34. vātavyādhicikitsitam

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

அதாதோ வாதவ்யாதிசிகித்ஸிதஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ||௧|| இதி ஹ ஸ்மாஹ பகவாநாத்ரேயஃ||௨||

ஊருஸ்தம்பபேஷஜேந விரூக்ஷணாத்வாதப்ரகோபோ பவதீதி ஸம்பந்தாதூருஸ்தம்பாநந்தரஂ வாதவ்யாதிசிகித்ஸிதமுச்யதே| தத்ர வாத ஏவ வ்யாதிர்வாதவ்யாதிரிதி பக்ஷே வாத ஏவ தத்தத்தூஷ்யஸம்ப்ராப்தஃ ஸர்வாங்கைகாங்கரூபதாமாபந்நோ விவிதபீடாகர்தத்வாத்வாதவ்யாதிருச்யதே; யதா து வாதாத்வ்யாதிர்வாதவ்யாதிரிதி பக்ஷஸ்ததா வாததோஷாத் தோஷதூஷ்யஸம்மூர்ச்சநவிஶேஷரூபஃ ஸர்வாங்கைகாங்கரூபோ வ்யாதிர்வாதவ்யாதிருச்யதே| ஜ்வராதயஸ்து யத்யபி வாதாதுத்பத்யந்தே, ததாऽபி தே தோஷாந்தரேணாபி வாதஂ விநா பவந்தீதி கத்வா நாத்ர ஶாஸ்த்ரே வாதவ்யாதிஶப்தேநோச்யந்தே | யேऽபி சாத்ர கபபித்தாவதவாதவிகாரா வாதவ்யாதித்வேந வக்தவ்யாஃ, தேऽபி ப்ரதாநஂ வாதஂ விநா ந பவந்தீதி கத்வா வாதவ்யாதிரூபா ஏவ| ந ச வாச்யஂ யதா வாதிகா நாநாத்மஜா வ்யாதயஃ பதக் சிகித்ஸயோச்யந்தே, ததா பித்தஜாஃ கபஜாஶ்ச சிகித்ஸ்யந்தாமிதி; யதஃ பித்தகபகதாநாஂ நாநாத்மஜாநாஂ வ்யாதீநாஂ ந ததா ப்ராதாந்யஂ யதா வாதஜாநாஂ; தேந வாதஜாநாமேவாவிஷ்கததமாநாஂ பதக் சிகித்ஸோச்யதே, கபபித்தஜாநாஂ த்வாவிஷ்கதாநாஂ வமநவிரேசநாதிகா கபபித்தசிகித்ஸேதி ஜ்ஞேயம்||௧-௨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

வாயுராயுர்பலஂ வாயுர்வாயுர்தாதா ஶரீரிணாம்| வாயுர்விஶ்வமிதஂ ஸர்வஂ ப்ரபுர்வாயுஶ்ச கீர்திதஃ||௩||

வாயோர்விகாராந் ஜ்ஞாபயிதுஂ ஸ்வபாவஜ்ஞாநாநந்தரீயகத்வாத்விகதிஜ்ஞாநஸ்ய ஸ்வபாவமேவ தாவதாஹ- வாயுரித்யாதி| யத்யபி ஶரீரேந்த்ரியஸத்த்வாத்மஸஂயோக ஆயுஃ, ததாऽபி தாதஶஸஂயோகே ப்ரதாநத்வாத் ப்ரகதிஸ்தோ வாயுரப்யாயுருச்யதே| ஏவஂ பலஸ்யாபி ஹேதுர்வாயுரிதி கத்வா ஶரீராதாரதயா பலாதாரஹேதுர்வாயுரேவ பலமித்யுக்தஃ| விஶ்வதா ப்ரபுதா ச வாயோர்வாதகலாகலீயே ப்ரதிபாதிதைவ||௩||

Adhikarana 3 (4) · Śloka 4

அவ்யாஹதகதிர்யஸ்ய ஸ்தாநஸ்தஃ ப்ரகதௌ ஸ்திதஃ| வாயுஃ ஸ்யாத்ஸோऽதிகஂ ஜீவேத்வீதரோகஃ ஸமாஃ ஶதம்||௪||

வாயோராயுர்ஹேதுத்வஂ தர்ஶயந்நாஹ- அவ்யாஹதேத்யாதி| அவ்யாஹதகதிஃ அபரித்யக்தஸ்வமார்கஃ | ஸ்தாநஸ்த இதி ந விமார்கஃ| ப்ரகதௌ ஸ்தித இதி அக்ஷீணவத்தஃ| வீதரோக இதி நீரோகஃ||௪||

Adhikarana 4 (5-11) · Śloka 11

ப்ராணோதாநஸமாநாக்யவ்யாநாபாநைஃ ஸ பஞ்சதா| தேஹஂ தந்த்ரயதே ஸம்யக் ஸ்தாநேஷ்வவ்யாஹதஶ்சரந்||௫|| ஸ்தாநஂ ப்ராணஸ்ய மூர்தோரஃகண்டஜிஹ்வாஸ்யநாஸிகாஃ | ஷ்டீவநக்ஷவதூத்காரஶ்வாஸாஹாராதி கர்ம ச||௬|| உதாநஸ்ய புநஃ ஸ்தாநஂ நாப்யுரஃ கண்ட ஏவ ச| வாக்ப்ரவத்திஃ ப்ரயத்நௌர்ஜோபலவர்ணாதி கர்ம ச||௭|| ஸ்வேததோஷாம்புவாஹீநி ஸ்ரோதாஂஸி ஸமதிஷ்டிதஃ| அந்தரக்நேஶ்ச பார்ஶ்வஸ்தஃ ஸமாநோऽக்நிபலப்ரதஃ||௮|| தேஹஂ வ்யாப்நோதி ஸர்வஂ து வ்யாநஃ ஶீக்ரகதிர்நணாம்| கதிப்ரஸாரணாக்ஷேபநிமேஷாதிக்ரியஃ ஸதா||௯|| வஷணௌ பஸ்திமேட்ரஂ ச நாப்யூரூ வங்க்ஷணௌ குதம்| அபாநஸ்தாநமந்த்ரஸ்தஃ ஶுக்ரமூத்ரஶகந்தி ச||௧௦|| ஸஜத்யார்தவகர்பௌ ச யுக்தாஃ ஸ்தாநஸ்திதாஶ்ச தே| ஸ்வகர்ம குர்வதே தேஹோ தார்யதே தைரநாமயஃ||௧௧||

ப்ராணோதாநேத்யாதிநா வ்யவஹாரார்தஂ ஸஞ்ஜ்ஞோபதர்ஶநபூர்வகஂ ப்ராணாதீநாஂ ஸ்தாநஂ கர்ம சாஹ| தேஹஂ தந்த்ரயதே இதி தாரயதே| ஸ்தாநேஷ்விதி வக்ஷ்யமாணாத்மீயஸ்தாநேஷு| ஆஹாராதீத்யத்ர ஆதிக்ரஹணாதந்நவிதாரணாதீநி கஹ்யந்தே| கர்ம சேதி ப்ராணஸ்ய வாயோரித்யர்தஃ| ப்ராணோதாநயோர்யத்யபி ஸமாநமுரஃஸ்தாநஂ, ததாऽபி கர்மபேதாத்பேத ஏவ; யதைககஹஸ்திதமாலாகாரகும்பகாரயோஃ| ப்ரயதநஂ ப்ரயத்நஃ, ஊர்ஜ உத்ஸாஹஃ; ப்ரயத்நாதிகர்மத்வேந ப்ரயத்நௌர்ஜோபலவர்ணநிஷ்பாதநமுச்யதே| ஸ்வேததோஷாம்புவாஹீநீத்யாதௌ ஸ்வேதவாஹீநி ததா அம்புவாஹீநி ச ஸ்ரோதாஂஸி ஸ்ரோதோவிமாநே (வி.அ.௫) பதகேவோக்தாநி ஜ்ஞேயாநி, தோஷவஹாநி ச ஸ்ரோதாஂஸி ஸர்வஶரீரசராண்யேவ, உக்தஂ ஹி “வாதபித்தஶ்லேஷ்மணாஂ புநஃ ஸர்வஶரீரசராணாஂ ஸர்வஸ்ரோதாஂஸ்யயநபூதாநி” (வி.அ.௫) இதி| கதீத்யாதௌ ஆதிஶப்தேநாகுஞ்சநப்ரஸாரணாதீநாஂ ச க்ரஹணம்| அந்த்ரஸ்த இதி அந்த்ராணி சாபாநஸ்தாநமித்யர்தஃ| ஸஜதீதி நிஃஸாரயதீதி யாவத்| ஆர்தவகர்பௌ ச ஸஜதீதி ஸம்பந்தஃ| ஏதாநி கர்மாணி யாதஶாஃ குர்வந்தி ததாஹ- யுக்தா இத்யாதி; யுக்தா இதி அவ்யாபந்நாஃ| ஸ்தாநஸ்திதா இதி யதோக்தஸ்தாநஸ்திதாஃ| யஸ்மாதேவம்பூதா அதோ தேஹோ தார்யதே தைரநாமயஃ||௫-௧௧||

Adhikarana 5 (12-14) · Śloka 14

விமார்கஸ்தா ஹ்யயுக்தா வா ரோகைஃ ஸ்வஸ்தாநகர்மஜைஃ| ஶரீரஂ பீடயந்த்யேதே ப்ராணாநாஶு ஹரந்தி ச||௧௨|| ஸங்க்யாமப்யதிவத்தாநாஂ தஜ்ஜாநாஂ ஹி ப்ரதாநதஃ| அஶீதிர்நகபேதாத்யா ரோகாஃ ஸூத்ரே நிதர்ஶிதாஃ||௧௩|| தாநுச்யமாநாந் பர்யாயைஃ ஸஹேதூபக்ரமாஞ்சணு| கேவலஂ வாயுமுத்திஶ்ய ஸ்தாநபேதாத்ததாऽऽவதம்||௧௪||

வாதாநாஂ வைகுண்யகார்யமாஹ- விமார்கஸ்தா இத்யாதி| ஸ்வஸ்தாநகர்மஜைரிதி யஸ்ய வாயோர்யத் ஸ்தாநமுக்தஂ தத்ஸ்தாநகதைஃ, ததா ஷ்டீவநாதி யத்வாயோஃ கர்மோக்தஂ தஜ்ஜைஶ்ச ரோகைஃ ஶரீரஂ பீடயந்தி ப்ராணாந் வா மஹதா ரோகேண ஹரந்தி ச| அத்ர ச வாயோரேவ பூரிப்ரதாநரோககர்ததயா பிந்நசிகித்ஸாப்ரயோஜகாஃ பஞ்சபேதா உக்தா ந பித்தகபயோஃ, அநதிப்ரயோஜநத்வாத்| ததா ஹி தந்த்ராந்தரே பித்தமபி பாசக-ரஞ்ஜக-ஸாதகாலோசக-ப்ராஜகபேதாத் பஞ்சவிதமுக்தஂ; தேஷாஂ ச யதாக்ரமஂ ஜடரஹதயதஷ்டித்வக்ஸ்தாநத்வமுக்தஂ; ததா ஶ்லேஷ்மாऽபி போதக-ஶ்லேஷ்மக-தர்பகாவலம்பக க்லேதகபேதாத் பஞ்சவிதஃ, தேஷாஂ ச ஸ்தாநாநி யதாக்ரமஂ ஹதயாமாஶயஜிஹ்வாஶிரஃ ஸந்தயஃ, கர்மாணி ச யதாக்ரமமவலம்பந-க்லேதந-ரஸபோதநாக்ஷதர்பண-ஸந்திஸஂஶ்லேஷாணி பதகுக்தாநி| ப்ரகதவாதவ்யாதிகதநாயாத்ர ஸங்க்யாதிநிர்தேஶஃ| தஜ்ஜாநாமிதி பஞ்சவாதஜாநாம்| ஸூத்ரே இதி மஹாரோகாத்யாயே (ஸூ.அ.௨௦)| உச்யமாநாநிதி நகபேதாதீந் யதாஸ்தூலமுச்யமாநாந்| பர்யாயைரிதி ஸஞ்ஜ்ஞாந்தரைஃ| கதஂ புநஸ்தேऽஶீதிநகபேதாத்யா உபதிஷ்டாஃ? உச்யதே- கேவலஂ வாயுமுத்திஶ்ய கேசித்கதா வேபத்வாதய உக்தாஃ, ததா சாவதஂ வாதமுத்திஶ்ய கேசிதுக்தாஃ “லிங்கஂ பித்தாவதே தாஹஸ்தஷ்ணா” இத்யாதிநா||௧௨-௧௪||

Adhikarana 6 (15-18) · Śloka 19

ரூக்ஷஶீதால்பலக்வந்நவ்யவாயாதிப்ரஜாகரைஃ| விஷமாதுபசாராச்ச தோஷாஸக்ஸ்ரவணாததி||௧௫|| லங்கநப்லவநாத்யத்வவ்யாயாமாதிவிசேஷ்டிதைஃ| தாதூநாஂ ஸங்க்ஷயாச்சிந்தாஶோகரோகாதிகர்ஷணாத்||௧௬|| துஃகஶய்யாஸநாத் க்ரோதாத்திவாஸ்வப்நாத்பயாதபி| வேகஸந்தாரணாதாமாதபிகாதாதபோஜநாத்||௧௭|| மர்மாகாதாத்கஜோஷ்ட்ராஶ்வஶீக்ரயாநாபதஂஸநாத்| தேஹே ஸ்ரோதாஂஸி ரிக்தாநி பூரயித்வாऽநிலோ பலீ||௧௮|| கரோதி விவிதாந் வ்யாதீந் ஸர்வாங்கைகாங்கஸஂஶ்ரிதாந்|௧௯|

ஸம்ப்ரதி நிதாநமாஹ- ரூக்ஷேத்யாதி| விஷமாதுபசாராதிதி உபசாரவைரூப்யாத்| தோஷாஸகித்யாதௌ தோஷஶப்தேந புரீஷமபி கஹ்யதே| அபதஂஸநஂ கஜாதிப்யஃ பதநஂ, கிஂவா அவதஂஸநஂ தாதூநாஂ கர்ஷணம்; உக்தஂ ஹி கரநாதே- “விலிகத்யதிதைக்ஷ்ண்யாத்யத் ஸ்மதமுல்லேகநஂ ஹி தத்| விகர்ஷத்யதிதாதூந் யத்தச்சோக்தமவ(ப)தஂஸநம்” இதி| ரிக்தாநீதி துச்சாநி, ஸ்நேஹாதிகுணஶூந்யாநீத்யர்தஃ||௧௫-௧௮||-

Adhikarana 7 (19) · Śloka 20

அவ்யக்தஂ லக்ஷணஂ தேஷாஂ பூர்வரூபமிதி ஸ்மதம்||௧௯|| ஆத்மரூபஂ து தத்வ்யக்தமபாயோ லகுதா புநஃ|௨௦|

அவ்யக்தஂ லக்ஷணமித்யாதிநா பூர்வரூபமாஹ | ஆத்மரூபமிதி வர்தமாநரோகரூபம்| அபாயோ லகுதா புநரிதி வாதவ்யாதீநாமபாயோऽபகமநஂ ஶரீரஸ்ய லகுதா வாதவ்யாதிலிங்கவிகமேந, ஶரீரகல்யதேதி யாவத்; கிஂவா அபாயோ லகுதா ந ஸர்வதா வாதலிங்காபாவஃ, யேந ப்ரகதலிங்காநி ஸந்த்யேவ||௧௯||-

Adhikarana 8 (20-23) · Śloka 24

ஸங்கோசஃ பர்வணாஂ ஸ்தம்போ பேதோऽஸ்த்நாஂ பர்வணாமபி||௨௦|| லோமஹர்ஷஃ ப்ரலாபஶ்ச பாணிபஷ்டஶிரோக்ரஹஃ| காஞ்ஜ்யபாங்குல்யகுப்ஜத்வஂ ஶோஷோऽங்காநாமநித்ரதா||௨௧|| கர்பஶுக்ரரஜோநாஶஃ ஸ்பந்தநஂ காத்ரஸுப்ததா| ஶிரோநாஸாக்ஷிஜத்ரூணாஂ க்ரீவாயாஶ்சாபி ஹுண்டநம்||௨௨|| பேதஸ்தோதார்திராக்ஷேபோ மோஹஶ்சாயாஸ ஏவ ச| ஏவஂவிதாநி ரூபாணி கரோதி குபிதோऽநிலஃ||௨௩|| ஹேதுஸ்தாநவிஶேஷாச்ச பவேத்ரோகவிஶேஷகத்|௨௪|

குபிதாநாஂ கார்யமாஹ- ஸங்கோச இத்யாதி| ஏதே ச ஸங்கோசாதயோ வ்யாதயோऽபி பவந்தி; உக்தஂ ஹி- “வ்யாதயஸ்தே ததாத்வே து லிங்காநீஷ்டாநி நாமயாஃ” (நி.அ.௮) இதி| ஹுண்டநஂ ஶிரஃப்ரபதீநாமந்தஃப்ரவேஶஃ; அந்யே து கேஶபூமிஸ்புடநஂ ஶங்கலலாடபேதஶ்ச ஶிரோஹுண்டநஂ, நாஸாஹுண்டநஂ க்ராணநாஶஃ, அக்ஷிஹுண்டநம் அக்ஷிவ்யுதாஸஃ, ஜத்ருஹுண்டநஂ வக்ஷோபரோதஃ, க்ரீவாஹுண்டநஂ க்ரீவாஸ்தம்பஃ| வாதவ்யாதிவிஶேஷோத்பாதே ஹேதுமாஹ- ஹேதுஸ்தாநவிஶேஷாதித்யாதி| ஹேதுவிஶேஷஃ பித்தாவரணாதிஃ, ஸ்தாநவிஶேஷஃ கோஷ்டாதிஃ, கிஂவா ஹேதுகதஃ ஸ்தாநவிஶேஷஃ; உக்தஂ ஹி- “ப்ரகுபிதாஸ்து ப்ரகோபணவிஶேஷாத் தூஷ்யவிஶேஷாந் தூஷயந்தஃ” (வி.அ.௬) இத்யாதி| கேசித்து ‘தேஹே ஸ்தாநவிஶேஷாச்ச’ இதி படந்தி||௨௦-௨௩||-

Adhikarana 9 (24-37) · Śloka 38

தத்ர கோஷ்டாஶ்ரிதே துஷ்டே நிக்ரஹோ மூத்ரவர்சஸோஃ||௨௪|| ப்ரத்நஹத்ரோககுல்மார்ஶஃபார்ஶ்வஶூலஂ ச மாருதே| ஸர்வாங்ககுபிதே வாதே காத்ரஸ்புரணபஞ்ஜநே||௨௫|| வேதநாபிஃ பரீதஶ்ச ஸ்புடந்தீவாஸ்ய ஸந்தயஃ| க்ரஹோ விண்மூத்ரவாதாநாஂ ஶூலாத்மாநாஶ்மஶர்கராஃ||௨௬|| ஜங்கோருத்ரிகபாத்பஷ்டரோகஶோஷௌ குதஸ்திதே| ஹந்நாபிபார்ஶ்வோதரருக்தஷ்ணோத்காரவிஸூசிகாஃ||௨௭|| காஸஃ கண்டாஸ்யஶோஷஶ்ச ஶ்வாஸஶ்சாமாஶயஸ்திதே| பக்வாஶயஸ்தோऽந்த்ரகூஜஂ ஶூலாடோபௌ கரோதி ச||௨௮|| கச்ச்ரமூத்ரபுரீஷத்வமாநாஹஂ த்ரிகவேதநாம்| ஶ்ரோத்ராதிஷ்விந்த்ரியவதஂ குர்யாத்துஷ்டஸமீரணஃ||௨௯|| த்வக்ரூக்ஷா ஸ்புடிதா ஸுப்தா கஶா கஷ்ணா ச துத்யதே| ஆதந்யதே ஸராகா ச பர்வருக் த்வக்ஸ்திதேऽநிலே||௩௦|| ருஜஸ்தீவ்ராஃ ஸஸந்தாபா வைவர்ண்யஂ கஶதாऽருசிஃ| காத்ரே சாரூஂஷி புக்தஸ்ய ஸ்தம்பஶ்சாஸக்கதேऽநிலே||௩௧|| குர்வங்கஂ துத்யதேऽத்யர்தஂ தண்டமுஷ்டிஹதஂ ததா| ஸருக் ஶ்ரமிதமத்யர்தஂ மாஂஸமேதோகதேऽநிலே||௩௨|| பேதோऽஸ்திபர்வணாஂ ஸந்திஶூலஂ மாஂஸபலக்ஷயஃ| அஸ்வப்நஃ ஸந்ததா ருக் ச மஜ்ஜாஸ்திகுபிதேऽநிலே||௩௩|| க்ஷிப்ரஂ முஞ்சதி பத்நாதி ஶுக்ரஂ கர்பமதாபி வா| விகதிஂ ஜநயேச்சாபி ஶுக்ரஸ்தஃ குபிதோऽநிலஃ||௩௪|| பாஹ்யாப்யந்தரமாயாமஂ கல்லிஂ குப்ஜத்வமேவ ச| ஸர்வாங்கைகாங்கரோகாஂஶ்ச குர்யாத் ஸ்நாயுகதோऽநிலஃ||௩௫|| ஶரீரஂ மந்தருக்ஶோபஂ ஶுஷ்யதி ஸ்பந்ததே ததா| ஸுப்தாஸ்தந்வ்யோ மஹத்யோ வா ஸிரா வாதே ஸிராகதே||௩௬|| வாதபூர்ணததிஸ்பர்ஶஃ ஶோதஃ ஸந்திகதேऽநிலே| ப்ரஸாரணாகுஞ்சநயோஃ ப்ரவத்திஶ்ச ஸவேதநா||௩௭|| (இத்யுக்தஂ ஸ்தாநபேதேந வாயோர்லக்ஷணமேவ ச)|௩௮|

ஸ்தாநவிஶேஷகதமேவ வ்யாதிபேதமாஹ- தத்ர கோஷ்டாஶ்ரிதே இத்யாதி| ஸர்வாங்ககுபிதே இதி கத்ஸ்நதேஹகுபிதே| குதஸ்திதே இதி உத்தரகுதஸ்திதே| ஆதந்யதே விஸ்தார்யதே| புக்தஸ்ய ஸ்தம்ப இதி புக்தவதோ காத்ரஸ்தம்போ பவதீதி| குர்வங்கமித்யாதி மாஂஸகே மேதேகே ச லக்ஷணஂ ஸமாநஂ, ததா பேதோऽஸ்திபர்வணாமித்யாதி அஸ்திமஜ்ஜகயோஃ ஸமாநஂ லக்ஷணம்| ஸமாநேऽபி லக்ஷணே விவிதாஶிதபீதீயோக்தவிஶிஷ்டதாதுலக்ஷணைர்விஶேஷ உந்நேயஃ| ஸந்ததேதி ஸாநுபந்தா | க்ஷிப்ரஂ முஞ்சதி பத்நாதீதி வ்யவாயகாலே க்ஷிப்ரஂ முஞ்சதி வா சிரஂ தாரயதே, ததா கர்பமபி க்ஷிப்ரஂ முஞ்சதி வா சிரஂ தாரயதி| விகதமிதி வ்யங்கத்வாதிநாநாவிகாரயுக்தஂ கர்பஂ ஜநயதி| பாஹ்யேத்யாதிநா ஸ்நாயுகதவாதலக்ஷணத்வேநோக்தாநி பஹிராயாமாதீந்யக்ரே வக்தவ்யாநி | மந்தருக்ஶோபமிதி மந்தருஜஂ மந்தஶோபஂ ச| ஸுப்தா இதி நிஃஸ்பந்தாஃ||௨௪-௩௭||-

Adhikarana 10 (38-42) · Śloka 42

அதிவத்தஃ ஶரீரார்தமேகஂ வாயுஃ ப்ரபத்யதே| யதா ததோபஶோஷ்யாஸக்பாஹுஂ பாதஂ ச ஜாநு ச||௩௮|| தஸ்மிந் ஸங்கோசயத்யர்தே முகஂ ஜிஹ்மஂ கரோதி ச| வக்ரீகரோதி நாஸாப்ரூலலாடாக்ஷிஹநூஸ்ததா||௩௯|| ததோ வக்ரஂ வ்ரஜத்யாஸ்யே போஜநஂ வக்ரநாஸிகம் | ஸ்தப்தஂ நேத்ரஂ கதயதஃ க்ஷவதுஶ்ச நிகஹ்யதே||௪௦|| தீநா ஜிஹ்மா ஸமுத்க்ஷிப்தா கலா ஸஜ்ஜதி சாஸ்ய வாக்| தந்தாஶ்சலந்தி பாத்யேதே ஶ்ரவணௌ பித்யதே ஸ்வரஃ||௪௧|| பாதஹஸ்தாக்ஷிஜங்கோருஶங்கஶ்ரவணகண்டருக் | அர்தே தஸ்மிந்முகார்தே வா கேவலே ஸ்யாத்ததர்திதம்||௪௨||

இதாநீமதிபலாந் வாதவிகாராநபிதாதுமுத்யதோऽர்திதமாஹ- அதிவத்த இத்யாதி| அதிவத்தக்ரஹணேந வாயோர்பலவத்ப்ரகோபமாஹ| ஏகமிதி வாமஂ தக்ஷிணஂ வா ஸங்கோசயதி பாஹுஂ, பாதஂ, ஜாநு ச; வக்ரஂ ச ஜிஹ்மஂ கரோதி| வக்ரஂ வ்ரஜதி போஜநமிதி ந ஸமஂ முகேந காததி, கிந்து வக்ரைகதேஶேந| தீநேதி அகம்பீரா| ஜிஹ்மேதி குடிலா| ஸமுத்க்ஷிப்தேதி அதித்வரிதா| கலேதி அவ்யக்தா| பாத்யேதே ஶ்ரவணாவிதி யத்யபி ஏகபார்ஶ்வாஶ்ரயோ விகாரோऽயஂ, ததாऽபி ப்ரபாவாத் கர்ணயோர்பாதாऽத்ர பவதி| கேவல இதி அர்தே ஏவ ந கத்ஸ்நே| நநு யதா தேஹார்தவ்யாபித்வமர்திதஸ்ய ததாऽர்திதேந அர்தாங்கஸ்ய கோ பேதஃ? ப்ரூமஃ-அர்திதோ வேகிதயா ந ஸர்வகாலஂ பவதி, அர்தாங்கஸ்து ஸர்வகாலஂ வ்யாப்ய பவதி; உக்தஂ ஹி- “ஸ்வஸ்தஃ ஸ்யாதர்திதாதீநாஂ முஹுர்வேகாகமே கதே” இதி| கிஂவா யதோக்தவிஶிஷ்டலக்ஷணோऽர்திதஃ, அர்தாங்கே து நைதாநி ஸர்வாணி பவந்தி||௩௮-௪௨||

Adhikarana 11 (43-44) · Śloka 45

மந்யே ஸஂஶ்ரித்ய வாதோऽந்தர்யதா நாடீஃ ப்ரபத்யதே| மந்யாஸ்தம்பஂ ததா குர்யாதந்தராயாமஸஞ்ஜ்ஞிதம்||௪௩|| அந்தராயம்யதே க்ரீவா மந்யா ச ஸ்தப்யதே பஶம்| தந்தாநாஂ தஂஶநஂ லாலா பஷ்டாயாமஃ ஶிரோக்ரஹஃ||௪௪|| ஜம்பா வதநஸங்கஶ்சாப்யந்தராயாமலக்ஷணம்| (இத்யுக்தஸ்த்வந்தராயாமோ ...|௪௫|

மந்யே இத்யாதிநா அந்தராயாமமாஹ| அந்தர்யதா நாடீஃ ப்ரபத்யதே இதி மந்யாஸம்பத்தா ஏவ அந்தர்கதாஃ ஸிராஃ ப்ரபத்யத இத்யர்தஃ| அந்தராயாமஸஞ்ஜ்ஞிதமிதி ஏவஂவிதோ மந்யாஸ்தம்ப அந்தராயாம உச்யதே; அபரஸ்து மந்யாஸ்தம்போ வக்ஷ்யமாணபஹிராயாம இதி வக்தவ்யஃ| தந்த்ராந்தரே து மந்யாஸ்தம்ப ஆயாமயோஃ பூர்வரூபத்வேநோக்தஃ| அந்தராயம்யத இதி அந்தஃ ஆகஷ்யதே| பஷ்டாயாம இதி பஷ்டபஹிர்நிர்கதிஃ||௪௩-௪௪||-

Adhikarana 12 (45-48) · Śloka 48

...பஹிராயாம உச்யதே)||௪௫|| பஷ்டமந்யாஶ்ரிதா பாஹ்யாஃ ஶோஷயித்வா ஸிரா பலீ| வாயுஃ குர்யாத்தநுஸ்தம்பஂ பஹிராயாமஸஞ்ஜ்ஞகம்||௪௬|| சாபவந்நாம்யமாநஸ்ய பஷ்டதோ நீயதே ஶிரஃ| உர உத்க்ஷிப்யதே மந்யா ஸ்தப்தா க்ரீவாऽவமத்யதே||௪௭|| தந்தாநாஂ தஶநஂ ஜம்பா லாலாஸ்ராவஶ்ச வாக்க்ரஹஃ| ஜாதவேகோ நிஹந்த்யேஷ வைகல்யஂ வா ப்ரயச்சதி||௪௮||

பஷ்டேத்யாதி பஹிராயாமலக்ஷணம்| பஷ்டமந்யாஶ்ரிதா இதி பஷ்டாநுகதமந்யாஸம்பத்தாஃ| பாஹ்யா இதி ஸிராவிஶேஷணம்| பாஹ்யாஶ்ச ஸிராஃ பஷ்டகதா ஏவ| கேசித்து பஷ்டமந்யாஶ்ரித இதி வாதவிஶேஷணஂ படந்தி| பஷ்டதோ நீயதே இதி பஷ்டஂ ப்ரதி ஆகஷ்யதே| ஜாதவேக இதி உத்வேகஃ | ஏதௌ சாயாமௌ “பாஹ்யாப்யந்தரமாயாமஂ கல்லீஂ குப்ஜத்வமேவ ச| ஸர்வைகாங்கரோகாஂஶ்ச குர்யாத் ஸ்நாயுகதோऽநிலஃ” இத்யநேந ஸ்நாயுகதாநிலஜந்யாவுக்தௌ, இஹ ச ஸிராகதவாதஜந்யத்வேநோக்தௌ, தேநோபயவசநாத் ஸிராஸ்நாயுகதவாதஜந்யாவேவ பவதஃ| உக்தஂ ஹ்யந்யத்ர- “மஹாஹேதுர்பலீ வாயுஃ ஸிராஃ ஸஸ்நாயுகண்டராஃ| மந்யாபஷ்டாஶ்ரிதா பாஹ்யாஃ ஸஂஶோஷ்யாயாமயேத்பஹிஃ” இத்யாதி||௪௫-௪௮||

Adhikarana 13 (49) · Śloka 50

ஹநுமூலே ஸ்திதோ பந்தாத் ஸஂஸ்ரயத்யநிலோ ஹநூ| விவதாஸ்யத்வமதவா குர்யாத் ஸ்தப்தமவேதநம்||௪௯|| ஹநுக்ரஹஂ ச ஸஂஸ்தப்ய ஹநுஂ(நூ)ஸஂவதவக்ரதாம்|௫௦|

ஹநுஸ்தம்பஸங்கோசயோர்லக்ஷணமாஹ- ஹநுமூலே ஸ்தித இத்யாதி| ஸஂஸ்ரயதீதி ச்யாவயதி| விவதாஸ்யத்வமதவேதி அத்ராதவாஶப்தேந ஸஂவதவக்த்ரதா பாக்ஷிகீ சாபேக்ஷதே| ஸஂஸ்தப்யேதி நிஶ்சலீகத்ய ஸஂவதமுகதாஂ கரோதி| ஏதத்த்வயமபி ஹநுஸ்தம்ப ஏவ||௪௯||-

Adhikarana 14 (50) · Śloka 51

முஹுராக்ஷிபதி க்ருத்தோ காத்ராண்யாக்ஷேபகோऽநிலஃ||௫௦|| பாணிபாதஂ ச ஸஂஶோஷ்ய ஸிராஃ ஸஸ்நாயுகண்டராஃ|௫௧|

முஹுரித்யாதி ஆக்ஷேபலக்ஷணம்||௫௦||-

Adhikarana 15 (51) · Śloka 52

பாணிபாதஶிரஃபஷ்டஶ்ரோணீஃ ஸ்தப்நாதி மாருதஃ||௫௧|| தண்டவத்ஸ்தப்தகாத்ரஸ்ய தண்டகஃ ஸோऽநுபக்ரமஃ|௫௨|

பாணிபாதஂ ச ஸஂஶோஷ்யேத்யாதி தண்டாக்ஷேபகஸம்ப்ராப்திகதநம்| பாணிபாதஶிர இத்யாதி தண்டகலக்ஷணம்||௫௧||-

Adhikarana 16 (52) · Śloka 53

ஸ்வஸ்தஃ ஸ்யாதர்திதாதீநாஂ முஹுர்வேகே கதேऽகதே||௫௨|| பீட்யதே பீடநைஸ்தைஸ்தைர்பிஷகேதாந் விவர்ஜயேத்|௫௩|

அர்திதாதீநாஂ தண்டகாந்தாநாஂ ஸமாநஂ ரூபமாஹ- ஸ்வஸ்தஃ ஸ்யாதித்யாதி| அர்திதஹநுஸ்தம்பாதிஷு யத்ர முஹுர்முஹுர்வேகித்வஂ தஶ்யதே ததர்திதாந்தர்கதமேவ ஜ்ஞேயம்||௫௨||-

Adhikarana 17 (53-55) · Śloka 55

ஹத்வைகஂ மாருதஃ பக்ஷஂ தக்ஷிணஂ வாமமேவ வா||௫௩|| குர்யாச்சேஷ்டாநிவத்திஂ ஹி ருஜஂ வாக்ஸ்தம்பமேவ ச| கஹீத்வாऽர்தஂ ஶரீரஸ்ய ஸிராஃ ஸ்நாயூர்விஶோஷ்ய ச||௫௪|| பாதஂ ஸங்கோசயத்யேகஂ ஹஸ்தஂ வா தோதஶூலகத்| ஏகாங்கரோகஂ தஂ வித்யாத் ஸர்வாங்கஂ ஸர்வதேஹஜம்||௫௫||

ஹத்வைகமித்யாதி பக்ஷவதலக்ஷணம்| கஹீத்வாऽர்தமித்யாதி ஏகாங்கலக்ஷணம்| ஸர்வாங்கஂ ஸர்வதேஹஜமிதி ஸர்வாங்கலக்ஷணம்||௫௩-௫௫||

Adhikarana 18 (56-57) · Śloka 57

ஸ்பிக்பூர்வா கடிபஷ்டோருஜாநுஜங்காபதஂ க்ரமாத்| கத்ரஸீ ஸ்தம்பருக்தோதைர்கஹ்ணாதி ஸ்பந்ததே முஹுஃ||௫௬|| வாதாத்வாதகபாத்தந்த்ராகௌரவாரோசகாந்விதா| கல்லீ து பாதஜங்கோருகரமூலாவமோடநீ||௫௭||

ஸ்பிக்பூர்வேத்யாதி| ப்ரதமஂ ஸ்பிசஂ ஸ்தம்பருக்தோதைர்கஹ்ணாதி, பஶ்சாத்து கடிபஷ்டோருஜாநுஜங்காபதஂ கஹ்ணாதி ஸா கத்ரஸீ வாதாத்; வாதகபாத்து ஸா பூர்வோக்தலக்ஷணா ஸதீ தந்த்ராத்யந்விதா பவதி; ஏவஂ கத்ரஸீத்வயஂ “த்வே கத்ரஸ்யௌ வாதாத் வாதகபாச்ச” (ஸூ.அ.௧௯) இத்யநேநோக்தஂ விவதஂ பவதி||௫௬-௫௭||

Adhikarana 19 (58) · Śloka 58

ஸ்தாநாநாமநுரூபைஶ்ச லிங்கைஃ ஶேஷாந் விநிர்திஶேத்|௫௮|

அநுக்தநகபேதாதிபரிக்ரஹார்தமாஹ- ஸ்தாநாநாமித்யாதி| ஶேஷாந் நகபேதாதீந் நககுல்பாதீநாமநுரூபைர்லிங்கைர்பேதஶூலாதிபிர்நிர்திஶேதிதி ஜ்ஞேயம்| கிசித் ‘ஸ்தாநநாமாநுரூபைஃ’ இதி படந்தி| தத்ர நகஸ்தாநாநுரூபஂ பேதஸஞ்ஜ்ஞாநுரூபஂ ச லிங்கஂ நகஸ்புடநரூபஂ பவதி| ஏவஂ சாபரவாதவிகாரேஷ்வபி மஹாரோகோக்தேஷு ஸ்தாநாநுரூபலிங்கயோகோऽநுஸர்தவ்யஃ|௫௮|-

Adhikarana 20 (58-60) · Śloka 61

ஸர்வேஷ்வேதேஷு ஸஂஸர்கஂ பித்தாத்யைருபலக்ஷயேத்||௫௮|| வாயோர்தாதுக்ஷயாத் கோபோ மார்கஸ்யாவரணேந ச (வா)| வாதபித்தகபா தேஹே ஸர்வஸ்ரோதோऽநுஸாரிணஃ||௫௯|| வாயுரேவ ஹி ஸூக்ஷ்மத்வாத்த்வயோஸ்தத்ராப்யுதீரணஃ | குபிதஸ்தௌ ஸமுத்தூய தத்ர தத்ர க்ஷிபந் கதாந்||௬௦|| கரோத்யாவதமார்கத்வாத்ரஸாதீஂஶ்சோபஶோஷயேத்|௬௧|

வாதஸ்ய பித்தாதிஸஂஸர்கஂ ஜ்ஞாபயந்நாஹ- ஸர்வேஷ்வித்யாதி| பித்தாத்யைரிதி பித்தகபரக்தபுரீஷாதிபிஃ| அதாவதஸ்ய வாயோஃ கதஂ குபிதத்வஂ பவதி யாவதா ஆவதோ துர்பல ஏவ பவதீத்யாஹ- வாயோரித்யாதி| தாதுக்ஷயாதிதி ஸாரக்ஷயாத்| மார்காவரணேந வேகப்ரதிபந்தாதேவ குபிதோ பவதி| அத பவது மார்கரோதாத்வாதகோபஃ, ஆவரகேண து பித்தேந கபேந சாஸ்ய கதஂ ந ஸம்பந்தோ பவதீத்யாஹ- வாதபித்தேத்யாதி| த்ரிதயமேலகேऽபி வாயோஃ ப்ராதாந்யமாஹ- வாயுரேவ ஹி ஸூக்ஷ்மத்வாதிதி; ஸூக்ஷ்மமார்காநுஸாரிதயா ப்ரேரகத்வாத்| தஸ்மாத் த்ரிஷ்வபி தோஷேஷு வாயுரேவோக்தந்யாயேந ப்ரதாநம், அதஃ குபிதஃ பித்தகபௌ ஸமுத்தூய தாப்யாமாவதமார்கோऽபி தத்ர தத்ர ப்ரதேஶே கதாந் கரோதி; ததா ரஸாதீஂஶ்ச தத்ர தத்ர க்ஷிபந் ஸஂஶோஷயேத்||௫௮-௬௦||-

Adhikarana 21 (61-71) · Śloka 72

லிங்கஂ பித்தாவதே தாஹஸ்தஷ்ணா ஶூலஂ ப்ரமஸ்தமஃ ||௬௧|| கட்வம்லலவணோஷ்ணைஶ்ச விதாஹஃ ஶீதகாமிதா| ஶைத்யகௌரவஶூலாநி கட்வாத்யுபஶயோऽதிகம்||௬௨|| லங்கநாயாஸரூக்ஷோஷ்ணகாமிதா ச கபாவதே| ரக்தாவதே ஸதாஹார்திஸ்த்வங்மாஂஸாந்தரஜோ பஶம்||௬௩|| பவேத் ஸராகஃ ஶ்வயதுர்ஜாயந்தே மண்டலாநி ச| கடிநாஶ்ச விவர்ணாஶ்ச பிடகாஃ ஶ்வயதுஸ்ததா||௬௪|| ஹர்ஷஃ பிபீலிகாநாஂ ச ஸஞ்சார இவ மாஂஸகே| சலஃ ஸ்நிக்தோ மதுஃ ஶீதஃ ஶோபோऽங்கேஷ்வருசிஸ்ததா||௬௫|| ஆட்யவாத இதி ஜ்ஞேயஃ ஸ கச்ச்ரோ மேதஸாऽऽவதஃ| ஸ்பர்ஶமஸ்த்நாऽऽவதே தூஷ்ணஂ பீடநஂ சாபிநந்ததி||௬௬|| ஸம்பஜ்யதே ஸீததி ச ஸூசீபிரிவ துத்யதே| மஜ்ஜாவதே விநாமஃ ஸ்யாஜ்ஜம்பணஂ பரிவேஷ்டநம்||௬௭|| ஶூலஂ து பீட்யமாநே ச பாணிப்யாஂ லபதே ஸுகம்| ஶுக்ராவேகோऽதிவேகோ வா நிஷ்பலத்வஂ ச ஶுக்ரகே||௬௮|| புக்தே குக்ஷௌ ச ருக்ஜீர்ணே ஶாம்யத்யந்நாவதேऽநிலே| மூத்ராப்ரவத்திராத்மாநஂ பஸ்தௌ மூத்ராவதேऽநிலே||௬௯|| வர்சஸோऽதிவிபந்தோऽதஃ ஸ்வே ஸ்தாநே பரிகந்ததி| வ்ரஜத்யாஶு ஜராஂ ஸ்நேஹோ புக்தே சாநஹ்யதே நரஃ||௭௦|| சிராத் பீடிதமந்நேந துஃகஂ ஶுஷ்கஂ ஶகத் ஸஜேத்| ஶ்ரோணீவங்க்ஷணபஷ்டேஷு ருக்விலோமஶ்ச மாருதஃ||௭௧|| அஸ்வஸ்தஂ ஹதயஂ சைவ வர்சஸா த்வாவதேऽநிலே|௭௨|

ஆவரணகதஂ வாதகோபஂ தர்ஶயித்வா ஆவரணவிஶேஷகதஂ லிங்கமாஹ- லிங்கஂ பித்தாவதே இத்யாதி| கட்வாத்யுபஶய இதி கடூஷ்ணாதிகபவிபரீதைருபஶயஃ| அதிகமிதி வாதஹரைரப்யுபஶயோ நாதிகோ பவதீதி தர்ஶயதி| மாஂஸகே இதி மாஂஸாவதே| மாஂஸகதஸ்ய ரக்தாதிகதஸ்ய ச வாதஸ்ய பூர்வமேவ லக்ஷணமுக்தம், இஹ து ரக்தாத்யாவதஸ்ய லக்ஷணமுச்யத இதி விஶேஷஃ| ஆட்யவாதேதி ஆயுர்வேதஸஞ்ஜ்ஞேயஂ மேதஸாऽऽவதவாதஸ்ய| ஸ்வஸ்தாநே இதி பக்வாஶயே| பரிகந்ததி பரிகர்திகாஂ ஜநயதி||௬௧-௭௧||-

Adhikarana 22 (72-74) · Śloka 74

ஸந்திச்யுதிர்ஹநுஸ்தம்பஃ குஞ்சநஂ குப்ஜதாऽர்திதஃ||௭௨|| பக்ஷாகாதோऽங்கஸஂஶோஷஃ பங்குத்வஂ குடவாததா| ஸ்தம்பநஂ சாட்யவாதஶ்ச ரோகா மஜ்ஜாஸ்திகாஶ்ச யே||௭௩|| ஏதே ஸ்தாநஸ்ய காம்பீர்யாத்யத்நாத் ஸித்யந்தி வா ந வா| நவாந் பலவதஸ்த்வேதாந் ஸாதயேந்நிருபத்ரவாந்||௭௪||

ஸாத்யாஸாத்யவிபாகமாஹ- ஸந்திச்யுதிரித்யாதி| அத்ர குப்ஜத்வபங்குத்வாதயோ யத்யபி ஸாக்ஷாந்ந ப்ரபஞ்சிதாஸ்ததாऽபி ஶேஷாதிதேஶேநைவ தல்லக்ஷணஂ ஜ்ஞேயம்| குடவாததா குல்பவாததா, கிஂவா ஸந்திகதவாததா| மஜ்ஜாஸ்திகா இதி மஜ்ஜாஸ்த்யாவதமஜ்ஜாஸ்திகதவாதஜந்யா இத்யர்தஃ| ஸ்தாநஸ்ய காம்பீர்யாதிதி கம்பீரஸ்தாநாஶ்ரிதத்வாத்; அந்யே து காம்பீர்யஂ கதாஸ்பதத்வமாஹுஃ| யத்நாத் ஸித்யந்தி வா நவேதி பாக்ஷிகஸித்திவசநமிதரவைத்யாபிப்ராயேண ஜ்ஞேயம்; ஆசார்யஸ்து ஆசார்யப்ரக்யோ வா வைத்யஃ ஸாதயத்யேவ பலாத், இதரவைத்யஸ்து நாவஶ்யஂ ஸர்வத்ராவ்யாஹதஜ்ஞாநோ பவதி, தேந ஸஂஶயாபிதாநஂ; ததஶ்ச ந பாரமார்திகீ ஸந்திக்ததா ஏதாதஶாநாஂ ஸாத்யதாஂ ப்ரதீதி ஜ்ஞேயம்| நவாநாமப்யேஷாஂ நிருபத்ரவதயா ஸாத்யதாமாஹ- நவாநித்யாதி| உபத்ரவாஶ்சாத்ர ஶங்கக்ராஹிகயாऽநுக்தா அபி ஸாமாந்யோபத்ரவலக்ஷணயுக்தா ஏவ கேசித்கதா விஜ்ஞேயாஃ; கிஂவா அத்யாயஶேஷே ‘ஹத்ரோகோ வித்ரதிஃ’ இத்யாதிநா வக்ஷ்யமாணா உபத்ரவா ஜ்ஞேயாஃ||௭௨-௭௪||

Adhikarana 23 (75-82) · Śloka 83

க்ரியாமதஃ பரஂ ஸித்தாஂ வாதரோகாபஹாஂ ஶணு| கேவலஂ நிருபஸ்தம்பமாதௌ ஸ்நேஹைருபாசரேத்||௭௫|| வாயுஂ ஸர்பிர்வஸாதைலமஜ்ஜபாநைர்நரஂ ததஃ| ஸ்நேஹக்லாந்தஂ ஸமாஶ்வாஸ்ய பயோபிஃ ஸ்நேஹயேத் புநஃ||௭௬|| யூஷைர்க்ராம்யாம்புஜாநூபரஸைர்வா ஸ்நேஹஸஂயுதைஃ| பாயஸைஃ கஶரைஃ ஸாம்லலவணைரநுவாஸநைஃ||௭௭|| நாவநைஸ்தர்பணைஶ்சாந்நைஃ ஸுஸ்நிக்தஂ ஸ்வேதயேத்ததஃ| ஸ்வப்யக்தஂ ஸ்நேஹஸஂயுக்தைர்நாடீப்ரஸ்தரஸங்கரைஃ||௭௮|| ததாऽந்யைர்விவிதைஃ ஸ்வேதைர்யதாயோகமுபாசரேத்| ஸ்நேஹாக்தஂ ஸ்விந்நமங்கஂ து வக்ரஂ ஸ்தப்தமதாபி வா||௭௯|| ஶநைர்நாமயிதுஂ ஶக்யஂ யதேஷ்டஂ ஶுஷ்கதாருவத்| ஹர்ஷதோதருகாயாமஶோதஸ்தம்பக்ரஹாதயஃ||௮௦|| ஸ்விந்நஸ்யாஶு ப்ரஶாம்யந்தி மார்தவஂ சோபஜாயதே| ஸ்நேஹஶ்ச தாதூந்ஸஂஶுஷ்காந் புஷ்ணாத்யாஶு ப்ரயோஜிதஃ||௮௧|| பலமக்நிபலஂ புஷ்டிஂ ப்ராணாஂஶ்சாப்யபிவர்தயேத்| அஸகத்தஂ புநஃ ஸ்நேஹைஃ ஸ்வேதைஶ்சாப்யுபபாதயேத்||௮௨|| ததா ஸ்நேஹமதௌ கோஷ்டே ந திஷ்டந்த்யநிலாமயாஃ|௮௩|

அவஸரப்ராப்தாஂ க்ரியாமாஹ- க்ரியாமத இத்யாதி| கேவலமித்யாதௌ கேவலமிதி அஸஂஸஷ்டம்| நிருபஸ்தம்பமிதி அநாவதம்| கைஃ? ஸ்நேஹைஃ| கதஂ சோபாசரேதித்யாஹ- ஸர்பிர்வஸாதைலமஜ்ஜபாநைரிதி| ஸ்நேஹபாநப்ரயோகாநந்தரஂ கர்தவ்யமாஹ- நரஂ ததஃ ஸ்நேஹக்லாந்தமித்யாதி| ஸ்நேஹக்லாந்தமிதி ஸ்நேஹபாநோத்விக்நஂ ஸ்நேஹக்லாநஂ ச| ஸமாஶ்வாஸ்யேதி விஶ்ரமயித்வா | ஸ்நேஹயேதிதிபதஂ தர்பணைஃ பாநைரித்யந்தஂ யாவதநுவர்ததே| அந்யைரிதி குடீபூஸ்வேதாதிபிஃ| யதாயோகமிதி ஸர்வதா ஸ்நேஹபூர்வகஸ்வேதம்| ஸ்நேஹபூர்வகஸ்வேதகுணமாஹ- ஸ்நேஹாக்தஂ ஸ்விந்நமித்யாதி| ஸ்வேதாத்யாயே “ஸ்நேஹபூர்வஂ ப்ரயுக்தேந” (ஸூ.அ.௧௪) இத்யாதிநோக்தோऽப்யயஂ ஸ்நேஹபூர்வகஸ்வேதகுணஃ புநஃ ப்ரகரணாகதத்வாதுச்யதே| ஆஶு ப்ரயோஜித இதி பதஂ புஷ்ணாதீத்யநேந ஸம்பத்யதே| அநிலாமயா ந திஷ்டந்தி ந ஸ்தாயிநோ பவந்தீத்யர்தஃ||௭௫-௮௨||-

Adhikarana 24 (83-88) · Śloka 89

யத்யநேந ஸதோஷத்வாத் கர்மணா ந ப்ரஶாம்யதி||௮௩|| மதுபிஃ ஸ்நேஹஸஂயுக்தைரௌஷதைஸ்தஂ விஶோதயேத்| கதஂ தில்வகஸித்தஂ வா ஸாதலாஸித்தமேவ வா||௮௪|| பயஸைரண்டதைலஂ வா பிபேத்தோஷஹரஂ ஶிவம்| ஸ்நிக்தாம்லலவணோஷ்ணாத்யைராஹாரைர்ஹி மலஶ்சிதஃ||௮௫|| ஸ்ரோதோ பத்த்வாऽநிலஂ ருந்த்யாத்தஸ்மாத்தமநுலோமயேத் | துர்பலோ யோऽவிரேச்யஃ ஸ்யாத்தஂ நிரூஹைருபாசரேத்||௮௬|| பாசநைர்தீபநீயைர்வா போஜநைஸ்தத்யுதைர்நரம்| ஸஂஶுத்தஸ்யோத்திதே சாக்நௌ ஸ்நேஹஸ்வேதௌ புநர்ஹிதௌ||௮௭|| ஸ்வாத்வம்லலவணஸ்நிக்தைராஹாரைஃ ஸததஂ புநஃ| நாவநைர்தூமபாநைஶ்ச ஸர்வாநேவோபபாதயேத்||௮௮|| இதி ஸாமாந்யதஃ ப்ரோக்தஂ வாதரோகசிகித்ஸிதம்|௮௯|

யத்யநேந ஸதோஷத்வாதித்யாதி| அத்ர கேவலோ நிருபஸ்தம்பஶ்ச வாயுஶ்சிகித்ஸ்யத்வேநாதிகதஃ, தஸ்ய ஸதோஷத்வமநுபபந்நஂ; ததஃ ஸதோஷத்வஂ கர்மணி யோஜநீயஂ; தேந கர்மணோऽவிஶுத்தத்வாத் வாயுர்ந ப்ரஶாம்யதி, கர்மணஶ்சோக்தஸ்யாப்யத்ராஶுத்திர்மலஜநகத்வாத்; வக்ஷ்யதி ஹி “ஸ்நிக்தாம்லலவணோஷ்ணாத்யைராஹாரைர்ஹி மலஶ்சிதஃ” இத்யாதி| கிஂவா ஸதோஷத்வாதித்யநேநோத்தரகாலீநஂ வாயோஃ ஸஂஶமநமுச்யதே, அஸஂஸஷ்டத்வமநுபஸ்தம்பத்வஂ ச யதுக்தஂ ததுபக்ரமாரம்பகாலே ஜ்ஞேயம்| ஸதோஷத்வஂ ச ஸ்நேஹப்ரயோகேணாநுபஶமே ஸஂஶோதநகரணே ச ஹேதுஃ| ஸமலத்வமேவோத்தரகாலீநஂ குதோ பவதீத்யாஹ- ஸ்நிக்தேத்யாதி| துர்பலோ யோऽவிரேச்ய இதி துர்பலத்வப்ரகர்ஷேணாவிரேச்ய இத்யர்தஃ| ததா ஹி “அநாஸ்தாப்யாஸ்த்வஜீர்ணீ” (ஸி.அ.௨) இத்யாதௌ அதிதுர்பலஃ படிதஃ| அத்யர்தஂ துர்பலதயா பஸ்த்யநர்ஹேऽபி விதிமாஹ- பாசநைர்தீபநீயைஶ்சேதி| பாசநஂ கிஞ்சிந்ந தீபநஂ, யதா படோலஂ தீபநஂ; தீபநஂ கிஞ்சிந்ந பாசநஂ யதா த்ரிபலா; உக்தஂ ஹி ஸுஶ்ருதே- “த்ரிபலா கபபித்தக்நீ மேஹகுஷ்டவிநாஶிநீ| சக்ஷுஷ்யா தீபநீ ச” (ஸு.ஸூ.அ.௩௮) இதி; அதஃ பாசநைரித்யஸ்ய தீபநைரிதி விஶேஷணஂ கதம்| போஜ்யைர்வா தத்யுதைரிதி பாசநதீபநஸஂயுக்தைர்போஜ்யைஃ| உத்திதே சாக்நௌ இதி தீப்தே வஹ்நௌ||௮௩-௮௮||-

Adhikarana 25 (89-98) · Śloka 99

விஶேஷதஸ்து கோஷ்டஸ்தே வாதே க்ஷாரஂ பிபேந்நரஃ||௮௯|| பாசநைர்தீபநைர்யுக்தைரம்லைர்வா பாசயேந்மலாந்| குதபக்வாஶயஸ்தே து கர்மோதாவர்தநுத்திதம்||௯௦|| ஆமாஶயஸ்தே ஶுத்தஸ்ய யதாதோஷஹரீஃ க்ரியாஃ| ஸர்வாங்ககுபிதேऽப்யங்கோ பஸ்தயஃ ஸாநுவாஸநாஃ||௯௧|| ஸ்வேதாப்யங்காவகாஹாஶ்ச ஹத்யஂ சாந்நஂ த்வகாஶ்ரிதே| ஶீதாஃ ப்ரதேஹா ரக்தஸ்தே விரேகோ ரக்தமோக்ஷணம்||௯௨|| விரேகோ மாஂஸமேதஃஸ்தே நிரூஹாஃ ஶமநாநி ச| பாஹ்யாப்யந்தரதஃ ஸ்நேஹைரஸ்திமஜ்ஜகதஂ ஜயேத்||௯௩|| ஹர்ஷோऽந்நபாநஂ ஶுக்ரஸ்தே பலஶுக்ரகரஂ ஹிதம்| விபத்தமார்கஂ தஷ்ட்வா வா ஶுக்ரஂ தத்யாத்விரேசநம்||௯௪|| விரிக்தப்ரதிபுக்தஸ்ய பூர்வோக்தாஂ காரயேத் க்ரியாம்| கர்பே ஶுஷ்கே து வாதேந பாலாநாஂ சாபி ஶுஷ்யதாம்||௯௫|| ஸிதாகாஶ்மர்யமதுகைர்ஹிதமுத்தாபநே பயஃ| ஹதி ப்ரகுபிதே ஸித்தமஂஶுமத்யா பயோ ஹிதம்||௯௬|| மத்ஸ்யாந்நாபிப்ரதேஶஸ்தே ஸித்தாந் பில்வஶலாடுபிஃ| வாயுநா வேஷ்ட்யமாநே து காத்ரே ஸ்யாதுபநாஹநம்||௯௭|| தைலஂ ஸங்குசிதேऽப்யங்கோ மாஷஸைந்தவஸாதிதம்| பாஹுஶீர்ஷகதே நஸ்யஂ பாநஂ சௌத்தரபக்திகம்||௯௮|| பஸ்திகர்ம த்வதோ நாபேஃ ஶஸ்யதே சாவபீடகஃ|௯௯|

ஸ்தாநவிஶேஷேண க்ரியாவிஶேஷமாஹ- விஶேஷதஸ்த்வித்யாதிநா அதோ நாபேஃ ஶஸ்யதே சாவபீடக இத்யந்தேந| க்ஷாரஂ யவக்ஷாரம், உக்தஂ ஹி “யாவஶூகஃ ஸ்ரஂஸநீயபாசநீயார்ஶோக்நாநாஂ” (ஸூ.அ.௨௫); கிஂவா க்ஷாரமிதி க்ரஹண்யாதிநிர்திஷ்டஂ தீபநக்ஷாரம்| உதாவர்தநுத்கர்ம த்ரிமர்மீயே “தஂ தைலஶீதஜ்வரநாஶநாக்தஂ” (சி.அ.௨௬) இத்யாதிநோக்தஂ ஜ்ஞேயம்| ஸ்வேதா இத்யாதி த்வக்கதாநிலசிகித்ஸிதம்| ப்ரஹர்ஷஃ மநோஹர்ஷணம்| விரேசநாநந்தரஂ ப்ரதிபோஜிதோ விரிக்தப்ரதிபுக்தஃ| பூர்வோக்தாமிதி ஶுக்ரஜநநஹர்ஷிணீஂ க்ரியாம்| உத்தாபநே இதி புஷ்டிஜநநே ஸிதாதிபிஃ ஸித்தஂ பயோ ஹிதம்| அஂஶுமதீ ஶாலபர்ணீ|| மத்ஸ்யாநிதி நாபிப்ரதேஶே குபிதே வாதே மத்ஸ்யா பில்வஶலாடுபிஃ ஸமஂ ஸித்தா தேயாஃ| நாபிப்ரதேஶகோபஶ்ச வாதஸ்யாநுக்தோऽபீஹ தத்ர பவஶூலதோதாதிபிர்ஜ்ஞேயஃ| வேஷ்ட்யமாந இதி அவமோட்யமாநே| உபநாஹநஂ ச வாதஹரத்ரவ்யைரேவ கர்தவ்யம்| நஸ்யே பாநே ச ஔத்தரபக்திகஂ மாஷஸைந்தவஸாதிதமேவ தைலஂ ஜ்ஞேயம்| தத்ர ச மாஷஸ்ய க்வாதஃ, ஸைந்தவஸ்ய கல்கஃ| ஸர்பிஷோऽவபீடகஃ யத்ர ஸர்பிஃ பீத்வா தத்பீடகமந்நஂ புஜ்யதே||௮௯-௯௮||-

Adhikarana 26 (99-103) · Śloka 103

அர்திதே நாவநஂ மூர்த்நி தைலஂ தர்பணமேவ ச||௯௯|| நாடீஸ்வேதோபநாஹாஶ்சாப்யாநூபபிஶிதைர்ஹிதாஃ| ஸ்வேதநஂ ஸ்நேஹஸஂயுக்தஂ பக்ஷாகாதே விரேசநம்||௧௦௦|| அந்தராகண்டராகுல்பஂ ஸிரா பஸ்த்யக்நிகர்ம ச| கத்ரஸீஷு ப்ரயுஞ்ஜீத கல்ல்யாஂ தூஷ்ணோபநாஹநம்||௧௦௧|| பாயஸைஃ கஶரைர்மாஂஸைஃ ஶஸ்தஂ தைலகதாந்விதைஃ| வ்யாத்தாநநே ஹநுஂ ஸ்விந்நாமங்குஷ்டாப்யாஂ ப்ரபீட்ய ச||௧௦௨|| ப்ரதேஶிநீப்யாஂ சோந்நாப்ய சிபுகோந்நாமநஂ ஹிதம்| ஸ்ரஸ்தஂ ஸ்வஂ கமயேத்ஸ்தாநஂ ஸ்தப்தஂ ஸ்விந்நஂ விநாமயேத்||௧௦௩||

அர்திதாதிசிகித்ஸாமாஹ- அர்திதே இத்யாதி| தர்பணமிதி நாவநவிஶேஷணஂ; கிஂவா தர்பணஂ ஸந்தர்பணமேவ| அந்தராகண்டராகுல்பஂ ஸிரேதி கண்டராகுல்பயோர்மத்யே ஸிராவ்யதநஂ கர்தவ்யம்| கத்ரஸீஷ்விதி பஹுவசநஂ வ்யக்திபேததயா| வ்யாத்தாநநமிதி விவதாஸ்யம்| ப்ரதேஶிநீ அங்குஷ்டாநந்தராऽங்குலீ||௯௯-௧௦௩||

Adhikarana 27 (104) · Śloka 104

ப்ரத்யேகஂ ஸ்தாநதூஷ்யாதிக்ரியாவைஶேஷ்யமாசரேத் |௧௦௪|

அநுக்தவிஶேஷசிகித்ஸோபக்ரஹணார்தமாஹ- ப்ரத்யேகமித்யாதி| ஸ்தாநஂ பக்வாஶயாதி, தூஷ்யஂ ரஸரக்தாதி, ஆதிக்ரஹணாதாவரணக்ரஹணம்| ஸ்தாநதூஷ்யாபேக்ஷஃ க்ரியாவிஶேஷஸ்து ‘கோஷ்டஸ்தே’ இத்யாதிநைவோக்தஃ|௧௦௪|-

Adhikarana 28 (104-105) · Śloka 106

ஸர்பிஸ்தைலவஸாமஜ்ஜஸேகாப்யஞ்ஜநபஸ்தயஃ ||௧௦௪|| ஸ்நிக்தாஃ ஸ்வேதா நிவாதஂ ச ஸ்தாநஂ ப்ராவரணாநி ச| ரஸாஃ பயாஂஸி போஜ்யாநி ஸ்வாத்வம்லலவணாநி ச||௧௦௫|| பஂஹணஂ யச்ச தத் ஸர்வஂ ப்ரஶஸ்தஂ வாதரோகிணாம்|௧௦௬|

ஸர்வவாதவிகாரஸமாநஂ சிகித்ஸிதமாஹ- ஸர்பிஸ்தைலமித்யாதி||௧௦௪-௧௦௫||-

Adhikarana 29 (106-117) · Śloka 118

பலாயாஃ பஞ்சமூலஸ்ய தஶமூலஸ்ய வா ரஸே||௧௦௬|| அஜஶீர்ஷாம்புஜாநூபமாஂஸாதபிஶிதைஃ பதக்| ஸாதயித்வா ரஸாந் ஸ்நிக்தாந்தத்யம்லவ்யோஷஸஂஸ்கதாந்||௧௦௭|| போஜயேத்வாதரோகார்தஂ தைர்வ்யக்தலவணைர்நரம்| ஏதைரேவோபநாஹாஂஶ்ச பிஶிதைஃ ஸம்ப்ரகல்பயேத்||௧௦௮|| கததைலயுதைஃ ஸாம்லைஃ க்ஷுண்ணஸ்விந்நைரநஸ்திபிஃ| பத்ரோத்க்வாதபயஸ்தைலத்ரோண்யஃ ஸ்யுரவகாஹநே||௧௦௯|| ஸ்வப்யக்தாநாஂ ப்ரஶஸ்யந்தே ஸேகாஶ்சாநிலரோகிணாம்| ஆநூபௌதகமாஂஸாநி தஶமூலஂ ஶதாவரீம்||௧௧௦|| குலத்தாந் பதராந்மாஷாஂஸ்திலாந்ராஸ்நாஂ யவாந் பலாம்| வஸாதத்யாரநாலாம்லைஃ ஸஹ கும்ப்யாஂ விபாசயேத்||௧௧௧|| நாடீஸ்வேதஂ ப்ரயுஞ்ஜீத பிஷ்டைஶ்சாப்யுபநாஹநம்| தைஶ்ச ஸித்தஂ கதஂ தைலமப்யங்கஂ பாநமேவ ச||௧௧௨|| முஸ்தஂ கிண்வஂ திலாஃ குஷ்டஂ ஸுராஹ்வஂ லவணஂ நதம்| ததிக்ஷீரசதுஃஸ்நேஹைஃ ஸித்தஂ ஸ்யாதுபநாஹநம்||௧௧௩|| உத்காரிகாவேஸவாரக்ஷீரமாஷதிலௌதநைஃ| ஏரண்டபீஜகோதூமயவகோலஸ்திராதிபிஃ||௧௧௪|| ஸஸ்நேஹைஃ ஸருஜஂ காத்ரமாலிப்ய பஹலஂ பிஷக்| ஏரண்டபத்ரைர்பத்நீயாத்ராத்ரௌ கல்யஂ விமோக்ஷயேத்||௧௧௫|| க்ஷீராம்புநா ததஃ ஸிக்தஂ புநஶ்சைவோபநாஹிதம்| முஞ்சேத்ராத்ரௌ திவாபத்தஂ சர்மபிஶ்ச ஸலோமபிஃ||௧௧௬|| பலாநாஂ தைலயோநீநாமம்லபிஷ்டாந் ஸுஶீதலாந்| ப்ரதேஹாநுபநாஹாஂஶ்ச கந்தைர்வாதஹரைரபி||௧௧௭|| பாயஸைஃ கஶரைஶ்சைவ காரயேத் ஸ்நேஹஸஂயுதைஃ|௧௧௮|

பலாயா இத்யாதௌ பதக்ஶப்தாத் பலாதயஸ்த்ரயஃ ஸாதநத்ரவ்யப்ரயோகாஃ, தேஷ்வஜஶீர்ஷாதயஶ்சத்வாரஃ பதக் ஸாத்யாஃ, ஏவஂ த்வாதஶ ரஸா பவந்தி| கல்யமிதி ப்ரபாதே| பலாநாஂ தைலயோநீநாமிதி திலாதஸ்யாதீநாம்| ப்ரதேஹாநுபநாஹாஂஶ்சேத்யத்ர ப்ரதேஹ உபநாஹாபேக்ஷயா தநுர்லேபஃ| கந்தைரிதி அகுர்வாத்யைஃ||௧௦௬-௧௧௭||-

Adhikarana 30 (118-135) · Śloka 136

ரூக்ஷஶுத்தாநிலார்தாநாமதஃ ஸ்நேஹாந் ப்ரசக்ஷ்மஹே||௧௧௮|| விவிதாந் விவிதவ்யாதிப்ரஶமாயாமதோபமாந்| த்ரோணேऽம்பஸஃ பசேத்பாகாந் தஶமூலாச்சதுஷ்பலாந்||௧௧௯|| யவகோலகுலத்தாநாஂ பாகைஃ ப்ரஸ்தோந்மிதைஃ ஸஹ| பாதஶேஷே ரஸே பிஷ்டைர்ஜீவநீயைஃ ஸஶர்கரைஃ||௧௨௦|| ததா கர்ஜூரகாஶ்மர்யத்ராக்ஷாபதரபல்குபிஃ| ஸக்ஷீரைஃ ஸர்பிஷஃ ப்ரஸ்தஃ ஸித்தஃ கேவலவாதநுத்||௧௨௧|| நிரத்யயஃ ப்ரயோக்தவ்யஃ பாநாப்யஞ்ஜநபஸ்திஷு| சித்ரகஂ நாகரஂ ராஸ்நாஂ பௌஷ்கரஂ பிப்பலீஂ ஶடீம்||௧௨௨|| பிஷ்ட்வா விபாசயேத் ஸர்பிர்வாதரோகஹரஂ பரம்| பலாபில்வஶதே க்ஷீரே கதமண்டஂ விபாசயேத்||௧௨௩|| தஸ்ய ஶுக்திஃ ப்ரகுஞ்சோ வா நஸ்யஂ மூர்தகதேऽநிலே| க்ராம்யாநூபௌதகாநாஂ து பித்வாऽஸ்தீநி பசேஜ்ஜலே||௧௨௪|| தஂ ஸ்நேஹஂ தஶமூலஸ்ய கஷாயேண புநஃ பசேத்| ஜீவகர்ஷபகாஸ்போதாவிதாரீகபிகச்சுபிஃ||௧௨௫|| வாதக்நைர்ஜீவநீயைஶ்ச கல்கைர்த்விக்ஷீரபாகிகம்| தத்ஸித்தஂ நாவநாப்யங்காத்ததா பாநாநுவாஸநாத்||௧௨௬|| ஸிராபர்வாஸ்திகோஷ்டஸ்தஂ ப்ரணுதத்யாஶு மாருதம்| யே ஸ்யுஃ ப்ரக்ஷீணமஜ்ஜாநஃ க்ஷீணஶுக்ரௌஜஸஶ்ச யே||௧௨௭|| பலபுஷ்டிகரஂ தேஷாமேதத் ஸ்யாதமதோபமம்| தத்வத்ஸித்தா வஸா நக்ரமத்ஸ்யகூர்மசுலூகஜா||௧௨௮|| ப்ரத்யக்ரா விதிநாऽநேந நஸ்யபாநேஷு ஶஸ்யதே| ப்ரஸ்தஃ ஸ்யாத்த்ரிபலாயாஸ்து குலத்தகுடவத்வயம்||௧௨௯|| கஷ்ணகந்தாத்வகாடக்யோஃ பதக் பஞ்சபலஂ பவேத்| ராஸ்நாசித்ரகயோர்த்வே த்வே தஶமூலஂ பலோந்மிதம்||௧௩௦|| ஜலத்ரோணே பசேத் பாதஶேஷே ப்ரஸ்தோந்மிதஂ பதக்| ஸுராரநாலதத்யம்லஸௌவீரகதுஷோதகம்||௧௩௧|| கோலதாடிமவக்ஷாம்லரஸஂ தைலஂ வஸாஂ கதம்| மஜ்ஜாநஂ ச பயஶ்சைவ ஜீவநீயபலாநி ஷட்||௧௩௨|| கல்கஂ தத்த்வா மஹாஸ்நேஹஂ ஸம்யகேநஂ விபாசயேத்| ஸிராமஜ்ஜாஸ்திகே வாதே ஸர்வாங்கைகாங்கரோகிஷு||௧௩௩|| வேபநாக்ஷேபஶூலேஷு ததப்யங்கே ப்ரயோஜயேத்| நிர்குண்ட்யா மூலபத்ராப்யாஂ கஹீத்வா ஸ்வரஸஂ ததஃ||௧௩௪|| தேந ஸித்தஂ ஸமஂ தைலஂ நாடீகுஷ்டாநிலார்திஷு| ஹிதஂ பாமாபசீநாஂ ச பாநாப்யஞ்ஜநபூரணம்||௧௩௫|| கார்பாஸாஸ்திகுலத்தாநாஂ ரஸே ஸித்தஂ ச வாதநுத்|௧௩௬|

ரூக்ஷஶுத்தேத்யாதௌ ஶுத்தாநிலார்தாஃ கேவலவாதபீடிதாஃ| கதமண்டஃ கதஸ்யோபரிதநோ பாகஃ| ஶுக்திஃ அர்தபலஂ, ப்ரகுஞ்சஃ பலம்| தத்வத்ஸித்தேதி பலாபில்வப்ரபதிஶதக்ஷீரஸித்தா| சுலுகீ ஶிஶுமாரஃ| ப்ரத்யக்ரேதி அபிநவா| நஸ்யபாநேஷ்விதி நஸ்யேஷு பாநேஷு ச | கஷ்ணகந்தாத்வக் ஶோபாஞ்ஜநத்வக்| மஹாஸ்நேஹமிதி சதுஃஸ்நேஹம்| தேந ஸித்தஂ தைலமித்யத்ர ஸமமிதி நிர்குண்டீரஸஸமஂ, நது ஸமஶப்தஃ ஸஹார்தஃ; ஸஹார்தஸ்ய ததீயயைவோக்தத்வாத்| நாடீ நாடீவ்ரணஃ; நாடீவ்ரணஸ்ய ஸுஶ்ருதாதிஷு பஞ்சவிதத்வமுக்தஂ ஜ்ஞேயம்| அபசீ ச ஹந்வஸ்திகக்ஷாதிதேஶபவா||௧௧௮-௧௩௫||-

Adhikarana 31 (136-137) · Śloka 138

மூலகஸ்வரஸே க்ஷீரஸமே ஸ்தாப்யஂ த்ர்யஹஂ ததி||௧௩௬|| தஸ்யாம்லஸ்ய த்ரிபிஃ ப்ரஸ்தைஸ்தைலப்ரஸ்தஂ விபாசயேத்| யஷ்ட்யாஹ்வஶர்கராராஸ்நாலவணார்த்ரகநாகரைஃ||௧௩௭|| ஸுபிஷ்டைஃ பலிகைஃ பாநாத்ததப்யங்காச்ச வாதநுத்|௧௩௮|

மூலகஸ்வரஸ இத்யாதௌ மூலகஸ்வரஸே ஸமக்ஷீரே ததி ஸ்தாப்யஂ; தஸ்யாம்லஸ்யேதி மூலரஸாதேரம்லதாங்கதஸ்ய| அத்ர ச த்ரிபிஃ ப்ரஸ்தைரிதி வசநாத் மூலகரஸாதீநாஂ ப்ரத்யேகஂ ப்ரஸ்தமாநத்வம்| உக்தஂ ஹி ஜதூகர்ணே- “விபசேத் ததிமூலகரஸபயஸா” இத்யாதி||௧௩௬-௧௩௭||-

Adhikarana 32 (138-141) · Śloka 142

பஞ்சமூலகஷாயேண பிண்யாகஂ பஹுவார்ஷிகம்||௧௩௮|| பக்த்வா தஸ்ய ரஸஂ பூத்வா தைலப்ரஸ்தஂ விபாசயேத்| பயஸாऽஷ்டகுணேநைதத் ஸர்வவாதவிகாரநுத்||௧௩௯|| ஸஂஸஷ்டே ஶ்லேஷ்மணா சைதத்வாதே ஶஸ்தஂ விஶேஷதஃ| யவகோலகுலத்தாநாஂ ஶ்ரேயஸ்யாஃ ஶுஷ்கமூலகாத்||௧௪௦|| பில்வாச்சாஞ்ஜலிமேகைகஂ த்ரவைரம்லைர்விபாசயேத்| தேந தைலஂ கஷாயேண பலாம்லைஃ கடுபிஸ்ததா||௧௪௧|| பிஷ்டைஃ ஸித்தஂ மஹாவாதைரார்தஃ ஶீதே ப்ரயோஜயேத்|௧௪௨|

பஞ்சமூலகஷாயேணேத்யாதௌ பஞ்சமூலீகஷாயஂ ததா பிண்யாகக்வதிதஂ ஜலஂ ச பதக்தேயமிதி கேசித்வதந்தி, வயஂ து பஞ்சமூலீகஷாயேணைவ ஜலஸ்தாநீயேந ஸாதிதபிண்யாகஸ்ய ரஸமத்ரேச்சாமஃ| பாடஶ்ச ‘பஞ்சமூலீகஷாயேண பிண்யாகஂ பஹுவார்ஷிகம்| பக்த்வா தஸ்ய ரஸஂ பூத்வா’ இத்யாதி பட்யதே; ஜாதூகர்ணேऽபி “பிண்யாகஂ பஹுவார்ஷிகஂ ஸ்திராதிஸலிலே பசேத், ரஸேऽஸ்மிநஷ்டகுணேந பயஸா தைலஂ ஸாத்யம்” இதி| த்ரவைரம்லைரிதி காஞ்ஜிகதக்ராதிபிஃ| பலாம்லைரிதி அம்லபலைர்தாடிமாதிபிஃ||௧௩௮-௧௪௧||-

Adhikarana 33 (142-156) · Śloka 156

ஸர்வவாதவிகாராணாஂ தைலாந்யந்யாந்யதஃ ஶணு||௧௪௨|| சதுஷ்ப்ரயோகாண்யாயுஷ்யபலவர்ணகராணி ச| ரஜஃஶுக்ரப்ரதோஷக்நாந்யபத்யஜநநாநி ச||௧௪௩|| நிரத்யயாநி ஸித்தாநி ஸர்வதோஷஹராணி ச| ஸஹாசரதுலாயாஶ்ச ரஸே தைலாடகஂ பசேத்||௧௪௪|| மூலகல்காத்தஶபலஂ பயோ தத்த்வா சதுர்குணம்| ஸித்தேऽஸ்மிஞ்சர்கராசூர்ணாதஷ்டாதஶபலஂ பிஷக்||௧௪௫|| விநீய தாருணேஷ்வேதத்வாதவ்யாதிஷு யோஜயேத்| ஶ்வதஂஷ்ட்ராஸ்வரஸப்ரஸ்தௌ த்வௌ ஸமௌ பயஸா ஸஹ||௧௪௬|| ஷட்பலஂ ஶங்கவேரஸ்ய குடஸ்யாஷ்டபலஂ ததா| தைலப்ரஸ்தஂ விபக்வஂ தைர்தத்யாத் ஸர்வாநிலார்திஷு||௧௪௭|| ஜீர்ணே தைலே ச துக்தேந பேயாகல்பஃ ப்ரஶஸ்யதே| பலாஶதஂ குடூச்யாஶ்ச பாதஂ ராஸ்நாஷ்டபாகிகம்||௧௪௮|| ஜலாடகஶதே பக்த்வா தஶபாகஸ்திதே ரஸே| ததிமஸ்த்விக்ஷுநிர்யாஸஶுக்தைஸ்தைலாடகஂ ஸமைஃ||௧௪௯|| பசேத் ஸாஜபயோऽர்தாஂஶைஃ கல்கைரேபிஃ பலோந்மிதைஃ| ஶடீஸரலதார்வேலாமஞ்ஜிஷ்டாகுருசந்தநைஃ||௧௫௦|| பத்மகாதிவிஷாமுஸ்தஸூர்பபர்ணீஹரேணுபிஃ| யஷ்ட்யாஹ்வஸுரஸவ்யாக்ரநகர்ஷபகஜீவகைஃ||௧௫௧|| பலாஶரஸகஸ்தூரீநலிகாஜாதிகோஷகைஃ| ஸ்பக்காகுங்குமஶைலேயஜாதீகடுபலாம்புபிஃ||௧௫௨|| த்வசாகுந்துருகர்பூரதுருஷ்கஶ்ரீநிவாஸகைஃ | லவங்கநககக்கோலகுஷ்டமாஂஸீப்ரியங்குபிஃ||௧௫௩|| ஸ்தௌணேயதகரத்யாமவசாமதநபல்லவைஃ| ஸநாககேஶரைஃ ஸித்தே க்ஷிபேச்சாத்ராவதாரிதே||௧௫௪|| பத்ரகல்கஂ ததஃ பூதஂ விதிநா தத் ப்ரயோஜயேத்| ஶ்வாஸஂ காஸஂ ஜ்வரஂ ஹிக்காஂ சர்திஂ குல்மாந் க்ஷதஂ க்ஷயம்||௧௫௫|| ப்லீஹஶோஷாவபஸ்மாரமலக்ஷ்மீஂ ச ப்ரணாஶயேத்| பலாதைலமிதஂ ஶ்ரேஷ்டஂ வாதவ்யாதிவிநாஶநம்||௧௫௬|| (அக்நிவேஶாய குருணா கஷ்ணாத்ரேயேண பாஷிதம்)| இதி பலாதைலம்|

சதுஷ்ப்ரயோகாணீதி பாநாப்யஞ்ஜநநஸ்யாநுவாஸநயோகீநி| ஸஹாசரேத்யாதௌ மூலகல்காத்தஶபலமித்யநேந ஸஹசரமூலாதேவ தஶபலஃ கல்கோ தேயஃ; ஜதூகர்ணே த்வத்ர மூலகஸ்யைவ கல்க உக்தஃ| ஜீர்ணே தைலே இத்யாதி பீதே தைலே ஜீர்ணே ஸதி| க்ஷீரேண பேயாவிதாநமத்ர ப்ரயோகஸாத்ம்யத்வாத்| குடூச்யாஃ பாதமிதி பஞ்சவிஂஶதிபலாநி| ராஸ்நாஷ்டபாகிகமிதி கதாபேக்ஷயா ராஸ்நாயா அஷ்டபாகேநார்தத்ரயோதஶபலாநி பவந்தி| ஸாஜபயோऽர்தாஂஶமிதி சாகக்ஷீரார்தயுக்தம்| ஸூர்பபர்ண்யௌ முத்கமாஷபர்ண்யௌ| ரஸஃ கந்தரஸஃ| நலிகா ஸ்வநாமக்யாதா| கடுபலா லதாகஸ்தூரீ, அந்யே ஸுகந்தி தக்ஷிணாபதப்ரஸித்தஂ பத்யல(?)மாஹுஃ| துருஷ்கஃ ஸில்ஹகஃ| நகீஸ்வல்பநகீ| பத்ரகல்கமிதி ஸுகந்தித்வாதஸ்ய தைலஸ்ய கந்தஶாஸ்ரபரிபாஷயா பத்ரகல்கோ தேய இத்யுச்யதே; கந்தஶாஸ்த்ரே ச “சூர்ணஸ்வரஸபுஷ்பாணாஂ ஸித்தஶீதேऽவதாரிதே| தீயதே கந்தவத்த்யர்தஂ பத்ரகல்கோ மநீஷிபிஃ” இதி; தேநாத்ர கர்பூராதிபத்ரகல்கோऽவதாரிதே ஏவ தேயஃ||௧௪௨-௧௫௬||-

Adhikarana 34 (157-164) · Śloka 164

அமதாயாஸ்துலாஃ பஞ்ச த்ரோணேஷ்வஷ்டஸ்வபாஂ பசேத்||௧௫௭|| பாதஶேஷே ஸமக்ஷீரஂ தைலஸ்ய த்வ்யாடகஂ பசேத்| ஏலாமாஂஸீநதோஶீரஸாரிவாகுஷ்டசந்தநைஃ||௧௫௮|| பலாதாமலகீமேதாஶதபுஷ்பர்திஜீவகைஃ | காகோலீக்ஷீரகாகோலீஶ்ராவண்யதிபலாநகைஃ||௧௫௯|| மஹாஶ்ராவணிஜீவந்தீவிதாரீகபிகச்சுபிஃ| ஶதாவரீமஹாமேதாகர்கடாக்யாஹரேணுபிஃ||௧௬௦|| வசாகோக்ஷுரகைரண்டராஸ்நாகாலாஸஹாசரைஃ| வீராஶல்லகிமுஸ்தத்வக்பத்ரர்ஷபகபாலகைஃ||௧௬௧|| ஸஹைலாகுங்குமஸ்பக்காத்ரிதஶாஹ்வைஶ்ச கார்ஷிகைஃ| மஞ்ஜிஷ்டாயாஸ்த்ரிகர்ஷேண மதுகாஷ்டபலேந ச||௧௬௨|| கல்கைஸ்தத் க்ஷீணவீர்யாக்நிபலஸம்மூடசேதஸஃ| உந்மாதாரத்யபஸ்மாரைரார்தாஂஶ்ச ப்ரகதிஂ நயேத்||௧௬௩|| வாதவ்யாதிஹரஂ ஶ்ரேஷ்டஂ தைலாக்ர்யமமதாஹ்வயம்| (கஷ்ணாத்ரேயேண குருணா பாஷிதஂ வைத்யபூஜிதம்)||௧௬௪|| இத்யமதாத்யஂ தைலம்|

அமதாயா இத்யாதௌ மஹாஶ்ராவணீ பஹந்முண்டிதிகா| காலா காலாநுஸாரிவா| த்ரிதஶாஹ்வஃ தேவதாருஃ||௧௫௭-௧௬௪||

Adhikarana 35 (165-166) · Śloka 166

ராஸ்நாஸஹஸ்ரநிர்யூஹே தைலத்ரோணஂ விபாசயேத்| கந்தைர்ஹைமவதைஃ பிஷ்டைரேலாத்யைஶ்சாநிலார்திநுத்||௧௬௫|| கல்போऽயமஶ்வகந்தாயாஂ ப்ரஸாரண்யாஂ பலாத்வயே| க்வாதகல்கபயோபிர்வா பலாதீநாஂ பசேத் பதக்||௧௬௬|| இதி ராஸ்நாதைலம்|

ராஸ்நாஸஹஸ்ரநிர்யூஹே இத்யாதௌ ஹைமவதைரிதி ஹிமாலயபூதைஃ அகருகுஷ்டக்ஷேமகாதிபிஃ| ஏலாத்யைரிதி அமதாத்யே ஏலாமாஂஸீநதேத்யாதிநோக்தைஃ| ஏஷ கல்ப இத்யநந்தரோக்தராஸ்நாகல்போ பலாதிஷ்வபி வக்தவ்யஃ| பலாதீநாமிதி அநந்தரோக்தாநாஂ பலாப்ரஸாரண்யஶ்வகந்தாநாம்||௧௬௫-௧௬௬||

Adhikarana 36 (167-171) · Śloka 171

மூலகஸ்வரஸஂ க்ஷீரஂ தைலஂ தத்யம்லகாஞ்ஜிகம்| துல்யஂ விபாசயேத் கல்கைர்பலாசித்ரகஸைந்தவைஃ||௧௬௭|| பிப்பல்யதிவிஷாராஸ்நாசவிகாகுருஶிக்ருகைஃ| பல்லாதகவசாகுஷ்டஶ்வதஂஷ்ட்ராவிஶ்வபேஷஜைஃ||௧௬௮|| புஷ்கராஹ்வஶடீபில்வஶதாஹ்வாநததாருபிஃ| தத்ஸித்தஂ பீதமத்யுக்ராந் ஹந்தி வாதாத்மகாந் கதாந்||௧௬௯|| இதி மூலகாத்யஂ தைலம்| வஷமூலகுடூச்யோஶ்ச த்விஶதஸ்ய ஶதஸ்ய ச| சித்ரகாத் ஸாஶ்வகந்தாச்ச க்வாதே தைலாடகஂ பசேத்||௧௭௦|| ஸக்ஷீரஂ வாயுநா பக்நே தத்யாஜ்ஜர்ஜரிதே ததா| ப்ராக்தைலாவாபஸித்தஂ ச பவேதேதத்குணோத்தரம்||௧௭௧|| இதி வஷமூலாதிதைலம்|

வஷமூலேத்யாதௌ அஶ்வகந்தாசித்ரகாப்யாஂ மிலிதாப்யாஂ துலா| ப்ராக்தைலாவாபஸித்தமிதி மூலகஸ்வரஸமித்யாத்யுக்ததைலகல்கேந ஸமஂ வஷமூலாதிக்வாதேந ச ஸித்தம்| பவேத்தத்த்விகுணோத்தரமிதி பாடே வஷமூலாதிக்வாதஸித்தாத்தைலாத் த்விகுணஂ ஶ்ரேஷ்டம்||௧௬௭-௧௭௧||

Adhikarana 37 (172-182) · Śloka 182

ராஸ்நாஶிரீஷயஷ்ட்யாஹ்வஶுண்டீஸஹசராமதாஃ||௧௭௨|| ஸ்யோநாகதாருஶம்பாகஹயகந்தாத்ரிகண்டகாஃ| ஏஷாஂ தஶபலாந் பாகாந் கஷாயமுபகல்பயேத்||௧௭௩|| ததஸ்தேந கஷாயேண ஸர்வகந்தைஶ்ச கார்ஷிகைஃ| தத்யாரநாலமாஷாம்புமூலகேக்ஷுரஸைஃ ஶுபைஃ||௧௭௪|| பதக் ப்ரஸ்தோந்மிதைஃ ஸார்தஂ தைலப்ரஸ்தஂ விபாசயேத்| ப்லீஹமூத்ரக்ரஹஶ்வாஸகாஸமாருதரோகநுத் ||௧௭௫|| ஏதந்மூலகதைலாக்யஂ வர்ணாயுர்பலவர்தநம்| இதி மூலகதைலம்| யவகோலகுலத்தாநாஂ மத்ஸ்யாநாஂ ஶிக்ருபில்வயோஃ| ரஸேந மூலகாநாஂ ச தைலஂ ததிபயோந்விதம்||௧௭௬|| ஸாதயித்வா பிஷக்தத்யாத் ஸர்வவாதாமயாபஹம்| லஶுநஸ்வரஸே ஸித்தஂ தைலமேபிஶ்ச வாதநுத்||௧௭௭|| தைலாந்யேதாந்யதுஸ்நாதாமங்கநாஂ பாயயேத ச| பீத்வாऽந்யதமமேஷாஂ ஹி வந்த்யாऽபி ஜநயேத் ஸுதம்||௧௭௮|| யச்ச ஶீதஜ்வரே தைலமகுர்வாத்யமுதாஹதம்| அநேகஶதஶஸ்தச்ச ஸித்தஂ ஸ்யாத்வாதரோகநுத்||௧௭௯|| வக்ஷ்யந்தே யாநி தைலாநி வாதஶோணிதகேऽபி ச| தாநி சாநிலஶாந்த்யர்தஂ ஸித்திகாமஃ ப்ரயோஜயேத்||௧௮௦|| நாஸ்தி தைலாத் பரஂ கிஞ்சிதௌஷதஂ மாருதாபஹம்| வ்யவாய்யுஷ்ணகுருஸ்நேஹாத் ஸஂஸ்காராத்வலவத்தரம்||௧௮௧|| கணைர்வாதஹரைஸ்தஸ்மாச்சதஶோऽத ஸஹஸ்ரஶஃ| ஸித்தஂ க்ஷிப்ரதரஂ ஹந்தி ஸூக்ஷ்மமார்கஸ்திதாந் கதாந்||௧௮௨||

ஸர்வகந்தைஶ்சேதி பலாதைலோக்தைஃ ஸர்வகந்தைஃ| ஸார்தமிதி ஸஹிதம்| மூலகதைலாக்யமிதிஸஞ்ஜ்ஞயா தத்ர ராஸ்நாதீநாஂ மூலேநைவ க்வாதஸாதநஂ தர்ஶயதி| லஶுநஸ்வரஸே இத்யாதௌ ஏபிஶ்சேதி யவாதிக்வாதைரநந்தரோக்தைஃ| அநேகஶதஶஸ்தச்ச ஸித்தமிதி அநேகஶதஶஸ்தேநைவ வித்யாநேந ஸாதிதஂ ஸதித்யர்தஃ||௧௭௨-௧௮௨||

Adhikarana 38 (183-188) · Śloka 188

க்ரியா ஸாதாரணீ ஸர்வா ஸஂஸஷ்டே சாபி ஶஸ்யதே| வாதே பித்தாதிபிஃ ஸ்ரோதஃஸ்வாவதேஷு விஶேஷதஃ||௧௮௩|| பித்தாவதே விஶேஷேண ஶீதாமுஷ்ணாஂ ததா க்ரியாம்| வ்யத்யாஸாத் காரயேத் ஸர்பிர்ஜீவநீயஂ ச ஶஸ்யதே||௧௮௪|| தந்வமாஂஸஂ யவாஃ ஶாலிர்யாபநாஃ க்ஷீரபஸ்தயஃ| விரேகஃ க்ஷீரபாநஂ ச பஞ்சமூலீபலாஶதம்||௧௮௫|| மதுயஷ்டிபலாதைலகதக்ஷீரைஶ்ச ஸேசநம்| பஞ்சமூலகஷாயேண குர்யாத்வா ஶீதவாரிணா||௧௮௬|| கபாவதே யவாந்நாநி ஜாங்கலா மகபக்ஷிணஃ| ஸ்வேதாஸ்தீக்ஷ்ணா நிரூஹாஶ்ச வமநஂ ஸவிரேசநம்||௧௮௭|| ஜீர்ணஂ ஸர்பிஸ்ததா தைலஂ திலஸர்ஷபஜஂ ஹிதம்| ஸஂஸஷ்டே கபபித்தாப்யாஂ பித்தமாதௌ விநிர்ஜயேத்||௧௮௮||

ஸம்ப்ரதி தோஷாந்தராதிஸஂஸஷ்டவாதசிகித்ஸாமாஹ- க்ரியா ஸாதாரணீத்யாதி| ஸாதாரணீதி யா வாதே ஸா ஸஂஸர்கிணி ச பித்தாதௌ ஸமாநா ஸஂஸர்கஹிதேதி யாவத்; ந கேவலஂ ஸஂஸஷ்டே வாயௌ ஸாதாரணீ, கிந்து வாதபித்தாதிபிஃ ஸ்ரோதஃஸ்வாவதேஷ்வபி ஸாதாரணீ கர்தவ்யா| வாதேந வாதாவரணமக்ரே வக்ஷ்யதி| கேசித்து ‘வாதே பித்தாதிபிஃ’ இதி படந்தி; அயஂ பாடஃ ஸுகமஃ| விஶிஷ்டஸூத்ரிதாஂ க்ரியாமாஹ- பித்தாவதே இத்யாதி| வ்யத்யாஸாதிதி பரிவர்தநேந ஶீதாஂ கத்வோஷ்ணாம், உஷ்ணாஂ ச கத்வா ஶீதாஂ குர்யாதித்யர்தஃ| யாபநா பஸ்தயஃ ஸித்தௌ வக்ஷ்யமாணாஃ| பித்தமாதௌ விநிர்ஜயேதிதி வசநேந கபாபேக்ஷயா பித்தஸ்யாஶுகாரிதயா பித்தஜயமேவோபதிஶதி||௧௮௩-௧௮௮||

Adhikarana 39 (189-198) · Śloka 199

ஆமாஶயகதஂ மத்வா கபஂ வமநமாசரேத்||௧௮௯|| பக்வாஶயே விரேகஂ து பித்தே ஸர்வத்ரகே ததா| ஸ்வேதைர்விஷ்யந்திதஃ ஶ்லேஷ்மா யதா பக்வாஶயே ஸ்திதஃ||௧௯௦|| பித்தஂ வா தர்ஶயேல்லிங்கஂ பஸ்திபிஸ்தௌ விநிர்ஹரேத்| ஶ்லேஷ்மணாऽநுகதஂ வாதமுஷ்ணைர்கோமூத்ரஸஂயுதைஃ||௧௯௧|| நிரூஹைஃ பித்தஸஂஸஷ்டஂ நிர்ஹரேத் க்ஷீரஸஂயுதைஃ| மதுரௌஷதஸித்தைஶ்ச தைலைஸ்தமநுவாஸயேத்||௧௯௨|| ஶிரோகதே து ஸகபே தூமநஸ்யாதி காரயேத்| ஹதே பித்தே கபே யஃ ஸ்யாதுரஃஸ்ரோதோऽநுகோऽநிலஃ||௧௯௩|| ஸஶேஷஃ ஸ்யாத் க்ரியா தத்ர கார்யா கேவலவாதிகீ| ஶோணிதேநாவதே குர்யாத்வாதஶோணிதகீஂ க்ரியாம்||௧௯௪|| ப்ரமேஹவாதமேதோக்நீமாமவாதே ப்ரயோஜயேத்| ஸ்வேதாப்யங்கரஸக்ஷீரஸ்நேஹா மாஂஸாவதே ஹிதாஃ||௧௯௫|| மஹாஸ்நேஹோऽஸ்திமஜ்ஜஸ்தே பூர்வவத்ரேதஸாऽऽவதே| அந்நாவதே ததுல்லேகஃ பாசநஂ தீபநஂ லகு||௧௯௬|| மூத்ரலாநி து மூத்ரேண ஸ்வேதாஃ ஸோத்தரபஸ்தயஃ| ஶகதா தைலமைரண்டஂ ஸ்நிக்தோதாவர்தவத்க்ரியா ||௧௯௭|| ஸ்வஸ்தாநஸ்தோ பலீ தோஷஃ ப்ராக் தஂ ஸ்வைரௌஷதைர்ஜயேத்| வமநைர்வா விரேகைர்வா பஸ்திபிஃ ஶமநேந வா||௧௯௮|| (இத்யுக்தமாவதே வாதே பித்தாதிபிர்யதாயதம் )|௧௯௯|

ஆமாஶயகதஂ மத்வா கபமிதி வாதாநுபந்திகபஸ்யைவேயஂ சிகித்ஸா| பக்வாஶயே விரேகஂ த்வித்யத்ர ‘கபே’ இத்யநுவர்ததே| ஸர்வத்ரகே இதி அந்யஸ்தாநகதேऽபி பித்தே| யத்யபி தோஷாந்தரஸ்தாநகதே தத்தோஷப்ரதாநமேவ கர்ம வமநஂ பஸ்திர்வா யுக்தஃ, ததாऽப்யநேந விரேசநமபி தத்ர யௌகிகமிதி தர்ஶயதி| ஸகபே இதி ஸகபே வாதே| ‘உரஃஸ்ரோதோகதே’ இதி கேசித் படந்தி, தத்ர ஸூக்ஷ்மஸ்ரோதோऽநுகதே இத்யர்தஃ| ப்ரமேஹவாதமேதோக்நீமிதி ப்ரமேஹக்நீஂ வாதக்நீஂ மேதோக்நீஂ ச| மஹாஸ்நேஹ இதி சதுஃஸ்நேஹோऽத்ரைவோக்தஃ| பூர்வவத்ரேதஸாऽऽவதே இதி ஶுக்ரஸ்தே வாதே யா க்ரியா பூர்வமுக்தா ஸா ரேதஸாऽऽவதேऽபி வாதே கார்யா| உல்லேக இதி உல்லேகநஂ வமநம்| மூத்ரலாநீதி மூத்ரவைரேசநிகாநி| ஶகதா இதி மலேந| ஸ்வஸ்தாநஸ்த இத்யாதி ஸ்வஸ்தாநஸ்தோ யஸ்மாத் ஸ்தாநோபபஂஹணாத்பலீ தோஷோ பவதி தஸ்மாத் ப்ராக் ஸ்வைரௌஷதைர்ஜயேத்| கதமைஃ ஸ்வைரௌஷதைரித்யாஹ- வமநைரித்யாதி| ஶமநேநேதி கபாதிஶமநேநைவ; ஶமநஂ ச ஶோதநாநந்தரஂ ஶோதநாநர்ஹே வா ஜ்ஞேயம்||௧௮௯-௧௯௮||-

Adhikarana 40 (199-205) · Śloka 206

மாருதாநாஂ ஹி பஞ்சாநாமந்யோந்யாவரணே ஶணு||௧௯௯|| லிங்கஂ வ்யாஸஸமாஸாப்யாமுச்யமாநஂ மயாऽநக!| ப்ராணோ வணோத்யுதாநாதீந் ப்ராணஂ வண்வந்தி தேऽபி ச||௨௦௦|| உதாநாத்யாஸ்ததாऽந்யோந்யஂ ஸர்வ ஏவ யதாக்ரமம்| விஂஶதிர்வரணாந்யேதாந்யுல்பணாநாஂ பரஸ்பரம்||௨௦௧|| மாருதாநாஂ ஹி பஞ்சாநாஂ தாநி ஸம்யக் ப்ரதர்கயேத்| ஸர்வேந்த்ரியாணாஂ ஶூந்யத்வஂ ஜ்ஞாத்வா ஸ்மதிபலக்ஷயம்||௨௦௨|| வ்யாநே ப்ராணாவதே லிங்கஂ கர்ம தத்ரோர்த்வஜத்ருகம்| ஸ்வேதோऽத்யர்தஂ லோமஹர்ஷஸ்த்வக்தோஷஃ ஸுப்தகாத்ரதா||௨௦௩|| ப்ராணே வ்யாநாவதே தத்ர ஸ்நேஹயுக்தஂ விரேசநம்| ப்ராணாவதே ஸமாநே ஸ்யுர்ஜடகத்கதமூகதாஃ||௨௦௪|| சதுஷ்ப்ரயோகாஃ ஶஸ்யந்தே ஸ்நேஹாஸ்தத்ர ஸயாபநாஃ| ஸமாநேநாவதேऽபாநே க்ரஹணீபார்ஶ்வஹத்கதாஃ||௨௦௫|| ஶூலஂ சாமாஶயே தத்ர தீபநஂ ஸர்பிரிஷ்யதே|௨௦௬|

மாருதாநாமந்யோந்யாவரணமாஹ- மாருதாநாமித்யாதி| யத்யபி சேஹ வாயோரமூர்தத்வஂ வாதகலாகலீயே ப்ரோக்தஂ, ததாऽபீதமமூர்தத்வமகடிநவாசகஂ ந த்வவயவப்ரதிஷேதகஂ; தேந வாயோஃ வாய்வந்தரேண கதிஹநநரூபமாவரணமுபபந்நமேவ; தஷ்டா ச வாயுநா வாய்வந்தரேணோபஹதேந வாதகுண்டலிதா பஹிரபி, தேநோபபந்நமாவரணஂ வாதாநாஂ பரஸ்பரம்| ப்ராணோ வணோத்யுதாநாதீநித்யாதிநா விஂஶத்யாவரணாந்யுக்தாநி| ப்ராணோ வணோத்யுதாநாதீநித்யநேந சத்வார்யாவரணாநி, ப்ராணஂ வண்வந்தி தேऽபி சேத்யநேந ச சத்வாரி, உதாநாத்யாஸ்ததாऽந்யோந்யமித்யநேந த்வாதஶாவரணாந்யுச்யந்தே| தத்ரோதாநேந வ்யாநாதீநாஂ த்ரயாணாமாவரணே த்ரீணி, ததா வ்யாநாத்யைஶ்சோதாநாவரணே த்ரீணி, ததா வ்யாநேந ஸமாநாபாநாவரணே த்வே, தாப்யாஂ ச வ்யாநாவரணே த்வே, பரிஶிஷ்டயோஶ்சாந்யோந்யாவரணே த்வே, ஏவஂ த்வாதஶாவரணாநி பூர்வாஷ்டகயுக்தாநி விஂஶதிர்பவந்தி| உல்பணாநாமிதி வத்தாநாஂ; கிஂவா உல்பணாநாமிதி ஆவிஷ்கததமாநாஂ மிலிதாநாஂ பஞ்சாநாஂ; தேநைதேஷாமேகத்வித்ர்யாதிஸஂஸர்கேணாவார்யாவரகதயா பேதாத்பஹுவிதமாவரணஂ பவதீதி தர்ஶயதி||௧௯௯-௨௦௫||-

Adhikarana 41 (206-213) · Śloka 217

ஶிரோக்ரஹஃ ப்ரதிஶ்யாயோ நிஃஶ்வாஸோச்ச்வாஸஸங்க்ரஹஃ||௨௦௬|| ஹத்ரோகோ முகஶோஷஶ்சாப்யுதாநே ப்ராணஸஂவதே| தத்ரோர்த்வபாகிகஂ கர்ம கார்யமாஶ்வாஸநஂ ததா||௨௦௭|| கர்மௌஜோபலவர்ணாநாஂ நாஶோ மத்யுரதாபி வா| உதாநேநாவதே ப்ராணே தஂ ஶநைஃ ஶீதவாரிணா||௨௦௮|| ஸிஞ்சேதாஶ்வாஸயேச்சைநஂ ஸுகஂ சைவோபபாதயேத்| உர்த்வகேநாவதேऽபாநே சர்திஶ்வாஸாதயோ கதாஃ||௨௦௯|| ஸ்யுர்வாதே தத்ர பஸ்த்யாதி போஜ்யஂ சைவாநுலோமநம்| மோஹோऽல்போऽக்நிரதீஸார ஊர்த்வகேऽபாநஸஂவதே||௨௧௦|| வாதே ஸ்யாத்வமநஂ தத்ர தீபநஂ க்ராஹி சாஶநம்| வம்யாத்மாநமுதாவர்தகுல்மார்திபரிகர்திகாஃ||௨௧௧|| லிங்கஂ வ்யாநாவதேऽபாநே தஂ ஸ்நிக்தைரநுலோமயேத்| அபாநேநாவதே வ்யாநே பவேத்விண்மூத்ரரேதஸாம்||௨௧௨|| அதிப்ரவத்திஸ்தத்ராபி ஸர்வஂ ஸங்க்ரஹணஂ மதம்| மூர்ச்சா தந்த்ரா ப்ரலாபோऽங்கஸாதோऽக்ந்யோஜோபலக்ஷயஃ||௨௧௩|| ஸமாநேநாவதே வ்யாநே வ்யாயாமோ லகுபோஜநம்| ஸ்தப்ததாऽல்பாக்நிதாऽஸ்வேதஶ்சேஷ்டாஹாநிர்நிமீலநம்||௨௧௪|| உதாநேநாவதே வ்யாநே தத்ர பத்யஂ மிதஂ லகு| பஞ்சாந்யோந்யாவதாநேவஂ வாதாந் புத்யேத லக்ஷணைஃ||௨௧௫|| ஏஷாஂ ஸ்வகர்மணாஂ ஹாநிர்வத்திர்வாऽऽவரணே மதா| யதாஸ்தூலஂ ஸமுத்திஷ்டமேததாவரணேऽஷ்டகம்||௨௧௬|| ஸலிங்கபேஷஜஂ ஸம்யக்புதாநாஂ புத்திவத்தயே|௨௧௭|

ஶிரோக்ரஹ இத்யாதிநா அஷ்டாவாவரணாநி ப்ராயோபாவீநி அநுக்தஶேஷோபக்ரஹணார்தமாஹ| ஊர்த்வபாகிகஂ கர்மேதி உபர்யுக்தஸ்நேஹபாநநஸ்யாதிகம்| ஶ்வாஸாதய இதி ஶ்வாஸஹிக்காதயஃ| ஊர்த்வகேநேதி உதாநேந| அநுக்தஜ்ஞாநார்தமாவரணஸ்வரூபமாஹ- ஏஷாஂ ஸ்வகர்மணாமித்யாதி| அத்ர ஆவார்யாணாஂ பலீயஸாऽऽவரணாத் ஸ்வகர்மஹாநிர்பவதி, ஆவரகஸ்ய தூத்ஸர்கதஃ ஸ்வகர்மவத்திர்பவதி, ததா ஆவரணேந ச ஆவார்யஃ ப்ரகுபிதோ பவதி ததா ஸ்வகர்மணாஂ வத்திர்பவதீதி வ்யவஸ்தா; அந்யே து ஆவரணீயஸ்ய ஸ்வகர்மஹாநிஃ, ஆவரகஸ்ய தூத்ஸர்கதோ வத்திர்பவதீதி வ்யவஸ்தாமாஹுஃ||௨௦௬-௨௧௩||-

Adhikarana 42 (217-218) · Śloka 219

ஸ்தாநாந்யவேக்ஷ்ய வாதாநாஂ வத்திஂ ஹாநிஂ ச கர்மணாம்||௨௧௭|| த்வாதஶாவரணாந்யந்யாந்யபிலக்ஷ்ய பிஷக்ஜிதம்| குர்யாதப்யஞ்ஜநஸ்நேஹபாநபஸ்த்யாதி ஸர்வஶஃ||௨௧௮|| க்ரமமுஷ்ணமநுஷ்ணஂ வா வ்யத்யாஸாதவசாரயேத்|௨௧௯|

அநுக்தாவரணலக்ஷணஜ்ஞாநோபாயமாஹ- ஸ்தாநாந்யவேக்ஷ்யேத்யாதி| கர்மவத்திஹாநிவ்யாக்யாநமத்ராபி பூர்வவத்| ஸ்தாநாந்யவேக்ஷ்யேத்யநேந வாதாநாமுக்தஸ்தாநகதவிகாரேண ச வாதவிகதிர்ஜ்ஞாதவ்யேதி தர்ஶயதி| உஷ்ணஂ க்ரமமநுஷ்ணஂ சேத்யத்ர யத்யப்யுஷ்ண ஏவ க்ரமோ வாதே யுஜ்யதே, ததாऽபி ஸ்தாநாபேக்ஷயா ரக்தாதிதூஷ்யஂ க்ரமவிபர்யயஸ்ய காரணஂ ஜ்ஞேயம்||௨௧௭-௨௧௮||-

Adhikarana 43 (219-220) · Śloka 221

உதாநஂ யோஜயேதூர்த்வமபாநஂ சாநுலோமயேத்||௨௧௯|| ஸமாநஂ ஶமயேச்சைவ த்ரிதா வ்யாநஂ து யோஜயேத்| ப்ராணோ ரக்ஷ்யஶ்சதுர்ப்யோऽபி ஸ்தாநே ஹ்யஸ்ய ஸ்திதிர்த்ருவா||௨௨௦|| ஸ்வஂ ஸ்தாநஂ கமயேதேவஂ வதாநேதாந் விமார்ககாந்|௨௨௧|

விகதவாதாநாஂ ப்ரகதிஸ்தாபநமாஹ- உதாநஂ யோஜயேதூர்த்வமித்யாதி| ஏதச்ச ஸ்வமார்கயோஜநஂ வாதாநாஂ யதோக்தவமநாதிக்ரியாயோகவிதாநேந கர்தவ்யம்| ஸமாநஂ ஶமயேதிதி தேஹமத்யஸ்திதஂ குர்யாதித்யர்தஃ| த்ரிதா வ்யாநஂ து யோஜயேதிதி ஊர்த்வமதோ மத்யே த்ரிதா யோஜயேத்| ப்ராணோ ரக்ஷ்ய இதி ஸ்தாநே ஏவ யாபநீயஃ | சதுர்ப்யோऽபீத்யநேந இதரவாதேப்யோऽஸ்யாத்யர்தரக்ஷணீயதாமாஹ| குதோऽயஂ விஶேஷரக்ஷணீய இத்யாஹ- ஸ்தாநே த்வஸ்ய ஸ்திதிர்த்ருவேதி; அஸ்ய ப்ராணஸ்ய, ஸ்தாநே ஸம்யகவஸ்தாநே ஸதி, ஸ்திதிஃ ஜீவநரூபா, த்ருவா நிஶ்சிதா||௨௧௯-௨௨௦||-

Adhikarana 44 (221-230) · Śloka 231

மூர்ச்சா தாஹோ ப்ரமஃ ஶூலஂ விதாஹஃ ஶீதகாமிதா||௨௨௧|| சர்தநஂ ச விதக்தஸ்ய ப்ராணே பித்தஸமாவதே| ஷ்டீவநஂ க்ஷவதூத்காரநிஃஶ்வாஸோச்ச்வாஸஸங்க்ரஹஃ||௨௨௨|| ப்ராணே கபாவதே ரூபாண்யருசிஶ்சர்திரேவ ச| மூர்ச்சாத்யாநி ச ரூபாணி தாஹோ நாப்யுரஸஃ க்லமஃ||௨௨௩|| ஓஜோப்ரஂஶஶ்ச ஸாதஶ்சாப்யுதாநே பித்தஸஂவதே| ஆவதே ஶ்லேஷ்மணோதாநே வைவர்ண்யஂ வாக்ஸ்வரக்ரஹஃ||௨௨௪|| தௌர்பல்யஂ குருகாத்ரத்வமருசிஶ்சோபஜாயதே| அதிஸ்வேதஸ்தஷா தாஹோ மூர்ச்சா சாருசிரேவ ச||௨௨௫|| பித்தாவதே ஸமாநே ஸ்யாதுபகாதஸ்ததோஷ்மணஃ| அஸ்வேதோ வஹ்நிமாந்த்யஂ ச லோமஹர்ஷஸ்ததைவ ச||௨௨௬|| கபாவதே ஸமாநே ஸ்யாத்காத்ராணாஂ சாதிஶீததா| வ்யாநே பித்தாவதே து ஸ்யாத்தாஹஃ ஸர்வாங்ககஃ க்லமஃ||௨௨௭|| காத்ரவிக்ஷேபஸங்கஶ்ச ஸஸந்தாபஃ ஸவேதநஃ| குருதா ஸர்வகாத்ராணாஂ ஸர்வஸந்த்யஸ்திஜா ருஜஃ||௨௨௮|| வ்யாநே கபாவதே லிங்கஂ கதிஸங்கஸ்ததாऽதிகஃ | ஹாரித்ரமூத்ரவர்சஸ்த்வஂ தாபஶ்ச குதமேட்ரயோஃ||௨௨௯|| லிங்கஂ பித்தாவதேऽபாநே ரஜஸஶ்சாதிவர்தநம்| பிந்நாமஶ்லேஷ்மஸஂஸஷ்டகுருவர்சஃப்ரவர்தநம்||௨௩௦|| ஶ்லேஷ்மணா ஸஂவதேऽபாநே கபமேஹஸ்ய சாகமஃ|௨௩௧|

ப்ராணாதீநாஂ பித்தேந கபேந ததா பித்தகபாப்யாஂ சாவரணலக்ஷணாந்யாஹ- மூர்ச்சா தாஹோ ப்ரம இத்யாதி| மூர்ச்சாத்யாநி மூர்ச்சா தாஹ இத்யாதிநா ப்ராகுக்தாநி| உபகாதஸ்ததோஷ்மண இதி அத்ர பித்தேநாப்யாவதே ஸமாநே அக்ந்யுத்தேஜநாபாவாதூஷ்மண உபகாதோ ஜ்ஞேயஃ| காத்ரவிக்ஷேபஸங்கஃ காத்ரவிக்ஷேபணோபரமஃ| ரஜஸ இதி ஆர்தவஸ்ய||௨௨௧-௨௩௦||-

Adhikarana 45 (231-235) · Śloka 236

லக்ஷணாநாஂ து மிஶ்ரத்வஂ பித்தஸ்ய ச கபஸ்ய ச||௨௩௧|| உபலக்ஷ்ய பிஷக்வித்வாந் மிஶ்ரமாவரணஂ வதேத்| யத்யஸ்ய வாயோர்நிர்திஷ்டஂ ஸ்தாநஂ தத்ரேதரௌ ஸ்திதௌ||௨௩௨|| தோஷௌ பஹுவிதாந் வ்யாதீந் தர்ஶயேதாஂ யதாநிஜாந்| ஆவதஂ ஶ்லேஷ்மபித்தாப்யாஂ ப்ராணஂ சோதாநமேவ ச||௨௩௩|| கரீயஸ்த்வேந பஶ்யந்தி பிஷஜஃ ஶாஸ்த்ரசக்ஷுஷஃ| விஶேஷாஜ்ஜீவிதஂ ப்ராணே உதாநே ஸஂஶ்ரிதஂ பலம்||௨௩௪|| ஸ்யாத்தயோஃ பீடநாத்தாநிராயுஷஶ்ச பலஸ்ய ச| ஸர்வேऽப்யேதேऽபரிஜ்ஞாதாஃ பரிஸஂவத்ஸராஸ்ததா||௨௩௫|| உபேக்ஷணாதஸாத்யாஃ ஸ்யுரதவா துருபக்ரமாஃ |௨௩௬|

மிஶ்ரமாவரணமிதி மிஶ்ரிதகபபித்தாவரணம்| யதாநிஜாநிதி யதாத்மீயாந்| கரீயஸ்த்வேநேதி அதிகத்வேந| ஏதத்கரீயஸ்த்வே ஹேதுமாஹ- விஶேஷாதித்யாதி| ஸஂஶ்ரிதமிதி அதீநம்| அபரிஜ்ஞாதா இதி யாதாதத்யேநாஜ்ஞாதாஃ| ஸம்யக்ஜ்ஞாதா அப்யுபேக்ஷணாத், யாதாதத்யேந ஜ்ஞாதா அபி பரிஸஂவத்ஸராஸ்ததேதி யோஜநீயம்||௨௩௧-௨௩௫||-

Adhikarana 46 (236-245) · Śloka 245

ஹத்ரோகோ வித்ரதிஃ ப்லீஹா குல்மோऽதீஸார ஏவ ச||௨௩௬|| பவந்த்யுபத்ரவாஸ்தேஷாமாவதாநாமுபேக்ஷணாத்| தஸ்மாதாவரணஂ வைத்யஃ பவநஸ்யோபலக்ஷயேத்||௨௩௭|| பஞ்சாத்மகஸ்ய வாதேந பித்தேந ஶ்லேஷ்மணாऽபி வா| பிஷக்ஜிதமதஃ ஸம்யகுபலக்ஷ்ய ஸமாசரேத்||௨௩௮|| அநபிஷ்யந்திபிஃ ஸ்நிக்தைஃ ஸ்ரோதஸாஂ ஶுத்திகாரகைஃ| கபபித்தாவிருத்தஂ யத்யச்ச வாதாநுலோமநம்||௨௩௯|| ஸர்வஸ்தாநாவதேऽப்யாஶு தத் கார்யஂ மாருதே ஹிதம்| யாபநா பஸ்தயஃ ப்ராயோ மதுராஃ ஸாநுவாஸநாஃ||௨௪௦|| ப்ரஸமீக்ஷ்ய பலாதிக்யஂ மது வா ஸ்ரஂஸநஂ ஹிதம்| ரஸாயநாநாஂ ஸர்வேஷாமுபயோகஃ ப்ரஶஸ்யதே||௨௪௧|| ஶைலஸ்ய ஜதுநோऽத்யர்தஂ பயஸா குக்குலோஸ்ததா| லேஹஂ வா பார்கவப்ரோக்தமப்யஸேத் க்ஷீரபுங்நரஃ||௨௪௨|| அபயாமலகீயோக்தமேகாதஶஸிதாஶதம் | அபாநேநாவதே ஸர்வஂ தீபநஂ க்ராஹி பேஷஜம்||௨௪௩|| வாதாநுலோமநஂ யச்ச பக்வாஶயவிஶோதநம்| இதி ஸங்க்ஷேபதஃ ப்ரோக்தமாவதாநாஂ சிகித்ஸிதம்||௨௪௪|| ப்ராணாதீநாஂ பிஷக் குர்யாத்விதர்க்ய ஸ்வயமேவ தத்| பித்தாவதே து பித்தக்நைர்மாருதஸ்யாவிரோதிபிஃ| கபாவதே கபக்நைஸ்து மாருதஸ்யாநுலோமநைஃ||௨௪௫||

ஹத்ரோகேத்யாதிநா உபத்ரவாநாஹ| பஞ்சாத்மகஸ்யேதி ப்ராணாதிபேதேந பஞ்சஸ்வரூபஸ்ய| ப்ரஸமீக்ஷ்யேத்யாதௌ பலாதிக்யே ஸதி ஸ்ரஂஸநஂ மது கர்தவ்யமித்யபிப்ராயஃ| அத்யர்தஂ ப்ரஶஸ்யத இதி ஸம்பந்தஃ| லேஹஂ வா பார்கவப்ரோக்தமிதி ச்யவநப்ராஶஂ, ச்யவநோ ஹி பார்கவ உச்யதே| உக்தஂ ஹி ஆயுர்வேதஸமுத்தாநே “பார்கவஶ்ச்யவநஃ காமீ வத்தஃ ஸந் விகதிஂ கதஃ” (சி.அ.௧பா.௪) இதி| வாதஸ்யாநுலோமநஂ சிகித்ஸிதஂ குர்யாதிதி நியோஜநீயம்||௨௩௬-௨௪௫||

Adhikarana 47 (246) · Śloka 246

லோகே வாய்வர்கஸோமாநாஂ துர்விஜ்ஞேயா யதா கதிஃ| ததா ஶரீரே வாதஸ்ய பித்தஸ்ய ச கபஸ்ய ச||௨௪௬||

வாதாதீநாஂ துர்விஜ்ஞேயதாஂ தஷ்டாந்தேந தர்ஶயதி- லோக இத்யாதி|||௨௪௬||

Adhikarana 48 (247) · Śloka 247

க்ஷயஂ வத்திஂ ஸமத்வஂ ச ததைவாவரணஂ பிஷக்| விஜ்ஞாய பவநாதீநாஂ ந ப்ரமுஹ்யதி கர்மஸு||௨௪௭||

க்ஷயமித்யாதௌ ஆவரணமபி க்ஷயவத்திஸம்பந்தாந்தர்நிர்திஷ்டமேவ, ததாऽப்யாவரணஸ்ய விஶேஷலக்ஷணசிகித்ஸார்தஂ பதகபிதாநம்| கர்மஸ்விதி சிகித்ஸாஸு||௨௪௭||

Adhikarana 49 (248-249) · Śloka 249

தத்ர ஶ்லோகௌ- பஞ்சாத்மநஃ ஸ்தாநவஶாச்சரீரே ஸ்தாநாநி கர்மாணி ச தேஹதாதோஃ| ப்ரகோபஹேதுஃ குபிதஶ்ச ரோகாந் ஸ்தாநேஷு சாந்யேஷு வதோऽவதஶ்ச||௨௪௮|| ப்ராணேஶ்வரஃ ப்ராணபதாஂ கரோதி க்ரியா ச தேஷாமகிலா நிருக்தா| தாஂ தேஶஸாத்ம்யர்துபலாந்யவேக்ஷ்ய ப்ரயோஜயேச்சாஸ்த்ரமதாநுஸாரீ||௨௪௯||

பஞ்சாத்மந இத்யாதிஸங்க்ரஹே பஞ்சாத்மநஃ ஸ்தாநவஶாதிதி ச்சேதஃ| தேஹதாதோரிதி தேஹதாரகரூபஸ்ய வாயோரவிகதஸ்யேத்யர்தஃ| உக்தசிகித்ஸாகரணாபேக்ஷணீயஂ ஸங்க்ரஹேணாஹ- தாமித்யாதி| தேஶாத்யபேக்ஷா ஸூத்ரஸ்தாநேऽஸ்மாபிர்விவதா தேஶாதிபேதேந ப்ரதர்கணீயா, விஸ்தரபீத்யா து ந ப்ரபஞ்ச்யதே||௨௪௮-௨௪௯||

Adhikarana puShpikA · Śloka 28

இத்யக்நிவேஶகதே தந்த்ரே சரகப்ரதிஸஂஸ்கதேऽப்ராப்தே தடபலஸம்பூரிதே சிகித்ஸாஸ்தாநே வாதவ்யாதிசிகித்ஸிதஂ நாமாஷ்டாவிஂஶோऽத்யாயஃ||௨௮||

இதி ஶ்ரீசக்ரபாணிதத்தவிரசிதாயாஂ சரகதாத்பர்யடீகாயாமாயுர்வேததீபிகாயாஂ சிகித்ஸாஸ்தாநே வாதவ்யாதிசிகித்ஸிதஂ நாமாஷ்டாவிஂஶோऽத்யாயஃ||௨௮||