മൂര്ച്ഛാ സ്വേദസ്തൃഷ്ണാ മദോ ഭ്രമഃ| രാഗഃ പാകശ്ച ഭേദശ്ച ശോഷശ്ചോക്താനി പൈത്തികേ||൨൮|| സ്തൈമിത്യം ഗൌരവം സ്നേഹഃ സുപ്തിര്മന്ദാ ച രുക് കഫേ| ഹേതുലക്ഷണസംസര്ഗാദ്വിദ്യാദ്ദ്വന്ദ്വത്രിദോഷജമ്||൨൯||
तत्र वातेऽधिके वा स्याद्रक्ते पित्ते कफेऽपि वा| संसृष्टेषु समस्तेषु यच्च तच्छृणु लक्षणम्||२४|| विशेषतः सिरायामशूलस्फुरणतोदनम् | शोथस्य कार्ष्ण्यं रौक्ष्यं च श्यावतावृद्धिहानयः||२५|| धमन्यङ्गुलिसन्धीनां सङ्कोचोऽङ्गग्रहोऽतिरुक्| कुञ्चनस्तम्भने शीतप्रद्वेषश्चानिलेऽधिके||२६|| श्वयथुर्भृशरुक् तोदस्ताम्रश्चिमिचिमायते| स्निग्धरूक्षैः शमं नैति कण्डूक्लेदान्वितोऽसृजि ||२७|| विदाहो वेदना मूर्च्छा स्वेदस्तृष्णा मदो भ्रमः| रागः पाकश्च भेदश्च शोषश्चोक्तानि पैत्तिके||२८|| स्तैमित्यं गौरवं स्नेहः सुप्तिर्मन्दा च रुक् कफे| हेतुलक्षणसंसर्गाद्विद्याद्द्वन्द्वत्रिदोषजम्||२९||
🔊 Audio coming soon
തത്ര വാതേऽധികേ ഇത്യാദൌ രക്തേ പിത്തേ കഫേ വാ ‘അധികേ’ ഇത്യനുവര്തനീയം; തേന പിത്തവൃദ്ധിഃ, ശോണിതവൃദ്ധിഃ, കഫവൃദ്ധിശ്ച ജ്ഞേയാ| സംസൃഷ്ടേഷ്വിതി ദ്വിത്രിഷു മിലിതേഷു സമസ്തേഷ്വിതി ചതുഃഷ്വപി മിലിതേഷ്വധികേഷു| സിരായാമേത്യാദിനാ വാതാദ്യുല്ബണാനാം ചതുര്ണാം ലക്ഷണമാഹ| ആയാമഃ വിസ്തരണമ്| ശ്യാവതാ ശ്യാവവര്ണത്വമ്| ശ്വയഥുരിത്യാദിനാ അസൃജീത്യന്തേന ഉദ്രിക്തരക്തസ്യ ലക്ഷണമ്| ദ്വന്ദ്വത്രിദോഷജമിത്യത്ര അധികശോണിതാനുബന്ധോऽപി ഗൃഹീതവ്യഃ; തേന വാതാദിചതുഷ്ടയാധികമേലകമപി വാതശോണിതം ജ്ഞേയമ്| അത ഏവ ഏകദ്വിത്രിസര്വാധികഭേദാദ് ദ്വിവിധസ്യാപി വാതശോണിതസ്യ പൂര്വടീകാകൃദ്ഭിഃ പഞ്ചചത്വാരിംശദ്ഭേദാ ഉക്താഃ| ഖരനാദേന തു പ്രകരണാന്തരേണ ഷട്ത്രിംശദ്വിധമുക്തമ്| ഉക്തം ഹി- “വാതോത്തരം പ്രവൃദ്ധാസൃക് പഞ്ചത്രിംശദ്വിധം മതമ്| പിത്താത്ത്രിംശദ്വിധം യോഗാത് കഫാദ്ദശവിധം മതമ്” ഇതി| ഏതേ ഭേദാ അനതിപ്രയോജനത്വാന്ന വിവൃതാഃ||൨൪-൨൯||
Adhikarana 7 (30-34) · Śloka 34
ഏകദോഷാനുഗം സാധ്യം നവം, യാപ്യം ദ്വിദോഷജമ്| ത്രിദോഷജമസാധ്യം സ്യാദ്യസ്യ ച സ്യുരുപദ്രവാഃ||൩൦|| അസ്വപ്നാരോചകശ്വാസമാംസകോഥശിരോഗ്രഹാഃ| മൂര്ച്ഛായമദരുക്തൃഷ്ണാജ്വരമോഹപ്രവേപകാഃ||൩൧|| ഹിക്കാപാങ്ഗുല്യവീസര്പപാകതോദഭ്രമക്ലമാഃ| അങ്ഗുലീവക്രതാ സ്ഫോടാ ദാഹമര്മഗ്രഹാര്ബുദാഃ||൩൨|| ഏതൈരുപദ്രവൈര്വര്ജ്യം മോഹേനൈകേന വാऽപി യത്| സമ്പ്രസ്രാവി വിവര്ണം ച സ്തബ്ധമര്ബുദകൃച്ച യത്||൩൩|| വര്ജയേച്ചൈവ സങ്കോചകരമിന്ദ്രിയതാപനമ്| അകൃത്സ്നോപദ്രവം യാപ്യം സാധ്യം സ്യാന്നിരുപദ്രവമ്||൩൪||
एकदोषानुगं साध्यं नवं, याप्यं द्विदोषजम्| त्रिदोषजमसाध्यं स्याद्यस्य च स्युरुपद्रवाः||३०|| अस्वप्नारोचकश्वासमांसकोथशिरोग्रहाः| मूर्च्छायमदरुक्तृष्णाज्वरमोहप्रवेपकाः||३१|| हिक्कापाङ्गुल्यवीसर्पपाकतोदभ्रमक्लमाः| अङ्गुलीवक्रता स्फोटा दाहमर्मग्रहार्बुदाः||३२|| एतैरुपद्रवैर्वर्ज्यं मोहेनैकेन वाऽपि यत्| सम्प्रस्रावि विवर्णं च स्तब्धमर्बुदकृच्च यत्||३३|| वर्जयेच्चैव सङ्कोचकरमिन्द्रियतापनम्| अकृत्स्नोपद्रवं याप्यं साध्यं स्यान्निरुपद्रवम्||३४||
🔊 Audio coming soon
സാധ്യാദിവിഭാഗമാഹ- ഏകദോഷാനുഗമിത്യാദി| യസ്യ ച സ്യുരുപദ്രവാ ഇതി സാധ്യത്വേനോക്തസ്യാപി വക്ഷ്യമാണോപദ്രവയോഗാദസാധ്യതാ| ത്രിദോഷസ്യാസാധ്യത്വേऽപി യദ്വക്ഷ്യതി ‘ഖജേന മഥിതാ പേയാ വാതരക്തേ ത്രിദോഷജേ’ ഇതി, തദസമ്പൂര്ണലക്ഷണാഭിനവത്രിദോഷജാഭിപ്രായേണ| മൂര്ച്ഛായഃ മൂര്ച്ഛാ| പാങ്ഗുല്യം പങ്ഗുതാ| മോഹേനൈകേനേതി ഇതരോപദ്രവാണാം മേലകാദസാധ്യത്വം, മോഹസ്തു ഏക ഏവ അസാധ്യതാകര ഇത്യര്ഥഃ; യേ തു ‘മേഹേനൈകേന’ ഇതി പഠന്തി, തേ മേഹവാതശോണിതയോര്വിരുദ്ധോപക്രമതയാ മേഹയോഗേനാസാധ്യതാമാഹുഃ; വാതശോണിതസ്യ ഹി പ്രായേണ മധുരശീതോപക്രമഃ, തദ്വിപരീതസ്തു മേഹസ്യേതി വിരുദ്ധോപക്രമതാ| വിവര്ണമിതി വിപരീതവര്ണം; വിവര്ണത്വമാത്രം തു സര്വവാതാനുഗതോപദ്രവഃ ||൩൦-൩൪||
Adhikarana 8 (35-40) · Śloka 40
രക്തമാര്ഗം നിഹന്ത്യാശു ശാഖാസന്ധിഷു മാരുതഃ| നിവിശ്യാന്യോന്യമാവാര്യ വേദനാഭിര്ഹരേദസൂന്||൩൫|| തത്ര മുഞ്ചേദസൃക് ശൃങ്ഗജലൌകഃസൂച്യലാബുഭിഃ| പ്രച്ഛനൈര്വാ സിരാഭിര്വാ യഥാദോഷം യഥാബലമ്||൩൬|| രുഗ്ദാഹശൂലതോദാര്താദസൃക് സ്രാവ്യം ജലൌകസാ| ശൃങ്ഗൈസ്തുമ്ബൈര്ഹരേത് സുപ്തികണ്ഡൂചിമിചിമായനാത്||൩൭|| ദേശാദ്ദേശം വ്രജത് സ്രാവ്യം സിരാഭിഃ പ്രച്ഛനേന വാ| അങ്ഗഗ്ലാനൌ ന തു സ്രാവ്യം രൂക്ഷേ വാതോത്തരേ ച യത് ||൩൮|| ഗമ്ഭീരം ശ്വയഥും സ്തമ്ഭം കമ്പം സ്നായുസിരാമയാന്| ഗ്ലാനിം ചാപി സസങ്കോചാം കുര്യാദ്വായുരസൃക്ക്ഷയാത്||൩൯|| ഖാഞ്ജ്യാദീന് വാതരോഗാംശ്ച മൃത്യും ചാത്യവസേചനാത്| കുര്യാത്തസ്മാത് പ്രമാണേന സ്നിഗ്ധാദ്രക്തം വിനിര്ഹരേത്||൪൦||
रक्तमार्गं निहन्त्याशु शाखासन्धिषु मारुतः| निविश्यान्योन्यमावार्य वेदनाभिर्हरेदसून्||३५|| तत्र मुञ्चेदसृक् शृङ्गजलौकःसूच्यलाबुभिः| प्रच्छनैर्वा सिराभिर्वा यथादोषं यथाबलम्||३६|| रुग्दाहशूलतोदार्तादसृक् स्राव्यं जलौकसा| शृङ्गैस्तुम्बैर्हरेत् सुप्तिकण्डूचिमिचिमायनात्||३७|| देशाद्देशं व्रजत् स्राव्यं सिराभिः प्रच्छनेन वा| अङ्गग्लानौ न तु स्राव्यं रूक्षे वातोत्तरे च यत् ||३८|| गम्भीरं श्वयथुं स्तम्भं कम्पं स्नायुसिरामयान्| ग्लानिं चापि ससङ्कोचां कुर्याद्वायुरसृक्क्षयात्||३९|| खाञ्ज्यादीन् वातरोगांश्च मृत्युं चात्यवसेचनात्| कुर्यात्तस्मात् प्रमाणेन स्निग्धाद्रक्तं विनिर्हरेत्||४०||
🔊 Audio coming soon
വാതശോണിതസ്യ രക്തഹരണാര്ഥം രൂപമാഹ- രക്തമാര്ഗമിത്യാദി| രക്തസ്യ മാര്ഗം മാരുതോ നിഹന്തി ശാഖാസന്ധിഷു നിവിശ്യേതി ശാഖാസന്ധിഷു സ്ഥിത്വാ, തതശ്ച വായുനാ രക്തനിരോധാത്, അന്യോന്യമാവാര്യേതി രക്തേന വാതം വാതേന ച രക്തമാവാര്യ, വാതരക്തം വേദനാഭിര്ഹരേദസൂമിതി യോജ്യമ്| അത ഏവാത്ര വാതശോണിതേ അസൃഗ്വിമുഞ്ചേദിതി ഭാവഃ| അസൃങ്മോക്ഷണേന ആവരണവ്യപഗമാദ്വായുരപി പ്രസന്നോ ഭവതി, തതശ്ച വ്യാധ്യുപരമ ഇതി ഭാവഃ| ദേശാദ്ദേശം വ്രജദിതി സ്ഥാനാന്തരപ്രസരണശീലമ്| അങ്ഗഗ്ലാനാവിതി അങ്ഗശോഷേ| സ്രാവണാഹേ ശോണിതേऽപ്യതിസ്രാവണാദ്ദോഷമാഹ- ഗമ്ഭീരമിത്യാദി| ഖാഞ്ജ്യാദീനിതി ഖാഞ്ജ്യപാങ്ഗുല്യകുബ്ജത്വാദീന് വാതരോഗാന്| കുര്യാദിതി ച്ഛേദഃ| പ്രമാണേനേതി അവികാരിമാത്രയാ||൩൫-൪൦||
Adhikarana 9 (41) · Śloka 42
വിരേച്യഃ സ്നേഹയിത്വാऽऽദൌ സ്നേഹയുക്തൈര്വിരേചനൈഃ| രൂക്ഷൈര്വാ മൃദുഭിഃ ശസ്തമസകൃദ്വസ്തികര്മ ച||൪൧|| സേകാഭ്യങ്ഗപ്രദേഹാന്നസ്നേഹാഃ പ്രായോऽവിദാഹിനഃ| വാതരക്തേ പ്രശസ്യന്ത ...|൪൨|
विरेच्यः स्नेहयित्वाऽऽदौ स्नेहयुक्तैर्विरेचनैः| रूक्षैर्वा मृदुभिः शस्तमसकृद्वस्तिकर्म च||४१|| सेकाभ्यङ्गप्रदेहान्नस्नेहाः प्रायोऽविदाहिनः| वातरक्ते प्रशस्यन्त ...|४२|
🔊 Audio coming soon
വിരേചനവിധാനേ സ്നേഹയുക്തൈ രൂക്ഷൌര്വേതി വികല്പദ്വയേ സ്നേഹയുക്തവിരേചനമീഷത്സ്നിഗ്ധവിഷയം, രൂക്ഷൈസ്തു വിരേചനമതിസ്നിഗ്ധവിഷയമ്| മൃദുഭിരിത്യനേന വാതക്ഷോഭഭയാദത്ര തീക്ഷ്ണവിരേചനം നിഷേധയതി| ബസ്തികര്മേതി അനുവാസനനിരൂഹരൂപമ്| പ്രായോऽവിദാഹിന ഇതി നിതരാമവിദാഹിനഃ||൪൧||-
Adhikarana 10 (42-48) · Śloka 48
... വിശേഷം തു നിബോധ മേ||൪൨|| ബാഹ്യമാലേപനാഭ്യങ്ഗപരിഷേകോപനാഹനൈഃ| വിരേകാസ്ഥാപനസ്നേഹപാനൈര്ഗമ്ഭീരമാചരേത്||൪൩|| സര്പിസ്തൈലവസാമജ്ജാപാനാഭ്യഞ്ജനബസ്തിഭിഃ| സുഖോഷ്ണൈരുപനാഹൈശ്ച വാതോത്തരമുപാചരേത്||൪൪|| വിരേചനൈര്ഘൃതക്ഷീരപാനൈഃ സേകൈഃ സബസ്തിഭിഃ| ശീതൈര്നിര്വാപണൈശ്ചാപി രക്തപിത്തോത്തരം ജയേത്||൪൫|| വമനം മൃദു നാത്യര്ഥം സ്നേഹസേകൌ വിലങ്ഘനമ്| കോഷ്ണാ ലേപാശ്ച ശസ്യന്തേ വാതരക്തേ കഫോത്തരേ||൪൬|| കഫവാതോത്തരേ ശീതൈഃ പ്രലിപ്തേ വാതശോണിതേ| ദാഹശോഥരുജാകണ്ഡൂവിവൃദ്ധിഃ സ്തമ്ഭനാദ്ഭവേത്||൪൭|| രക്തപിത്തോത്തരേ ചോഷ്ണൈര്ദാഹഃ ക്ലേദോऽവദാരണമ്| ഭവേത്തസ്മാദ്ഭിഷഗ്ദോഷബലം ബുദ്ധ്വാऽऽചരേത്ക്രിയാമ്||൪൮||
... विशेषं तु निबोध मे||४२|| बाह्यमालेपनाभ्यङ्गपरिषेकोपनाहनैः| विरेकास्थापनस्नेहपानैर्गम्भीरमाचरेत्||४३|| सर्पिस्तैलवसामज्जापानाभ्यञ्जनबस्तिभिः| सुखोष्णैरुपनाहैश्च वातोत्तरमुपाचरेत्||४४|| विरेचनैर्घृतक्षीरपानैः सेकैः सबस्तिभिः| शीतैर्निर्वापणैश्चापि रक्तपित्तोत्तरं जयेत्||४५|| वमनं मृदु नात्यर्थं स्नेहसेकौ विलङ्घनम्| कोष्णा लेपाश्च शस्यन्ते वातरक्ते कफोत्तरे||४६|| कफवातोत्तरे शीतैः प्रलिप्ते वातशोणिते| दाहशोथरुजाकण्डूविवृद्धिः स्तम्भनाद्भवेत्||४७|| रक्तपित्तोत्तरे चोष्णैर्दाहः क्लेदोऽवदारणम्| भवेत्तस्माद्भिषग्दोषबलं बुद्ध्वाऽऽचरेत्क्रियाम्||४८||
🔊 Audio coming soon
വിശേഷമിതി വിശിഷ്ടചികിത്സിതമ്| ബാഹ്യമിതി ഉത്താനമ്| മൃദ്വിതി വമനവിശേഷണമ്| കഫോത്തരേ വാതോത്തരേ ച ശീതപ്രലേപദോഷമാഹ- കഫവാതോത്തരേ ഇത്യാദി| ശീതലേപേന വിദാഹോऽത്ര ഊഷ്മരോധാദ്ഭവതീതി ജ്ഞേയമ്| പിത്തോത്തരേ രക്തോത്തരേ ച ഉഷ്ണപ്രലേപൈര്ദോഷമാഹ- രക്തപിത്തോത്തരേ ഇത്യാദി| ദോഷബലം ബുദ്ധ്വാ ആചരേദിതി ദോഷബലം ബുദ്ധ്വാ അനുഗുണാമേവ ക്രിയാമാചരേത്; വാതകഫോത്തരേ ഉഷ്ണാം, രക്തപിത്തോത്തരേ ശീതാം, മിശ്രേ ച മിശ്രാമിതി ഭാവഃ||൪൨-൪൮||
Adhikarana 11 (49-54) · Śloka 54
ദിവാസ്വപ്നം സസന്താപം വ്യായാമം മൈഥുനം തഥാ| കടൂഷ്ണം ഗുര്വഭിഷ്യന്ദി ലവണാമ്ലം ച വര്ജയേത്||൪൯|| പുരാണാ യവഗോധൂമനീവാരാഃ ശാലിഷഷ്ടികാഃ| ഭോജനാര്ഥം രസാര്ഥം വാ വിഷ്കിരപ്രതുദാ ഹിതാഃ||൫൦|| ആഢക്യശ്ചണകാ മുദ്ഗാ മസൂരാഃ സമകുഷ്ഠകാഃ| യൂഷാര്ഥം ബഹുസര്പിഷ്കാഃ പ്രശസ്താ വാതശോണിതേ||൫൧|| സുനിഷണ്ണകവേത്രാഗ്രകാകമാചീശതാവരീ| വാസ്തുകോപോദികാശാകം ശാകം സൌവര്ചലം തഥാ||൫൨|| ഘൃതമാംസരസൈര്ഭൃഷ്ടം ശാകസാത്മ്യായ ദാപയേത്| വ്യഞ്ജനാര്ഥം, തഥാ ഗവ്യം മാഹിഷാജം പയോ ഹിതമ്||൫൩|| ഇതി സങ്ക്ഷേപതഃ പ്രോക്തം വാതരക്തചികിത്സിതമ്| ഏതദേവ പുനഃ സര്വം വ്യാസതഃ സമ്പ്രവക്ഷ്യതേ||൫൪||
दिवास्वप्नं ससन्तापं व्यायामं मैथुनं तथा| कटूष्णं गुर्वभिष्यन्दि लवणाम्लं च वर्जयेत्||४९|| पुराणा यवगोधूमनीवाराः शालिषष्टिकाः| भोजनार्थं रसार्थं वा विष्किरप्रतुदा हिताः||५०|| आढक्यश्चणका मुद्गा मसूराः समकुष्ठकाः| यूषार्थं बहुसर्पिष्काः प्रशस्ता वातशोणिते||५१|| सुनिषण्णकवेत्राग्रकाकमाचीशतावरी| वास्तुकोपोदिकाशाकं शाकं सौवर्चलं तथा||५२|| घृतमांसरसैर्भृष्टं शाकसात्म्याय दापयेत्| व्यञ्जनार्थं, तथा गव्यं माहिषाजं पयो हितम्||५३|| इति सङ्क्षेपतः प्रोक्तं वातरक्तचिकित्सितम्| एतदेव पुनः सर्वं व्यासतः सम्प्रवक्ष्यते||५४||
🔊 Audio coming soon
നീവാരഃ ഉഡികാ| സൌവര്ചലമിതി സൂര്യാവര്തശാകമ്| വ്യഞ്ജനാര്ഥമിതി ഭോജനസാധനതയാ വ്യഞ്ജതേ ഇതി വ്യഞ്ജനമ്| ഏതദേവേതി സങ്ക്ഷിപ്തപ്രയോഗകഥനമ്| വ്യാസതഃ പ്രപഞ്ചേന||൪൯-൫൪||
Adhikarana 12 (55-60) · Śloka 60
ശ്രാവണീക്ഷീരകാകോലീജീവകര്ഷഭകൈഃ സമൈഃ| സിദ്ധം സമധുകൈഃ സര്പിഃ സക്ഷീരം വാതരക്തനുത്||൫൫|| ബലാമതിബലാം മേദാമാത്മഗുപ്താം ശതാവരീമ്| കാകോലീം ക്ഷീരകാകോലീം രാസ്നാമൃദ്ധിം ച പേഷയേത്||൫൬|| ഘൃതം ചതുര്ഗുണക്ഷീരം തൈഃ സിദ്ധം വാതരക്തനുത്| ഹൃത്പാണ്ഡുരോഗവീസര്പകാമലാജ്വരനാശനമ്||൫൭|| ത്രായന്തികാതാമലകീദ്വികാകോലീശതാവരീ| കശേരുകാകഷായേണ കല്കൈരേഭിഃ പചേദ്ധൃതമ്||൫൮|| ദത്ത്വാ പരൂഷകാദ്രാക്ഷാകാശ്മര്യേക്ഷുരസാന് സമാന്| പൃഥഗ്വിദാര്യാഃ സ്വരസം തഥാ ക്ഷീരം ചതുര്ഗുണമ്||൫൯|| ഏതത് പ്രായോഗികം സര്പിഃ പാരൂഷകമിതി സ്മൃതമ്| വാതരക്തേ ക്ഷതേ ക്ഷീണേ വീസര്പേ പൈത്തികേ ജ്വരേ||൬൦|| ഇതി പാരൂഷകം ഘൃതമ്|
श्रावणीक्षीरकाकोलीजीवकर्षभकैः समैः| सिद्धं समधुकैः सर्पिः सक्षीरं वातरक्तनुत्||५५|| बलामतिबलां मेदामात्मगुप्तां शतावरीम्| काकोलीं क्षीरकाकोलीं रास्नामृद्धिं च पेषयेत्||५६|| घृतं चतुर्गुणक्षीरं तैः सिद्धं वातरक्तनुत्| हृत्पाण्डुरोगवीसर्पकामलाज्वरनाशनम्||५७|| त्रायन्तिकातामलकीद्विकाकोलीशतावरी| कशेरुकाकषायेण कल्कैरेभिः पचेद्धृतम्||५८|| दत्त्वा परूषकाद्राक्षाकाश्मर्येक्षुरसान् समान्| पृथग्विदार्याः स्वरसं तथा क्षीरं चतुर्गुणम्||५९|| एतत् प्रायोगिकं सर्पिः पारूषकमिति स्मृतम्| वातरक्ते क्षते क्षीणे वीसर्पे पैत्तिके ज्वरे||६०|| इति पारूषकं घृतम्|
🔊 Audio coming soon
ശ്രാവണീ മുണ്ഡിതികാ| സക്ഷീരമിത്യനേന ദ്രവാന്തരാഭാവാച്ചതുര്ഗുണക്ഷീരമേവ ഘൃതാദ്ഭവതി| ത്രായന്തികേത്യാദൌ കല്കൈരേഭിരിത്യനേന ശതാവര്യന്താനാം കല്കത്വം, കശേരുകാകഷായഃ, പരൂഷകരസാദീനാം പ്രത്യേകം ഘൃതസമാനത്വം, വിദാരീരസസ്യാപി തഥാവചനാത് സമത്വമ്| അത്ര ജതൂകര്ണഃ- “തുല്യരസൈഃ പരൂഷകകാശ്മര്യകകശേരുകാവിദരീദ്രാക്ഷേക്ഷൂണാം ചതുഷ്കേ പയസി ദ്വികാകോലീതാമലകീശതാവര്യഃ പിഷ്ട്വാ പചേദ് ഘൃതം, പ്രയോഗേണ തദ്വാതാസ്രവീസര്പജ്വരജിത് സര്പിഃ പാരൂഷകം നാമ” ഇതി| പ്രായോഗികമിതി അഭ്യാസോപയോജ്യമ്||൫൫-൬൦||
Adhikarana 13 (61-70) · Śloka 70
ദ്വേ പഞ്ചമൂലേ വര്ഷാഭൂമേരണ്ഡം സപുനര്നവമ്| മുദ്ഗപര്ണീം മഹാമേദാം മാഷപര്ണീം ശതാവരീമ്||൬൧|| ശങ്ഖപുഷ്പീമവാക്പുഷ്പീം രാസ്നാമതിബലാം ബലാമ്| പൃഥഗ്ദ്വിപലികം കൃത്വാ ജലദ്രോണേ വിപാചയേത്||൬൨|| പാദശേഷേ സമാന് ക്ഷീരധാത്രീക്ഷുച്ഛാഗലാന് രസാന്| ഘൃതാഢകേന സംയോജ്യ ശനൈര്മൃദ്വഗ്നിനാ പചേത്||൬൩|| കല്കാനാവാപ്യ മേദേ ദ്വേ കാശ്മര്യഫലമുത്പലമ്| ത്വക്ക്ഷീരീം പിപ്പലീം ദ്രാക്ഷാം പദ്മബീജം പുനര്നവാമ്||൬൪|| നാഗരം ക്ഷീരകാകോലീം പദ്മകം ബൃഹതീദ്വയമ്| വീരാം ശൃങ്ഗാടകം ഭവ്യമുരുമാണം നികോചകമ്||൬൫|| ഖര്ജൂരാക്ഷോടവാതാമമുഞ്ജാതാഭിഷുകാംസ്തഥാ| ഏതൈര്ഘൃതാഢകേ സിദ്ധേ ക്ഷൌദ്രം ശീതേ പ്രദാപയേത്||൬൬|| സമ്യക് സിദ്ധം ച വിജ്ഞായ സുഗുപ്തം സന്നിധാപയേത്| കൃതരക്ഷാവിധിം ചൌക്ഷേ പ്രാശയേദക്ഷസമ്മിതമ്||൬൭|| പാണ്ഡുരോഗം ജ്വരം ഹിക്കാം സ്വരഭേദം ഭഗന്ദരമ്| പാര്ശ്വശൂലം ക്ഷയം കാസം പ്ലീഹാനം വാതശോണിതമ്||൬൮|| ക്ഷതശോഷമപസ്മാരമശ്മരീം ശര്കരാം തഥാ| സര്വാങ്ഗൈകാങ്ഗരോഗാംശ്ച മൂത്രസങ്ഗം ച നാശയേത്||൬൯|| ബലവര്ണകരം ധന്യം വലീപലിതനാശനമ്| ജീവനീയമിദം സര്പിര്വൃഷ്യം വന്ധ്യാസുതപ്രദമ്||൭൦||
द्वे पञ्चमूले वर्षाभूमेरण्डं सपुनर्नवम्| मुद्गपर्णीं महामेदां माषपर्णीं शतावरीम्||६१|| शङ्खपुष्पीमवाक्पुष्पीं रास्नामतिबलां बलाम्| पृथग्द्विपलिकं कृत्वा जलद्रोणे विपाचयेत्||६२|| पादशेषे समान् क्षीरधात्रीक्षुच्छागलान् रसान्| घृताढकेन संयोज्य शनैर्मृद्वग्निना पचेत्||६३|| कल्कानावाप्य मेदे द्वे काश्मर्यफलमुत्पलम्| त्वक्क्षीरीं पिप्पलीं द्राक्षां पद्मबीजं पुनर्नवाम्||६४|| नागरं क्षीरकाकोलीं पद्मकं बृहतीद्वयम्| वीरां शृङ्गाटकं भव्यमुरुमाणं निकोचकम्||६५|| खर्जूराक्षोटवाताममुञ्जाताभिषुकांस्तथा| एतैर्घृताढके सिद्धे क्षौद्रं शीते प्रदापयेत्||६६|| सम्यक् सिद्धं च विज्ञाय सुगुप्तं सन्निधापयेत्| कृतरक्षाविधिं चौक्षे प्राशयेदक्षसम्मितम्||६७|| पाण्डुरोगं ज्वरं हिक्कां स्वरभेदं भगन्दरम्| पार्श्वशूलं क्षयं कासं प्लीहानं वातशोणितम्||६८|| क्षतशोषमपस्मारमश्मरीं शर्करां तथा| सर्वाङ्गैकाङ्गरोगांश्च मूत्रसङ्गं च नाशयेत्||६९|| बलवर्णकरं धन्यं वलीपलितनाशनम्| जीवनीयमिदं सर्पिर्वृष्यं वन्ध्यासुतप्रदम्||७०||
🔊 Audio coming soon
ദ്വേ പഞ്ചമൂലേ ഇത്യാദൌ വര്ഷാഭൂഃ ശ്വേതപുനര്നവാ| അവാക്പുഷ്പീ ‘അധഃപുഷ്പീ’ ഇതി ഖ്യാതാ| ക്ഷീരാദീനാം സ്നേഹസമത്വമ്| വീരാ വൃദ്ധിഃ| ഭവ്യാദയ ഔത്തരാപഥികാഃ| സുഗുപ്തമിതി വാതാദ്യസ്പര്ശനീയം യഥാ ഭവതി| ചൌക്ഷേ ഇതി ശുചൌ||൬൧-൭൦||
Adhikarana 14 (71-75) · Śloka 75
ദ്രാക്ഷാമധു(ധൂ)കതോയാഭ്യാം സിദ്ധം വാ സസിതോപലമ്| പിബേദ്ധൃതം തഥാ ക്ഷീരം ഗുഡൂചീസ്വരസേ ശൃതമ്||൭൧|| ജീവകര്ഷഭകൌ മേദാമൃഷ്യപ്രോക്താം ശതാവരീമ്| മധുകം മധുപര്ണീം ച കാകോലീദ്വയമേവ ച||൭൨|| മുദ്ഗമാഷാഖ്യപര്ണിന്യൌ ദശമൂലം പുനര്നവാമ്| ബലാമൃതാവിദാരീശ്ച സാശ്വഗന്ധാശ്മഭേദകാഃ||൭൩|| ഏഷാം കഷായകല്കാഭ്യാം സര്പിസ്തൈലം ച സാധയേത്| ലാഭതശ്ച വസാമജ്ജധാന്വപ്രാതുദവൈഷ്കിരമ്||൭൪|| ചതുര്ഗുണേന പയസാ തത് സിദ്ധം വാതശോണിതമ്| സര്വദേഹാശ്രിതം ഹന്തി വ്യാധീന് ഘോരാംശ്ച വാതജാന്||൭൫||
द्राक्षामधु(धू)कतोयाभ्यां सिद्धं वा ससितोपलम्| पिबेद्धृतं तथा क्षीरं गुडूचीस्वरसे शृतम्||७१|| जीवकर्षभकौ मेदामृष्यप्रोक्तां शतावरीम्| मधुकं मधुपर्णीं च काकोलीद्वयमेव च||७२|| मुद्गमाषाख्यपर्णिन्यौ दशमूलं पुनर्नवाम्| बलामृताविदारीश्च साश्वगन्धाश्मभेदकाः||७३|| एषां कषायकल्काभ्यां सर्पिस्तैलं च साधयेत्| लाभतश्च वसामज्जधान्वप्रातुदवैष्किरम्||७४|| चतुर्गुणेन पयसा तत् सिद्धं वातशोणितम्| सर्वदेहाश्रितं हन्ति व्याधीन् घोरांश्च वातजान्||७५||
🔊 Audio coming soon
ദ്രാക്ഷേത്യാദൌ സസിതോപലമിതി പ്രക്ഷിപ്തശര്കരമ്| ഋഷ്യപ്രോക്താ അതിബലാ| കാലാ മഞ്ജിഷ്ഠാ| മധുപര്ണീ വികങ്കതഃ| ധാന്വപ്രാതുദവൈഷ്കിരമിതി വസാമജ്ജവിശേഷണമ്||൭൧-൭൫||
Adhikarana 15 (76-87) · Śloka 87
സ്ഥിരാ ശ്വദംഷ്ട്രാ ബൃഹതീ സാരിവാ സശതാവരീ| കാശ്മര്യാണ്യാത്മഗുപ്താ ച വൃശ്ചീരോ ദ്വേ ബലേ തഥാ||൭൬|| ഏഷാം ക്വാഥേ ചതുഃക്ഷീരം പൃഥക് തൈലം പൃഥഗ്ഘൃതമ്| മേദാശതാവരീയഷ്ടിജീവന്തീജീവകര്ഷഭൈഃ||൭൭|| പക്ത്വാ മാത്രാ തതഃ ക്ഷീരത്രിഗുണാऽധ്യര്ധശര്കരാ| ഖജേന മഥിതാ പേയാ വാതരക്തേ ത്രിദോഷജേ||൭൮|| തൈലം പയഃ ശര്കരാം ച പായയേദ്വാ സുമൂര്ച്ഛിതമ്| സര്പിസ്തൈലസിതാക്ഷൌദ്രൈര്മിശ്രം വാऽപി പിബേത് പയഃ||൭൯|| അംശുമത്യാ ശൃതഃ പ്രസ്ഥഃ പയസോ ദ്വിസിതോപലഃ| പാനേ പ്രശസ്യതേ തദ്വത് പിപ്പലീനാഗരൈഃ ശൃതഃ||൮൦|| ബലാശതാവലീരാസ്നാദശമൂലൈഃ സപീലുഭിഃ| ശ്യാമൈരണ്ഡസ്ഥിരാഭിശ്ച വാതാര്തിഘ്നം ശൃതം പയഃ||൮൧|| ധാരോഷ്ണം മൂത്രയുക്തം വാ ക്ഷീരം ദോഷാനുലോമനമ്| പിബേദ്വാ സത്രിവൃച്ചൂര്ണം പിത്തരക്താവൃതാനിലഃ||൮൨|| ക്ഷീരേണൈരണ്ഡതൈലം വാ പ്രയോഗേണ പിബേന്നരഃ| ബഹുദോഷോ വിരേകാര്ഥം ജീര്ണേ ക്ഷീരൌദനാശനഃ||൮൩|| കഷായമഭയാനാം വാ ഘൃതഭൃഷ്ടം പിബേന്നരഃ| ക്ഷീരാനുപാനം ത്രിവൃതാചൂര്ണം ദ്രാക്ഷാരസേന വാ||൮൪|| കാശ്മര്യം ത്രിവൃതാം ദ്രാക്ഷാം ത്രിഫലാം സപരൂഷകാമ്| ശൃതം പിബേദ്വിരേകായ ലവണക്ഷൌദ്രസംയുതമ്||൮൫|| ത്രിഫലായാഃ കഷായം വാ പിബേത് ക്ഷൌദ്രേണ സംയുതമ്| ധാത്രീഹരിദ്രാമുസ്താനാം കഷായം വാ കഫാധികഃ||൮൬|| യോഗൈശ്ച കല്പവിഹിതൈരസകൃത്തം വിരേചയേത്| മൃദുഭിഃ സ്നേഹസംയുക്തൈര്ജ്ഞാത്വാ വാതം മലാവൃതമ്||൮൭||
स्थिरा श्वदंष्ट्रा बृहती सारिवा सशतावरी| काश्मर्याण्यात्मगुप्ता च वृश्चीरो द्वे बले तथा||७६|| एषां क्वाथे चतुःक्षीरं पृथक् तैलं पृथग्घृतम्| मेदाशतावरीयष्टिजीवन्तीजीवकर्षभैः||७७|| पक्त्वा मात्रा ततः क्षीरत्रिगुणाऽध्यर्धशर्करा| खजेन मथिता पेया वातरक्ते त्रिदोषजे||७८|| तैलं पयः शर्करां च पाययेद्वा सुमूर्च्छितम्| सर्पिस्तैलसिताक्षौद्रैर्मिश्रं वाऽपि पिबेत् पयः||७९|| अंशुमत्या शृतः प्रस्थः पयसो द्विसितोपलः| पाने प्रशस्यते तद्वत् पिप्पलीनागरैः शृतः||८०|| बलाशतावलीरास्नादशमूलैः सपीलुभिः| श्यामैरण्डस्थिराभिश्च वातार्तिघ्नं शृतं पयः||८१|| धारोष्णं मूत्रयुक्तं वा क्षीरं दोषानुलोमनम्| पिबेद्वा सत्रिवृच्चूर्णं पित्तरक्तावृतानिलः||८२|| क्षीरेणैरण्डतैलं वा प्रयोगेण पिबेन्नरः| बहुदोषो विरेकार्थं जीर्णे क्षीरौदनाशनः||८३|| कषायमभयानां वा घृतभृष्टं पिबेन्नरः| क्षीरानुपानं त्रिवृताचूर्णं द्राक्षारसेन वा||८४|| काश्मर्यं त्रिवृतां द्राक्षां त्रिफलां सपरूषकाम्| शृतं पिबेद्विरेकाय लवणक्षौद्रसंयुतम्||८५|| त्रिफलायाः कषायं वा पिबेत् क्षौद्रेण संयुतम्| धात्रीहरिद्रामुस्तानां कषायं वा कफाधिकः||८६|| योगैश्च कल्पविहितैरसकृत्तं विरेचयेत्| मृदुभिः स्नेहसंयुक्तैर्ज्ञात्वा वातं मलावृतम्||८७||
🔊 Audio coming soon
സ്ഥിരേത്യാദൌ ചതുഃക്ഷീരമിതി ചതുര്ഗുണം ക്ഷീരമ്| പൃഥക് തൈലം പൃഥഗ്ഘൃതമിത്യനേന സമ്മിശ്രപാകം നിഷേധയതി| ക്ഷീരത്രിഗുണ സാര്ധഭാഗാ ശര്കരാ യസ്യാം മാത്രായാം സാ ക്ഷീര ത്രിഗുണാऽധ്യര്ധശര്കരാ| ഖജഃപഞ്ചാങ്ഗുലോ ഹസ്തഃ, മന്ഥാനം വാ| മാത്രാ ചാത്ര മിലിതയോസ്തൈലസര്പിഷോര്ഗ്രാഹ്യാ| അംശുമതീ ശാലപര്ണീ| ദ്വിസിതോപല ഇതി ശര്കരാപലദ്വയയുക്തഃ| ഇയം ച ക്ഷീരമാത്രാ ഉത്തമാഗ്നീന് പ്രതി| ധാരോഷ്ണമിതി ദോഹകാലധാരാപതിതമഗ്നിയോഗാദ്വിനാ ഉഷ്ണീഭൂതമ്| മൂത്രം ചാത്ര ക്ഷീരസമമ്| സത്രിവൃച്ചൂര്ണം ധാരോഷ്ണം ക്ഷീരമിതി സമ്ബന്ധഃ| പ്രയോഗേണേതി അഭ്യാസേന| ക്ഷീരപ്രധാനോ ബസ്തിഃ ക്ഷീരബസ്തിഃ||൭൬-൮൭||
Adhikarana 16 (88-95) · Śloka 95
നിര്ഹരേദ്വാ മലം തസ്യ സഘൃതൈഃ ക്ഷീരബസ്തിഭിഃ| ന ഹി ബസ്തിസമം കിഞ്ചിദ്വാതരക്തചികിത്സിതമ്||൮൮|| ബസ്തിവങ്ക്ഷണപാര്ശ്വോരുപര്വാസ്ഥിജഠരാര്തിഷു| ഉദാവര്തേ ച ശസ്യന്തേ നിരൂഹാഃ സാനുവാസനാഃ||൮൯|| ദദ്യാത്തൈലാനി ചേമാനി ബസ്തികര്മണി ബുദ്ധിമാന്| നസ്യാഭ്യഞ്ജനസേകേഷു ദാഹശൂലോപശാന്തയേ||൯൦|| മധുയഷ്ട്യാസ്തുലായാസ്തു കഷായേ പാദശേഷിതേ| തൈലാഢകം സമക്ഷീരം പചേത് കല്കൈഃ പലോന്മിതൈഃ||൯൧|| ശതപുഷ്പാവരീമൂര്വാപയസ്യാഗുരുചന്ദനൈഃ| സ്ഥിരാഹംസപദീമാംസീദ്വിമേദാമധുപര്ണിഭിഃ||൯൨|| കാകോലീക്ഷീരകാകോലീതാമലക്യൃദ്ധിപദ്മകൈഃ| ജീവകര്ഷഭജീവന്തീത്വക്പത്രനഖവാലകൈഃ||൯൩|| പ്രപൌണ്ഡരീകമഞ്ജിഷ്ഠാസാരിവൈന്ദ്രീവിതുന്നകൈഃ| ചതുഷ്പ്രയോഗാത്തദ്ധന്തി തൈലം മാരുതശോണിതമ്||൯൪|| സോപദ്രവം സാങ്ഗശൂലം സര്വഗാത്രാനുഗം തഥാ| വാതാസൃക്പിത്തദാഹാര്തിജ്വരഘ്നം ബലവര്ണകൃത്||൯൫|| ഇതി മധുപര്ണ്യാദിതൈലമ്|
निर्हरेद्वा मलं तस्य सघृतैः क्षीरबस्तिभिः| न हि बस्तिसमं किञ्चिद्वातरक्तचिकित्सितम्||८८|| बस्तिवङ्क्षणपार्श्वोरुपर्वास्थिजठरार्तिषु| उदावर्ते च शस्यन्ते निरूहाः सानुवासनाः||८९|| दद्यात्तैलानि चेमानि बस्तिकर्मणि बुद्धिमान्| नस्याभ्यञ्जनसेकेषु दाहशूलोपशान्तये||९०|| मधुयष्ट्यास्तुलायास्तु कषाये पादशेषिते| तैलाढकं समक्षीरं पचेत् कल्कैः पलोन्मितैः||९१|| शतपुष्पावरीमूर्वापयस्यागुरुचन्दनैः| स्थिराहंसपदीमांसीद्विमेदामधुपर्णिभिः||९२|| काकोलीक्षीरकाकोलीतामलक्यृद्धिपद्मकैः| जीवकर्षभजीवन्तीत्वक्पत्रनखवालकैः||९३|| प्रपौण्डरीकमञ्जिष्ठासारिवैन्द्रीवितुन्नकैः| चतुष्प्रयोगात्तद्धन्ति तैलं मारुतशोणितम्||९४|| सोपद्रवं साङ्गशूलं सर्वगात्रानुगं तथा| वातासृक्पित्तदाहार्तिज्वरघ्नं बलवर्णकृत्||९५|| इति मधुपर्ण्यादितैलम्|
🔊 Audio coming soon
മധുയഷ്ട്യാ ഇത്യാദൌ മധുകതുലായാം ജലദ്രോണം ദത്ത്വാ തൈലാഢകമാനഃ ക്വാഥോ ഭവതി| വരീ ശതാവരീ| ഹംസപദീ സ്വനാമഖ്യാതാ| പയസ്യാ അര്കപുഷ്പീ| വിതുന്നകം ധാന്യകമ്| ചതുഷ്പ്രയോഗാദിതി പാനാഭ്യങ്ഗബസ്തിനസ്യപ്രയോഗാത്||൮൮-൯൫||
Adhikarana 17 (96-109) · Śloka 109
മധുകസ്യ ശതം ദ്രാക്ഷാ ഖര്ജൂരാണി പരൂഷകമ്| മധൂകൌദനപാക്യൌ ച പ്രസ്ഥം മുഞ്ജാതകസ്യ ച||൯൬|| കാശ്മര്യാഢകമിത്യേതച്ചതുര്ദ്രോണേ പചേദപാമ്| ശേഷേऽഷ്ടഭാഗേ പൂതേ ച തസ്മിംസ്തൈലാഢകം പചേത്||൯൭|| തഥാऽऽമലകകാശ്മര്യവിദാരീക്ഷുരസൈഃ സമൈഃ| ചതുര്ദ്രോണേന പയസാ കല്കം ദത്ത്വാ പലോന്മിതമ്||൯൮|| കദമ്ബാമലകാക്ഷോടപദ്മബീജകശേരുകമ്| ശൃങ്ഗാടകം ശൃങ്ഗവേരം ലവാണം പിപ്പലീം സിതാമ്||൯൯|| ജീവനീയൈശ്ച സംസിദ്ധം ക്ഷൌദ്രപ്രസ്ഥേന സംസൃജേത്| നസ്യാഭ്യഞ്ജനപാനേഷു ബസ്തൌ ചാപി നിയോജയേത്||൧൦൦|| വാതവ്യാധിഷു സര്വേഷു മന്യാസ്തമ്ഭേ ഹനുഗ്രഹേ| സര്വാങ്ഗൈകാങ്ഗവാതേ ച ക്ഷതക്ഷീണേ ക്ഷതജ്വരേ||൧൦൧|| സുകുമാരകമിത്യേതദ്വാതാസ്രാമയനാശനമ്| സ്വരവര്ണകരം തൈലമാരോഗ്യബലപുഷ്ടിദമ്||൧൦൨|| ഇതി സുകുമാരകതൈലമ്| ഗുഡൂചീം മധുകം ഹ്രസ്വം പഞ്ചമൂലം പുനര്നവാമ്| രാസ്നാമേരണ്ഡമൂലം ച ജീവനീയാനി ലാഭതഃ||൧൦൩|| പലാനാം ശതകൈര്ഭാഗൈര്ബലാപഞ്ചശതം തഥാ| കോലബില്വയവാന്മാഷാന്കുലത്ഥാംശ്ചാഢകോന്മിതാന്||൧൦൪|| കാശ്മര്യാണാം സുശുഷ്കാണാം ദ്രോണം ദ്രോണശതേऽമ്ഭസി| സാധയേജ്ജര്ജരം ധൌതം ചതുര്ദ്രോണം ച ശേഷയേത്||൧൦൫|| തൈലദ്രോണം പചേത്തേന ദത്ത്വാ പഞ്ചഗുണം പയഃ| പിഷ്ട്വാ ത്രിപലികം ചൈവ ചന്ദനോശീരകേശരമ്||൧൦൬|| പത്രൈലാഗുരുകുഷ്ഠാനി തഗരം മധുയഷ്ടികാമ്| മഞ്ജിഷ്ഠാഷ്ടപലം ചൈവ തത് സിദ്ധം സാര്വയൌഗികമ്||൧൦൭|| വാതരക്തേ ക്ഷതക്ഷീണേ ഭാരാര്തേ ക്ഷീണരേതസി| വേപനാക്ഷേപഭഗ്നാനാം സര്വാങ്ഗൈകാങ്ഗരോഗിണാമ്||൧൦൮|| യോനിദോഷമപസ്മാരമുന്മാദം ഖഞ്ജപങ്ഗുതാമ്| ഹന്യാത് പ്രസവനം ചൈതത്തൈലാഗ്ര്യമമൃതാഹ്വയമ്||൧൦൯|| ഇത്യമൃതാദ്യം തൈലമ്|
मधुकस्य शतं द्राक्षा खर्जूराणि परूषकम्| मधूकौदनपाक्यौ च प्रस्थं मुञ्जातकस्य च||९६|| काश्मर्याढकमित्येतच्चतुर्द्रोणे पचेदपाम्| शेषेऽष्टभागे पूते च तस्मिंस्तैलाढकं पचेत्||९७|| तथाऽऽमलककाश्मर्यविदारीक्षुरसैः समैः| चतुर्द्रोणेन पयसा कल्कं दत्त्वा पलोन्मितम्||९८|| कदम्बामलकाक्षोटपद्मबीजकशेरुकम्| शृङ्गाटकं शृङ्गवेरं लवाणं पिप्पलीं सिताम्||९९|| जीवनीयैश्च संसिद्धं क्षौद्रप्रस्थेन संसृजेत्| नस्याभ्यञ्जनपानेषु बस्तौ चापि नियोजयेत्||१००|| वातव्याधिषु सर्वेषु मन्यास्तम्भे हनुग्रहे| सर्वाङ्गैकाङ्गवाते च क्षतक्षीणे क्षतज्वरे||१०१|| सुकुमारकमित्येतद्वातास्रामयनाशनम्| स्वरवर्णकरं तैलमारोग्यबलपुष्टिदम्||१०२|| इति सुकुमारकतैलम्| गुडूचीं मधुकं ह्रस्वं पञ्चमूलं पुनर्नवाम्| रास्नामेरण्डमूलं च जीवनीयानि लाभतः||१०३|| पलानां शतकैर्भागैर्बलापञ्चशतं तथा| कोलबिल्वयवान्माषान्कुलत्थांश्चाढकोन्मितान्||१०४|| काश्मर्याणां सुशुष्काणां द्रोणं द्रोणशतेऽम्भसि| साधयेज्जर्जरं धौतं चतुर्द्रोणं च शेषयेत्||१०५|| तैलद्रोणं पचेत्तेन दत्त्वा पञ्चगुणं पयः| पिष्ट्वा त्रिपलिकं चैव चन्दनोशीरकेशरम्||१०६|| पत्रैलागुरुकुष्ठानि तगरं मधुयष्टिकाम्| मञ्जिष्ठाष्टपलं चैव तत् सिद्धं सार्वयौगिकम्||१०७|| वातरक्ते क्षतक्षीणे भारार्ते क्षीणरेतसि| वेपनाक्षेपभग्नानां सर्वाङ्गैकाङ्गरोगिणाम्||१०८|| योनिदोषमपस्मारमुन्मादं खञ्जपङ्गुताम्| हन्यात् प्रसवनं चैतत्तैलाग्र्यममृताह्वयम्||१०९|| इत्यमृताद्यं तैलम्|
🔊 Audio coming soon
ഗുഡൂചീത്യാദൌ ഗുഡൂച്യാദീനാം പ്രത്യേകം ശതപലത്വം, കോലാദീനാം പ്രത്യേകമാഢകമാനത്വമ്| കാശ്മര്യാണാമിതി ഗങ്ഗാരീഫലാനാമ്| സാര്വയൌഗികമിതി പാനാദിചതുഷ്പ്രയോഗേ യൌഗികമ്| പ്രസവനമിതി പ്രസൂതികാരകമ്||൯൬-൧൦൯||
Adhikarana 18 (110-113) · Śloka 113
പദ്മവേതസയഷ്ട്യാഹ്വഫേനിലാപദ്മകോത്പലൈഃ| പൃഥക്പഞ്ചപലൈര്ദര്ഭബലാചന്ദനകിംശുകൈഃ||൧൧൦|| ജലേ ശൃതൈഃ പചേത്തൈലപ്രസ്ഥം സൌവീരസമ്മിതമ്| ലോധ്രകാലീയകോശീരജീവകര്ഷഭകേശരൈഃ||൧൧൧|| മദയന്തീലതാപത്രപദ്മകേശരപദ്മകൈഃ| പ്രപൌണ്ഡരീകകാശ്മര്യമാംസീമേദാപ്രിയങ്ഗുഭിഃ||൧൧൨|| കുങ്കുമസ്യ പലാര്ധേന മഞ്ജിഷ്ഠായാഃ പലേന ച| മഹാപദ്മമിദം തൈലം വാതാസൃഗ്ജ്വരനാശനമ്||൧൧൩|| ഇതി മഹാപദ്മം തൈലമ്|
पद्मवेतसयष्ट्याह्वफेनिलापद्मकोत्पलैः| पृथक्पञ्चपलैर्दर्भबलाचन्दनकिंशुकैः||११०|| जले शृतैः पचेत्तैलप्रस्थं सौवीरसम्मितम्| लोध्रकालीयकोशीरजीवकर्षभकेशरैः||१११|| मदयन्तीलतापत्रपद्मकेशरपद्मकैः| प्रपौण्डरीककाश्मर्यमांसीमेदाप्रियङ्गुभिः||११२|| कुङ्कुमस्य पलार्धेन मञ्जिष्ठायाः पलेन च| महापद्ममिदं तैलं वातासृग्ज्वरनाशनम्||११३|| इति महापद्मं तैलम्|
🔊 Audio coming soon
പദ്മവേതസേത്യാദൌ ഫേനിലാ ഉപോദികാ| സൌവീരസമ്മിതമിതി സ്നേഹസമം സൌവീരകമ്| ലോധ്രാദിഭിഃ കാര്ഷികൈഃ, കുങ്കുമം ച ദ്വികാര്ഷികമ്||൧൧൦-൧൧൩||
Adhikarana 19 (114) · Śloka 115
പദ്മകോശീരയഷ്ട്യാഹ്വരജനീക്വാഥസാധിതമ്| സ്യാത് പിഷ്ടൈഃ സര്ജമഞ്ജിഷ്ഠാവീരാകാകോലിചന്ദനൈഃ||൧൧൪|| ഖുഡ്ഡാകപദ്മകമിദം തൈലം വാതാസ്രദാഹനുത്|൧൧൫| ഇതി ഖുഡ്ഡാകപദ്മകം തൈലമ്|
पद्मकोशीरयष्ट्याह्वरजनीक्वाथसाधितम्| स्यात् पिष्टैः सर्जमञ्जिष्ठावीराकाकोलिचन्दनैः||११४|| खुड्डाकपद्मकमिदं तैलं वातास्रदाहनुत्|११५| इति खुड्डाकपद्मकं तैलम्|
🔊 Audio coming soon
ഖുഡ്ഡാകപദ്മകമിതി അല്പപദ്മകസഞ്ജ്ഞം; സഞ്ജ്ഞാ ചൈഷാ വൈദ്യവ്യവഹാരാര്ഥാ||൧൧൪||-
Adhikarana 20 (115-118) · Śloka 118
ശതേന യഷ്ടിമധുകാത് സാധ്യം ദശഗുണം പയഃ||൧൧൫|| തസ്മിംസ്തൈലേ ചതുര്ദ്രോണേ മധുകസ്യ പലേന തു| സിദ്ധം മധുകകാശ്മര്യസൈര്വാ വാതരക്തനുത്||൧൧൬|| മധുപര്ണ്യാഃ പലം പിഷ്ട്വാ തൈലപ്രസ്ഥം ചതുര്ഗുണേ| ക്ഷീരേ സാധ്യം ശതം കൃത്വാ തദേവം മധുകാച്ഛതേ||൧൧൭|| സിദ്ധം ദേയം ത്രിദോഷേ സ്യാദ്വാതാസ്രേ ശ്വാസകാസനുത്| ഹൃത്പാണ്ഡുരോഗവീസര്പകാമലാദാഹനാശനമ്||൧൧൮|| ഇതി ശതപാകം മധുകതൈലമ്|
शतेन यष्टिमधुकात् साध्यं दशगुणं पयः||११५|| तस्मिंस्तैले चतुर्द्रोणे मधुकस्य पलेन तु| सिद्धं मधुककाश्मर्यसैर्वा वातरक्तनुत्||११६|| मधुपर्ण्याः पलं पिष्ट्वा तैलप्रस्थं चतुर्गुणे| क्षीरे साध्यं शतं कृत्वा तदेवं मधुकाच्छते||११७|| सिद्धं देयं त्रिदोषे स्याद्वातास्रे श्वासकासनुत्| हृत्पाण्डुरोगवीसर्पकामलादाहनाशनम्||११८|| इति शतपाकं मधुकतैलम्|
🔊 Audio coming soon
ശതേന യഷ്ടിമധുകാദിത്യാദൌ യഷ്ടീമധുപലശതം ദശഗുണേന ക്ഷീരേണ സാധ്യം, തേന ചതുര്ഭാഗസ്ഥിതേന ക്ഷീരേണ തൈലം പക്തവ്യമ്| തദേവം മധുകാച്ഛതേ സിദ്ധമിതി ശതധാപാകേന മധുകപലശതാത് സിദ്ധമിത്യര്ഥഃ| അനേന ച മധുകപലശതസാധനോപദേശേന ശതം കൃത്വേത്യത്ര ശതശബ്ദസ്യ വിപുലവാചിതാം നിഷേണയതി||൧൧൫-൧൧൮||
Adhikarana 21 (119-120) · Śloka 120
ബലാകഷായകല്കാഭ്യാം തൈലം ക്ഷീരസമം പചേത്| സഹസ്രം ശതവാരം വാ വാതാസൃഗ്വാതരോഗനുത്||൧൧൯|| രസായനമിദം ശ്രേഷ്ഠമിന്ദ്രിയാണാം പ്രസാദനമ്| ജീവനം ബൃംഹണം സ്വര്യം ശുക്രാസൃഗ്ദോഷനാശനമ്||൧൨൦|| ഇതി സഹസ്രപാകം ശതപാകം വാ ബലാതൈലമ്|
बलाकषायकल्काभ्यां तैलं क्षीरसमं पचेत्| सहस्रं शतवारं वा वातासृग्वातरोगनुत्||११९|| रसायनमिदं श्रेष्ठमिन्द्रियाणां प्रसादनम्| जीवनं बृंहणं स्वर्यं शुक्रासृग्दोषनाशनम्||१२०|| इति सहस्रपाकं शतपाकं वा बलातैलम्|
🔊 Audio coming soon
ബലാകഷായേത്യാദിനോക്തശതസഹസ്രപാകേ അത്യര്ഥപാകാത് സ്നേഹക്ഷയം പശ്യന്തഃ ശതഗുണേന സഹസ്രഗുണേന വാ ദ്രവേണൈകദൈവ പാകം വ്യാഖ്യാനയന്തി; കിന്തു താവതീ സ്നേഹമാത്രാऽത്ര പക്തവ്യാ യാ പാകോപക്ഷയേണ നിഃശേഷാ ന ഭവതി, ക്ഷീരം ചാത്ര സ്നേഹവര്ധകമസ്തി, തേന യഥാശ്രുതമേവാത്രാചാര്യവചനം പ്രമാണമിതി പശ്യാമഃ| കിഞ്ച പ്രത്യാസന്നേ ഏവ പാകേ സദ്രവേ സ്നേഹകല്കോദ്ധരണമത്ര കര്തവ്യം, തേന സ്നേഹാപേപക്ഷയൈऽപി മാത്രാऽനേന ഭവതി||൧൧൯-൧൨൦||
Adhikarana 22 (121-122) · Śloka 122
ഗുഡൂചീരസദുഗ്ധാഭ്യാം തൈലം ദ്രാക്ഷാരസേന വാ| സിദ്ധം മധുകകാശ്മര്യരസൈര്വാ വാതരക്തനുത്||൧൨൧|| ആരനാലാഢകേ തൈലം പാദസര്ജരസം ശൃതമ്| പ്രഭൂതേ ഖജിതം തോയേ ജ്വരദാഹാര്തിനുത് പരമ്||൧൨൨||
गुडूचीरसदुग्धाभ्यां तैलं द्राक्षारसेन वा| सिद्धं मधुककाश्मर्यरसैर्वा वातरक्तनुत्||१२१|| आरनालाढके तैलं पादसर्जरसं शृतम्| प्रभूते खजितं तोये ज्वरदाहार्तिनुत् परम्||१२२||
🔊 Audio coming soon
ഗുഡൂചീത്യാദൌ ദ്രവാത് പാദികഃ സ്നേഹ ഇതി ന്യായാത് പ്രസ്ഥം തൈലസ്യ ഭവതി| ഖജിതമിതി മഥിതമ്||൧൨൧-൧൨൨||
Adhikarana 23 (123) · Śloka 123
സമധൂച്ഛിഷ്ടമാഞ്ജിഷ്ഠം സസര്ജരസസാരിവമ്| പിണ്ഡതൈലം തദഭ്യങ്ഗാദ്ബാതരക്തരുജാപഹമ്||൧൨൩|| ഇതി പിണ്ഡതൈലമ്|
समधूच्छिष्टमाञ्जिष्ठं ससर्जरससारिवम्| पिण्डतैलं तदभ्यङ्गाद्बातरक्तरुजापहम्||१२३|| इति पिण्डतैलम्|
🔊 Audio coming soon
സമധൂച്ഛിഷ്ടേത്യാദൌ മധുച്ഛിഷ്ടാദീനി കല്കഃ, ജലം ച ദ്രവം ദേയമ്| പിണ്ഡതൈലഭാഷയാ ചാത്ര വസ്ത്രപൂതമേവൈതത്തേലം കര്തവ്യമിത്യാഹുഃ| കിന്തു, ആരനാലാഢകസാധ്യതൈലേ ഏവ സര്ജരസസ്ഥാനേ മധൂച്ഛിഷ്ടാദീനാം പ്രക്ഷേപാത് പിണ്ഡതൈലമനേനോച്യത ഇതി ജതൂകര്ണവചനാദുന്നീയതേ; ഉക്തം ഹി തത്ര- “കാഞ്ജികസര്ജരസശൃതം ഖജിതം ബഹുനാ ജലേന സിക്ഥകസര്ജരസൈര്യുക്തമഭ്യഞ്ജനമ്” ഇതി||൧൨൩||
Adhikarana 24 (124-155) · Śloka 155
ദശമൂലശൃതം ക്ഷീരം സദ്യഃ ശൂലനിവാരണമ്| പരിഷേകോऽനിലപ്രായേ തദ്വത് കോഷ്ണേന സര്പിഷാ||൧൨൪|| സ്നേഹൈര്മധുരസിദ്ധൈര്വാ ചതുര്ഭിഃ പരിഷേചയേത്| സ്തമ്ഭാക്ഷേപകശൂലാര്തം കോഷ്ണൈര്ദാഹേ തു ശീതലൈഃ||൧൨൫|| തദ്വദ്ഗവ്യാവികച്ഛാഗൈഃ ക്ഷീരൈസ്തൈലവിമിശ്രിതൈഃ| ക്വാഥൈര്വാ ജീവനീയാനാം പഞ്ചമൂലസ്യ വാ ഭിഷക്||൧൨൬|| ദ്രാക്ഷേക്ഷുരസമദ്യാനി ദധിമസ്ത്വമ്ലകാഞ്ജികമ്| സേകാര്ഥേ തണ്ഡുലക്ഷൌദ്രശര്കരാമ്ബു ച ശസ്യതേ||൧൨൭|| കുമുദോത്പലപദ്മാദ്യൈര്മണിഹാരൈഃ സചന്ദനൈഃ| ശീതതോയാനുഗൈര്ദാഹേ പ്രോക്ഷണം സ്പര്ശനം ഹിതമ്||൧൨൮|| ചന്ദ്രപാദാമ്ബുസംസിക്തേ ക്ഷൌമപദ്മദലച്ഛദേ| ശയനേ പുലിനസ്പര്ശശീതമാരുതവീജിതേ||൧൨൯|| ചന്ദനാര്ദ്രസ്തനകരാഃ പ്രിയാ നാര്യഃ പ്രിയംവദാഃ| സ്പര്ശശീതാഃ സുഖസ്പര്ശാ ഘ്നന്തി ദാഹം രുജം ക്ലമമ്||൧൩൦|| സരാഗേ സരുജേ ദാഹേ രക്തം വിസ്രാവ്യ ലേപയേത്| മധുകാശ്വത്ഥത്വങ്മാംസീവീരോദുമ്ബരശാദ്വലൈഃ||൧൩൧|| ജലജൈര്യവചൂര്ണൈര്വാ സയഷ്ട്യാഹ്വപയോഘൃതൈഃ| സര്പിഷാ ജീവനീയൈര്വാ പിഷ്ടൈര്ലേപോऽര്തിദാഹനുത്||൧൩൨|| തിലാഃ പ്രിയാലോ മധുകം ബിസം മൂലം ച വേതസാത്| ആജേന പയസാ പിഷ്ടഃ പ്രലേപോ ദാഹരാഗനുത്||൧൩൩|| പ്രപൌണ്ഡരീകമഞ്ജിഷ്ഠാദാര്വീമധുകചന്ദനൈഃ| സിതോപലൈരകാസക്തുമസൂരോശീരപദ്മകൈഃ||൧൩൪|| ലേപോ രുഗ്ദാഹവീസര്പരാഗശോഫനിവാരണഃ| പിത്തരക്തോത്തരേ ത്വേതേ, ലേപാന് വാതോത്തരേ ശൃണു||൧൩൫|| വാതഘ്നൈഃ സാധിതഃ സ്നിഗ്ധഃ സക്ഷീരമുദ്ഗപായസഃ | തിലസര്ഷപപിണ്ഡൈര്വാऽപ്യുപനാഹോ രുജാപഹഃ||൧൩൬|| ഔദകപ്രസഹാനൂപവേശവാരാഃ സുസംസ്കൃതാഃ| ജീവനീയൌഷധൈഃ സ്നേഹയുക്താഃ സ്യുരുപനാഹനേ||൧൩൭|| സ്തമ്ഭതോദരുഗായാമശോഥാങ്ഗഗ്രഹനാശനാഃ| ജീവനീയൌഷധൈഃ സിദ്ധാ സപയസ്കാ വസാऽപി വാ||൧൩൮|| ഘൃതം സഹചരാന്മൂലം ജീവന്തീ ച്ഛാഗലം പയഃ| ലേപഃ പിഷ്ടാസ്തിലാസ്തദ്വദ്ഭൃഷ്ടാഃ പയസി നിര്വൃതാഃ||൧൩൯|| ക്ഷീരപിഷ്ടമുമാലേപമേരണ്ഡസ്യ ഫലാനി ച| കുര്യാച്ഛൂലനിവൃത്ത്യര്ഥം ശതാഹ്വാമനിലേऽധികേ||൧൪൦|| സമൂലാഗ്രച്ഛദൈരണ്ഡക്വാഥേ ദ്വിപ്രാസ്ഥികം പൃഥക്| ഘൃതം തൈലം വസാ മജ്ജാ ചാനൂപമൃഗപക്ഷിണാമ്||൧൪൧|| കല്കാര്ഥേ ജീവനീയാനി ഗവ്യം ക്ഷീരമഥാജകമ്| ഹരിദ്രോത്പലകുഷ്ഠൈലാശതാഹ്വാശ്വഹനച്ഛദാന് ||൧൪൨|| ബില്വമാത്രാന് പൃഥക് പുഷ്പം കാകുഭം ചാപി സാധയേത്| മധൂച്ഛിഷ്ടപലാന്യഷ്ടൌ ദദ്യാച്ഛീതേऽവതാരിതേ||൧൪൩|| ശൂലേനൈഷോऽര്ദിതാങ്ഗാനാം ലേപഃ സന്ധിഗതേऽനിലേ| വാതരക്തേ ച്യുതേ ഭഗ്നേ ഖഞ്ജേ കുബ്ജേ ച ശസ്യതേ||൧൪൪|| ശോഫഗൌരവകണ്ഡ്വാദ്യൈര്യുക്തേ ത്വസ്മിന് കഫോത്തരേ| മൂത്രക്ഷാരസുരാപക്വം ഘൃതമഭ്യഞ്ജനേ ഹിതമ്||൧൪൫|| പദ്മകം ത്വക് സമധുകം സാരിവാ ചേതി തൈര്ഘൃതമ്| സിദ്ധം സമധുശുക്തം സ്യാത് സേകാഭ്യങ്ഗേ കഫോത്തരേ||൧൪൬|| ക്ഷാരസ്തൈലം ഗവാം മൂത്രം ജലം ച കടുകൈഃ ശൃതമ്| പരിഷേകേ പ്രശംസന്തി വാതരക്തേ കഫോത്തരേ||൧൪൭|| ലേപഃ സര്ഷപനിമ്ബാര്കഹിംസ്രാക്ഷീരതിലൈര്ഹിതഃ| ശ്രേഷ്ഠഃ സിദ്ധഃ കപിത്ഥത്വഗ്ഘൃതക്ഷീരൈഃ സസക്തുഭിഃ||൧൪൮|| ഗൃഹധൂമോ വചാ കുഷ്ഠം ശതാഹ്വാ രജനീദ്വയമ്| പ്രലേപഃ ശൂലനുദ്വാതരക്തേ വാതകഫോത്തരേ||൧൪൯|| തഗരം ത്വക് ശതാഹ്വൈലാ കുഷ്ഠം മുസ്തം ഹരേണുകാ| ദാരു വ്യാഘ്രനഖം ചാമ്ലപിഷ്ടം വാതകഫാസ്രനുത്||൧൫൦|| മധുശിഗ്രോര്ഹിതം തദ്വദ്ബീജം ധാന്യാമ്ലസംയുതമ്| മുഹൂര്തം ലിപ്തമമ്ലൈശ്ച സിഞ്ചേദ്വാതകഫോത്തരമ്||൧൫൧|| ത്രിഫലാവ്യോഷപത്രൈലാത്വക്ക്ഷീരീചിത്രകം വചാമ്| വിഡങ്ഗം പിപ്പലീമൂലം രോമശം വൃഷകത്വചമ്||൧൫൨|| ഋദ്ധിം താമലകീം ചവ്യം സമഭാഗാനി പേഷയേത്| കല്യം ലിപ്തമയസ്പാത്രേ മധ്യാഹ്നേ ഭക്ഷയേത്തതഃ||൧൫൩|| വര്ജയേദ്ദധിശുക്താനി ക്ഷാരം വൈരോധികാനി ച| വാതാസ്രേ സര്വദോഷേऽപി ഹിതം ശൂലാര്ദിതേ പരമ്||൧൫൪|| ബുദ്ധ്വാ സ്ഥാനവിശേഷാംശ്ച ദോഷാണാം ച ബലാബലമ്| ചികിത്സിതമിദം കുര്യാദൂഹാപോഹവികല്പവിത്||൧൫൫||
दशमूलशृतं क्षीरं सद्यः शूलनिवारणम्| परिषेकोऽनिलप्राये तद्वत् कोष्णेन सर्पिषा||१२४|| स्नेहैर्मधुरसिद्धैर्वा चतुर्भिः परिषेचयेत्| स्तम्भाक्षेपकशूलार्तं कोष्णैर्दाहे तु शीतलैः||१२५|| तद्वद्गव्याविकच्छागैः क्षीरैस्तैलविमिश्रितैः| क्वाथैर्वा जीवनीयानां पञ्चमूलस्य वा भिषक्||१२६|| द्राक्षेक्षुरसमद्यानि दधिमस्त्वम्लकाञ्जिकम्| सेकार्थे तण्डुलक्षौद्रशर्कराम्बु च शस्यते||१२७|| कुमुदोत्पलपद्माद्यैर्मणिहारैः सचन्दनैः| शीततोयानुगैर्दाहे प्रोक्षणं स्पर्शनं हितम्||१२८|| चन्द्रपादाम्बुसंसिक्ते क्षौमपद्मदलच्छदे| शयने पुलिनस्पर्शशीतमारुतवीजिते||१२९|| चन्दनार्द्रस्तनकराः प्रिया नार्यः प्रियंवदाः| स्पर्शशीताः सुखस्पर्शा घ्नन्ति दाहं रुजं क्लमम्||१३०|| सरागे सरुजे दाहे रक्तं विस्राव्य लेपयेत्| मधुकाश्वत्थत्वङ्मांसीवीरोदुम्बरशाद्वलैः||१३१|| जलजैर्यवचूर्णैर्वा सयष्ट्याह्वपयोघृतैः| सर्पिषा जीवनीयैर्वा पिष्टैर्लेपोऽर्तिदाहनुत्||१३२|| तिलाः प्रियालो मधुकं बिसं मूलं च वेतसात्| आजेन पयसा पिष्टः प्रलेपो दाहरागनुत्||१३३|| प्रपौण्डरीकमञ्जिष्ठादार्वीमधुकचन्दनैः| सितोपलैरकासक्तुमसूरोशीरपद्मकैः||१३४|| लेपो रुग्दाहवीसर्परागशोफनिवारणः| पित्तरक्तोत्तरे त्वेते, लेपान् वातोत्तरे शृणु||१३५|| वातघ्नैः साधितः स्निग्धः सक्षीरमुद्गपायसः | तिलसर्षपपिण्डैर्वाऽप्युपनाहो रुजापहः||१३६|| औदकप्रसहानूपवेशवाराः सुसंस्कृताः| जीवनीयौषधैः स्नेहयुक्ताः स्युरुपनाहने||१३७|| स्तम्भतोदरुगायामशोथाङ्गग्रहनाशनाः| जीवनीयौषधैः सिद्धा सपयस्का वसाऽपि वा||१३८|| घृतं सहचरान्मूलं जीवन्ती च्छागलं पयः| लेपः पिष्टास्तिलास्तद्वद्भृष्टाः पयसि निर्वृताः||१३९|| क्षीरपिष्टमुमालेपमेरण्डस्य फलानि च| कुर्याच्छूलनिवृत्त्यर्थं शताह्वामनिलेऽधिके||१४०|| समूलाग्रच्छदैरण्डक्वाथे द्विप्रास्थिकं पृथक्| घृतं तैलं वसा मज्जा चानूपमृगपक्षिणाम्||१४१|| कल्कार्थे जीवनीयानि गव्यं क्षीरमथाजकम्| हरिद्रोत्पलकुष्ठैलाशताह्वाश्वहनच्छदान् ||१४२|| बिल्वमात्रान् पृथक् पुष्पं काकुभं चापि साधयेत्| मधूच्छिष्टपलान्यष्टौ दद्याच्छीतेऽवतारिते||१४३|| शूलेनैषोऽर्दिताङ्गानां लेपः सन्धिगतेऽनिले| वातरक्ते च्युते भग्ने खञ्जे कुब्जे च शस्यते||१४४|| शोफगौरवकण्ड्वाद्यैर्युक्ते त्वस्मिन् कफोत्तरे| मूत्रक्षारसुरापक्वं घृतमभ्यञ्जने हितम्||१४५|| पद्मकं त्वक् समधुकं सारिवा चेति तैर्घृतम्| सिद्धं समधुशुक्तं स्यात् सेकाभ्यङ्गे कफोत्तरे||१४६|| क्षारस्तैलं गवां मूत्रं जलं च कटुकैः शृतम्| परिषेके प्रशंसन्ति वातरक्ते कफोत्तरे||१४७|| लेपः सर्षपनिम्बार्कहिंस्राक्षीरतिलैर्हितः| श्रेष्ठः सिद्धः कपित्थत्वग्घृतक्षीरैः ससक्तुभिः||१४८|| गृहधूमो वचा कुष्ठं शताह्वा रजनीद्वयम्| प्रलेपः शूलनुद्वातरक्ते वातकफोत्तरे||१४९|| तगरं त्वक् शताह्वैला कुष्ठं मुस्तं हरेणुका| दारु व्याघ्रनखं चाम्लपिष्टं वातकफास्रनुत्||१५०|| मधुशिग्रोर्हितं तद्वद्बीजं धान्याम्लसंयुतम्| मुहूर्तं लिप्तमम्लैश्च सिञ्चेद्वातकफोत्तरम्||१५१|| त्रिफलाव्योषपत्रैलात्वक्क्षीरीचित्रकं वचाम्| विडङ्गं पिप्पलीमूलं रोमशं वृषकत्वचम्||१५२|| ऋद्धिं तामलकीं चव्यं समभागानि पेषयेत्| कल्यं लिप्तमयस्पात्रे मध्याह्ने भक्षयेत्ततः||१५३|| वर्जयेद्दधिशुक्तानि क्षारं वैरोधिकानि च| वातास्रे सर्वदोषेऽपि हितं शूलार्दिते परम्||१५४|| बुद्ध्वा स्थानविशेषांश्च दोषाणां च बलाबलम्| चिकित्सितमिदं कुर्यादूहापोहविकल्पवित्||१५५||
🔊 Audio coming soon
മധുരസിദ്ധൈരിതി ജീവനീയസിദ്ധസ്നേഹൈഃ| തണ്ഡുലേത്യാദൌ പ്രത്യേകം ത്രിഭിരമ്ബുശബ്ദഃ സമ്ബധ്യതേ| ശീതതോയാനുഗൈരിതി ശീതതോയസിക്തൈഃ| ചന്ദ്രപാദാമ്ബുസംസിക്തേ ഇതി തുഷാരജലസിക്തൈ| പുലിനം നദീതടഃ, പുലിനസ്പര്ശേന ശീതോ മാരുതഃ, തേന വീജിതേ ശയനേ, ‘ശയനസ്യ’ ഇതി ശേഷഃ| ഏരകാ ഹോഗ്ഗലഃ| പയസി നിര്വൃതാ ഇതി ക്ഷീരേ നിര്വാപിതാഃ| ഉമാ അതസീ| അഗ്രച്ഛദാഃ തരുണപത്രാണി | മൂത്രക്ഷാരേത്യാദൌ ക്ഷാരഃ ക്ഷാരോദകമ്| അമ്ലൈരിതി കാഞ്ജികാദിഭിഃ| രോമശം കാസീസമ്| കല്യമിതി പ്രാതഃ| അവസ്ഥാകര്തവ്യമാഹ- ബുദ്ധ്വേത്യാദി| ഊഹാപോഹവികല്പവിദിതി പൂര്വോക്തചികിത്സിതസ്യ ഊഹാപോഹവികല്പജ്ഞഃ||൧൨൪-൧൫൫||
Adhikarana 25 (156-159) · Śloka 159
കുപിതേ മാര്ഗസംരോധാന്മേദസോ വാ കഫസ്യ വാ| അതിവൃദ്ധ്യാऽനിലേ നാദൌ ശസ്തം സ്നേഹനബൃംഹണമ്||൧൫൬|| വ്യായാമശോധനാരിഷ്ടമൂത്രപാനൈര്വിരേചനൈഃ| തക്രാഭയാപ്രയോഗൈശ്ച ക്ഷപയേത് കഫമേദസീ||൧൫൭|| ബോധവൃക്ഷകഷായം തു പ്രപിബേന്മധുനാ സഹ| വാതരക്തം ജയത്യാശു ത്രിദോഷമപി ദാരുണമ്||൧൫൮|| പുരാണയവഗോധൂമസീധ്വരിഷ്ടസുരാസവൈഃ| ശിലാജതുപ്രയോഗൈശ്ച ഗുഗ്ഗുലോര്മാക്ഷികസ്യ ച||൧൫൯||
कुपिते मार्गसंरोधान्मेदसो वा कफस्य वा| अतिवृद्ध्याऽनिले नादौ शस्तं स्नेहनबृंहणम्||१५६|| व्यायामशोधनारिष्टमूत्रपानैर्विरेचनैः| तक्राभयाप्रयोगैश्च क्षपयेत् कफमेदसी||१५७|| बोधवृक्षकषायं तु प्रपिबेन्मधुना सह| वातरक्तं जयत्याशु त्रिदोषमपि दारुणम्||१५८|| पुराणयवगोधूमसीध्वरिष्टसुरासवैः| शिलाजतुप्रयोगैश्च गुग्गुलोर्माक्षिकस्य च||१५९||
🔊 Audio coming soon
കുപിത ഇത്യാദി| മേദസഃ കഫസ്യ വാ അതിവൃദ്ധ്യാ കൃതാത് മാര്ഗസംരോധാദനിലേ കുപിതേ സതി ആദൌ സ്നേഹനം തഥാ ബൃംഹണം ച ന ശസ്തമിതി ശ്ലോകാര്ഥഃ| അത്ര സ്നേഹനബൃംഹണനിഷേധേ സതി കര്തവ്യമാഹ- വ്യായാമേത്യാദിനാ മാക്ഷികസ്യ ചേത്യന്തേന||൧൫൬-൧൫൯||
Adhikarana 26 (160) · Śloka 160
ഗമ്ഭീരേ രക്തമാക്രാന്തം സ്യാച്ചേത്തദ്വാതവജ്ജയേത്| പശ്ചാദ്വാതേ ക്രിയാം കുര്യാദ്വാതരക്തപ്രസാദനീമ്||൧൬൦||
गम्भीरे रक्तमाक्रान्तं स्याच्चेत्तद्वातवज्जयेत्| पश्चाद्वाते क्रियां कुर्याद्वातरक्तप्रसादनीम्||१६०||
🔊 Audio coming soon
ഗമ്ഭീരേ ഇതി അവഗാഢേ അനുത്താനേ വാതരക്തേ| രക്തമാക്രാന്തമിതി അഭിഭൂതം വായുനാ വാതവജ്ജയേദിതി| ഏതത്ക്രിയോത്തരകാലീനം കര്തവ്യമാഹ- പശ്ചാദ്വാതേത്യാദി| കഫമേദോവൃതേ ഏവ നിര്ജിതകഫമേദസി വാതേ വാതരക്തപ്രസാദിനീ ക്രിയാ അത്രൈവോക്തസ്നേഹപ്രയോഗാദികാ കാര്യാ; വാതവികാരത്വാദ് വാതവ്യാധിചികിത്സിതേന ജയേത്| ഏതച്ച വാതേന രക്താഭിഭവനം ഗമ്ഭീര ഏവ വാതരക്തേ പ്രായോ ഭവതീതി ദര്ശയിതും ‘ഗമ്ഭീരേ’ ഇതി കൃതമ്| ഗമ്ഭീരാനുഗതേ ഹി വാതരക്തേ രക്തം ബഹു നാസ്തി, യതോ രക്തസ്യ ദ്വിതീയാ രക്തധരാ ത്വക് സ്ഥാനം; തേനോത്താനേ ഏവ രക്തം ബലവത്, ബാഹ്യസ്ഥാനത്വാദ്രക്തസ്യ||൧൬൦||
Adhikarana 27 (161-162) · Śloka 162
രക്തപിത്താതിവൃദ്ധ്യാ തു പാകമാശു നിയച്ഛതി| ഭിന്നം സ്രവതി വാ രക്തം വിദഗ്ധം പൂയമേവ വാ||൧൬൧|| തയോഃ ക്രിയാ വിധാതവ്യാ ഭേദശോധനരോപണൈഃ | കുര്യാദുപദ്രവാണാം ച ക്രിയാം സ്വാം സ്വാച്ചികിത്സിതാത്||൧൬൨||
रक्तपित्तातिवृद्ध्या तु पाकमाशु नियच्छति| भिन्नं स्रवति वा रक्तं विदग्धं पूयमेव वा||१६१|| तयोः क्रिया विधातव्या भेदशोधनरोपणैः | कुर्यादुपद्रवाणां च क्रियां स्वां स्वाच्चिकित्सितात्||१६२||
🔊 Audio coming soon
ആവസ്ഥികം വിധിമാഹ- രക്തേത്യാദി| രക്തവൃദ്ധ്യാ പിത്തവൃദ്ധ്യാ ചേതി രക്തപിത്താതിവൃദ്ധ്യാ| പാകം നിയച്ഛതി ‘വാതരക്തമ്’ ഇതി ശേഷഃ| തയോരിത്യാദി വൃദ്ധപിത്തവൃദ്ധരക്തകൃതപാകയോര്വാതരക്തയോഃ| ഉപദ്രവചികിത്സാമതിദിശന്നാഹ- കുര്യാദിത്യാദി||൧൬൧-൧൬൨||
Adhikarana 28 (163-165) · Śloka 165
തത്ര ശ്ലോകാഃ- ഹേതുഃ സ്ഥാനാനി മൂലം ച യസ്മാത് പ്രായേണ സന്ധിഷു| കുപ്യതി പ്രാക് ച യദ്രൂപം ദ്വിവിധസ്യ ച ലക്ഷണമ്||൧൬൩|| പൃഥഗ്ഭിന്നസ്യ ലിങ്ഗം ച ദോഷാധിക്യമുപദ്രവാഃ| സാധ്യം യാപ്യമസാധ്യം ച ക്രിയാ സാധ്യസ്യ ചാഖിലാ||൧൬൪|| വാതരക്തസ്യ നിര്ദിഷ്ടാ സമാസവ്യാസതസ്തഥാ| മഹര്ഷിണാऽഗ്നിവേശായ തഥൈവാവസ്ഥികീ ക്രിയാ||൧൬൫||
तत्र श्लोकाः- हेतुः स्थानानि मूलं च यस्मात् प्रायेण सन्धिषु| कुप्यति प्राक् च यद्रूपं द्विविधस्य च लक्षणम्||१६३|| पृथग्भिन्नस्य लिङ्गं च दोषाधिक्यमुपद्रवाः| साध्यं याप्यमसाध्यं च क्रिया साध्यस्य चाखिला||१६४|| वातरक्तस्य निर्दिष्टा समासव्यासतस्तथा| महर्षिणाऽग्निवेशाय तथैवावस्थिकी क्रिया||१६५||
🔊 Audio coming soon
ഹേതുഃ സ്ഥാനാനീത്യാദിസങ്ഗ്രഹേ ദോഷാധിക്യമുപദ്രവാഃ സാധ്യം യാപ്യമസാധ്യം ചേതി അനനുക്രമേണ സങ്ഗ്രഹം കരോതി, ഉപദ്രവാണാമഭാവസദ്ഭാവസ്തോകഭാവൈഃ സാധ്യത്വാസാധ്യത്വയാപ്യത്വഖ്യാപനാര്ഥമ്||൧൬൩-൧൬൫||
Adhikarana puShpikA · Śloka 29
ഇത്യഗ്നിവേശകൃതേ തന്ത്രേ ചരകപ്രതിസംസ്കൃതേऽപ്രാപ്തേ ദൃഢബലസമ്പൂരിതേ ചികിത്സിതസ്ഥാനേ വാതശോണിതചികിത്സിതം നാമൈകോനത്രിംശോऽധ്യായഃ||൨൯||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते चिकित्सितस्थाने वातशोणितचिकित्सितं नामैकोनत्रिंशोऽध्यायः||२९||
🔊 Audio coming soon
ഇതി ശ്രീചക്രപാണിദത്തവിരചിതായാം ചരകതാത്പര്യടീകായാമായുര്വേദദീപികായാം ചികിത്സാസ്ഥാനേ വാതരക്തചികിത്സിതം നാമൈകോനത്രിംശോऽധ്യായഃ||൨൯||