Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋ ਯੋਨਿਵ੍ਯਾਪਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
अथातो योनिव्यापच्चिकित्सितं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ਵਾਤਰਕ੍ਤਚਿਕਿਤ੍ਸਾਨਨ੍ਤਰਂ ਪਾਰਿਸ਼ੇਸ੍ਯਾਦ੍ ਵਾਤਕਤਤ੍ਵਾਚ੍ਚ ਯੋਨਿਵ੍ਯਾਪਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ- “ਨ ਹਿ ਵਾਤਾਦਤੇ ਯੋਨਿਰ੍ਨਾਰੀਣਾਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਯਤਿ” ਇਤਿ||੧-੨||
Adhikarana 2 (3-8) · Śloka 8
ਦਿਵ੍ਯਤੀਰ੍ਥੌਸਧਿਮਤਸ਼੍ਚਿਤ੍ਰਧਾਤੁਸ਼ਿਲਾਵਤਃ| ਪੁਣ੍ਯੇ ਹਿਮਵਤਃ ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵੇ ਸੁਰਸਿਦ੍ਧਰ੍ਸਿਸੇਵਿਤੇ||੩|| ਵਿਹਰਨ੍ਤਂ ਤਪੋਯੋਗਾਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਦਰ੍ਸ਼ਿਨਮ੍| ਪੁਨਰ੍ਵਸੁਂ ਜਿਤਾਤ੍ਮਾਨਮਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ੋਨੁ ਪਸ੍ਟਵਾਨ੍||੪|| ਭਗਵਨ੍! ਯਦਪਤ੍ਯਾਨਾਂ ਮੂਲਂ ਨਾਰ੍ਯਃ ਪਰਂ ਨਣਾਮ੍| ਤਦ੍ਵਿਘਾਤੋ ਗਦੈਸ਼੍ਚਾਸਾਂ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਯੋਨਿਮਾਸ਼੍ਰਿਤੈਃ||੫|| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤੇਸਾਂ ਸਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਮੁਤ੍ਪਨ੍ਨਾਨਾਂ ਚ ਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਸੌਸਧਂ ਸ਼੍ਰੋਤੁਮਿਚ੍ਛਾਮਿ ਪ੍ਰਜਾਨੁਗ੍ਰਹਕਾਮ੍ਯਯਾ||੬|| ਇਤਿ ਸ਼ਿਸ੍ਯੇਣ ਪਸ੍ਟਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰੋਵਾਚਰ੍ਸਿਵਰੋਤ੍ਰਿਜਃ| ਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਵ੍ਯਾਪਦੋ ਯੋਨੇਰ੍ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾ ਰੋਗਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ||੭|| ਮਿਥ੍ਯਾਚਾਰੇਣ ਤਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟੇਨਾਰ੍ਤਵੇਨ ਚ| ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਬੀਜਦੋਸਾਚ੍ਚ ਦੈਵਾਚ੍ਚ ਸ਼ਣੁ ਤਾਃ ਪਥਕ੍||੮||
दिव्यतीर्थौषधिमतश्चित्रधातुशिलावतः| पुण्ये हिमवतः पार्श्वे सुरसिद्धर्षिसेविते||३|| विहरन्तं तपोयोगात्तत्त्वज्ञानार्थदर्शिनम्| पुनर्वसुं जितात्मानमग्निवेशोऽनु पृष्टवान्||४|| भगवन्! यदपत्यानां मूलं नार्यः परं नृणाम्| तद्विघातो गदैश्चासां क्रियते योनिमाश्रितैः||५|| तस्मात्तेषां समुत्पत्तिमुत्पन्नानां च लक्षणम्| सौषधं श्रोतुमिच्छामि प्रजानुग्रहकाम्यया||६|| इति शिष्येण पृष्टस्तु प्रोवाचर्षिवरोऽत्रिजः| विंशतिर्व्यापदो योनेर्निर्दिष्टा रोगसङ्ग्रहे||७|| मिथ्याचारेण ताः स्त्रीणां प्रदुष्टेनार्तवेन च| जायन्ते बीजदोषाच्च दैवाच्च शृणु ताः पृथक्||८||
🔊 Audio coming soon
ਦਿਵ੍ਯਾਨਿ ਤੀਰ੍ਥਾਨਿ ਗਙ੍ਗਾਦੀਨਿ, ਦਿਵ੍ਯਾਸ਼੍ਚੌਸਧ੍ਯੋ ਬ੍ਰਹ੍ਮਸੁਵਰ੍ਚਲੈਨ੍ਦ੍ਰੀਪ੍ਰਭਤਯੋ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਤਸ੍ਯ ਦਿਵ੍ਯਤੀਰ੍ਥੌਸਧਿਮਤਃ| ਚਿਤ੍ਰਧਾਤੁਃ ਨਾਨਾਵਰ੍ਣਧਾਤੁਃ| ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਾਨੇਨ ਸਮ੍ਯਗ੍ਜ੍ਞਾਨੇਨ ਅਰ੍ਥਾਨ੍ ਦ੍ਰਸ੍ਟੁਂ ਸ਼ੀਲਂ ਯਸ੍ਯ ਤਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਦਰ੍ਸ਼ਿਨਮ੍| ਮੂਲਮਿਤਿ ਕਾਰਣਮ੍| ਤਦ੍ਵਿਘਾਤ ਇਤਿ ਅਪਤ੍ਯਕਾਰਣਵਿਘਾਤਃ| ਤੇਸਾਮਿਤਿ ਯੋਨਿਗਦਾਨਾਮ੍| ਸਮੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਮਿਤਿ ਉਤ੍ਪਤ੍ਤਿਕਾਰਣਂ, ਕਾਰ੍ਯੇ ਕਾਰਣੋਪਚਾਰਾਤ੍| ਰੋਗਸਙ੍ਗ੍ਰਹੇ ਇਤਿ ਅਸ੍ਟੋਦਰੀਯੇ (ਸੂ.ਅ.੧੯)| ਮਿਥ੍ਯਾਚਾਰੇਣ ਅਸਮ੍ਯਗਾਹਾਰਾਚਾਰੇਣ, ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟੇਨਾਰ੍ਤਵੇਨੇਤਿ ਦੁਸ੍ਟਾਰ੍ਤਵੇਨ , ਯੋਨਿਵ੍ਯਾਪਦ੍ਭਵਤਿ| ਬੀਜਦੋਸਾਦਿਤਿ ਆਰ੍ਤਵਗਤਬੀਜਦੁਸ੍ਟੇਃ, ਸਾ ਪਸ਼੍ਚਾਦ੍ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਾ| ਦੈਵਾਦਿਤਿ ਪ੍ਰਾਕ੍ਤਨਾਧਰ੍ਮਵਸ਼ਾਤ੍| ਏਤੇਸਾਂ ਚ ਯਥਾਯੋਗ੍ਯਤਯਾ ਕਾਰਣਤ੍ਵਮਗ੍ਰੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਕਾਰਣਤ੍ਵਭੇਦੇਨ ਯੋਨਿਵ੍ਯਾਪਤ੍ਸੂਨ੍ਨੇਯਂ, ਦੈਵਂ ਤੁ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰੈਵ ਸਾਧਾਰਣਕਾਰਣਂ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਦਸ੍ਟਕਾਰਣਾਦਰ੍ਸ਼ਨੇ ਸਤਿ ਕਾਰ੍ਯਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦੁਨ੍ਨੇਯਮ੍||੩-੮||
Adhikarana 3 (9-15) · Śloka 15
ਵਾਤਲਾਹਾਰਚੇਸ੍ਟਾਯਾ ਵਾਤਲਾਯਾਃ ਸਮੀਰਣਃ| ਵਿਵਦ੍ਧੋ ਯੋਨਿਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਯੋਨੇਸ੍ਤੋਦਂ ਸਵੇਦਨਮ੍||੯|| ਸ੍ਤਮ੍ਭਂ ਪਿਪੀਲਿਕਾਸਪ੍ਤਿਮਿਵ ਕਰ੍ਕਸ਼ਤਾਂ ਤਥਾ| ਕਰੋਤਿ ਸੁਪ੍ਤਿਮਾਯਾਸਂ ਵਾਤਜਾਂਸ਼੍ਚਾਪਰਾਨ੍ ਗਦਾਨ੍||੧੦|| ਸਾ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸਸ਼ਬ੍ਦਰੁਕ੍ਫੇਨਤਨੁਰੂਕ੍ਸਾਰ੍ਤਵਾਨਿਲਾਤ੍| ਵ੍ਯਾਪਤ੍ਕਟ੍ਵਮ੍ਲਲਵਣਕ੍ਸਾਰਾਦ੍ਯੈਃ ਪਿਤ੍ਤਜਾ ਭਵੇਤ੍||੧੧|| ਦਾਹਪਾਕਜ੍ਵਰੋਸ੍ਣਾਰ੍ਤਾ ਨੀਲਪੀਤਾਸਿਤਾਰ੍ਤਵਾ| ਭਸ਼ੋਸ੍ਣਕੁਣਪਸ੍ਰਾਵਾ ਯੋਨਿਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਪਿਤ੍ਤਦੂਸਿਤਾ||੧੨|| ਕਫੋਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦਿਭਿਰ੍ਵਦ੍ਧੋ ਯੋਨਿਂ ਚੇਦ੍ਦੂਸਯੇਤ੍ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਃ| ਸ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਪਿਚ੍ਛਿਲਾਂ ਸ਼ੀਤਾਂ ਕਣ੍ਡੁਗ੍ਰਸ੍ਤਾਲ੍ਪਵੇਦਨਾਮ੍||੧੩|| ਪਾਣ੍ਡੁਵਰ੍ਣਾਂ ਤਥਾ ਪਾਣ੍ਡੁਪਿਚ੍ਛਿਲਾਰ੍ਤਵਵਾਹਿਨੀਮ੍| ਸਮਸ਼੍ਨਨ੍ਤ੍ਯਾ ਰਸਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ਦੂਸਯਿਤ੍ਵਾ ਤ੍ਰਯੋ ਮਲਾਃ||੧੪|| ਯੋਨਿਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਸ੍ਥਾਃ ਸ੍ਵੈਰ੍ਯੋਨਿਂ ਯੁਞ੍ਜਨ੍ਤਿ ਲਕ੍ਸਣੈਃ| ਸਾ ਭਵੇਦ੍ਦਾਹਸ਼ੂਲਾਰ੍ਤਾ ਸ਼੍ਵੇਤਪਿਚ੍ਛਿਲਵਾਹਿਨੀ||੧੫||
वातलाहारचेष्टाया वातलायाः समीरणः| विवृद्धो योनिमाश्रित्य योनेस्तोदं सवेदनम्||९|| स्तम्भं पिपीलिकासृप्तिमिव कर्कशतां तथा| करोति सुप्तिमायासं वातजांश्चापरान् गदान्||१०|| सा स्यात् सशब्दरुक्फेनतनुरूक्षार्तवाऽनिलात्| व्यापत्कट्वम्ललवणक्षाराद्यैः पित्तजा भवेत्||११|| दाहपाकज्वरोष्णार्ता नीलपीतासितार्तवा| भृशोष्णकुणपस्रावा योनिः स्यात्पित्तदूषिता||१२|| कफोऽभिष्यन्दिभिर्वृद्धो योनिं चेद्दूषयेत् स्त्रियाः| स कुर्यात् पिच्छिलां शीतां कण्डुग्रस्ताल्पवेदनाम्||१३|| पाण्डुवर्णां तथा पाण्डुपिच्छिलार्तववाहिनीम्| समश्नन्त्या रसान् सर्वान्दूषयित्वा त्रयो मलाः||१४|| योनिगर्भाशयस्थाः स्वैर्योनिं युञ्जन्ति लक्षणैः| सा भवेद्दाहशूलार्ता श्वेतपिच्छिलवाहिनी||१५||
🔊 Audio coming soon
ਵਾਤਲੇਤ੍ਯਾਦੌ ਵਾਤਲਾਯਾ ਇਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਵਾਤਿਕਯੋਨਿਵ੍ਯਾਪਦੁਤ੍ਪਾਦੋਪਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਪਿਪੀਲਿਕਾਸਪ੍ਤਿਮਿਤਿ ਪਿਪੀਲਿਕਾਪਰਿਸਰ੍ਪਣਾਕਾਰਾਂ ਵੇਦਨਾਮ੍| ਸਸ਼ਬ੍ਦਰੁਕ੍ਫੇਨਤਨੁਰੂਕ੍ਸਾਰ੍ਤਵੇਤਿ ਅਨਤਾਵਪ੍ਯੇਵਮ੍ਭੂਤਾਰ੍ਤਵਾ ਭਵਤਿ, ਤੇਨ ਵਾਤਿਕਪ੍ਰਦਰਰੂਪੇਯਂ ਯੋਨਿਵ੍ਯਾਪਤ੍; ਏਵਮੇਵ ਪੈਤ੍ਤਿਕ-ਸ਼੍ਲੈਸ੍ਮਿਕ-ਸਾਨ੍ਨਿਪਾਤਿਕ-ਯੋਨਿਵ੍ਯਾਪਦਾਮਪਿ ਪੈਤ੍ਤਿਕ-ਕਫਜ-ਸਾਨ੍ਨਿਪਾਤਿਕਪ੍ਰਦਰਤ੍ਵਂ ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਤਿ| ਰਕ੍ਤਯੋਨਿਰਿਹ ਅਸਗ੍ਦਰਸਞ੍ਜ੍ਞਯਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵੇ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯਾ; ਤੇਨ ਸੈਵ ਪ੍ਰਦਰਰੂਪਾ| ਥੇ ਤੁ ਏਤਦ੍ਵ੍ਯਾਪਦਾਂ ਪ੍ਰਦਰਂ ਭਿਨ੍ਨਮੇਵ ਮਨ੍ਯਨ੍ਤੇ, ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਚਿਕਿਤ੍ਸਾਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਕਰਣਾਨ੍ਤਰਮਤ੍ਰਾਧ੍ਯਾਯੇ ਪਠਿਸ੍ਯਨ੍ਤਿ| ਸਮਸ਼੍ਨਨ੍ਤ੍ਯਾ ਇਤਿ ਪਥ੍ਯਾਪਥ੍ਯਮੇਲਕੇਨੋਪਯੁਞ੍ਜਨ੍ਤ੍ਯਾਃ||੯-੧੫||
Adhikarana 4 (16-17) · Śloka 17
ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਕਰੈਰ੍ਨਾਰ੍ਯਾ ਰਕ੍ਤਂ ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਦੂਸਿਤਮ੍| ਅਤਿਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਯੋਨ੍ਯਾਂ ਲਬ੍ਧੇ ਗਰ੍ਭੇਪਿ ਸਾਸਜਾ ||੧੬|| ਯੋਨਿਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਸ੍ਥਂ ਚੇਤ੍ ਪਿਤ੍ਤਂ ਸਨ੍ਦੂਸਯੇਦਸਕ੍| ਸਾਰਜਸ੍ਕਾ ਮਤਾ ਕਾਰ੍ਸ਼੍ਯਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਜਨਨੀ ਭਸ਼ਮ੍||੧੭||
रक्तपित्तकरैर्नार्या रक्तं पित्तेन दूषितम्| अतिप्रवर्तते योन्यां लब्धे गर्भेऽपि सासृजा ||१६|| योनिगर्भाशयस्थं चेत् पित्तं सन्दूषयेदसृक्| साऽरजस्का मता कार्श्यवैवर्ण्यजननी भृशम्||१७||
🔊 Audio coming soon
ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਕਰੈਰਿਤ੍ਯਾਦੌ ਗਰ੍ਭੇ ਲਬ੍ਧੇਪਿ ਰਕ੍ਤਮਤਿਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ, ਤੇਨਾਸ੍ਯਾ ਗਰ੍ਭੋ ਨ ਤਿਸ੍ਠਤਿ; ਸਾਸਜਾ ਰਕ੍ਤਯੋਨਿਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਯੇ ਤੁ ‘ਸਾਪ੍ਰਜਾ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤੇ “ਯਸ੍ਯਾਂ ਲਬ੍ਧੇਪਿ ਗਰ੍ਭੇ ਅਸਗਤਿਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ, ਸਾ ਤਾਦਸ਼ਰਕ੍ਤਸ੍ਰੁਤ੍ਯਾ ਅਪ੍ਰਜਾ ਭਵਤਿ; ਇਯਂ ਚ ਰਕ੍ਤਯੋਨਿਰੁਚ੍ਯਤ ਇਤਿ ਰਕ੍ਤਾਤਿਸ੍ਰੁਤ੍ਯੈਵ ਲਭ੍ਯਤੇ” ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ| ਯੋਨੌ ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯੇ ਚ ਤਿਸ੍ਠਤੀਤਿ ਯੋਨਿਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਸ੍ਥਂ ਪਿਤ੍ਤਮ੍| ਅਰਜਸ੍ਕੇਤਿ ਅਨਾਰ੍ਤਵਾ||੧੬-੧੭||
Adhikarana 5 (18) · Śloka 18
ਯੋਨ੍ਯਾਮਧਾਵਨਾਤ੍ ਕਣ੍ਡੂਂ ਜਾਤਾਃ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਜਨ੍ਤਵਃ| ਸਾ ਸ੍ਯਾਦਚਰਣਾ ਕਣ੍ਡ੍ਵਾ ਤਯਾਤਿਨਰਕਾਙ੍ਕ੍ਸਿਣੀ||੧੮||
योन्यामधावनात् कण्डूं जाताः कुर्वन्ति जन्तवः| सा स्यादचरणा कण्ड्वा तयाऽतिनरकाङ्क्षिणी||१८||
🔊 Audio coming soon
ਅਚਰਣੇਤਿ ਧਾਵਨਾਚਰਣਾਦਚਰਣਾ| ਕਣ੍ਡ੍ਵਾ ਤਯੇਤਿ ਕਮਿਜਨਿਤਯੋਨਿਕਣ੍ਡ੍ਵਾ ||੧੮||
Adhikarana 6 (19) · Śloka 19
ਪਵਨੋਤਿਵ੍ਯਵਾਯੇਨ ਸ਼ੋਫਸੁਪ੍ਤਿਰੁਜਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਃ| ਕਰੋਤਿ ਕੁਪਿਤੋ ਯੋਨੌ ਸਾ ਚਾਤਿਚਰਣਾ ਮਤਾ||੧੯||
पवनोऽतिव्यवायेन शोफसुप्तिरुजः स्त्रियाः| करोति कुपितो योनौ सा चातिचरणा मता||१९||
🔊 Audio coming soon
ਵ੍ਯਵਾਯਸ੍ਯਾਤਿਚਰਣੇਨੋਤ੍ਪਨ੍ਨਾ ਵ੍ਯਾਪਦਤਿਚਰਣਾ||੧੯||
Adhikarana 7 (20) · Śloka 20
ਮੈਥੁਨਾਦਤਿਬਾਲਾਯਾਃ ਪਸ੍ਠਕਟ੍ਯੂਰੁਵਙ੍ਕ੍ਸਣਮ੍| ਰੁਜਨ੍ ਦੂਸਯਤੇ ਯੋਨਿਂ ਵਾਯੁਃ ਪ੍ਰਾਕ੍ਚਰਣਾ ਹਿ ਸਾ||੨੦||
मैथुनादतिबालायाः पृष्ठकट्यूरुवङ्क्षणम्| रुजन् दूषयते योनिं वायुः प्राक्चरणा हि सा||२०||
🔊 Audio coming soon
ਰੁਜਨ੍ਨਿਤਿ ਦੁਃਖਯਨ੍| ਉਚਿਤਵ੍ਯਵਾਯਕਾਲਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਕ੍ ਵ੍ਯਵਾਯਾਚਰਣਾਤ੍ ਪ੍ਰਾਕ੍ਚਰਣਾ ਉਚ੍ਯਤੇ||੨੦||
Adhikarana 8 (21-22) · Śloka 22
ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਾਭ੍ਯਾਸਾਚ੍ਛਰ੍ਦਿਨਿਃਸ਼੍ਵਾਸਨਿਗ੍ਰਹਾਤ੍| ਵਾਯੁਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃ ਕਫਂ ਯੋਨਿਮੁਪਨੀਯ ਪ੍ਰਦੂਸਯੇਤ੍||੨੧|| ਪਾਣ੍ਡੁਂ ਸਤੋਦਮਾਸ੍ਰਾਵਂ ਸ਼੍ਵੇਤਂ ਸ੍ਰਵਤਿ ਵਾ ਕਫਮ੍| ਕਫਵਾਤਾਮਯਵ੍ਯਾਪ੍ਤਾ ਸਾ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯੋਨਿਰੁਪਪ੍ਲੁਤਾ||੨੨||
गर्भिण्याः श्लेष्मलाभ्यासाच्छर्दिनिःश्वासनिग्रहात्| वायुः क्रुद्धः कफं योनिमुपनीय प्रदूषयेत्||२१|| पाण्डुं सतोदमास्रावं श्वेतं स्रवति वा कफम्| कफवातामयव्याप्ता सा स्याद्योनिरुपप्लुता||२२||
🔊 Audio coming soon
ਗਰ੍ਭਿਣ੍ਯਾ ਇਤ੍ਯਾਦੌ ਆਸ੍ਰਾਵਮਿਤਿ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਵਿਲਕ੍ਸਣਮਾਸ੍ਰਾਵਮ੍| ਕਫਵਾਤਾਮਯੈਰੁਪਪ੍ਲੁਤਤ੍ਵਾਤ੍ ‘ਉਪਪ੍ਲੁਤਾ’ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ||੨੧-੨੨||
Adhikarana 9 (23-24) · Śloka 24
ਪਿਤ੍ਤਲਾਯਾ ਨਸਂਵਾਸੇ ਕ੍ਸਵਥੂਦ੍ਗਾਰਧਾਰਣਾਤ੍| ਪਿਤ੍ਤਸਮ੍ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤੋ ਵਾਯੁਰ੍ਯੋਨਿਂ ਦੂਸਯਤਿ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਃ||੨੩|| ਸ਼ੂਨਾ ਸ੍ਪਰ੍ਸ਼ਾਕ੍ਸਮਾ ਸਾਰ੍ਤਿਰ੍ਨੀਲਪੀਤਮਸਕ੍ ਸ੍ਰਵੇਤ੍| ਸ਼੍ਰੋਣਿਵਙ੍ਕ੍ਸਣਪਸ੍ਠਾਰ੍ਤਿਜ੍ਵਰਾਰ੍ਤਾਯਾਃ ਪਰਿਪ੍ਲੁਤਾ||੨੪||
पित्तलाया नृसंवासे क्षवथूद्गारधारणात्| पित्तसम्मूर्च्छितो वायुर्योनिं दूषयति स्त्रियाः||२३|| शूना स्पर्शाक्षमा सार्तिर्नीलपीतमसृक् स्रवेत्| श्रोणिवङ्क्षणपृष्ठार्तिज्वरार्तायाः परिप्लुता||२४||
🔊 Audio coming soon
ਨਸਂਵਾਸੇ ਇਤਿ ਰਮਣਸਮਯੇ| ਸਰ੍ਵਤੋ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਵਿਕਾਰੋਪਪ੍ਲੁਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਰਿਪ੍ਲੁਤਾ||੨੩-੨੪||
Adhikarana 10 (25-26) · Śloka 26
ਵੇਗੋਦਾਵਰ੍ਤਨਾਦ੍ਯੋਨਿਮੁਦਾਵਰ੍ਤਯਤੇਨਿਲਃ| ਸਾ ਰੁਗਾਰ੍ਤਾ ਰਜਃ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣੋਦਾਵਤ੍ਤਂ ਵਿਮੁਞ੍ਚਤਿ||੨੫|| ਆਰ੍ਤਵੇ ਸਾ ਵਿਮੁਕ੍ਤੇ ਤੁ ਤਤ੍ਕ੍ਸਣਂ ਲਭਤੇ ਸੁਖਮ੍| ਰਜਸੋ ਗਮਨਾਦੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਜ੍ਞੇਯੋਦਾਵਰ੍ਤਿਨੀ ਬੁਧੈਃ||੨੬||
वेगोदावर्तनाद्योनिमुदावर्तयतेऽनिलः| सा रुगार्ता रजः कृच्छ्रेणोदावृत्तं विमुञ्चति||२५|| आर्तवे सा विमुक्ते तु तत्क्षणं लभते सुखम्| रजसो गमनादूर्ध्वं ज्ञेयोदावर्तिनी बुधैः||२६||
🔊 Audio coming soon
ਯੋਨਿਮੁਦਾਵਰ੍ਤਯਤੇ ਇਤਿ ਯੋਨਿਮੁਦਾਵਰ੍ਤਵਾਤਾਂ ਕਰੋਤਿ| ਉਦਾਵਤ੍ਤਮਿਤਿ ਊਰ੍ਧ੍ਵਂ ਨੀਤਮ੍| ਵਿਕਾਰੇਣ ਰਜਸ ਊਰ੍ਧ੍ਵਗਮਨਾਤ੍ ‘ਉਦਾਵਰ੍ਤਿਨੀ’ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ||੨੫-੨੬||
Adhikarana 11 (27) · Śloka 28
ਅਕਾਲੇ ਵਾਹਮਾਨਾਯਾ ਗਰ੍ਭੇਣ ਪਿਹਿਤੋਨਿਲਃ| ਕਰ੍ਣਿਕਾਂ ਜਨਯੇਦ੍ਯੋਨੌ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਰਕ੍ਤੇਨ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਿਤਃ||੨੭|| ਰਕ੍ਤਮਾਰ੍ਗਾਵਰੋਧਿਨ੍ਯਾ ਸਾ ਤਯਾ ਕਰ੍ਣਿਨੀ ਮਤਾ|੨੮|
अकाले वाहमानाया गर्भेण पिहितोऽनिलः| कर्णिकां जनयेद्योनौ श्लेष्मरक्तेन मूर्च्छितः||२७|| रक्तमार्गावरोधिन्या सा तया कर्णिनी मता|२८|
🔊 Audio coming soon
ਅਕਾਲੇ ਵਾਹਮਾਨਾਯਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਅਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਗਰ੍ਭਨਿਸ੍ਕ੍ਰਮਣਕਾਲੇ ਪ੍ਰਵਾਹਣਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤ੍ਯਾਃ| ਕਰ੍ਣਿਕਾਮਿਤਿ ਕਰ੍ਣਿਕਾਕਾਰਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥਿਮ੍||੨੭||-
Adhikarana 12 (28) · Śloka 29
ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਾਯੁਰ੍ਯਦਾ ਗਰ੍ਭਂ ਜਾਤਂ ਜਾਤਂ ਵਿਨਾਸ਼ਯੇਤ੍||੨੮|| ਦੁਸ੍ਟਸ਼ੋਣਿਤਜਂ ਨਾਰ੍ਯਾਃ ਪੁਤ੍ਰਘ੍ਨੀ ਨਾਮ ਸਾ ਮਤਾ|੨੯|
रौक्ष्याद्वायुर्यदा गर्भं जातं जातं विनाशयेत्||२८|| दुष्टशोणितजं नार्याः पुत्रघ्नी नाम सा मता|२९|
🔊 Audio coming soon
ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਰੂਕ੍ਸਗੁਣੋਤ੍ਕਰ੍ਸਾਤ੍| ਦੁਸ੍ਟਸ਼ੋਣਿਤਜਮਿਤਿ ਵਚਨਾਦਿਹ ਵਾਯੁਨਾਰ੍ਤਵਦੁਸ੍ਟਿਰਪਿ ਕ੍ਰਿਯਤੇ ਇਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਅਤ੍ਰ ਚ ਯਦ੍ਯਪਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨੈਵ ਗਰ੍ਭਵਿਨਾਸ਼ ਉਕ੍ਤਃ, ਤਥਾਪਿ ਪੁਤ੍ਰਸ੍ਯੈਵ ਪ੍ਰਾਧਾਨ੍ਯਾਤ੍ ‘ਪੁਤ੍ਰਘ੍ਨੀ’ ਇਤਿ ਵ੍ਯਪਦੇਸ਼ੋ ਜ੍ਞੇਯਃ||੨੮||-
Adhikarana 13 (29-30) · Śloka 31
ਵ੍ਯਵਾਯਮਤਿਤਪ੍ਤਾਯਾ ਭਜਨ੍ਤ੍ਯਾਸ੍ਤ੍ਵਨ੍ਨਪੀਡਿਤਃ||੨੯|| ਵਾਯੁਰ੍ਮਿਥ੍ਯਾਸ੍ਥਿਤਾਙ੍ਗਾਯਾ ਯੋਨਿਸ੍ਰੋਤਸਿ ਸਂਸ੍ਥਿਤਃ| ਵਕ੍ਰਯਤ੍ਯਾਨਨਂ ਯੋਨ੍ਯਾਃ ਸਾਸ੍ਥਿਮਾਂਸਾਨਿਲਾਰ੍ਤਿਭਿਃ||੩੦|| ਭਸ਼ਾਰ੍ਤਿਰ੍ਮੈਥੁਨਾਸ਼ਕ੍ਤਾ ਯੋਨਿਰਨ੍ਤਰ੍ਮੁਖੀ ਮਤਾ|੩੧|
व्यवायमतितृप्ताया भजन्त्यास्त्वन्नपीडितः||२९|| वायुर्मिथ्यास्थिताङ्गाया योनिस्रोतसि संस्थितः| वक्रयत्याननं योन्याः साऽस्थिमांसानिलार्तिभिः||३०|| भृशार्तिर्मैथुनाशक्ता योनिरन्तर्मुखी मता|३१|
🔊 Audio coming soon
ਵ੍ਯਵਾਯਮਤਿਤਪ੍ਤਾਯਾ ਇਤ੍ਯਾਦੌ ਅਤਿਤਪ੍ਤਾਯਾ ਵ੍ਯਵਾਯਂ ਭਜਨ੍ਤ੍ਯਾਃ ਵ੍ਯਵਾਯਕਾਲੇ ਮਿਥ੍ਯਾਸ੍ਥਿਤਾਙ੍ਗਾਯਾ ਅਨ੍ਨਪੀਡਿਤੋ ਵਾਯੁਰ੍ਯੋਨੇਰਾਨਨਮਨ੍ਤਰ੍ਮੁਖਂ ਵਕ੍ਰਯਤਿ; ਵਕ੍ਰਯਤੀਤਿਪਦੇਨ ਵਕ੍ਰਤਯਾਨ੍ਤਰ੍ਮੁਖਨਯਨਮਭਿਪ੍ਰੇਤਮ੍||੨੯-੩੦||-
Adhikarana 14 (31) · Śloka 32
ਗਰ੍ਭਸ੍ਥਾਯਾਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਾਯੁਰ੍ਯੋਨਿਂ ਪ੍ਰਦੂਸਯਨ੍||੩੧|| ਮਾਤਦੋਸਾਦਣੁਦ੍ਵਾਰਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਸੂਚੀਮੁਖੀ ਤੁ ਸਾ|੩੨|
गर्भस्थायाः स्त्रिया रौक्ष्याद्वायुर्योनिं प्रदूषयन्||३१|| मातृदोषादणुद्वारां कुर्यात् सूचीमुखी तु सा|३२|
🔊 Audio coming soon
ਗਰ੍ਭਸ੍ਥਾਯਾ ਇਤ੍ਯਾਦੌ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਦਿਤਿ ਰੂਕ੍ਸਗੁਣਾਤ੍| ਮਾਤਦੋਸਾਦਿਤਿ ਮਾਤੁਰ੍ਗਰ੍ਭਕਾਲੇ ਵਾਤਪ੍ਰਕੋਪਹੇਤੁਸੇਵਾਰੂਪਾਪਚਾਰਾਤ੍||੩੧||-
Adhikarana 15 (32) · Śloka 33
ਵ੍ਯਵਾਯਕਾਲੇ ਰੁਨ੍ਧਨ੍ਤ੍ਯਾ ਵੇਗਾਨ੍ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤੋਨਿਲਃ||੩੨|| ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਸਙ੍ਗਾਰ੍ਤਿਂ ਸ਼ੋਸਂ ਯੋਨਿਮੁਖਸ੍ਯ ਚ|੩੩|
व्यवायकाले रुन्धन्त्या वेगान् प्रकुपितोऽनिलः||३२|| कुर्याद्विण्मूत्रसङ्गार्तिं शोषं योनिमुखस्य च|३३|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੋਸਂ ਯੋਨਿਮੁਖਸ੍ਯੇਤ੍ਯਨੇਨ ਯੋਨਿਮੁਖਸ਼ੋਸਾਚ੍ਛੁਸ੍ਕਯੋਨਿਸਞ੍ਜ੍ਞਾ ਵ੍ਯਾਕਤਾ ਭਵਤਿ||੩੨||-
Adhikarana 16 (33) · Śloka 34
ਸਡਹਾਤ੍ ਸਪ੍ਤਰਾਤ੍ਰਾਦ੍ਵਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਂ ਗਤਮ੍||੩੩|| ਸਰੁਜਂ ਨੀਰੁਜਂ ਵਾਪਿ ਯਾ ਸ੍ਰਵੇਤ੍ ਸਾ ਤੁ ਵਾਮਿਨੀ|੩੪|
षडहात् सप्तरात्राद्वा शुक्रं गर्भाशयं गतम्||३३|| सरुजं नीरुजं वाऽपि या स्रवेत् सा तु वामिनी|३४|
🔊 Audio coming soon
ਸਡਹਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰਵਮਨਾਦ੍ ‘ਵਾਮਿਨੀ’ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ||੩੩||-
Adhikarana 17 (34) · Śloka 35
ਬੀਜਦੋਸਾਤ੍ਤੁ ਗਰ੍ਭਸ੍ਥਮਾਰੁਤੋਪਹਤਾਸ਼ਯਾ||੩੪|| ਨਦ੍ਵੇਸਿਣ੍ਯਸ੍ਤਨੀ ਚੈਵ ਸਣ੍ਢੀ ਸ੍ਯਾਦਨੁਪਕ੍ਰਮਾ|੩੫|
बीजदोषात्तु गर्भस्थमारुतोपहताशया||३४|| नृद्वेषिण्यस्तनी चैव षण्ढी स्यादनुपक्रमा|३५|
🔊 Audio coming soon
ਬੀਜਦੋਸਾਦਿਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯਵਚਨੇਨਾਪਿ ਆਰ੍ਤਵਰੂਪਬੀਜਦੋਸ ਏਵ ਜ੍ਞੇਯਃ, ਤਦ੍ਦੋਸਸ੍ਯੈਵ ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯੋਪਘਾਤਕਰਤ੍ਵਾਤ੍| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ- “ਯਦਾ ਹ੍ਯਸ੍ਯਾਃ ਸ਼ੋਣਿਤੇ ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਬੀਜਭਾਗਃ ਪ੍ਰਦੋਸਮਾਪਦ੍ਯਤੇ ਤਦਾ ਵਨ੍ਧ੍ਯਾਂ ਜਨਯਤਿ” (ਸ਼ਾ.ਅ.੪) ਇਤਿ| ਮਾਰੁਤੋਪਹਤਾਸ਼ਯੇਤਿ ਮਾਰੁਤੋਪਹਤਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਾ| ਅਸ੍ਤਨੀ ਈਸਤ੍ਸ੍ਤਨੀ||੩੪||-
Adhikarana 18 (35-36) · Śloka 37
ਵਿਸਮਂ ਦੁਃਖਸ਼ਯ੍ਯਾਯਾਂ ਮੈਥੁਨਾਤ੍ ਕੁਪਿਤੋਨਿਲਃ||੩੫|| ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਸ੍ਯ ਯੋਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਮੁਖਂ ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਯੇਤ੍ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਃ| ਅਸਂਵਤਮੁਖੀ ਸਾਰ੍ਤੀ ਰੂਕ੍ਸਫੇਨਾਸ੍ਰਵਾਹਿਨੀ||੩੬|| ਮਾਂਸੋਤ੍ਸਨ੍ਨਾ ਮਹਾਯੋਨਿਃ ਪਰ੍ਵਵਙ੍ਕ੍ਸਣਸ਼ੂਲਿਨੀ|੩੭|
विषमं दुःखशय्यायां मैथुनात् कुपितोऽनिलः||३५|| गर्भाशयस्य योन्याश्च मुखं विष्टम्भयेत् स्त्रियाः| असंवृतमुखी सार्ती रूक्षफेनास्रवाहिनी||३६|| मांसोत्सन्ना महायोनिः पर्ववङ्क्षणशूलिनी|३७|
🔊 Audio coming soon
ਵਿਸਮਮਿਤਿ ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਸ਼ੇਸਣਂ, ਵਿਸਮਂ ਯਥਾ ਭਵਤਿ ਤਥਾ ਮੈਥੁਨਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵਿਸ੍ਟਮ੍ਭਯੇਦਿਤਿ ਵਿਸ੍ਤਾਰਯੇਤ੍| ਮਾਂਸੋਤ੍ਸਨ੍ਨੇਤਿ ਉਤ੍ਸਨ੍ਨਮਾਂਸਾ||੩੫-੩੬||-
Adhikarana 19 (37-38) · Śloka 39
ਇਤ੍ਯੇਤੈਰ੍ਲਕ੍ਸਣੈਃ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਾ ਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਯੋਨਿਜਾ ਗਦਾਃ||੩੭|| ਨ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਧਾਰਯਤ੍ਯੇਭਿਰ੍ਦੋਸੈਰ੍ਯੋਨਿਰੁਪਦ੍ਰੁਤਾ| ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਗਰ੍ਭਂ ਨ ਗਹ੍ਣਾਤਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀ ਗਚ੍ਛਤ੍ਯਾਮਯਾਨ੍ ਬਹੂਨ੍||੩੮|| ਗੁਲ੍ਮਾਰ੍ਸ਼ਃਪ੍ਰਦਰਾਦੀਂਸ਼੍ਚ ਵਾਤਾਦ੍ਯੈਸ਼੍ਚਾਤਿਪੀਡਨਮ੍|੩੯|
इत्येतैर्लक्षणैः प्रोक्ता विंशतिर्योनिजा गदाः||३७|| न शुक्रं धारयत्येभिर्दोषैर्योनिरुपद्रुता| तस्माद्गर्भं न गृह्णाति स्त्री गच्छत्यामयान् बहून्||३८|| गुल्मार्शःप्रदरादींश्च वाताद्यैश्चातिपीडनम्|३९|
🔊 Audio coming soon
ਦੋਸੈਰ੍ਯੋਨਿਰੁਪਦ੍ਰੁਤੇਤ੍ਯਨੇਨ ਦੋਸਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਯੋਨਿਦੂਸਕਾ ਯਥੋਕ੍ਤਾ ਗਦਾ ਉਚ੍ਯਨ੍ਤੇ; ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ- “ਰੋਗਾ ਹ੍ਯਪਿ ਦੋਸਸ਼ਬ੍ਦਂ ਲਭਨ੍ਤੇ” (ਵਿ.ਅ.੬) ਇਤਿ| ਤਸ੍ਮਾਦਿਤਿ ਯੋਨ੍ਯੁਪਦ੍ਰਵਾਤ੍| ਪ੍ਰਦਰਾਦੀਂਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਯੋਨਿਵ੍ਯਾਪਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸਮੇਵ ਪ੍ਰਦਰਮਾਹੁਃ, ਤੇਨ ਯੋਨਿਵ੍ਯਾਪਤ੍ਪ੍ਰਕਾਰਂ ਪ੍ਰਦਰਰੂਪਂ ਦੋਸੋਤ੍ਪਾਦਂ ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਤਿ; ਯੇ ਤੁ ਯੋਨਿਵ੍ਯਾਪਦ੍ਭਿਨ੍ਨਮੇਵ ਪ੍ਰਦਰਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ, ਤੇਸਾਮਤ੍ਰ ਪ੍ਰਦਰਪਾਠੇ ਵਿਰੋਧੋ ਨਾਸ੍ਤ੍ਯੇਵ||੩੭-੩੮||-
Adhikarana 20 (39-40) · Śloka 41
ਆਸਾਂ ਸੋਡਸ਼ ਯਾਸ੍ਤ੍ਵਨ੍ਤ੍ਯਾ ਆਦ੍ਯੇ ਦ੍ਵੇ ਪਿਤ੍ਤਦੋਸਜੇ||੩੯|| ਪਰਿਪ੍ਲੁਤਾ ਵਾਮਿਨੀ ਚ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ਮਿਕੇ ਮਤੇ| ਕਰ੍ਣਿਨ੍ਯੁਪਪ੍ਲੁਤੇ ਵਾਤਕਫਾਚ੍ਛੇਸਾਸ੍ਤੁ ਵਾਤਜਾਃ||੪੦|| ਦੇਹਂ ਵਾਤਾਦਯਸ੍ਤਾਸਾਂ ਸ੍ਵੈਰ੍ਲਿਙ੍ਗੈਃ ਪੀਡਯਨ੍ਤਿ ਹਿ|੪੧|
आसां षोडश यास्त्वन्त्या आद्ये द्वे पित्तदोषजे||३९|| परिप्लुता वामिनी च वातपित्तात्मिके मते| कर्णिन्युपप्लुते वातकफाच्छेषास्तु वातजाः||४०|| देहं वातादयस्तासां स्वैर्लिङ्गैः पीडयन्ति हि|४१|
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਆਦ੍ਯਵ੍ਯਾਪਚ੍ਚਤੁਸ੍ਟਯਂ ਤ੍ਯਕ੍ਤ੍ਵਾ ਸ਼ੇਸਸੋਡਸ਼ਵ੍ਯਾਪਤ੍ਸੁ ਵਾਤਾਦਿਲਿਙ੍ਗਚਿਕਿਤ੍ਸਾਜ੍ਞਾਨਾਰ੍ਥਂ ਦੋਸਵਿਭਾਗਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਆਸਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਦ੍ਯੇ ਦ੍ਵੇ ਇਤਿ ਰਕ੍ਤਯੋਨ੍ਯਰਜਸ੍ਕੇ| ਦੇਹਂ ਵਾਤਾਦਯ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤਾਸਾਂ ਵਾਤਾਦਿਵਿਭਾਗੇਨੋਕ੍ਤਯੋਨਿਵ੍ਯਾਪਦਾਂ ਵਾਤਾਦਯੋ ਦੇਹਂ ਸ੍ਵੈਰ੍ਲਿਙ੍ਗੈਃ ਪੀਡਯਨ੍ਤਿ, ਤੇਨ ਵਾਤਾਦ੍ਯਧਿਕਤ੍ਵਂ ਤਾਸਾਮੁਪਪਨ੍ਨਮਿਤਿ ਭਾਵਃ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਦੇਹਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਤ੍ਰ ਯੋਨਿਸ੍ਥਾਨਮੇਵੋਚ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਾਹੁਃ||੩੯-੪੦||-
Adhikarana 21 (41-48) · Śloka 49
ਸ੍ਨੇਹਨਸ੍ਵੇਦਬਸ੍ਤ੍ਯਾਦਿ ਵਾਤਜਾਸ੍ਵਨਿਲਾਪਹਮ੍||੪੧|| ਕਾਰਯੇਦ੍ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨਂ ਸ਼ੀਤਂ ਪਿਤ੍ਤਕਤਾਸੁ ਚ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜਾਸੁ ਚ ਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਂ ਕਰ੍ਮ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਿਚਕ੍ਸਣਃ||੪੨|| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇ ਵਿਮਿਸ਼੍ਰਂ ਤੁ ਸਂਸਸ੍ਟਾਸੁ ਚ ਕਾਰਯੇਤ੍| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਂ ਤਥਾ ਯੋਨਿਂ ਦੁਃਸ੍ਥਿਤਾਂ ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍ਪੁਨਃ||੪੩|| ਪਾਣਿਨਾ ਨਾਮਯੇਜ੍ਜਿਹ੍ਮਾਂ ਸਂਵਤਾਂ ਵਰ੍ਧਯੇਤ੍ ਪੁਨਃ| ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਨ੍ਨਿਃਸਤਾਂ ਚ ਵਿਵਤਾਂ ਪਰਿਵਰ੍ਤਯੇਤ੍||੪੪|| ਯੋਨਿਃ ਸ੍ਥਾਨਾਪਵਤ੍ਤਾ ਹਿ ਸ਼ਲ੍ਯਭੂਤਾ ਮਤਾ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਃ| ਸਰ੍ਵਾਂ ਵ੍ਯਾਪਨ੍ਨਯੋਨਿਂ ਤੁ ਕਰ੍ਮਭਿਰ੍ਵਮਨਾਦਿਭਿਃ||੪੫|| ਮਦੁਭਿਃ ਪਞ੍ਚਭਿਰ੍ਨਾਰੀਂ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਮੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਸਰ੍ਵਤਃ ਸੁਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਯਾਃ ਸ਼ੇਸਂ ਕਰ੍ਮ ਵਿਧੀਯਤੇ||੪੬|| ਵਾਤਵ੍ਯਾਧਿਹਰਂ ਕਰ੍ਮ ਵਾਤਾਰ੍ਤਾਨਾਂ ਸਦਾ ਹਿਤਮ੍| ਔਦਕਾਨੂਪਜੈਰ੍ਮਾਂਸੈਃ ਕ੍ਸੀਰੈਃ ਸਤਿਲਤਣ੍ਡੁਲੈਃ||੪੭|| ਸਵਾਤਘ੍ਨੌਸਧੈਰ੍ਨਾਡੀਕੁਮ੍ਭੀਸ੍ਵੇਦੈਰੁਪਾਚਰੇਤ੍| ਅਕ੍ਤਾਂ ਲਵਣਤੈਲੇਨ ਸਾਸ਼੍ਮਪ੍ਰਸ੍ਤਰਸਙ੍ਕਰੈਃ||੪੮|| ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਂ ਕੋਸ੍ਣਾਮ੍ਬੁਸਿਕ੍ਤਾਙ੍ਗੀਂ ਵਾਤਘ੍ਨੈਰ੍ਭੋਜਯੇਦ੍ਰਸੈਃ|੪੯|
स्नेहनस्वेदबस्त्यादि वातजास्वनिलापहम्||४१|| कारयेद्रक्तपित्तघ्नं शीतं पित्तकृतासु च| श्लेष्मजासु च रूक्षोष्णं कर्म कुर्याद्विचक्षणः||४२|| सन्निपाते विमिश्रं तु संसृष्टासु च कारयेत्| स्निग्धस्विन्नां तथा योनिं दुःस्थितां स्थापयेत्पुनः||४३|| पाणिना नामयेज्जिह्मां संवृतां वर्धयेत् पुनः| प्रवेशयेन्निःसृतां च विवृतां परिवर्तयेत्||४४|| योनिः स्थानापवृत्ता हि शल्यभूता मता स्त्रियाः| सर्वां व्यापन्नयोनिं तु कर्मभिर्वमनादिभिः||४५|| मृदुभिः पञ्चभिर्नारीं स्निग्धस्विन्नामुपाचरेत्| सर्वतः सुविशुद्धायाः शेषं कर्म विधीयते||४६|| वातव्याधिहरं कर्म वातार्तानां सदा हितम्| औदकानूपजैर्मांसैः क्षीरैः सतिलतण्डुलैः||४७|| सवातघ्नौषधैर्नाडीकुम्भीस्वेदैरुपाचरेत्| अक्तां लवणतैलेन साश्मप्रस्तरसङ्करैः||४८|| स्विन्नां कोष्णाम्बुसिक्ताङ्गीं वातघ्नैर्भोजयेद्रसैः|४९|
🔊 Audio coming soon
ਲਿਙ੍ਗਾਨਨ੍ਤਰਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਸ੍ਨੇਹਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਨੇਹਨਾਦੀਨਾਮਨਿਲਾਪਹਤ੍ਵੇ ਸਿਦ੍ਧੇਪਿ ਅਨਿਲਾਪਹਮਿਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸਣਂ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣਾਨਿਲਾਪਹਦ੍ਰਵ੍ਯਕਤਸ੍ਨੇਹਨਾਦਿਪ੍ਰਤਿਪਾਦਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਸਂਸਸ੍ਟਾਸ੍ਵਿਤਿ ਦ੍ਵਨ੍ਦ੍ਵਜਾਸੁ| ਸ੍ਥਾਪਯੇਦਿਤਿ ਸੁਸ੍ਥਿਤਾਂ ਕਤ੍ਵਾ ਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍| ਦੁਃਸ੍ਥਿਤਾਸ੍ਥਾਪਨਪ੍ਰਕਾਰਮਾਹ- ਪਾਣਿਨੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਮਿਤਿ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰਾਨੁਵਰ੍ਤਤੇ| ਜਿਹ੍ਮਾਮਿਤਿ ਵਕ੍ਰਾਮ੍| ਵਿਵਤਾਮਿਤਿ ਵਿਵਤਮੁਖੀਮ੍| ਪਰਿਵਰ੍ਤਯੇਦਿਤਿ ਪਰਿਤੋ ਵਰ੍ਤਨੇਨ ਸਂਵਤਾਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਪਞ੍ਚਭਿਰਿਤਿਪਦਂ ਸਕਲਕਰ੍ਮਣਾਂ ਮਦੁਤਯਾ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯੋਪਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਮ੍| ਅਤ੍ਰ ਚ ਵਮਨਾਦੀਨਾਂ ਸਰ੍ਵਦੇਹੋਪਕਾਰਕਤਯਾ ਯੋਨਿਗਤਰੋਗਹਰਣੇਪਿ ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਂ ਭਵਤ੍ਯੇਵੇਤਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਸ਼ੇਸਂ ਕਰ੍ਮੇਤਿ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਮ੍||੪੧-੪੮||-
Adhikarana 22 (49-62) · Śloka 62
ਬਲਾਦ੍ਰੋਣਦ੍ਵਯਕ੍ਵਾਥੇ ਘਤਤੈਲਾਢਕਂ ਪਚੇਤ੍||੪੯|| ਸ੍ਥਿਰਾਪਯਸ੍ਯਾਜੀਵਨ੍ਤੀਵੀਰਰ੍ਸਭਕਜੀਵਕੈਃ| ਸ਼੍ਰਾਵਣੀਪਿਪ੍ਪਲੀਮੁਦ੍ਗਪੀਲੁਮਾਸਾਖ੍ਯਪਰ੍ਣਿਭਿਃ||੫੦|| ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਕ੍ਸੀਰਕਾਕੋਲੀਕਾਕਨਾਸਾਭਿਰੇਵ ਚ| ਪਿਸ੍ਟੈਸ਼੍ਚਤੁਰ੍ਗੁਣਕ੍ਸੀਰੇ ਸਿਦ੍ਧਂ ਪੇਯਂ ਯਥਾਬਲਮ੍||੫੧|| ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਤਾਨ੍ ਰੋਗਾਨ੍ ਹਤ੍ਵਾ ਗਰ੍ਭਂ ਦਧਾਤਿ ਤਤ੍| ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਤ੍ਰਿਫਲਾਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਕਾਸਮਰ੍ਦਪਰੂਸਕੈਃ||੫੨|| ਪੁਨਰ੍ਨਵਾਦ੍ਵਿਰਜਨੀਕਾਕਨਾਸਾਸਹਚਰੈਃ| ਸ਼ਤਾਵਰ੍ਯਾ ਗੁਡੂਚ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਸ੍ਥਮਕ੍ਸਸਮੈਰ੍ਘਤਾਤ੍||੫੩|| ਸਾਧਿਤਂ ਯੋਨਿਵਾਤਘ੍ਨਂ ਗਰ੍ਭਦਂ ਪਰਮਂ ਪਿਬੇਤ੍| ਪਿਪ੍ਪਲੀਕੁਞ੍ਚਿਕਾਜਾਜੀਵਸਕਂ ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਵਚਾਮ੍||੫੪|| ਯਵਕ੍ਸਾਰਾਜਮੋਦੇ ਚ ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਂ ਚਿਤ੍ਰਕਂ ਤਥਾ| ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਸਰ੍ਪਿਸਿ ਭਸ੍ਟਾਨਿ ਪਾਯਯੇਤ੍ ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਯਾ||੫੫|| ਯੋਨਿਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਾਰ੍ਤਿਹਦ੍ਰੋਗਗੁਲ੍ਮਾਰ੍ਸ਼ੋਵਿਨਿਵਤ੍ਤਯੇ| ਵਸਕਂ ਮਾਤੁਲੁਙ੍ਗਸ੍ਯ ਮੂਲਾਨਿ ਮਦਯਨ੍ਤਿਕਾਮ੍||੫੬|| ਪਿਬੇਤ੍ ਸਲਵਣੈਰ੍ਮਦ੍ਯੈਃ ਪਿਪ੍ਪਲੀਕੁਞ੍ਚਿਕੇ ਤਥਾ| ਰਾਸ੍ਨਾਸ਼੍ਵਦਂਸ੍ਟ੍ਰਾਵਸਕੈਃ ਪਿਬੇਚ੍ਛੂਲੇ ਸ਼ਤਂ ਪਯਃ||੫੭|| ਗੁਡੂਚੀਤ੍ਰਿਫਲਾਦਨ੍ਤੀਕ੍ਵਾਥੈਸ਼੍ਚ ਪਰਿਸੇਚਯੇਤ੍| ਸੈਨ੍ਧਵਂ ਤਗਰਂ ਕੁਸ੍ਠਂ ਬਹਤੀ ਦੇਵਦਾਰੁ ਚ||੫੮|| ਸਮਾਂਸ਼ੈਃ ਸਾਧਿਤਂ ਕਲ੍ਕੈਸ੍ਤੈਲਂ ਧਾਰ੍ਯਂ ਰੁਜਾਪਹਮ੍| ਗੁਡੂਚੀਮਾਲਤੀਰਾਸ੍ਨਾਬਲਾਮਧੁਕਚਿਤ੍ਰਕੈਃ||੫੯|| ਨਿਦਿਗ੍ਧਿਕਾਦੇਵਦਾਰੁਯੂਥਿਕਾਭਿਸ਼੍ਚ ਕਾਰ੍ਸਿਕੈਃ| ਤੈਲਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਗਵਾਂ ਮੂਤ੍ਰੇ ਕ੍ਸੀਰੇ ਚ ਦ੍ਵਿਗੁਣੇ ਪਚੇਤ੍||੬੦|| ਵਾਤਾਰ੍ਤਾਯਾਃ ਪਿਚੁਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਯੋਨੌ ਚ ਪ੍ਰਣਯੇਤ੍ਤਤਃ| ਵਾਤਾਰ੍ਤਾਨਾਂ ਚ ਯੋਨੀਨਾਂ ਸੇਕਾਭ੍ਯਙ੍ਗਪਿਚੁਕ੍ਰਿਯਾਃ||੬੧|| (ਉਸ੍ਣਾਃ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਃ ਪ੍ਰਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾਸ੍ਤੈਲਾਨਿ ਸ੍ਨੇਹਨਾਨਿ ਚ )| ਹਿਂਸ੍ਰਾਕਲ੍ਕਂ ਤੁ ਵਾਤਾਰ੍ਤਾ ਕੋਸ੍ਣਮਭ੍ਯਜ੍ਯ ਧਾਰਯੇਤ੍| ਪਞ੍ਚਵਲ੍ਕਸ੍ਯ ਪਿਤ੍ਤਾਰ੍ਤਾ ਸ਼੍ਯਾਮਾਦੀਨਾਂ ਕਫਾਤੁਰਾ||੬੨||
बलाद्रोणद्वयक्वाथे घृततैलाढकं पचेत्||४९|| स्थिरापयस्याजीवन्तीवीरर्षभकजीवकैः| श्रावणीपिप्पलीमुद्गपीलुमाषाख्यपर्णिभिः||५०|| शर्कराक्षीरकाकोलीकाकनासाभिरेव च| पिष्टैश्चतुर्गुणक्षीरे सिद्धं पेयं यथाबलम्||५१|| वातपित्तकृतान् रोगान् हत्वा गर्भं दधाति तत्| काश्मर्यत्रिफलाद्राक्षाकासमर्दपरूषकैः||५२|| पुनर्नवाद्विरजनीकाकनासासहचरैः| शतावर्या गुडूच्याश्च प्रस्थमक्षसमैर्घृतात्||५३|| साधितं योनिवातघ्नं गर्भदं परमं पिबेत्| पिप्पलीकुञ्चिकाजाजीवृषकं सैन्धवं वचाम्||५४|| यवक्षाराजमोदे च शर्करां चित्रकं तथा| पिष्ट्वा सर्पिषि भृष्टानि पाययेत् प्रसन्नया||५५|| योनिपार्श्वार्तिहृद्रोगगुल्मार्शोविनिवृत्तये| वृषकं मातुलुङ्गस्य मूलानि मदयन्तिकाम्||५६|| पिबेत् सलवणैर्मद्यैः पिप्पलीकुञ्चिके तथा| रास्नाश्वदंष्ट्रावृषकैः पिबेच्छूले शृतं पयः||५७|| गुडूचीत्रिफलादन्तीक्वाथैश्च परिषेचयेत्| सैन्धवं तगरं कुष्ठं बृहती देवदारु च||५८|| समांशैः साधितं कल्कैस्तैलं धार्यं रुजापहम्| गुडूचीमालतीरास्नाबलामधुकचित्रकैः||५९|| निदिग्धिकादेवदारुयूथिकाभिश्च कार्षिकैः| तैलप्रस्थं गवां मूत्रे क्षीरे च द्विगुणे पचेत्||६०|| वातार्तायाः पिचुं दद्याद्योनौ च प्रणयेत्ततः| वातार्तानां च योनीनां सेकाभ्यङ्गपिचुक्रियाः||६१|| (उष्णाः स्निग्धाः प्रकर्तव्यास्तैलानि स्नेहनानि च )| हिंस्राकल्कं तु वातार्ता कोष्णमभ्यज्य धारयेत्| पञ्चवल्कस्य पित्तार्ता श्यामादीनां कफातुरा||६२||
🔊 Audio coming soon
ਬਲਾਦ੍ਰੋਣਦ੍ਵਯੇਤ੍ਯਾਦੌ ਬਲਾਦ੍ਰੋਣਦ੍ਵਯਸ੍ਯ ਕ੍ਵਾਥੇ ਇਤਿ, ਬਲਾਯਾਃ ਦ੍ਰੋਣਦ੍ਵਯਪ੍ਰਮਾਣਕ੍ਵਾਥੇ ਇਤਿ ਵਾ, ਉਭਯਥਾਪਿ ਦ੍ਰੋਣਦ੍ਵਯਮਾਨ ਏਵ ਕ੍ਵਾਥੋ ਭਵਤਿ| ਪਯਸ੍ਯਾ ਅਰ੍ਕਪੁਸ੍ਪੀ| ਮੁਦ੍ਗਪੀਲੁਮਾਸਾਖ੍ਯੈਃ ਪਰ੍ਣੀਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਮਭਿਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ; ਤਤ੍ਰ ਪੀਲੁਪਰ੍ਣੀ ਮੋਰਟਾ, ਕੇਚਿਨ੍ਮੂਰ੍ਵਾਮਾਹੁਃ| ਪ੍ਰਸਨ੍ਨਾ ਮਦਿਰਾਯਾ ਉਪਰਿਤਨੋ ਭਾਗਃ| ਸ਼ੂਲੇ ਇਤਿ ਯੋਨਿਸ਼ੂਲੇ| ਤੈਲਂ ਧਾਰ੍ਯਮਿਤਿ ਰੁਜਾਰ੍ਤਾਯਾਂ ਯੋਨੌ ਧਾਰ੍ਯਮ੍| ਯੋਨੌ ਚ ਪ੍ਰਣਯੇਦਿਤਿ ਯੋਨਾਵੁਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਨਾ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ਯੇਤ੍| ਸ਼੍ਯਾਮਾਦੀਨਾਮਿਤਿ ਰੋਗਭਿਸਗ੍ਜਿਤੀਯੇ “ਸ਼੍ਯਾਮਾਤ੍ਰਿਵਚ੍ਚਤੁਰਙ੍ਗੁਲ...” (ਵਿ.ਅ.੮) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨੋਕ੍ਤਾਨਾਮ੍||੪੯-੬੨||
Adhikarana 23 (63-69) · Śloka 70
ਪਿਤ੍ਤਲਾਨਾਂ ਤੁ ਯੋਨੀਨਾਂ ਸੇਕਾਭ੍ਯਙ੍ਗਪਿਚੁਕ੍ਰਿਯਾਃ| ਸ਼ੀਤਾਃ ਪਿਤ੍ਤਹਰਾਃ ਕਾਰ੍ਯਾਃ ਸ੍ਨੇਹਨਾਰ੍ਥਂ ਘਤਾਨਿ ਚ||੬੩|| (ਪਿਤ੍ਤਘ੍ਨੌਸਧਸਿਦ੍ਧਾਨਿ ਕਾਰ੍ਯਾਣਿ ਭਿਸਜਾ ਤਥਾ )| ਸ਼ਤਾਵਰੀਮੂਲਤੁਲਾਸ਼੍ਚਤਸ੍ਰਃ ਸਮ੍ਪ੍ਰਪੀਡਯੇਤ੍||੬੪|| ਰਸੇਨ ਕ੍ਸੀਰਤੁਲ੍ਯੇਨ ਪਚੇਤ੍ਤੇਨ ਘਤਾਢਕਮ੍| ਜੀਵਨੀਯੈਃ ਸ਼ਤਾਵਰ੍ਯਾ ਮਦ੍ਵੀਕਾਭਿਃ ਪਰੂਸਕੈਃ||੬੫|| ਪਿਸ੍ਟੈਃ ਪ੍ਰਿਯਾਲੈਸ਼੍ਚਾਕ੍ਸਾਂਸ਼ੈਰ੍ਦ੍ਵਿਯਸ੍ਟਿਮਧੁਕੈਰ੍ਭਿਸਕ੍| ਸਿਦ੍ਧੇ ਸ਼ੀਤੇ ਚ ਮਧੁਨਃ ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਪਲਾਸ੍ਟਕਮ੍||੬੬|| ਸਿਤਾਦਸ਼ਪਲੋਨ੍ਮਿਸ਼੍ਰਾਲ੍ਲਿਹ੍ਯਾਤ੍ ਪਾਣਿਤਲਂ ਤਤਃ| ਯੋਨ੍ਯਸਕ੍ਸ਼ੁਕ੍ਰਦੋਸਘ੍ਨਂ ਵਸ੍ਯਂ ਪੁਂਸਵਨਂ ਚ ਤਤ੍||੬੭|| ਕ੍ਸਤਂ ਕ੍ਸਯਂ ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਂ ਕਾਸਂ ਸ਼੍ਵਾਸਂ ਹਲੀਮਕਮ੍| ਕਾਮਲਾਂ ਵਾਤਰਕ੍ਤਂ ਚ ਵੀਸਰ੍ਪਂ ਹਚ੍ਛਿਰੋਗ੍ਰਹਮ੍||੬੮|| ਉਨ੍ਮਾਦਾਰਤ੍ਯਪਸ੍ਮਾਰਾਨ੍ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਾਤ੍ਮਕਾਞ੍ਜਯੇਤ੍| ਇਤਿ ਬਹਚ੍ਛਤਾਵਰੀਘਤਮ੍| ਏਵਮੇਵ ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਰ੍ਜੀਵਨੀਯੋਪਸਾਧਿਤਮ੍||੬੯|| ਗਰ੍ਭਦਂ ਪਿਤ੍ਤਲਾਨਾਂ ਚ ਯੋਨੀਨਾਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਭਿਸਗ੍ਜਿਤਮ੍|੭੦|
पित्तलानां तु योनीनां सेकाभ्यङ्गपिचुक्रियाः| शीताः पित्तहराः कार्याः स्नेहनार्थं घृतानि च||६३|| (पित्तघ्नौषधसिद्धानि कार्याणि भिषजा तथा )| शतावरीमूलतुलाश्चतस्रः सम्प्रपीडयेत्||६४|| रसेन क्षीरतुल्येन पचेत्तेन घृताढकम्| जीवनीयैः शतावर्या मृद्वीकाभिः परूषकैः||६५|| पिष्टैः प्रियालैश्चाक्षांशैर्द्वियष्टिमधुकैर्भिषक्| सिद्धे शीते च मधुनः पिप्पल्याश्च पलाष्टकम्||६६|| सितादशपलोन्मिश्राल्लिह्यात् पाणितलं ततः| योन्यसृक्शुक्रदोषघ्नं वृष्यं पुंसवनं च तत्||६७|| क्षतं क्षयं रक्तपित्तं कासं श्वासं हलीमकम्| कामलां वातरक्तं च वीसर्पं हृच्छिरोग्रहम्||६८|| उन्मादारत्यपस्मारान् वातपित्तात्मकाञ्जयेत्| इति बृहच्छतावरीघृतम्| एवमेव क्षीरसर्पिर्जीवनीयोपसाधितम्||६९|| गर्भदं पित्तलानां च योनीनां स्याद्भिषग्जितम्|७०|
🔊 Audio coming soon
ਹਤਾਵਰੀਮੂਲਤੁਲਾ ਇਤ੍ਯਾਦੌ ਆਰ੍ਦ੍ਰਸ਼ਤਾਵਰੀਮੂਲਪੀਡਨੇਨ ਯਾਵਦ੍ਰਸੋ ਭਵਤਿ ਤੇਨ ਸਮਂ ਕ੍ਸੀਰਘਤਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਕਲ੍ਕੈਃ ਪਾਚਨੀਯਮ੍| ਦ੍ਵਿਯਸ੍ਟਿਮਧੁਕੈਰਿਤਿ ਦ੍ਵਿਭਾਗਮਧੁਯਸ੍ਟਿਕੈਃ, ਕਿਂਵਾ ਜਲਜਸ੍ਥਲਜਯਸ੍ਟਿਮਧੁਕਦ੍ਵਯਯੁਕ੍ਤੈਃ| ਏਵਮੇਵੇਤ੍ਯਾਦੌ ਸ਼ਤਾਵਰੀਚਤੁਃਸ਼ਤਰਸਸਮੇਨੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕ੍ਸੀਰੋਤ੍ਥਿਤਂ ਸਰ੍ਪਿਃ ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਃ| ਜੀਵਨੀਯਾਨ੍ਯਤ੍ਰ ਕਲ੍ਕਃ||੬੩-੬੯||-
Adhikarana 24 (70-72) · Śloka 73
ਯੋਨ੍ਯਾਂ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟਾਯਾਂ ਵਰ੍ਤਿਃ ਸਂਸ਼ੋਧਨੀ ਹਿਤਾ||੭੦|| ਵਾਰਾਹੇ ਬਹੁਸ਼ਃ ਪਿਤ੍ਤੇ ਭਾਵਿਤੈਰ੍ਲਕ੍ਤਕੈਃ ਕਤਾ| ਭਾਵਿਤਂ ਪਯਸਾਰ੍ਕਸ੍ਯ ਯਵਚੂਰ੍ਣਂ ਸਸੈਨ੍ਧਵਮ੍||੭੧|| ਵਰ੍ਤਿਃ ਕਤਾ ਮੁਹੁਰ੍ਧਾਰ੍ਯਾ ਤਤਃ ਸੇਚ੍ਯਾ ਸੁਖਾਮ੍ਬੁਨਾ| ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਾ ਮਰਿਚੈਰ੍ਮਾਸੈਃ ਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਕੁਸ੍ਠਸੈਨ੍ਧਵੈਃ||੭੨|| ਵਰ੍ਤਿਸ੍ਤੁਲ੍ਯਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਿਨ੍ਯਾ ਧਾਰ੍ਯਾ ਯੋਨਿਵਿਸ਼ੋਧਨੀ|੭੩|
योन्यां श्लेष्मप्रदुष्टायां वर्तिः संशोधनी हिता||७०|| वाराहे बहुशः पित्ते भावितैर्लक्तकैः कृता| भावितं पयसाऽर्कस्य यवचूर्णं ससैन्धवम्||७१|| वर्तिः कृता मुहुर्धार्या ततः सेच्या सुखाम्बुना| पिप्पल्या मरिचैर्माषैः शताह्वाकुष्ठसैन्धवैः||७२|| वर्तिस्तुल्या प्रदेशिन्या धार्या योनिविशोधनी|७३|
🔊 Audio coming soon
ਪਯਸਾਰ੍ਕਸ੍ਯੇਤਿ ਅਰ੍ਕਕ੍ਸੀਰੇਣ| ਸੇਚ੍ਯੇਤਿ ਪਰਿਸਿਞ੍ਚਨੀਯਾ| ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਿਨੀਤੁਲ੍ਯਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਿਨ੍ਯਙ੍ਗੁਲੀਸਮਾਨਾ ਪਰਿਣਾਹੇਨ ਦੈਰ੍ਘ੍ਯੇਣ ਚ||੭੦-੭੨||-
Adhikarana 25 (73-83) · Śloka 84
ਉਦੁਮ੍ਬਰਸ਼ਲਾਟੂਨਾਂ ਦ੍ਰੋਣਮਬ੍ਦ੍ਰੋਣਸਂਯੁਤਮ੍||੭੩|| ਸਪਞ੍ਚਵਲ੍ਕਕੁਲਕਮਾਲਤੀਨਿਮ੍ਬਪਲ੍ਲਵਮ੍ | ਨਿਸ਼ਾਂ ਸ੍ਥਾਪ੍ਯ ਜਲੇ ਤਸ੍ਮਿਂਸ੍ਤੈਲਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਵਿਪਾਚਯੇਤ੍||੭੪|| ਲਾਕ੍ਸਾਧਵਪਲਾਸ਼ਤ੍ਵਙ੍ਨਿਰ੍ਯਾਸੈਃ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲੇਨ ਚ| ਪਿਸ੍ਟੈਃ ਸਿਦ੍ਧਸ੍ਯ ਤੈਲਸ੍ਯ ਪਿਚੁਂ ਯੋਨੌ ਨਿਧਾਪਯੇਤ੍||੭੫|| ਸਸ਼ਰ੍ਕਰੈਃ ਕਸਾਯੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ੀਤੈਃ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਸੇਚਨਮ੍| ਪਿਚ੍ਛਿਲਾ ਵਿਵਤਾ ਕਾਲਦੁਸ੍ਟਾ ਯੋਨਿਸ਼੍ਚ ਦਾਰੁਣਾ||੭੬|| ਸਪ੍ਤਾਹਾਚ੍ਛੁਧ੍ਯਤਿ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਮਪਤ੍ਯਂ ਚਾਪਿ ਵਿਨ੍ਦਤਿ| ਉਦੁਮ੍ਬਰਸ੍ਯ ਦੁਗ੍ਧੇਨ ਸਟ੍ਕਤ੍ਵੋ ਭਾਵਿਤਾਤ੍ਤਿਲਾਤ੍||੭੭|| ਤੈਲਂ ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਤਸ੍ਯੈਵ ਸਿਦ੍ਧਂ ਧਾਰ੍ਯਂ ਚ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍| ਧਾਤਕ੍ਯਾਮਲਕੀਪਤ੍ਰਸ੍ਰੋਤੋਜਮਧੁਕੋਤ੍ਪਲੈਃ||੭੮|| ਜਮ੍ਬ੍ਵਾਮ੍ਰਮਧ੍ਯਕਾਸੀਸਲੋਧ੍ਰਕਟ੍ਫਲਤਿਨ੍ਦੁਕੈਃ| ਸੌਰਾਸ੍ਟ੍ਰਿਕਾਦਾਡਿਮਤ੍ਵਗੁਦੁਮ੍ਬਰਸ਼ਲਾਟੁਭਿਃ||੭੯|| ਅਕ੍ਸਮਾਤ੍ਰੈਰਜਾਮੂਤ੍ਰੇ ਕ੍ਸੀਰੇ ਚ ਦ੍ਵਿਗੁਣੇ ਪਚੇਤ੍| ਤੈਲਪ੍ਰਸ੍ਥਂ ਪਿਚੁਂ ਦਦ੍ਯਾਦ੍ਯੋਨੌ ਚ ਪ੍ਰਣਯੇਤ੍ਤਤਃ||੮੦|| ਕਟੀਪਸ੍ਠਤ੍ਰਿਕਾਭ੍ਯਙ੍ਗਂ ਸ੍ਨੇਹਬਸ੍ਤਿਂ ਚ ਦਾਪਯੇਤ੍| ਪਿਚ੍ਛਿਲਾ ਸ੍ਰਾਵਿਣੀ ਯੋਨਿਰ੍ਵਿਪ੍ਲੁਤੋਪਪ੍ਲੁਤਾ ਤਥਾ||੮੧|| ਉਤ੍ਤਾਨਾ ਚੋਨ੍ਨਤਾ ਸ਼ੂਨਾ ਸਿਧ੍ਯੇਤ੍ ਸਸ੍ਫੋਟਸ਼ੂਲਿਨੀ| ਕਰੀਰਧਵਨਿਮ੍ਬਾਰ੍ਕਵੇਣੁਕੋਸ਼ਾਮ੍ਰਜਾਮ੍ਬਵੈਃ||੮੨|| ਜਿਙ੍ਗਿਨੀਵਸਮੂਲਾਨਾਂ ਕ੍ਵਾਥੈਰ੍ਮਾਰ੍ਦ੍ਵੀਕਸੀਧੁਭਿਃ| ਸਸ਼ੁਕ੍ਤੈਰ੍ਧਾਵਨਂ ਮਿਸ਼੍ਰੈਰ੍ਯੋਨ੍ਯਾਸ੍ਰਾਵਵਿਨਾਸ਼ਨਮ੍||੮੩|| ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਸਤਕ੍ਰਗੋਮੂਤ੍ਰਸ਼ੁਕ੍ਤੈਰ੍ਵਾ ਤ੍ਰਿਫਲਾਰਸੈਃ|੮੪|
उदुम्बरशलाटूनां द्रोणमब्द्रोणसंयुतम्||७३|| सपञ्चवल्ककुलकमालतीनिम्बपल्लवम् | निशां स्थाप्य जले तस्मिंस्तैलप्रस्थं विपाचयेत्||७४|| लाक्षाधवपलाशत्वङ्निर्यासैः शाल्मलेन च| पिष्टैः सिद्धस्य तैलस्य पिचुं योनौ निधापयेत्||७५|| सशर्करैः कषायैश्च शीतैः कुर्वीत सेचनम्| पिच्छिला विवृता कालदुष्टा योनिश्च दारुणा||७६|| सप्ताहाच्छुध्यति क्षिप्रमपत्यं चापि विन्दति| उदुम्बरस्य दुग्धेन षट्कृत्वो भावितात्तिलात्||७७|| तैलं क्वाथेन तस्यैव सिद्धं धार्यं च पूर्ववत्| धातक्यामलकीपत्रस्रोतोजमधुकोत्पलैः||७८|| जम्ब्वाम्रमध्यकासीसलोध्रकट्फलतिन्दुकैः| सौराष्ट्रिकादाडिमत्वगुदुम्बरशलाटुभिः||७९|| अक्षमात्रैरजामूत्रे क्षीरे च द्विगुणे पचेत्| तैलप्रस्थं पिचुं दद्याद्योनौ च प्रणयेत्ततः||८०|| कटीपृष्ठत्रिकाभ्यङ्गं स्नेहबस्तिं च दापयेत्| पिच्छिला स्राविणी योनिर्विप्लुतोपप्लुता तथा||८१|| उत्ताना चोन्नता शूना सिध्येत् सस्फोटशूलिनी| करीरधवनिम्बार्कवेणुकोशाम्रजाम्बवैः||८२|| जिङ्गिनीवृषमूलानां क्वाथैर्मार्द्वीकसीधुभिः| सशुक्तैर्धावनं मिश्रैर्योन्यास्रावविनाशनम्||८३|| कुर्यात् सतक्रगोमूत्रशुक्तैर्वा त्रिफलारसैः|८४|
🔊 Audio coming soon
ਉਦੁਮ੍ਬਰਸ਼ਲਾਟੂਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦੌ ਪਞ੍ਚਵਲ੍ਕਾਦਿਸਹਿਤਾਨਾਮੁਦੁਮ੍ਬਰਸ਼ਲਾਟੂਨਾਂ ਦ੍ਰੋਣਂ ਸਮਭਾਗਜਲਂ ਗਹੀਤਵ੍ਯਮ੍| ਨਿਰ੍ਯਾਸੈਰਿਤਿ ਪਲਾਸ਼ਸ੍ਯੈਵ ਨਿਰ੍ਯਾਸੈਃ, ਲਾਕ੍ਸਾ ਚ ਪਲਾਸ਼ਵ੍ਯਤਿਰੇਕੇਣ ਭਵਤੀਤਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਸਸ਼ਰ੍ਕਰੈਃ ਕਸਾਯੈਰਿਤਿ ਉਦੁਮ੍ਬਰਸ਼ਲਾਟ੍ਵਾਦਿਕਤਕਸਾਯੈਰੇਵੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਕਾਲਦੁਸ੍ਟਾ ਚਿਰਕਾਲਦੁਸ੍ਟਾ| ਉਦੁਮ੍ਬਰਸ੍ਯ ਦੁਗ੍ਧੇਨੇਤਿ ਉਦੁਮ੍ਬਰਕ੍ਸੀਰੇਣ| ਕ੍ਵਾਥੇਨ ਤਸ੍ਯੈਵੇਤਿ ਉਦੁਮ੍ਬਰਸ੍ਯ ਕ੍ਵਾਥੇਨ| ਸੌਰਾਸ੍ਟ੍ਰਿਕਾ ਤੁਵਰੀ ਮਤ੍ਤਿਕਾ| ਅਜਾਮੂਤ੍ਰੇ ਕ੍ਸੀਰੇ ਚੇਤਿ ਅਜਾਮੂਤ੍ਰਕ੍ਸੀਰੇ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਦ੍ਵਿਗੁਣੇ| ਉਤ੍ਤਾਨੇਤਿ ਉਨ੍ਨਤਾ| ਕਰੀਰਃ ਮਰੁਜਦ੍ਰੁਮਃ| ਕੋਸਾਮ੍ਰਃ ਸ੍ਵਨਾਮਖ੍ਯਾਤਃ| ਜਿਙ੍ਗਿਨੀ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾ||੭੩-੮੩||-
Adhikarana 26 (84-85) · Śloka 86
ਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਯੋਰਜਃਪਥ੍ਯਾਪ੍ਰਯੋਗਾ ਮਧੁਨਾ ਹਿਤਾਃ||੮੪|| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਾਯਾਂ ਕਟੁਪ੍ਰਾਯਾਃ ਸਮੂਤ੍ਰਾ ਬਸ੍ਤਯੋ ਹਿਤਾਃ| ਪਿਤ੍ਤੇ ਸਮਧੁਰਕ੍ਸੀਰਾ ਵਾਤੇ ਤੈਲਾਮ੍ਲਸਂਯੁਤਾਃ||੮੫|| ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਸਮੁਤ੍ਥਾਯਾਃ ਕਰ੍ਮ ਸਾਧਾਰਣਂ ਹਿਤਮ੍|੮੬|
पिप्पल्ययोरजःपथ्याप्रयोगा मधुना हिताः||८४|| श्लेष्मलायां कटुप्रायाः समूत्रा बस्तयो हिताः| पित्ते समधुरक्षीरा वाते तैलाम्लसंयुताः||८५|| सन्निपातसमुत्थायाः कर्म साधारणं हितम्|८६|
🔊 Audio coming soon
ਕਰ੍ਮਸਾਧਾਰਣਂ ਵਾਤਾਦਿਜਯੋਨਿਦੋਸੋਕ੍ਤਂ ਮਿਲਿਤਂ ਤ੍ਰਿਦੋਸਜਾਯਾਂ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮ੍||੮੪-੮੫||-
Adhikarana 27 (86-89) · Śloka 90
ਰਕ੍ਤਯੋਨ੍ਯਾਮਸਗ੍ਵਰ੍ਣੈਰਨੁਬਨ੍ਧਂ ਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਚ||੮੬|| ਤਤਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਯਥਾਦੋਸਂ ਰਕ੍ਤਸ੍ਥਾਪਨਮੌਸਧਮ੍| ਤਿਲਚੂਰ੍ਣਂ ਦਧਿ ਘਤਂ ਫਾਣਿਤਂ ਸ਼ੌਕਰੀ ਵਸਾ||੮੭|| ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਸਂਯੁਤਂ ਪੇਯਂ ਵਾਤਾਸਗ੍ਦਰਨਾਸ਼ਨਮ੍| ਵਰਾਹਸ੍ਯ ਰਸੋ ਮੇਦ੍ਯਃ ਸਕੌਲਤ੍ਥੋਨਿਲਾਧਿਕੇ||੮੮|| ਸ਼ਰ੍ਕਰਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਨਾਗਰੈਰ੍ਵਾ ਯੁਤਂ ਦਧਿ| ਪਯਸ੍ਯੋਤ੍ਪਲਸ਼ਾਲੂਕਬਿਸਕਾਲੀਯਕਾਮ੍ਬੁਦਮ੍||੮੯|| ਸਪਯਃਸ਼ਰ੍ਕਰਾਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਪੈਤ੍ਤਿਕੇਸਗ੍ਦਰੇ ਪਿਬੇਤ੍|੯੦|
रक्तयोन्यामसृग्वर्णैरनुबन्धं समीक्ष्य च||८६|| ततः कुर्याद्यथादोषं रक्तस्थापनमौषधम्| तिलचूर्णं दधि घृतं फाणितं शौकरी वसा||८७|| क्षौद्रेण संयुतं पेयं वातासृग्दरनाशनम्| वराहस्य रसो मेद्यः सकौलत्थोऽनिलाधिके||८८|| शर्कराक्षौद्रयष्ट्याह्वनागरैर्वा युतं दधि| पयस्योत्पलशालूकबिसकालीयकाम्बुदम्||८९|| सपयःशर्कराक्षौद्रं पैत्तिकेऽसृग्दरे पिबेत्|९०|
🔊 Audio coming soon
ਰਕ੍ਤਯੋਨ੍ਯਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਸਗ੍ਵਰ੍ਣੈਰਨੁਬਨ੍ਧਂ ਵੀਕ੍ਸ੍ਯੇਤਿ ਅਸਗ੍ਵਰ੍ਣਵਿਸ਼ੇਸੈਰ੍ਦੋਸਾਨੁਬਨ੍ਧਂ ਪਰੀਕ੍ਸ੍ਯ||੮੬-੮੯||-
Adhikarana 28 (90-95) · Śloka 96
ਪਾਠਾ ਜਮ੍ਬ੍ਵਾਮ੍ਰਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯਂ ਸ਼ਿਲੋਦ੍ਭੇਦਂ ਰਸਾਞ੍ਜਨਮ੍||੯੦|| ਅਮ੍ਬਸ੍ਠਾ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀਸ਼੍ਲੇਸਂ ਸਮਙ੍ਗਾਂ ਵਤ੍ਸਕਤ੍ਵਚਮ੍| ਬਾਹ੍ਲੀਕਾਤਿਵਿਸੇ ਬਿਲ੍ਵਂ ਮੁਸ੍ਤਂ ਲੋਧ੍ਰਂ ਸਗੈਰਿਕਮ੍||੯੧|| ਕਟ੍ਵਙ੍ਗਂ ਮਰਿਚਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਂ ਮਦ੍ਵੀਕਾਂ ਰਕ੍ਤਚਨ੍ਦਨਮ੍| ਕਟ੍ਫਲਂ ਵਤ੍ਸਕਾਨਨ੍ਤਾਧਾਤਕੀਮਧੁਕਾਰ੍ਜੁਨਮ੍||੯੨|| ਪੁਸ੍ਯੇਣੋਦ੍ਧਤ੍ਯ ਤੁਲ੍ਯਾਨਿ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਚੂਰ੍ਣਾਨਿ ਕਾਰਯੇਤ੍| ਤਾਨਿ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰੇਣ ਸਂਯੋਜ੍ਯ ਪਿਬੇਤ੍ਤਣ੍ਡੁਲਵਾਰਿਣਾ||੯੩|| ਅਰ੍ਸ਼ਃਸੁ ਚਾਤਿਸਾਰੇਸੁ ਰਕ੍ਤਂ ਯਚ੍ਚੋਪਵੇਸ਼੍ਯਤੇ| ਦੋਸਾਗਨ੍ਤੁਕਤਾ ਯੇ ਚ ਬਾਲਾਨਾਂ ਤਾਂਸ਼੍ਚ ਨਾਸ਼ਯੇਤ੍||੯੪|| ਯੋਨਿਦੋਸਂ ਰਜੋਦੋਸਂ ਸ਼੍ਵੇਤਂ ਨੀਲਂ ਸਪੀਤਕਮ੍| ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਸ਼੍ਯਾਵਾਰੁਣਂ ਯਚ੍ਚ ਪ੍ਰਸਹ੍ਯ ਵਿਨਿਵਰ੍ਤਯੇਤ੍||੯੫|| ਚੂਰ੍ਣਂ ਪੁਸ੍ਯਾਨੁਗਂ ਨਾਮ ਹਿਤਮਾਤ੍ਰੇਯਪੂਜਿਤਮ੍|੯੬| ਇਤਿ ਪੁਸ੍ਯਾਨੁਗਚੂਰ੍ਣਮ੍|
पाठा जम्ब्वाम्रयोर्मध्यं शिलोद्भेदं रसाञ्जनम्||९०|| अम्बष्ठा शाल्मलीश्लेषं समङ्गां वत्सकत्वचम्| बाह्लीकातिविषे बिल्वं मुस्तं लोध्रं सगैरिकम्||९१|| कट्वङ्गं मरिचं शुण्ठीं मृद्वीकां रक्तचन्दनम्| कट्फलं वत्सकानन्ताधातकीमधुकार्जुनम्||९२|| पुष्येणोद्धृत्य तुल्यानि सूक्ष्मचूर्णानि कारयेत्| तानि क्षौद्रेण संयोज्य पिबेत्तण्डुलवारिणा||९३|| अर्शःसु चातिसारेषु रक्तं यच्चोपवेश्यते| दोषागन्तुकृता ये च बालानां तांश्च नाशयेत्||९४|| योनिदोषं रजोदोषं श्वेतं नीलं सपीतकम्| स्त्रीणां श्यावारुणं यच्च प्रसह्य विनिवर्तयेत्||९५|| चूर्णं पुष्यानुगं नाम हितमात्रेयपूजितम्|९६| इति पुष्यानुगचूर्णम्|
🔊 Audio coming soon
ਪਾਠੇਤ੍ਯਾਦੌ ਅਮ੍ਬਸ੍ਠਾ ਪਾਠਾਭੇਦਃ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਪਾਠਾਭਾਗਦ੍ਵਯਗ੍ਰਹਣਾਰ੍ਥਂ ਪੁਨਃ ‘ਅਮ੍ਬਸ੍ਠਾ’ ਇਤਿ ਪਦਂ ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਤਿ| ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ- “ਘਤੇ ਤੈਲੇ ਚ ਯੋਗੇ ਚ ਯਦ੍ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਪੁਨਰੁਚ੍ਯਤੇ| ਭਾਗਤੋ ਦ੍ਵਿਗੁਣਂ ਤਦ੍ਧਿ ਗ੍ਰਹਣੀਯਂ ਮਨੀਸਿਭਿਃ” ਇਤਿ| ਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀਸ਼੍ਲੇਸਮਿਤਿ ਸ਼ਾਲ੍ਮਲੀਵੇਸ੍ਟਕਮ੍| ਬਾਹ੍ਲੀਕਮਿਤਿ ਕੁਙ੍ਕੁਮਮ੍| ਪੁਸ੍ਯੇਣੇਤਿ ਪੁਸ੍ਯਨਕ੍ਸਤ੍ਰੇਣੋਦ੍ਧਤ੍ਯ; ਪੁਸ੍ਯਨਕ੍ਸਤ੍ਰੋਦ੍ਧਰਣਂ ਚਾਤ੍ਰਾਦਸ੍ਟਦ੍ਵਾਰੋਪਕਾਰਕਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਨੀਲਂ ਸ਼੍ਵੇਤਂ ਸਪੀਤਕਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਰਜੋਦੋਸਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍||੯੦-੯੫||-
Adhikarana 29 (96-99) · Śloka 100
ਤਣ੍ਡੁਲੀਯਕਮੂਲਂ ਤੁ ਸਕ੍ਸੌਦ੍ਰਂ ਤਣ੍ਡੁਲਾਮ੍ਬੁਨਾ||੯੬|| ਰਸਾਞ੍ਜਨਂ ਚ ਲਾਕ੍ਸਾਂ ਚ ਛਾਗੇਨ ਪਯਸਾ ਪਿਬੇਤ੍| ਪਤ੍ਰਕਲ੍ਕੌ ਘਤੇ ਭਸ੍ਟੌ ਰਾਜਾਦਨਕਪਿਤ੍ਥਯੋਃ||੯੭|| ਪਿਤ੍ਤਾਨਿਲਹਰੌ, ਪੈਤ੍ਤੇ ਸਰ੍ਵਥੈਵਾਸ੍ਰਪਿਤ੍ਤਜਿਤ੍| ਮਧੁਕਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਂ ਲੋਧ੍ਰਂ ਮੁਸ੍ਤਂ ਸੌਰਾਸ੍ਟ੍ਰਿਕਾਂ ਮਧੁ||੯੮|| ਮਦ੍ਯੈਰ੍ਨਿਮ੍ਬਗੁਡੂਚ੍ਯੌ ਵਾ ਕਫਜੇਸਗ੍ਦਰੇ ਪਿਬੇਤ੍| ਵਿਰੇਚਨਂ ਮਹਾਤਿਕ੍ਤਂ ਪੈਤ੍ਤਿਕੇਸਗ੍ਦਰੇ ਪਿਬੇਤ੍||੯੯|| ਹਿਤਂ ਗਰ੍ਭਪਰਿਸ੍ਰਾਵੇ ਯਚ੍ਚੋਕ੍ਤਂ ਤਚ੍ਚ ਕਾਰਯੇਤ੍|੧੦੦|
तण्डुलीयकमूलं तु सक्षौद्रं तण्डुलाम्बुना||९६|| रसाञ्जनं च लाक्षां च छागेन पयसा पिबेत्| पत्रकल्कौ घृते भृष्टौ राजादनकपित्थयोः||९७|| पित्तानिलहरौ, पैत्ते सर्वथैवास्रपित्तजित्| मधुकं त्रिफलां लोध्रं मुस्तं सौराष्ट्रिकां मधु||९८|| मद्यैर्निम्बगुडूच्यौ वा कफजेऽसृग्दरे पिबेत्| विरेचनं महातिक्तं पैत्तिकेऽसृग्दरे पिबेत्||९९|| हितं गर्भपरिस्रावे यच्चोक्तं तच्च कारयेत्|१००|
🔊 Audio coming soon
ਵਿਰੇਚਨਮਿਤ੍ਯਾਦੌ ਵਿਰੇਚਨਮੇਵ ਤ੍ਰਿਵਤਾਦਿ ਪਿਬੇਤ੍, ਤਥਾ ਮਹਾਤਿਕ੍ਤਕਂ ਘਤਂ ਕੁਸ੍ਠੋਕ੍ਤਂ ਪਿਬੇਦਿਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਗਰ੍ਭਪਰਿਸ੍ਰਾਵੇ ਯਚ੍ਚੋਕ੍ਤਮਿਤਿ ਜਾਤਿਸੂਤ੍ਰੀਯੇ (ਵਿ.ਅ.੮) ਗਰ੍ਭਸ੍ਰਾਵਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਤਤ੍ ਕਾਰਯੇਤ੍||੯੬-੯੯||-
Adhikarana 30 (100-115) · Śloka 116
ਕਾਸ਼੍ਮਰ੍ਯਕੁਟਜਕ੍ਵਾਥਸਿਦ੍ਧਮੁਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਨਾ||੧੦੦|| ਰਕ੍ਤਯੋਨ੍ਯਰਜਸ੍ਕਾਨਾਂ ਪੁਤ੍ਰਘ੍ਨ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਹਿਤਂ ਘਤਮ੍| ਮਗਾਜਾਵਿਵਰਾਹਾਸਗ੍ਦਧ੍ਯਮ੍ਲਫਲਸਰ੍ਪਿਸਾ ||੧੦੧|| ਅਰਜਸ੍ਕਾ ਪਿਬੇਤ੍ ਸਿਦ੍ਧਂ ਜੀਵਨੀਯੈਃ ਪਯੋਪਿ ਵਾ| ਕਰ੍ਣਿਨ੍ਯਚਰਣਾਸ਼ੁਸ੍ਕਯੋਨਿਪ੍ਰਾਕ੍ਚਰਣਾਸੁ ਚ||੧੦੨|| ਕਫਵਾਤੇ ਚ ਦਾਤਵ੍ਯਂ ਤੈਲਮੁਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਨਾ| ਗੋਪਿਤ੍ਤੇ ਮਤ੍ਸ੍ਯਪਿਤ੍ਤੇ ਵਾ ਕ੍ਸੌਮਂ ਤ੍ਰਿਃਸਪ੍ਤਭਾਵਿਤਮ੍||੧੦੩|| ਮਧੁਨਾ ਕਿਣ੍ਵਚੂਰ੍ਣਂ ਵਾ ਦਦ੍ਯਾਦਚਰਣਾਪਹਮ੍| ਸ੍ਰੋਤਸਾਂ ਸ਼ੋਧਨਂ ਕਣ੍ਡੂਕ੍ਲੇਦਸ਼ੋਫਹਰਂ ਚ ਤਤ੍||੧੦੪|| ਵਾਤਘ੍ਨੈਃ ਸ਼ਤਪਾਕੈਸ਼੍ਚ ਤੈਲੈਃ ਪ੍ਰਾਗਤਿਚਾਰਿਣੀ| ਆਸ੍ਥਾਪ੍ਯਾ ਚਾਨੁਵਾਸ੍ਯਾ ਚ ਸ੍ਵੇਦ੍ਯਾ ਚਾਨਿਲਸੂਦਨੈਃ||੧੦੫|| ਸ੍ਨੇਹਦ੍ਰਵ੍ਯੈਸ੍ਤਥਾਹਾਰੈਰੁਪਨਾਹੈਸ਼੍ਚ ਯੁਕ੍ਤਿਤਃ| ਸ਼ਤਾਹ੍ਵਾਯਵਗੋਧੂਮਕਿਣ੍ਵਕੁਸ੍ਠਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਭਿਃ||੧੦੬|| ਬਲਾਖੁਪਰ੍ਣਿਕਾਸ਼੍ਰ੍ਯਾਹ੍ਵੈਃ ਸਂਯਾਵੋ ਧਾਰਣਃ ਸ੍ਮਤਃ| ਵਾਮਿਨ੍ਯੁਪਪ੍ਲੁਤਾਨਾਂ ਚ ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦਾਦਿਕਃ ਕ੍ਰਮਃ||੧੦੭|| ਕਾਰ੍ਯਸ੍ਤਤਃ ਸ੍ਨੇਹਪਿਚੁਸ੍ਤਤਃ ਸਨ੍ਤਰ੍ਪਣਂ ਭਵੇਤ੍| ਸ਼ਲ੍ਲਕੀਜਿਙ੍ਗਿਨੀਜਮ੍ਬੂਧਵਤ੍ਵਕ੍ਪਞ੍ਚਵਲ੍ਕਲੈਃ||੧੦੮|| ਕਸਾਯੈਃ ਸਾਧਿਤਃ ਸ੍ਨੇਹਪਿਚੁਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿਪ੍ਲੁਤਾਪਹਃ| ਕਰ੍ਣਿਨ੍ਯਾਂ ਵਰ੍ਤਿਕਾ ਕੁਸ੍ਠਪਿਪ੍ਪਲ੍ਯਰ੍ਕਾਗ੍ਰਸੈਨ੍ਧਵੈਃ||੧੦੯|| ਬਸ੍ਤਮੂਤ੍ਰਕਤਾ ਧਾਰ੍ਯਾ ਸਰ੍ਵਂ ਚ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਨੁਦ੍ਧਿਤਮ੍| ਤ੍ਰੈਵਤਂ ਸ੍ਨੇਹਨਂ ਸ੍ਵੇਦੋ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਨੂਪੌਦਕਾ ਰਸਾਃ||੧੧੦|| ਦਸ਼ਮੂਲਪਯੋਬਸ੍ਤਿਸ਼੍ਚੋਦਾਵਰ੍ਤਾਨਿਲਾਰ੍ਤਿਸੁ| ਤ੍ਰੈਵਤੇਨਾਨੁਵਾਸ੍ਯਾ ਚ ਬਸ੍ਤਿਸ਼੍ਚੋਤ੍ਤਰਸਞ੍ਜ੍ਞਿਤਃ||੧੧੧|| ਏਤਦੇਵ ਮਹਾਯੋਨ੍ਯਾਂ ਸ੍ਰਸ੍ਤਾਯਾਂ ਚ ਵਿਧੀਯਤੇ| ਵਸਾ ਕ੍ਸਵਰਾਹਾਣਾਂ ਘਤਂ ਚ ਮਧੁਰੈਃ ਸ਼ਤਮ੍||੧੧੨|| ਪੂਰਯਿਤ੍ਵਾ ਮਹਾਯੋਨਿਂ ਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍ ਕ੍ਸੌਮਲਕ੍ਤਕੈਃ| ਪ੍ਰਸ੍ਰਸ੍ਤਾਂ ਸਰ੍ਪਿਸਾਭ੍ਯਜ੍ਯ ਕ੍ਸੀਰਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਂ ਪ੍ਰਵੇਸ਼੍ਯ ਚ||੧੧੩|| ਬਧ੍ਨੀਯਾਦ੍ਵੇਸ਼ਵਾਰਸ੍ਯ ਪਿਣ੍ਡੇਨਾਮੂਤ੍ਰਕਾਲਤਃ| ਯਚ੍ਚ ਵਾਤਵਿਕਾਰਾਣਾਂ ਕਰ੍ਮੋਕ੍ਤਂ ਤਚ੍ਚ ਕਾਰਯੇਤ੍||੧੧੪|| ਸਰ੍ਵਵ੍ਯਾਪਤ੍ਸੁ ਮਤਿਮਾਨ੍ਮਹਾਯੋਨ੍ਯਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ| ਨਹਿ ਵਾਤਾਦਤੇ ਯੋਨਿਰ੍ਨਾਰੀਣਾਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਯਤਿ||੧੧੫|| ਸ਼ਮਯਿਤ੍ਵਾ ਤਮਨ੍ਯਸ੍ਯ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਦੋਸਸ੍ਯ ਭੇਸਜਮ੍|੧੧੬|
काश्मर्यकुटजक्वाथसिद्धमुत्तरबस्तिना||१००|| रक्तयोन्यरजस्कानां पुत्रघ्न्याश्च हितं घृतम्| मृगाजाविवराहासृग्दध्यम्लफलसर्पिषा ||१०१|| अरजस्का पिबेत् सिद्धं जीवनीयैः पयोऽपि वा| कर्णिन्यचरणाशुष्कयोनिप्राक्चरणासु च||१०२|| कफवाते च दातव्यं तैलमुत्तरबस्तिना| गोपित्ते मत्स्यपित्ते वा क्षौमं त्रिःसप्तभावितम्||१०३|| मधुना किण्वचूर्णं वा दद्यादचरणापहम्| स्रोतसां शोधनं कण्डूक्लेदशोफहरं च तत्||१०४|| वातघ्नैः शतपाकैश्च तैलैः प्रागतिचारिणी| आस्थाप्या चानुवास्या च स्वेद्या चानिलसूदनैः||१०५|| स्नेहद्रव्यैस्तथाऽऽहारैरुपनाहैश्च युक्तितः| शताह्वायवगोधूमकिण्वकुष्ठप्रियङ्गुभिः||१०६|| बलाखुपर्णिकाश्र्याह्वैः संयावो धारणः स्मृतः| वामिन्युपप्लुतानां च स्नेहस्वेदादिकः क्रमः||१०७|| कार्यस्ततः स्नेहपिचुस्ततः सन्तर्पणं भवेत्| शल्लकीजिङ्गिनीजम्बूधवत्वक्पञ्चवल्कलैः||१०८|| कषायैः साधितः स्नेहपिचुः स्याद्विप्लुतापहः| कर्णिन्यां वर्तिका कुष्ठपिप्पल्यर्काग्रसैन्धवैः||१०९|| बस्तमूत्रकृता धार्या सर्वं च श्लेष्मनुद्धितम्| त्रैवृतं स्नेहनं स्वेदो ग्राम्यानूपौदका रसाः||११०|| दशमूलपयोबस्तिश्चोदावर्तानिलार्तिषु| त्रैवृतेनानुवास्या च बस्तिश्चोत्तरसञ्ज्ञितः||१११|| एतदेव महायोन्यां स्रस्तायां च विधीयते| वसा ऋक्षवराहाणां घृतं च मधुरैः शृतम्||११२|| पूरयित्वा महायोनिं बध्नीयात् क्षौमलक्तकैः| प्रस्रस्तां सर्पिषाऽभ्यज्य क्षीरस्विन्नां प्रवेश्य च||११३|| बध्नीयाद्वेशवारस्य पिण्डेनामूत्रकालतः| यच्च वातविकाराणां कर्मोक्तं तच्च कारयेत्||११४|| सर्वव्यापत्सु मतिमान्महायोन्यां विशेषतः| नहि वातादृते योनिर्नारीणां सम्प्रदुष्यति||११५|| शमयित्वा तमन्यस्य कुर्याद्दोषस्य भेषजम्|११६|
🔊 Audio coming soon
ਮਗਾਜਾਵੀਤ੍ਯਾਦੌ ਮਗਾਦੀਨਾਮਸਕ੍ ਦਧ੍ਯਮ੍ਲਫਲਸਰ੍ਪਿਸਾ ਪਿਬੇਦਿਤਿ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ‘ਅਮ੍ਲਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਰ੍ਪਿਸਾ’ ਇਤਿ ਵਾ ਪਾਠਃ| ਤੈਲਮੁਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਨੇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਜੀਵਨੀਯਸਿਦ੍ਧਂ ਤੈਲਂ ਯੋਜ੍ਯਮ੍| ਗੋਪਿਤ੍ਤੇ ਇਤ੍ਯਾਦੌ ਦਦ੍ਯਾਦਿਤਿ ਯੋਨੌ ਦਦ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਪ੍ਰਾਗਤਿਚਾਰਿਣੀਤਿ ਪ੍ਰਾਕ੍ਚਰਣਾਤਿਚਰਣੇ| ਸਂਯਾਵ ਉਤ੍ਕਾਰਿਕਾ| ਧਾਰਣਃ ਸ੍ਮਤ ਇਤਿ ਵਾਮਿਨ੍ਯਾ ਬੀਜਧਾਰਣਕਾਰਕ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤ੍ਰੈਵਤਂ ਸ੍ਨੇਹਨਮਿਤਿ ਸਰ੍ਪਿਸ੍ਤੈਲਵਸਾਸ੍ਨੇਹਨਮ੍| ਏਤਦੇਵੇਤਿ ਤ੍ਰੈਵਤਮੇਵ ਅਨੁਵਾਸਨਬਸ੍ਤ੍ਯੁਤ੍ਤਰਬਸ੍ਤਿਸੁ| ਆਮੂਤ੍ਰਕਾਲਤ ਇਤਿ ਮੂਤ੍ਰਕਾਲਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਬਨ੍ਧਨਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਸਰ੍ਵਯੋਨਿਵ੍ਯਾਪਤ੍ਸੁ ਵਾਤਚਿਕਿਤ੍ਸਾਕਰਣੇ ਹੇਤੁਮਾਹ- ਨਹਿ ਵਾਤਾਦਤ ਇਤ੍ਯਾਦਿ||੧੦੦-੧੧੫||-
Adhikarana 31 (116-125) · Śloka 126
ਰੋਹੀਤਕਾਨ੍ਮੂਲਕਲ੍ਕਂ ਪਾਣ੍ਡੁਰੇਸਗ੍ਦਰੇ ਪਿਬੇਤ੍||੧੧੬|| ਜਲੇਨਾਮਲਕੀਬੀਜਂ ਕਲ੍ਕਂ ਵਾ ਸਸਿਤਾਮਧੁਮ੍| ਮਧੁਨਾਮਲਕਾਚ੍ਚੂਰ੍ਣਂ ਰਸਂ ਵਾ ਲੇਹਯੇਚ੍ਚ ਤਾਮ੍||੧੧੭|| ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਤ੍ਵਕ੍ਕਸਾਯੇਣ ਲੋਧ੍ਰਕਲ੍ਕਂ ਤਥਾ ਪਿਬੇਤ੍| ਆਸ੍ਰਾਵੇ ਕ੍ਸੌਮਪਟ੍ਟਂ ਵਾ ਭਾਵਿਤਂ ਤੇਨ ਧਾਰਯੇਤ੍||੧੧੮|| ਪ੍ਲਕ੍ਸਤ੍ਵਕ੍ਚੂਰ੍ਣਪਿਣ੍ਡਂ ਵਾ ਧਾਰਯੇਨ੍ਮਧੁਨਾ ਕਤਮ੍| ਯੋਨ੍ਯਾ ਸ੍ਨੇਹਾਕ੍ਤਯਾ ਲੋਧ੍ਰਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਮਧੁਕਸ੍ਯ ਵਾ||੧੧੯|| ਧਾਰ੍ਯਾ ਮਧੁਯੁਤਾ ਵਰ੍ਤਿਃ ਕਸਾਯਾਣਾਂ ਚ ਸਰ੍ਵਸ਼ਃ| ਸ੍ਰਾਵਚ੍ਛੇਦਾਰ੍ਥਮਭ੍ਯਕ੍ਤਾਂ ਧੂਪਯੇਦ੍ਵਾ ਘਤਾਪ੍ਲੁਤੈਃ||੧੨੦|| ਸਰਲਾਗੁਗ੍ਗੁਲੁਯਵੈਃ ਸਤੈਲਕਟੁਮਤ੍ਸ੍ਯਕੈਃ| ਕਾਸੀਸਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾ ਕਾਙ੍ਕ੍ਸੀ ਸਮਙ੍ਗਾਮ੍ਰਾਸ੍ਥਿ ਧਾਤਕੀ||੧੨੧|| ਪੈਚ੍ਛਿਲ੍ਯੇ ਕ੍ਸੌਦ੍ਰਸਂਯੁਕ੍ਤਸ਼੍ਚੂਰ੍ਣੋ ਵੈਸ਼ਦ੍ਯਕਾਰਕਃ| ਪਲਾਸ਼ਸਰ੍ਜਜਮ੍ਬੂਤ੍ਵਕ੍ਸਮਙ੍ਗਾਮੋਚਧਾਤਕੀਃ||੧੨੨|| ਸਪਿਚ੍ਛਿਲਾਪਰਿਕ੍ਲਿਨ੍ਨਾਸ੍ਤਮ੍ਭਨਃ ਕਲ੍ਕ ਇਸ੍ਯਤੇ| ਸ੍ਤਬ੍ਧਾਨਾਂ ਕਰ੍ਕਸ਼ਾਨਾਂ ਚ ਕਾਰ੍ਯਂ ਮਾਰ੍ਦਵਕਾਰਕਮ੍||੧੨੩|| ਧਾਰਯੇਦ੍ਵੇਸ਼ਵਾਰਂ ਵਾ ਪਾਯਸਂ ਕਸ਼ਰਾਂ ਤਥਾ| ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਾਨਾਂ ਕਸਾਯਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤੌਵਰਃ ਕਲ੍ਕ ਏਵ ਵਾ||੧੨੪|| ਚੂਰ੍ਣਂ ਵਾ ਸਰ੍ਵਗਨ੍ਧਾਨਾਂ ਪੂਤਿਗਨ੍ਧਾਪਕਰ੍ਸਣਮ੍| ਏਵਂ ਯੋਨਿਸੁ ਸ਼ੁਦ੍ਧਾਸੁ ਗਰ੍ਭਂ ਵਿਨ੍ਦਨ੍ਤਿ ਯੋਸਿਤਃ||੧੨੫|| ਅਦੁਸ੍ਟੇ ਪ੍ਰਾਕਤੇ ਬੀਜੇ ਜੀਵੋਪਕ੍ਰਮਣੇ ਸਤਿ|੧੨੬|
रोहीतकान्मूलकल्कं पाण्डुरेऽसृग्दरे पिबेत्||११६|| जलेनामलकीबीजं कल्कं वा ससितामधुम्| मधुनाऽऽमलकाच्चूर्णं रसं वा लेहयेच्च ताम्||११७|| न्यग्रोधत्वक्कषायेण लोध्रकल्कं तथा पिबेत्| आस्रावे क्षौमपट्टं वा भावितं तेन धारयेत्||११८|| प्लक्षत्वक्चूर्णपिण्डं वा धारयेन्मधुना कृतम्| योन्या स्नेहाक्तया लोध्रप्रियङ्गुमधुकस्य वा||११९|| धार्या मधुयुता वर्तिः कषायाणां च सर्वशः| स्रावच्छेदार्थमभ्यक्तां धूपयेद्वा घृताप्लुतैः||१२०|| सरलागुग्गुलुयवैः सतैलकटुमत्स्यकैः| कासीसं त्रिफला काङ्क्षी समङ्गाऽऽम्रास्थि धातकी||१२१|| पैच्छिल्ये क्षौद्रसंयुक्तश्चूर्णो वैशद्यकारकः| पलाशसर्जजम्बूत्वक्समङ्गामोचधातकीः||१२२|| सपिच्छिलापरिक्लिन्नास्तम्भनः कल्क इष्यते| स्तब्धानां कर्कशानां च कार्यं मार्दवकारकम्||१२३|| धारयेद्वेशवारं वा पायसं कृशरां तथा| दुर्गन्धानां कषायः स्यात्तौवरः कल्क एव वा||१२४|| चूर्णं वा सर्वगन्धानां पूतिगन्धापकर्षणम्| एवं योनिषु शुद्धासु गर्भं विन्दन्ति योषितः||१२५|| अदुष्टे प्राकृते बीजे जीवोपक्रमणे सति|१२६|
🔊 Audio coming soon
ਪਾਣ੍ਡੁਰੇ ਪ੍ਰਦਰੇ ਇਤਿ ਸ਼੍ਵੇਤਪ੍ਰਦਰੇ| ਭਾਵਿਤਂ ਤੇਨੇਤਿ ਨ੍ਯਗ੍ਰੋਧਤ੍ਵਕ੍ਕਸਾਯੇਣ ਭਾਵਿਤਮ੍| ਕਟੁਮਤ੍ਸ੍ਯਕਃ ਸ਼ਫਰੀ, ਸ਼ੁਸ੍ਕਮਤ੍ਸ੍ਯੋ ਵਾ| ਕਾਙ੍ਕ੍ਸੀ ਸੌਰਾਸ੍ਟ੍ਰੀ ਮਤ੍| ਅਦੁਸ੍ਟੇ ਇਤ੍ਯਾਦੌ ਪ੍ਰਾਕਤੇ ਬੀਜੇ ਇਤਿ ਸਹਜਗੁਣਸਮ੍ਪਨ੍ਨੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼ੋਣਿਤਬੀਜੇ ਅਦੁਸ੍ਟੇ ਸਤਿ; ਏਵਮ੍ਭੂਤਸਂਸਰ੍ਗੇ ਜੀਵੋਪਕ੍ਰਮਣੇ ਸਤ੍ਯੇਵ ਗਰ੍ਭਂ ਯੋਸਿਤਃ ਵਿਨ੍ਦਨ੍ਤਿ; ਜੀਵੋਪਕ੍ਰਮਣਂ ਪੂਰ੍ਵਕਰ੍ਮਪ੍ਰੇਰਿਤਾਤ੍ ਸੁਯੋਗਾਦ੍ਭਵਤਿ||੧੧੬-੧੨੫||-
Adhikarana 32 (126) · Śloka 127
ਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਸ੍ਯ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯਾਪਿ ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮ੍||੧੨੬|| ਪਰੀਕ੍ਸ੍ਯ ਵਰ੍ਣੈਰ੍ਦੋਸਾਣਾਂ ਦੁਸ੍ਟਂ ਤਦ੍ਘ੍ਨੈਰੁਪਾਚਰੇਤ੍|੧੨੭|
पञ्चकर्मविशुद्धस्य पुरुषस्यापि चेन्द्रियम्||१२६|| परीक्ष्य वर्णैर्दोषाणां दुष्टं तद्घ्नैरुपाचरेत्|१२७|
🔊 Audio coming soon
ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮਪ੍ਯਤ੍ਰ ਕਾਰਣਂ ਗਰ੍ਭੇ, ਗਰ੍ਭਸ਼੍ਚਾਪੇਕ੍ਸਿਤਃ, ਤਸ੍ਮਾਚ੍ਛੁਕ੍ਰਸ੍ਯਾਪਿ ਪਰੀਕ੍ਸਾਪੂਰ੍ਵਿਕਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਮਾਹ- ਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮਿਤਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮ੍| ਪਰੀਕ੍ਸਣਾਦ੍ਦੋਸਾਣਾਂ ਵਾਤਾਦੀਨਾਂ ਵਰ੍ਣੈਰ੍ਯਦਿ ਦੁਸ੍ਟਂ ਭਵਤਿ ਤਦਾ ਵਾਤਾਦਿਵਰ੍ਣਯੋਗਾਦ੍ਵਾਤਾਦਿਹਰੈਰ੍ਭੇਸਜੈਰੁਪਾਚਰੇਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੨੬||-
Adhikarana 33 (127-132) · Śloka 132
ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਸਲਿਙ੍ਗਾ ਵ੍ਯਾਪਦੋ ਯੋਨੇਃ ਸਨਿਦਾਨਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਃ||੧੨੭|| ਉਕ੍ਤਾ ਵਿਸ੍ਤਰਤਃ ਸਮ੍ਯਙ੍ਮੁਨਿਨਾ ਤਤ੍ਤ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਿਨਾ| ਪੁਨਰੇਵਾਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਸ੍ਤੁ ਪਪ੍ਰਚ੍ਛ ਭਿਸਜਾਂ ਵਰਮ੍||੧੨੮|| ਆਤ੍ਰੇਯਮੁਪਸਙ੍ਗਮ੍ਯ ਸ਼ੁਕ੍ਰਦੋਸਾਸ੍ਤ੍ਵਯਾਨਘ!| ਰੋਗਾਧ੍ਯਾਯੇ ਸਮੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟਾ ਹ੍ਯਸ੍ਟੌ ਪੁਂਸਾਮਸ਼ੇਸਤਃ||੧੨੯|| ਤੇਸਾਂ ਹੇਤੁਂ ਭਿਸਕ੍ਸ਼੍ਰੇਸ੍ਠ! ਦੁਸ੍ਟਾਦੁਸ੍ਟਸ੍ਯ ਚਾਕਤਿਮ੍| ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਚ ਕਾਰ੍ਤ੍ਸ੍ਨ੍ਯੇਨ ਕ੍ਲੈਬ੍ਯਂ ਯਚ੍ਚ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਮ੍||੧੩੦|| ਉਪਦ੍ਰਵੇਸੁ ਯੋਨੀਨਾਂ ਪ੍ਰਦਰੋ ਯਸ਼੍ਚ ਕੀਰ੍ਤਿਤਃ| ਤੇਸਾਂ ਨਿਦਾਨਂ ਲਿਙ੍ਗਂ ਚ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਚੈਵ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ||੧੩੧|| ਸਮਾਸਵ੍ਯਾਸਭੇਦੇਨ ਪ੍ਰਬ੍ਰੂਹਿ ਭਿਸਜਾਂਵਰ!| ਤਸ੍ਮੈ ਸ਼ੁਸ਼੍ਰੂਸਮਾਣਾਯ ਪ੍ਰੋਵਾਚ ਮੁਨਿਪੁਙ੍ਗਵਃ||੧੩੨||
भवन्ति चात्र- सलिङ्गा व्यापदो योनेः सनिदानचिकित्सिताः||१२७|| उक्ता विस्तरतः सम्यङ्मुनिना तत्त्वदर्शिना| पुनरेवाग्निवेशस्तु पप्रच्छ भिषजां वरम्||१२८|| आत्रेयमुपसङ्गम्य शुक्रदोषास्त्वयाऽनघ!| रोगाध्याये समुद्दिष्टा ह्यष्टौ पुंसामशेषतः||१२९|| तेषां हेतुं भिषक्श्रेष्ठ! दुष्टादुष्टस्य चाकृतिम्| चिकित्सितं च कार्त्स्न्येन क्लैब्यं यच्च चतुर्विधम्||१३०|| उपद्रवेषु योनीनां प्रदरो यश्च कीर्तितः| तेषां निदानं लिङ्गं च चिकित्सां चैव तत्त्वतः||१३१|| समासव्यासभेदेन प्रब्रूहि भिषजांवर!| तस्मै शुश्रूषमाणाय प्रोवाच मुनिपुङ्गवः||१३२||
🔊 Audio coming soon
ਅਤ੍ਰਾਨ੍ਤਰੇ ‘ਪੁਨਰੇਵ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਗ੍ਰਨ੍ਥਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਦੋਸਾਦਿਲਕ੍ਸਣਚਿਕਿਤ੍ਸਾਭਿਧਾਯਕਂ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤਚ੍ਚਾਨ੍ਯੇ ਅਨਾਰ੍ਸਂ ਵਦਨ੍ਤਿ, ਉਪਪਤ੍ਤਿਂ ਚ ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਤਿ ਯਤ੍- ਸ਼ੁਕ੍ਰਦੋਸਾ ਵਾਜੀਕਰਣੇਨੈਵ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਃ, ਕ੍ਲੈਬ੍ਯਂ ਚ ਸ਼ਾਰੀਰੇ ਏਵ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤਮ੍, ਅਤਃ ਪੁਨਰ੍ਨਾਭਿਧਾਨਮਰ੍ਹਤਿ, ਪ੍ਰਦਰਸ਼੍ਚੈਵੇਹ ਯੋਨਿਵ੍ਯਾਪਤ੍ਤੌ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤ ਇਤਿ; ਯੇ ਤੁ ਪਠਨ੍ਤਿ ਤੇ ਪੂਰ੍ਵੋਕ੍ਤਸਙ੍ਕ੍ਸੇਪਸ੍ਯ ਵਿਸ੍ਤਰਾਭਿਧਾਨਮੇਤਦਿਤਿ ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਤਿ| ਏਵਮਸ੍ਯਾਰ੍ਸਤ੍ਵਵਿਵਾਦੇਪਿ ਕਾਸ਼੍ਮੀਰਾਦਿਦੇਸ਼ਾਨੁਮਤਤ੍ਵਾਤ੍ ਕਿਞ੍ਚਿਦ੍ ਵ੍ਯਾਕਰਣਂ ਕੁਰ੍ਮ ਏਵ||੧੨੭-੧੩੨||
Adhikarana 34 (133-138) · Śloka 139
ਬੀਜਂ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਵ੍ਯਵਾਯੇ ਤੁ ਹਰ੍ਸਯੋਨਿਸਮੁਤ੍ਥਿਤਮ੍| ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਪੌਰੁਸਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਤਚ੍ਛਣੁ||੧੩੩|| ਯਥਾ ਬੀਜਮਕਾਲਾਮ੍ਬੁਕਮਿਕੀਟਾਗ੍ਨਿਦੂਸਿਤਮ੍| ਨ ਵਿਰੋਹਤਿ ਸਨ੍ਦੁਸ੍ਟਂ ਤਥਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਸ਼ਰੀਰਿਣਾਮ੍||੧੩੪|| ਅਤਿਵ੍ਯਵਾਯਾਦ੍ਵ੍ਯਾਯਾਮਾਦਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਨਾਂ ਚ ਸੇਵਨਾਤ੍| ਅਕਾਲੇ ਵਾਪ੍ਯਯੋਨੌ ਵਾ ਮੈਥੁਨਂ ਨ ਚ ਗਚ੍ਛਤਃ||੧੩੫|| ਰੂਕ੍ਸਤਿਕ੍ਤਕਸਾਯਾਤਿਲਵਣਾਮ੍ਲੋਸ੍ਣਸੇਵਨਾਤ੍| ਨਾਰੀਣਾਮਰਸਜ੍ਞਾਨਾਂ ਗਮਨਾਜ੍ਜਰਯਾ ਤਥਾ||੧੩੬|| ਚਿਨ੍ਤਾਸ਼ੋਕਾਦਵਿਸ੍ਰਮ੍ਭਾਚ੍ਛਸ੍ਤ੍ਰਕ੍ਸਾਰਾਗ੍ਨਿਵਿਭ੍ਰਮਾਤ੍| ਭਯਾਤ੍ਕ੍ਰੋਧਾਦਭੀਚਾਰਾਦ੍ਵ੍ਯਾਧਿਭਿਃ ਕਰ੍ਸ਼ਿਤਸ੍ਯ ਚ||੧੩੭|| ਵੇਗਾਘਾਤਾਤ੍ ਕ੍ਸਤਾਚ੍ਚਾਪਿ ਧਾਤੂਨਾਂ ਸਮ੍ਪ੍ਰਦੂਸਣਾਤ੍| ਦੋਸਾਃ ਪਥਕ੍ ਸਮਸ੍ਤਾ ਵਾ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਰੇਤੋਵਹਾਃ ਸਿਰਾਃ||੧੩੮|| ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਸਨ੍ਦੂਸਯਨ੍ਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ...|੧੩੯|
बीजं यस्माद्व्यवाये तु हर्षयोनिसमुत्थितम्| शुक्रं पौरुषमित्युक्तं तस्माद्वक्ष्यामि तच्छृणु||१३३|| यथा बीजमकालाम्बुकृमिकीटाग्निदूषितम्| न विरोहति सन्दुष्टं तथा शुक्रं शरीरिणाम्||१३४|| अतिव्यवायाद्व्यायामादसात्म्यानां च सेवनात्| अकाले वाऽप्ययोनौ वा मैथुनं न च गच्छतः||१३५|| रूक्षतिक्तकषायातिलवणाम्लोष्णसेवनात्| नारीणामरसज्ञानां गमनाज्जरया तथा||१३६|| चिन्ताशोकादविस्रम्भाच्छस्त्रक्षाराग्निविभ्रमात्| भयात्क्रोधादभीचाराद्व्याधिभिः कर्शितस्य च||१३७|| वेगाघातात् क्षताच्चापि धातूनां सम्प्रदूषणात्| दोषाः पृथक् समस्ता वा प्राप्य रेतोवहाः सिराः||१३८|| शुक्रं सन्दूषयन्त्याशु ...|१३९|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੁਕ੍ਰਗੁਣੋਪਵਰ੍ਣਨੇ ਹੇਤੁਮਾਹ- ਬੀਜਂ ਯਸ੍ਮਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਬੀਜਭੂਤਂ ਗਰ੍ਭਸ੍ਯ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ| ਵ੍ਯਵਾਯੇਸੁ ਹਰ੍ਸ ਏਵ ਯੋਨਿਃ ਕਾਰਣਂ ਤਸ੍ਮਾਦੁਤ੍ਥਿਤਮ੍| ਪੌਰੁਸਮਿਤਿ ਪੁਰੁਸਚਿਹ੍ਨਂ, ਸ਼ੁਕ੍ਰੇਣੈਵ ਹਿ ਪੁਰੁਸੋ ਵ੍ਯਜ੍ਯਤੇ| ਮੈਥੁਨਂ ਨ ਚ ਗਚ੍ਛਤ ਇਤਿ ਉਚਿਤਮੈਥੁਨਕਾਲੇ ਮੈਥੁਨਾਗਮਨਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਵੇਗਪ੍ਰਤੀਘਾਤਾਦੇਵ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਅਵਿਸ੍ਰਮ੍ਭਾਦਿਤਿ ਅਵਿਸ਼੍ਵਾਸਾਤ੍||੧੩੩-੧੩੮||-
Adhikarana 35 (139-145) · Śloka 146
... ਤਦ੍ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਵਿਭਾਗਸ਼ਃ| ਫੇਨਿਲਂ ਤਨੁ ਰੂਕ੍ਸਂ ਚ ਵਿਵਰ੍ਣਂ ਪੂਤਿ ਪਿਚ੍ਛਿਲਮ੍||੧੩੯|| ਅਨ੍ਯਧਾਤੂਪਸਂਸਸ੍ਟਮਵਸਾਦਿ ਤਥਾਸ੍ਟਮਮ੍| ਫੇਨਿਲਂ ਤਨੁ ਰੂਕ੍ਸਂ ਚ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣਾਲ੍ਪਂ ਚ ਮਾਰੁਤਾਤ੍||੧੪੦|| ਭਵਤ੍ਯੁਪਹਤਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਨ ਤਦ੍ਗਰ੍ਭਾਯ ਕਲ੍ਪਤੇ| ਸਨੀਲਮਥਵਾ ਪੀਤਮਤ੍ਯੁਸ੍ਣਂ ਪੂਤਿਗਨ੍ਧਿ ਚ||੧੪੧|| ਦਹਲ੍ਲਿਙ੍ਗਂ ਵਿਨਿਰ੍ਯਾਤਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਪਿਤ੍ਤੇਨ ਦੂਸਿਤਮ੍| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਾ ਬਦ੍ਧਮਾਰ੍ਗਂ ਤੁ ਭਵਤ੍ਯਤ੍ਯਰ੍ਥਪਿਚ੍ਛਿਲਮ੍||੧੪੨|| ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਮਤ੍ਯਰ੍ਥਗਮਨਾਦਭਿਘਾਤਾਤ੍ ਕ੍ਸਤਾਦਪਿ| ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ ਜਨ੍ਤੋਃ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਰੁਧਿਰਾਨ੍ਵਯਮ੍||੧੪੩|| ਵੇਗਸਨ੍ਧਾਰਣਾਚ੍ਛੁਕ੍ਰਂ ਵਾਯੁਨਾ ਵਿਹਤਂ ਪਥਿ| ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਯਾਤਿ ਗ੍ਰਥਿਤਮਵਸਾਦਿ ਤਥਾਸ੍ਟਮਮ੍||੧੪੪|| ਇਤਿ ਦੋਸਾਃ ਸਮਾਖ੍ਯਾਤਾਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ੍ਯਾਸ੍ਟੌ ਸਲਕ੍ਸਣਾਃ| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਘਨਂ ਪਿਚ੍ਛਿਲਂ ਚ ਮਧੁਰਂ ਚਾਵਿਦਾਹਿ ਚ||੧੪੫|| ਰੇਤਃ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਵਿਜਾਨੀਯਾਚ੍ਛ੍ਵੇਤਂ ਸ੍ਫਟਿਕਸਨ੍ਨਿਭਮ੍|੧੪੬|
... तद्वक्ष्यामि विभागशः| फेनिलं तनु रूक्षं च विवर्णं पूति पिच्छिलम्||१३९|| अन्यधातूपसंसृष्टमवसादि तथाऽष्टमम्| फेनिलं तनु रूक्षं च कृच्छ्रेणाल्पं च मारुतात्||१४०|| भवत्युपहतं शुक्रं न तद्गर्भाय कल्पते| सनीलमथवा पीतमत्युष्णं पूतिगन्धि च||१४१|| दहल्लिङ्गं विनिर्याति शुक्रं पित्तेन दूषितम्| श्लेष्मणा बद्धमार्गं तु भवत्यत्यर्थपिच्छिलम्||१४२|| स्त्रीणामत्यर्थगमनादभिघातात् क्षतादपि| शुक्रं प्रवर्तते जन्तोः प्रायेण रुधिरान्वयम्||१४३|| वेगसन्धारणाच्छुक्रं वायुना विहतं पथि| कृच्छ्रेण याति ग्रथितमवसादि तथाऽऽष्टमम्||१४४|| इति दोषाः समाख्याताः शुक्रस्याष्टौ सलक्षणाः| स्निग्धं घनं पिच्छिलं च मधुरं चाविदाहि च||१४५|| रेतः शुद्धं विजानीयाच्छ्वेतं स्फटिकसन्निभम्|१४६|
🔊 Audio coming soon
ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮੀਤਿ ਦੁਸ੍ਟਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਰੁਧਿਰਾਨ੍ਵਯਮਿਤਿ ਰੁਧਿਰਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਭਿਧਾਨਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਦ੍ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਸ਼ੁਕ੍ਰਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਮਿਤ੍ਯਾਦਿ||੧੩੯-੧੪੫||-
Adhikarana 36 (146-152) · Śloka 153
ਵਾਜੀਕਰਣਯੋਗੈਸ੍ਤੈਰੁਪਯੋਗਸੁਖੈਰ੍ਹਿਤੈਃ||੧੪੬|| ਰਕ੍ਤਪਿਤ੍ਤਹਰੈਰ੍ਯੋਗੈਰ੍ਯੋਨਿਵ੍ਯਾਪਦਿਕੈਸ੍ਤਥਾ| ਦੁਸ੍ਟਂ ਯਦਾ ਭਵੇਚ੍ਛੁਕ੍ਰਂ ਤਦਾ ਤਤ੍ ਸਮੁਪਾਚਰੇਤ੍||੧੪੭|| ਘਤਂ ਚ ਜੀਵਨੀਯਂ ਯਚ੍ਚ੍ਯਵਨਪ੍ਰਾਸ਼ ਏਵ ਚ| ਗਿਰਿਜਸ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼੍ਚ ਰੇਤੋਦੋਸਾਨਪੋਹਤਿ||੧੪੮|| ਵਾਤਾਨ੍ਵਿਤੇ ਹਿਤਾਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰੇ ਨਿਰੂਹਾਃ ਸਾਨੁਵਾਸਨਾਃ| ਅਭਯਾਮਲਕੀਯਂ ਚ ਪੈਤ੍ਤੇ ਸ਼ਸ੍ਤਂ ਰਸਾਯਨਮ੍ ||੧੪੯|| ਮਾਗਧ੍ਯਮਤਲੋਹਾਨਾਂ ਤ੍ਰਿਫਲਾਯਾ ਰਸਾਯਨਮ੍| ਕਫੋਤ੍ਥਿਤਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਦੋਸਂ ਹਨ੍ਯਾਦ੍ਭਲ੍ਲਾਤਕਸ੍ਯ ਚ||੧੫੦|| ਯਦਨ੍ਯਧਾਤੁਸਂਸਸ੍ਟਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਤਦ੍ਵੀਕ੍ਸ੍ਯ ਯੁਕ੍ਤਿਤਃ| ਯਥਾਦੋਸਂ ਪ੍ਰਯੁਞ੍ਜੀਤ ਦੋਸਧਾਤੁਭਿਸਗ੍ਜਿਤਮ੍||੧੫੧|| ਸਰ੍ਪਿਃ ਪਯੋ ਰਸਾਃ ਸ਼ਾਲਿਰ੍ਯਵਗੋਧੂਮਸਸ੍ਟਿਕਾਃ| ਪ੍ਰਸ਼ਸ੍ਤਾਃ ਸ਼ੁਕ੍ਰਦੋਸੇਸੁ ਬਸ੍ਤਿਕਰ੍ਮ ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ||੧੫੨|| ਇਤ੍ਯਸ੍ਟਸ਼ੁਕ੍ਰਦੋਸਾਣਾਂ ਮੁਨਿਨੋਕ੍ਤਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍|੧੫੩|
वाजीकरणयोगैस्तैरुपयोगसुखैर्हितैः||१४६|| रक्तपित्तहरैर्योगैर्योनिव्यापदिकैस्तथा| दुष्टं यदा भवेच्छुक्रं तदा तत् समुपाचरेत्||१४७|| घृतं च जीवनीयं यच्च्यवनप्राश एव च| गिरिजस्य प्रयोगश्च रेतोदोषानपोहति||१४८|| वातान्विते हिताः शुक्रे निरूहाः सानुवासनाः| अभयामलकीयं च पैत्ते शस्तं रसायनम् ||१४९|| मागध्यमृतलोहानां त्रिफलाया रसायनम्| कफोत्थितं शुक्रदोषं हन्याद्भल्लातकस्य च||१५०|| यदन्यधातुसंसृष्टं शुक्रं तद्वीक्ष्य युक्तितः| यथादोषं प्रयुञ्जीत दोषधातुभिषग्जितम्||१५१|| सर्पिः पयो रसाः शालिर्यवगोधूमषष्टिकाः| प्रशस्ताः शुक्रदोषेषु बस्तिकर्म विशेषतः||१५२|| इत्यष्टशुक्रदोषाणां मुनिनोक्तं चिकित्सितम्|१५३|
🔊 Audio coming soon
ਮਾਗਧ੍ਯਮਤੇਤ੍ਯਾਦੌ ਅਮਤਾ ਆਮਲਕੀ| ਭਲ੍ਲਾਤਕਸ੍ਯੇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਰਸਾਯਨਮਿਤਿ ਅਨੁਵਰ੍ਤਤੇ||੧੪੬-੧੫੨||-
Adhikarana 37 (153) · Śloka 154
ਰੇਤੋਦੋਸੋਦ੍ਭਵਂ ਕ੍ਲੈਬ੍ਯਂ ਯਸ੍ਮਾਚ੍ਛੁਦ੍ਧ੍ਯੈਵ ਸਿਧ੍ਯਤਿ||੧੫੩|| ਤਤੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਤੇ ਸਮ੍ਯਗਗ੍ਨਿਵੇਸ਼! ਯਥਾਤਥਮ੍|੧੫੪|
रेतोदोषोद्भवं क्लैब्यं यस्माच्छुद्ध्यैव सिध्यति||१५३|| ततो वक्ष्यामि ते सम्यगग्निवेश! यथातथम्|१५४|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯੈਵੇਤਿ ਰੇਤਃਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯੈਵ; ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਤਿ ਪ੍ਰਸ਼ਾਮ੍ਯਤਿ||੧੫੩||-
Adhikarana 38 (154-157) · Śloka 157
ਬੀਜਧ੍ਵਜੋਪਘਾਤਾਭ੍ਯਾਂ ਜਰਯਾ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸਙ੍ਕ੍ਸਯਾਤ੍||੧੫੪|| ਕ੍ਲੈਬ੍ਯਂ ਸਮ੍ਪਦ੍ਯਤੇ ਤਸ੍ਯ ਸ਼ਣੁ ਸਾਮਾਨ੍ਯਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਪ੍ਰਵਣੋ ਨਿਤ੍ਯਂ ਪ੍ਰਿਯਾਂ ਵਸ਼੍ਯਾਮਪਿ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਮ੍||੧੫੫|| ਨ ਯਾਤਿ ਲਿਙ੍ਗਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯਾਤ੍ ਕਦਾਚਿਦ੍ਯਾਤਿ ਵਾ ਯਦਿ| ਸ਼੍ਵਾਸਾਰ੍ਤਃ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਗਾਤ੍ਰਸ਼੍ਚ ਮੋਘਸਙ੍ਕਲ੍ਪਚੇਸ੍ਟਿਤਃ||੧੫੬|| ਮ੍ਲਾਨਸ਼ਿਸ਼੍ਨਸ਼੍ਚ ਨਿਰ੍ਬੀਜਃ ਸ੍ਯਾਦੇਤਤ੍ ਕ੍ਲੈਬ੍ਯਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਸਾਮਾਨ੍ਯਲਕ੍ਸਣਂ ਹ੍ਯੇਤਦ੍ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ||੧੫੭||
बीजध्वजोपघाताभ्यां जरया शुक्रसङ्क्षयात्||१५४|| क्लैब्यं सम्पद्यते तस्य शृणु सामान्यलक्षणम्| सङ्कल्पप्रवणो नित्यं प्रियां वश्यामपि स्त्रियम्||१५५|| न याति लिङ्गशैथिल्यात् कदाचिद्याति वा यदि| श्वासार्तः स्विन्नगात्रश्च मोघसङ्कल्पचेष्टितः||१५६|| म्लानशिश्नश्च निर्बीजः स्यादेतत् क्लैब्यलक्षणम्| सामान्यलक्षणं ह्येतद्विस्तरेण प्रवक्ष्यते||१५७||
🔊 Audio coming soon
ਸਙ੍ਕਲ੍ਪੇਤ੍ਯਾਦੌ ਲਿਙ੍ਗਸ਼ੈਥਿਲ੍ਯਾਦਿਤਿ ਲਿਙ੍ਗਾਨੁਤ੍ਥਾਨਾਤ੍| ਮੋਘੇ ਨਿਸ੍ਫਲੇ ਸਙ੍ਕਲ੍ਪਚੇਸ੍ਟਿਤੇ ਯਸ੍ਯ ਸਃ||੧੫੪-੧੫੭||
Adhikarana 39 (158-161) · Śloka 163
ਸ਼ੀਤਰੂਕ੍ਸਾਲ੍ਪਸਙ੍ਕ੍ਲਿਸ੍ਟਵਿਰੁਦ੍ਧਾਜੀਰ੍ਣਭੋਜਨਾਤ੍ | ਸ਼ੋਕਚਿਨ੍ਤਾਭਯਤ੍ਰਾਸਾਤ੍ ਸ੍ਤ੍ਰੀਣਾਂ ਚਾਤ੍ਯਰ੍ਥਸੇਵਨਾਤ੍||੧੫੮|| ਅਭਿਚਾਰਾਦਵਿਸ੍ਰਮ੍ਭਾਦ੍ਰਸਾਦੀਨਾਂ ਚ ਸਙ੍ਕ੍ਸਯਾਤ੍| ਵਾਤਾਦੀਨਾਂ ਚ ਵੈਸਮ੍ਯਾਤ੍ਤਥੈਵਾਨਸ਼ਨਾਚ੍ਛ੍ਰਮਾਤ੍||੧੫੯|| ਨਾਰੀਣਾਮਰਸਜ੍ਞਤ੍ਵਾਤ੍ ਪਞ੍ਚਕਰ੍ਮਾਪਚਾਰਤਃ| ਬੀਜੋਪਘਾਤਾਦ੍ਭਵਤਿ ਪਾਣ੍ਡੁਵਰ੍ਣਃ ਸੁਦੁਰ੍ਬਲਃ||੧੬੦|| ਅਲ੍ਪਪ੍ਰਾਣੋਲ੍ਪਹਰ੍ਸਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਮਦਾਸੁ ਭਵੇਨ੍ਨਰਃ| ਹਤ੍ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗਤਮਕਕਾਮਲਾਸ਼੍ਰਮਪੀਡਿਤਃ||੧੬੧|| ਛਰ੍ਦ੍ਯਤੀਸਾਰਸ਼ੂਲਾਰ੍ਤਃ ਕਾਸਜ੍ਵਰਨਿਪੀਡਿਤਃ| ਬੀਜੋਪਘਾਤਜਂ ਕ੍ਲੈਬ੍ਯਂ ...|੧੬੩|
शीतरूक्षाल्पसङ्क्लिष्टविरुद्धाजीर्णभोजनात् | शोकचिन्ताभयत्रासात् स्त्रीणां चात्यर्थसेवनात्||१५८|| अभिचारादविस्रम्भाद्रसादीनां च सङ्क्षयात्| वातादीनां च वैषम्यात्तथैवानशनाच्छ्रमात्||१५९|| नारीणामरसज्ञत्वात् पञ्चकर्मापचारतः| बीजोपघाताद्भवति पाण्डुवर्णः सुदुर्बलः||१६०|| अल्पप्राणोऽल्पहर्षश्च प्रमदासु भवेन्नरः| हृत्पाण्डुरोगतमककामलाश्रमपीडितः||१६१|| छर्द्यतीसारशूलार्तः कासज्वरनिपीडितः| बीजोपघातजं क्लैब्यं ...|१६३|
🔊 Audio coming soon
ਵਾਯੋਃ ਕ੍ਸਯਾਦ੍ ਬੀਜਕ੍ਸਯਾਨੁਪਪਤ੍ਤੇਃ ਵਾਤਾਦੀਨਾਂ ਚ ਸਙ੍ਕ੍ਸਯਾਦਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਪ੍ਰਾਕਤਵਾਤਾਦਿਕ੍ਸਯੇ ਸ਼ਰੀਰਵੈਗੁਣ੍ਯਾਦੇਵ ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਨੁਤ੍ਪਾਦੋ ਜ੍ਞੇਯਃ||੧੫੮-੧੬੧||-
Adhikarana 40 (162-175) · Śloka 176
... ਧ੍ਵਜਭਙ੍ਗਕਤਂ ਸ਼ਣੁ||੧੬੨|| ਅਤ੍ਯਮ੍ਲਲਵਣਕ੍ਸਾਰਵਿਰੁਦ੍ਧਾਸਾਤ੍ਮ੍ਯਭੋਜਨਾਤ੍| ਅਤ੍ਯਮ੍ਬੁਪਾਨਾਦ੍ਵਿਸਮਾਤ੍ ਪਿਸ੍ਟਾਨ੍ਨਗੁਰੁਭੋਜਨਾਤ੍||੧੬੩|| ਦਧਿਕ੍ਸੀਰਾਨੂਪਮਾਂਸਸੇਵਨਾਦ੍ਵ੍ਯਾਧਿਕਰ੍ਸਣਾਤ੍| ਕਨ੍ਯਾਨਾਂ ਚੈਵ ਗਮਨਾਦਯੋਨਿਗਮਨਾਦਪਿ||੧੬੪|| ਦੀਰ੍ਘਰੋਗਾਂ ਚਿਰੋਤ੍ਸਸ੍ਟਾਂ ਤਥੈਵ ਚ ਰਜਸ੍ਵਲਾਮ੍| ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਾਂ ਦੁਸ੍ਟਯੋਨਿਂ ਚ ਤਥੈਵ ਚ ਪਰਿਸ੍ਰੁਤਾਮ੍ ||੧੬੫|| ਈਦਸ਼ੀਂ ਪ੍ਰਮਦਾਂ ਮੋਹਾਦ੍ਯੋ ਗਚ੍ਛੇਤ੍ ਕਾਮਹਰ੍ਸਿਤਃ| ਚਤੁਸ੍ਪਦਾਭਿਗਮਨਾਚ੍ਛੇਫਸਸ਼੍ਚਾਭਿਘਾਤਤਃ||੧੬੬|| ਅਧਾਵਨਾਦ੍ਵਾ ਮੇਢ੍ਰਸ੍ਯ ਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਦਨ੍ਤਨਖਕ੍ਸਤਾਤ੍| ਕਾਸ੍ਠਪ੍ਰਹਾਰਨਿਸ੍ਪੇਸਾਚ੍ਛੂਕਾਨਾਂ ਚਾਤਿਸੇਵਨਾਤ੍||੧੬੭|| ਰੇਤਸਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਤੀਘਾਤਾਦ੍ਧ੍ਵਜਭਙ੍ਗਃ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ| (ਭਵਨ੍ਤਿ ਯਾਨਿ ਰੂਪਾਣਿ ਤਸ੍ਯ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮ੍ਯਤਃ ਪਰਮ੍)| ਸ਼੍ਵਯਥੁਰ੍ਵੇਦਨਾ ਮੇਢ੍ਰੇ ਰਾਗਸ਼੍ਚੈਵੋਪਲਕ੍ਸ੍ਯਤੇ||੧੬੮|| ਸ੍ਫੋਟਾਸ਼੍ਚ ਤੀਵ੍ਰਾ ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਲਿਙ੍ਗਪਾਕੋ ਭਵਤ੍ਯਪਿ| ਮਾਂਸਵਦ੍ਧਿਰ੍ਭਵੇਚ੍ਚਾਸ੍ਯ ਵ੍ਰਣਾਃ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯਪਿ||੧੬੯|| ਪੁਲਾਕੋਦਕਸਙ੍ਕਾਸ਼ਃ ਸ੍ਰਾਵਃ ਸ਼੍ਯਾਵਾਰੁਣਪ੍ਰਭਃ| ਵਲਯੀਕੁਰੁਤੇ ਚਾਪਿ ਕਠਿਨਸ਼੍ਚ ਪਰਿਗ੍ਰਹਃ||੧੭੦|| ਜ੍ਵਰਸ੍ਤਸ੍ਣਾ ਭ੍ਰਮੋ ਮੂਰ੍ਚ੍ਛਾ ਚ੍ਛਰ੍ਦਿਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯੋਪਜਾਯਤੇ| ਰਕ੍ਤਂ ਕਸ੍ਣਂ ਸ੍ਰਵੇਚ੍ਚਾਪਿ ਨੀਲਮਾਵਿਲਲੋਹਿਤਮ੍||੧੭੧|| ਅਗ੍ਨਿਨੇਵ ਚ ਦਗ੍ਧਸ੍ਯ ਤੀਵ੍ਰੋ ਦਾਹਃ ਸਵੇਦਨਃ| ਬਸ੍ਤੌ ਵਸਣਯੋਰ੍ਵਾਪਿ ਸੀਵਨ੍ਯਾਂ ਵਙ੍ਕ੍ਸਣੇਸੁ ਚ||੧੭੨|| ਕਦਾਚਿਤ੍ਪਿਚ੍ਛਿਲੋ ਵਾਪਿ ਪਾਣ੍ਡੁਃ ਸ੍ਰਾਵਸ਼੍ਚ ਜਾਯਤੇ| ਸ਼੍ਵਯਥੁਰ੍ਜਾਯਤੇ ਮਨ੍ਦਃ ਸ੍ਤਿਮਿਤੋਲ੍ਪਪਰਿਸ੍ਰਵਃ||੧੭੩|| ਚਿਰਾਚ੍ਚ ਪਾਕਂ ਵ੍ਰਜਤਿ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਵਾਥ ਪ੍ਰਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਜਾਯਨ੍ਤੇ ਕ੍ਰਿਮਯਸ਼੍ਚਾਪਿ ਕ੍ਲਿਦ੍ਯਤੇ ਪੂਤਿਗਨ੍ਧਿ ਚ||੧੭੪|| ਵਿਸ਼ੀਰ੍ਯਤੇ ਮਣਿਸ਼੍ਚਾਸ੍ਯ ਮੇਢ੍ਰਂ ਮੁਸ੍ਕਾਵਥਾਪਿ ਚ| ਧ੍ਵਜਭਙ੍ਗਕਤਂ ਕ੍ਲੈਬ੍ਯਮਿਤ੍ਯੇਤਤ੍ ਸਮੁਦਾਹਤਮ੍||੧੭੫|| ਏਤਂ ਪਞ੍ਚਵਿਧਂ ਕੇਚਿਦ੍ਧ੍ਵਜਭਙ੍ਗਂ ਪ੍ਰਚਕ੍ਸਤੇ|੧੭੬|
... ध्वजभङ्गकृतं शृणु||१६२|| अत्यम्ललवणक्षारविरुद्धासात्म्यभोजनात्| अत्यम्बुपानाद्विषमात् पिष्टान्नगुरुभोजनात्||१६३|| दधिक्षीरानूपमांससेवनाद्व्याधिकर्षणात्| कन्यानां चैव गमनादयोनिगमनादपि||१६४|| दीर्घरोगां चिरोत्सृष्टां तथैव च रजस्वलाम्| दुर्गन्धां दुष्टयोनिं च तथैव च परिस्रुताम् ||१६५|| ईदृशीं प्रमदां मोहाद्यो गच्छेत् कामहर्षितः| चतुष्पदाभिगमनाच्छेफसश्चाभिघाततः||१६६|| अधावनाद्वा मेढ्रस्य शस्त्रदन्तनखक्षतात्| काष्ठप्रहारनिष्पेषाच्छूकानां चातिसेवनात्||१६७|| रेतसश्च प्रतीघाताद्ध्वजभङ्गः प्रवर्तते| (भवन्ति यानि रूपाणि तस्य वक्ष्याम्यतः परम्)| श्वयथुर्वेदना मेढ्रे रागश्चैवोपलक्ष्यते||१६८|| स्फोटाश्च तीव्रा जायन्ते लिङ्गपाको भवत्यपि| मांसवृद्धिर्भवेच्चास्य व्रणाः क्षिप्रं भवन्त्यपि||१६९|| पुलाकोदकसङ्काशः स्रावः श्यावारुणप्रभः| वलयीकुरुते चापि कठिनश्च परिग्रहः||१७०|| ज्वरस्तृष्णा भ्रमो मूर्च्छा च्छर्दिश्चास्योपजायते| रक्तं कृष्णं स्रवेच्चापि नीलमाविललोहितम्||१७१|| अग्निनेव च दग्धस्य तीव्रो दाहः सवेदनः| बस्तौ वृषणयोर्वाऽपि सीवन्यां वङ्क्षणेषु च||१७२|| कदाचित्पिच्छिलो वाऽपि पाण्डुः स्रावश्च जायते| श्वयथुर्जायते मन्दः स्तिमितोऽल्पपरिस्रवः||१७३|| चिराच्च पाकं व्रजति शीघ्रं वाऽथ प्रमुच्यते| जायन्ते क्रिमयश्चापि क्लिद्यते पूतिगन्धि च||१७४|| विशीर्यते मणिश्चास्य मेढ्रं मुष्कावथापि च| ध्वजभङ्गकृतं क्लैब्यमित्येतत् समुदाहृतम्||१७५|| एतं पञ्चविधं केचिद्ध्वजभङ्गं प्रचक्षते|१७६|
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੂਕਾਨਾਂ ਚਾਤਿਸੇਵਨਾਦਿਤਿ ਲਿਙ੍ਗਾਤਿਵਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਕਤਸ਼ੂਕਾਤਿਯੋਗਾਤ੍| ਏਤਂ ਪਞ੍ਚਵਿਧਂ ਕੇਚਿਦ੍ ਧ੍ਵਜਭਙ੍ਗਂ ਵਦਨ੍ਤਿ; ਤਥੋਕ੍ਤੇਨ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਰਕ੍ਤਸਨ੍ਨਿਪਾਤਭੇਦੇਨ ਪਞ੍ਚਵਿਧਤ੍ਵਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਵਯਥੁਰ੍ਵੇਦਨਾ ਮੇਢ੍ਰੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਵਾਤੇਨ, ਸ੍ਫੋਟਾਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ ਪਿਤ੍ਤੇਨ, ਮਾਂਸਵਦ੍ਧਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿ ਕਫੇਨ, ਜ੍ਵਰਸ੍ਤਸ੍ਣੇਤ੍ਯਾਦਿ ਰਕ੍ਤੇਨ, ਅਗ੍ਨਿਨੇਵੇਤ੍ਯਾਦਿ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤੇਨ||੧੬੨-੧੭੫||-
Adhikarana 41 (176-180) · Śloka 181
ਕ੍ਲੈਬ੍ਯਂ ਜਰਾਸਮ੍ਭਵਂ ਹਿ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮ੍ਯਥ ਤਚ੍ਛਣੁ||੧੭੬|| ਜਘਨ੍ਯਮਧ੍ਯਪ੍ਰਵਰਂ ਵਯਸ੍ਤ੍ਰਿਵਿਧਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਅਤਿਪ੍ਰਵਯਸਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਃ ਕ੍ਸੀਯਤੇ ਨਣਾਮ੍||੧੭੭|| ਰਸਾਦੀਨਾਂ ਸਙ੍ਕ੍ਸਯਾਚ੍ਚ ਤਥੈਵਾਵਸ੍ਯਸੇਵਨਾਤ੍| ਬਲਵੀਰ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਚ ਕ੍ਰਮੇਣੈਵ ਪਰਿਕ੍ਸਯਾਤ੍||੧੭੮|| ਪਰਿਕ੍ਸਯਾਦਾਯੁਸਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯਨਾਹਾਰਾਚ੍ਛ੍ਰਮਾਤ੍ ਕ੍ਲਮਾਤ੍| ਜਰਾਸਮ੍ਭਵਜਂ ਕ੍ਲੈਬ੍ਯਮਿਤ੍ਯੇਤੈਰ੍ਹੇਤੁਭਿਰ੍ਨਣਾਮ੍||੧੭੯|| ਜਾਯਤੇ ਤੇਨ ਸੋਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਕ੍ਸੀਣਧਾਤੁਃ ਸੁਦੁਰ੍ਬਲਃ| ਵਿਵਰ੍ਣੋ ਦੁਰ੍ਬਲੋ ਦੀਨਃ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਵ੍ਯਾਧਿਮਥਾਸ਼੍ਨੁਤੇ||੧੮੦|| ਏਤਜ੍ਜਰਾਸਮ੍ਭਵਂ ਹਿ ...|੧੮੧|
क्लैब्यं जरासम्भवं हि प्रवक्ष्याम्यथ तच्छृणु||१७६|| जघन्यमध्यप्रवरं वयस्त्रिविधमुच्यते| अतिप्रवयसां शुक्रं प्रायशः क्षीयते नृणाम्||१७७|| रसादीनां सङ्क्षयाच्च तथैवावृष्यसेवनात्| बलवीर्येन्द्रियाणां च क्रमेणैव परिक्षयात्||१७८|| परिक्षयादायुषश्चाप्यनाहाराच्छ्रमात् क्लमात्| जरासम्भवजं क्लैब्यमित्येतैर्हेतुभिर्नृणाम्||१७९|| जायते तेन सोऽत्यर्थं क्षीणधातुः सुदुर्बलः| विवर्णो दुर्बलो दीनः क्षिप्रं व्याधिमथाश्नुते||१८०|| एतज्जरासम्भवं हि ...|१८१|
🔊 Audio coming soon
ਜਘਨ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦੌ ਪ੍ਰਵਰਂ ਵਯ ਇਤਿ ਵਾਰ੍ਧਕ੍ਯਮ੍| ਪ੍ਰਾਯਸ਼ਃ ਕ੍ਸੀਯਤ ਇਤਿ ਵਚਨਾਤ੍ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਪ੍ਰਵਯਸਾਮਪਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰਸਾਰਾਣਾਂ ਵਸ੍ਯਸੇਵਿਨਾਂ ਚ ਨ ਕ੍ਸੀਯਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਮਿਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਪ੍ਰਵਯਸਾਂ ਸ਼ੁਕ੍ਰਕ੍ਸਯੇ ਹੇਤੁਮਾਹ- ਰਸਾਦੀਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਤੇ ਚ ਰਸਕ੍ਸਯਾਦਯੋ ਹੇਤਵੋ ਵਾਰ੍ਧਕ੍ਯਸ੍ਵਭਾਵਾਦੇਵ ਭਵਨ੍ਤਿ||੧੭੬-੧੮੦||-
Adhikarana 42 (181-190) · Śloka 191
... ਚਤੁਰ੍ਥਂ ਕ੍ਸਯਜਂ ਸ਼ਣੁ| ਅਤੀਵ ਚਿਨ੍ਤਨਾਚ੍ਚੈਵ ਸ਼ੋਕਾਤ੍ਕ੍ਰੋਧਾਦ੍ਭਯਾਤ੍ਤਥਾ||੧੮੧|| ਈਰ੍ਸ੍ਯੋਤ੍ਕਣ੍ਠਾਮਦੋਦ੍ਵੇਗਾਨ੍ ਸਦਾ ਵਿਸ਼ਤਿ ਯੋ ਨਰਃ| ਕਸ਼ੋ ਵਾ ਸੇਵਤੇ ਰੂਕ੍ਸਮਨ੍ਨਪਾਨਂ ਤਥੌਸਧਮ੍||੧੮੨|| ਦੁਰ੍ਬਲਪ੍ਰਕਤਿਸ਼੍ਚੈਵ ਨਿਰਾਹਾਰੋ ਭਵੇਦ੍ਯਦਿ| ਅਸਾਤ੍ਮ੍ਯਭੋਜਨਾਚ੍ਚਾਪਿ ਹਦਯੇ ਯੋ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਃ||੧੮੩|| ਰਸਃ ਪ੍ਰਧਾਨਧਾਤੁਰ੍ਹਿ ਕ੍ਸੀਯੇਤਾਸ਼ੁ ਤਤੋ ਨਣਾਮ੍| ਰਕ੍ਤਾਦਯਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸੀਯਨ੍ਤੇ ਧਾਤਵਸ੍ਤਸ੍ਯ ਦੇਹਿਨਃ||੧੮੪|| ਸ਼ੁਕ੍ਰਾਵਸਾਨਾਸ੍ਤੇਭ੍ਯੋਪਿ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਧਾਮ ਪਰਂ ਮਤਮ੍| ਚੇਤਸੋ ਵਾਤਿਹਰ੍ਸੇਣ ਵ੍ਯਵਾਯਂ ਸੇਵਤੇਤਿ ਯਃ||੧੮੫|| ਤਸ੍ਯਾਸ਼ੁ ਕ੍ਸੀਯਤੇ ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਤਤਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤਿ ਸਙ੍ਕ੍ਸਯਮ੍| ਘੋਰਂ ਵ੍ਯਾਧਿਮਵਾਪ੍ਨੋਤਿ ਮਰਣਂ ਵਾ ਸ ਗਚ੍ਛਤਿ||੧੮੬|| ਸ਼ੁਕ੍ਰਂ ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸੇਣ ਰਕ੍ਸ੍ਯਮਾਰੋਗ੍ਯਮਿਚ੍ਛਤਾ| ਏਵਂ ਨਿਦਾਨਲਿਙ੍ਗਾਭ੍ਯਾਮੁਕ੍ਤਂ ਕ੍ਲੈਬ੍ਯਂ ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਮ੍||੧੮੭|| ਕੇਚਿਤ੍ ਕ੍ਲੈਬ੍ਯੇ ਤ੍ਵਸਾਧ੍ਯੇ ਦ੍ਵੇ ਧ੍ਵਜਭਙ੍ਗਕ੍ਸਯੋਦ੍ਭਵੇ| ਵਦਨ੍ਤਿ ਸ਼ੇਫਸਸ਼੍ਛੇਦਾਦ੍ਵਸਣੋਤ੍ਪਾਟਨੇਨ ਚ||੧੮੮|| ਮਾਤਾਪਿਤ੍ਰੋਰ੍ਬੀਜਦੋਸਾਦਸ਼ੁਭੈਸ਼੍ਚਾਕਤਾਤ੍ਮਨਃ| ਗਰ੍ਭਸ੍ਥਸ੍ਯ ਯਦਾ ਦੋਸਾਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਰੇਤੋਵਹਾਃਸਿਰਾਃ||੧੮੯|| ਸ਼ੋਸਯਨ੍ਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਤਨ੍ਨਾਸ਼ਾਦ੍ਰੇਤਸ਼੍ਚਾਪ੍ਯੁਪਹਨ੍ਯਤੇ| ਤਤ੍ਰ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਸਰ੍ਵਾਙ੍ਗਃ ਸ ਭਵਤ੍ਯਪੁਮਾਨ੍ ਪੁਮਾਨ੍||੧੯੦|| ਏਤੇ ਤ੍ਵਸਾਧ੍ਯਾ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਾਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਸਮੁਚ੍ਛ੍ਰਯਾਤ੍|੧੯੧|
... चतुर्थं क्षयजं शृणु| अतीव चिन्तनाच्चैव शोकात्क्रोधाद्भयात्तथा||१८१|| ईर्ष्योत्कण्ठामदोद्वेगान् सदा विशति यो नरः| कृशो वा सेवते रूक्षमन्नपानं तथौषधम्||१८२|| दुर्बलप्रकृतिश्चैव निराहारो भवेद्यदि| असात्म्यभोजनाच्चापि हृदये यो व्यवस्थितः||१८३|| रसः प्रधानधातुर्हि क्षीयेताशु ततो नृणाम्| रक्तादयश्च क्षीयन्ते धातवस्तस्य देहिनः||१८४|| शुक्रावसानास्तेभ्योऽपि शुक्रं धाम परं मतम्| चेतसो वाऽतिहर्षेण व्यवायं सेवतेऽति यः||१८५|| तस्याशु क्षीयते शुक्रं ततः प्राप्नोति सङ्क्षयम्| घोरं व्याधिमवाप्नोति मरणं वा स गच्छति||१८६|| शुक्रं तस्माद्विशेषेण रक्ष्यमारोग्यमिच्छता| एवं निदानलिङ्गाभ्यामुक्तं क्लैब्यं चतुर्विधम्||१८७|| केचित् क्लैब्ये त्वसाध्ये द्वे ध्वजभङ्गक्षयोद्भवे| वदन्ति शेफसश्छेदाद्वृषणोत्पाटनेन च||१८८|| मातापित्रोर्बीजदोषादशुभैश्चाकृतात्मनः| गर्भस्थस्य यदा दोषाः प्राप्य रेतोवहाःसिराः||१८९|| शोषयन्त्याशु तन्नाशाद्रेतश्चाप्युपहन्यते| तत्र सम्पूर्णसर्वाङ्गः स भवत्यपुमान् पुमान्||१९०|| एते त्वसाध्या व्याख्याताः सन्निपातसमुच्छ्रयात्|१९१|
🔊 Audio coming soon
ਕੇਚਿਦਿਤ੍ਯਾਦੌ ਧ੍ਵਜਭਙ੍ਗਕ੍ਸਯੋਦ੍ਭਵੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਧ੍ਵਜਭਙ੍ਗਕ੍ਸਯੋਦ੍ਭਵੇ, ਤੇ ਚਾਸਾਧ੍ਯੇ| ਵਸਣੋਤ੍ਪਾਟਨੇਨ ਚੇਤ੍ਯਨ੍ਤੇਨ ਧ੍ਵਜਭਙ੍ਗ ਉਕ੍ਤਃ, ਕ੍ਸਯਜਂ ਤੁ ਮਾਤਾਪਿਤ੍ਰੋਰਿਤ੍ਯਾਦਿਨੋਚ੍ਯਤੇ| ਸ ਪੁਮਾਨ੍ ਸ੍ਤ੍ਰੀਸੁ ਪੁਰੁਸਵ੍ਯਾਪਾਰਕਰਣਾਸਮਰ੍ਥਤ੍ਵਾਦਪੁਮਾਨ੍ ਭਵਤਿ||੧੮੧-੧੯੦||-
Adhikarana 43 (191-195) · Śloka 195
ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਤਸ੍ਤੂਰ੍ਧ੍ਵਂ ਸਮਾਸਵ੍ਯਾਸਤਃ ਸ਼ਣੁ||੧੯੧|| ਸ਼ੁਕ੍ਰਦੋਸੇਸੁ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਭੇਸਜਂ ਯਨ੍ਮਯਾਨਘ!| ਕ੍ਲੈਬ੍ਯੋਪਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਕ੍ਸੀਣਕ੍ਸਤਹਿਤਂ ਚ ਯਤ੍||੧੯੨|| ਬਸ੍ਤਯਃ ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪੀਂਸਿ ਵਸ੍ਯਯੋਗਾਸ਼੍ਚ ਯੇ ਮਤਾਃ| ਰਸਾਯਨਪ੍ਰਯੋਗਾਸ਼੍ਚ ਸਰ੍ਵਾਨੇਤਾਨ੍ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍||੧੯੩|| ਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਦੇਹਦੋਸਾਗ੍ਨਿਬਲਂ ਭੇਸਜਕਾਲਵਿਤ੍| ਵ੍ਯਵਾਯਹੇਤੁਜੇ ਕ੍ਲੈਬ੍ਯੇ ਤਥਾ ਧਾਤੁਵਿਪਰ੍ਯਯਾਤ੍ ||੧੯੪|| ਦੈਵਵ੍ਯਪਾਸ਼੍ਰਯਂ ਚੈਵ ਭੇਸਜਂ ਚਾਭਿਚਾਰਜੇ | ਸਮਾਸੇਨੈਤਦੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਭੇਸਜਂ ਕ੍ਲੈਬ੍ਯਸ਼ਾਨ੍ਤਯੇ||੧੯੫||
चिकित्सितमतस्तूर्ध्वं समासव्यासतः शृणु||१९१|| शुक्रदोषेषु निर्दिष्टं भेषजं यन्मयाऽनघ!| क्लैब्योपशान्तये कुर्यात् क्षीणक्षतहितं च यत्||१९२|| बस्तयः क्षीरसर्पींषि वृष्ययोगाश्च ये मताः| रसायनप्रयोगाश्च सर्वानेतान् प्रयोजयेत्||१९३|| समीक्ष्य देहदोषाग्निबलं भेषजकालवित्| व्यवायहेतुजे क्लैब्ये तथा धातुविपर्ययात् ||१९४|| दैवव्यपाश्रयं चैव भेषजं चाभिचारजे | समासेनैतदुद्दिष्टं भेषजं क्लैब्यशान्तये||१९५||
🔊 Audio coming soon
ਵ੍ਯਵਾਯਹੇਤੁਜੇ ਇਤਿਪਦਂ ਬੀਜਦੋਸੋਤ੍ਪਨ੍ਨਸਹਜਵ੍ਯੁਦਾਸਾਰ੍ਥਮ੍| ਧਾਤੁਵਿਪਰ੍ਯਯਾਦਿਤਿ ਦੋਸਵੈਸਮ੍ਯਾਤ੍| ਦੈਵਵ੍ਯਪਾਸ਼੍ਰਯਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਅਭਿਚਾਰਾਦਿਜਕ੍ਲੈਬ੍ਯਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਬ੍ਰੂਤੇ| ਅਭਿਚਾਰਾਦਿਜਂ ਚ ਕ੍ਲੈਬ੍ਯਂ ਦੈਵਵ੍ਯਪਾਸ਼੍ਰਯਚਿਕਿਤ੍ਸਾਭਿਧਾਨਾਦੇਵ ਸ੍ਵੀਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮ੍||੧੯੧-੧੯੫||
Adhikarana 44 (196-203) · Śloka 204
ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਕ੍ਲੈਬ੍ਯਾਨਾਂ ਭੇਸਜਂ ਪੁਨਃ| ਸੁਸ੍ਵਿਨ੍ਨਸ੍ਨਿਗ੍ਧਗਾਤ੍ਰਸ੍ਯ ਸ੍ਨੇਹਯੁਕ੍ਤਂ ਵਿਰੇਚਨਮ੍||੧੯੬|| ਅਨ੍ਨਾਸ਼ਨਂ ਤਤਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦਥਵਾਸ੍ਥਾਪਨਂ ਪੁਨਃ| ਪ੍ਰਦਦ੍ਯਾਨ੍ਮਤਿਮਾਨ੍ ਵੈਦ੍ਯਸ੍ਤਤਸ੍ਤਮਨੁਵਾਸਯੇਤ੍||੧੯੭|| ਪਲਾਸ਼ੈਰਣ੍ਡਮੁਸ੍ਤਾਦ੍ਯੈਃ ਪਸ਼੍ਚਾਦਾਸ੍ਥਾਪਯੇਤ੍ਤਤਃ| ਵਾਜੀਕਰਣਯੋਗਾਸ਼੍ਚ ਪੂਰ੍ਵਂ ਯੇ ਸਮੁਦਾਹਤਾਃ||੧੯੮|| ਭਿਸਜਾ ਤੇ ਪ੍ਰਯੋਜ੍ਯਾਃ ਸ੍ਯੁਃ ਕ੍ਲੈਬ੍ਯੇ ਬੀਜੋਪਘਾਤਜੇ| ਧ੍ਵਜਭਙ੍ਗਕਤਂ ਕ੍ਲੈਬ੍ਯਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਤਸ੍ਯਾਚਰੇਤ੍ ਕ੍ਰਿਯਾਮ੍||੧੯੯|| ਪ੍ਰਦੇਹਾਨ੍ ਪਰਿਸੇਕਾਂਸ਼੍ਚ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਾ ਰਕ੍ਤਮੋਕ੍ਸਣਮ੍| ਸ੍ਨੇਹਪਾਨਂ ਚ ਕੁਰ੍ਵੀਤ ਸਸ੍ਨੇਹਂ ਚ ਵਿਰੇਚਨਮ੍||੨੦੦|| ਅਨੁਵਾਸਂ ਤਤਃ ਕੁਰ੍ਯਾਦਥਵਾਸ੍ਥਾਪਨਂ ਪੁਨਃ| ਵ੍ਰਣਵਚ੍ਚ ਕ੍ਰਿਯਾਃ ਸਰ੍ਵਾਸ੍ਤਤ੍ਰ ਕੁਰ੍ਯਾਦ੍ਵਿਚਕ੍ਸਣਃ||੨੦੧|| ਜਰਾਸਮ੍ਭਵਜੇ ਕ੍ਲੈਬ੍ਯੇ ਕ੍ਸਯਜੇ ਚੈਵ ਕਾਰਯੇਤ੍| ਸ੍ਨੇਹਸ੍ਵੇਦੋਪਪਨ੍ਨਸ੍ਯ ਸਸ੍ਨੇਹਂ ਸ਼ੋਧਨਂ ਹਿਤਮ੍||੨੦੨|| ਕ੍ਸੀਰਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਸ੍ਯਯੋਗਾ ਬਸ੍ਤਯਸ਼੍ਚੈਵ ਯਾਪਨਾਃ| ਰਸਾਯਨਪ੍ਰਯੋਗਾਸ਼੍ਚ ਤਯੋਰ੍ਭੇਸਜਮੁਚ੍ਯਤੇ||੨੦੩|| ਵਿਸ੍ਤਰੇਣੈਤਦੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਕ੍ਲੈਬ੍ਯਾਨਾਂ ਭੇਸਜਂ ਮਯਾ|੨੦੪|
विस्तरेण प्रवक्ष्यामि क्लैब्यानां भेषजं पुनः| सुस्विन्नस्निग्धगात्रस्य स्नेहयुक्तं विरेचनम्||१९६|| अन्नाशनं ततः कुर्यादथवाऽऽस्थापनं पुनः| प्रदद्यान्मतिमान् वैद्यस्ततस्तमनुवासयेत्||१९७|| पलाशैरण्डमुस्ताद्यैः पश्चादास्थापयेत्ततः| वाजीकरणयोगाश्च पूर्वं ये समुदाहृताः||१९८|| भिषजा ते प्रयोज्याः स्युः क्लैब्ये बीजोपघातजे| ध्वजभङ्गकृतं क्लैब्यं ज्ञात्वा तस्याचरेत् क्रियाम्||१९९|| प्रदेहान् परिषेकांश्च कुर्याद्वा रक्तमोक्षणम्| स्नेहपानं च कुर्वीत सस्नेहं च विरेचनम्||२००|| अनुवासं ततः कुर्यादथवाऽऽस्थापनं पुनः| व्रणवच्च क्रियाः सर्वास्तत्र कुर्याद्विचक्षणः||२०१|| जरासम्भवजे क्लैब्ये क्षयजे चैव कारयेत्| स्नेहस्वेदोपपन्नस्य सस्नेहं शोधनं हितम्||२०२|| क्षीरसर्पिर्वृष्ययोगा बस्तयश्चैव यापनाः| रसायनप्रयोगाश्च तयोर्भेषजमुच्यते||२०३|| विस्तरेणैतदुद्दिष्टं क्लैब्यानां भेषजं मया|२०४|
🔊 Audio coming soon
ਪਲਾਸ਼ੈਰਣ੍ਡਮੁਸ੍ਤਾਦ੍ਯੈਰਿਤਿ ਏਰਣ੍ਡਪਲਾਸ਼ਾਦ੍ਯੈਰ੍ਮੁਸ੍ਤਾਦ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੈਰਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤਤ੍ਰੈਰਣ੍ਡਪਤ੍ਰਾਦਿਃ “ਏਰਣ੍ਡਮੂਲਪਲਾਸ਼ਾਤ੍” (ਸਿ.ਅ.੧੨) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਗ੍ਰਨ੍ਥੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਃ ਸਿਦ੍ਧੌ, ਮੁਸ੍ਤਾਦਿਸ਼੍ਚ ਯਾਪਨਾਬਸ੍ਤਿਃ| ਬਸ੍ਤਿਦ੍ਵਯੇਪ੍ਯਤ੍ਰ ਬਹੁਵਚਨਂ ਵ੍ਯਕ੍ਤਿਸਦ੍ਭਾਵਾਪੇਕ੍ਸਯਾ ਜ੍ਞੇਯਮ੍||੧੯੬-੨੦੩||-
Adhikarana 45 (204-224) · Śloka 224
ਯਃ ਪੂਰ੍ਵਮੁਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਦਰਃ ਸ਼ਣੁ ਹੇਤ੍ਵਾਦਿਭਿਸ੍ਤੁ ਤਮ੍||੨੦੪|| ਯਾਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਸੇਵਤੇ ਨਾਰੀ ਲਵਣਾਮ੍ਲਗੁਰੂਣਿ ਚ| ਕਟੂਨ੍ਯਥ ਵਿਦਾਹੀਨਿ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਾਨਿ ਪਿਸ਼ਿਤਾਨਿ ਚ||੨੦੫|| ਗ੍ਰਾਮ੍ਯੌਦਕਾਨਿ ਮੇਦ੍ਯਾਨਿ ਕਸ਼ਰਾਂ ਪਾਯਸਂ ਦਧਿ | ਸ਼ੁਕ੍ਤਮਸ੍ਤੁਸੁਰਾਦੀਨਿ ਭਜਨ੍ਤ੍ਯਾਃ ਕੁਪਿਤੋਨਿਲਃ||੨੦੬|| ਰਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਮਾਣਮੁਤ੍ਕ੍ਰਮ੍ਯ ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਗਤਾਃ ਸਿਰਾਃ| ਰਜੋਵਹਾਃ ਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤ੍ਯ ਰਕ੍ਤਮਾਦਾਯ ਤਦ੍ਰਜਃ||੨੦੭|| ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਵਰ੍ਧਯਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਰਸਭਾਵਾਦ੍ਵਿਮਾਨਤਾ | ਤਸ੍ਮਾਦਸਗ੍ਦਰਂ ਪ੍ਰਾਹੁਰੇਤਤ੍ਤਨ੍ਤ੍ਰਵਿਸ਼ਾਰਦਾਃ||੨੦੮|| ਰਜਃ ਪ੍ਰਦੀਰ੍ਯਤੇ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ਪ੍ਰਦਰਸ੍ਤੇਨ ਸ ਸ੍ਮਤਃ| ਸਾਮਾਨ੍ਯਤਃ ਸਮੁਦ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਕਾਰਣਂ ਲਿਙ੍ਗਮੇਵ ਚ||੨੦੯|| ਚਤੁਰ੍ਵਿਧਂ ਵ੍ਯਾਸਤਸ੍ਤੁ ਵਾਤਾਦ੍ਯੈਃ ਸਨ੍ਨਿਪਾਤਤਃ| ਅਤਃਪਰਂ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਹੇਤ੍ਵਾਕਤਿਭਿਸਗ੍ਜਿਤਮ੍||੨੧੦|| ਰੂਕ੍ਸਾਦਿਭਿਰ੍ਮਾਰੁਤਸ੍ਤੁ ਰਕ੍ਤਮਾਦਾਯ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍| ਕੁਪਿਤਃ ਪ੍ਰਦਰਂ ਕੁਰ੍ਯਾਲ੍ਲਕ੍ਸਣਂ ਤਸ੍ਯ ਮੇ ਸ਼ਣੁ||੨੧੧|| ਫੇਨਿਲਂ ਤਨੁ ਰੂਕ੍ਸਂ ਚ ਸ਼੍ਯਾਵਂ ਚਾਰੁਣਮੇਵ ਚ| ਕਿਂਸ਼ੁਕੋਦਕਸਙ੍ਕਾਸ਼ਂ ਸਰੁਜਂ ਵਾਥ ਨੀਰੁਜਮ੍||੨੧੨|| ਕਟਿਵਙ੍ਕ੍ਸਣਹਤ੍ਪਾਰ੍ਸ਼੍ਵਪਸ੍ਠਸ਼੍ਰੋਣਿਸੁ ਮਾਰੁਤਃ| ਕੁਰੁਤੇ ਵੇਦਨਾਂ ਤੀਵ੍ਰਾਮੇਤਦ੍ਵਾਤਾਤ੍ਮਕਂ ਵਿਦੁਃ||੨੧੩|| ਅਮ੍ਲੋਸ੍ਣਲਵਣਕ੍ਸਾਰੈਃ ਪਿਤ੍ਤਂ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤਂ ਯਦਾ| ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਪ੍ਰਦਰਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਪੈਤ੍ਤਿਕਂ ਲਿਙ੍ਗਤਃ ਸ਼ਣੁ||੨੧੪|| ਸਨੀਲਮਥਵਾ ਪੀਤਮਤ੍ਯੁਸ੍ਣਮਸਿਤਂ ਤਥਾ| ਨਿਤਾਨ੍ਤਰਕ੍ਤਂ ਸ੍ਰਵਤਿ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਰਥਾਰ੍ਤਿਮਤ੍||੨੧੫|| ਦਾਹਰਾਗਤਸਾਮੋਹਜ੍ਵਰਭ੍ਰਮਸਮਾਯੁਤਮ੍| ਅਸਗ੍ਦਰਂ ਪੈਤ੍ਤਿਕਂ ਸ੍ਯਾਚ੍ਛ੍ਲੈਸ੍ਮਿਕਂ ਤੁ ਪ੍ਰਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ||੨੧੬|| ਗੁਰ੍ਵਾਦਿਭਿਰ੍ਹੇਤੁਭਿਸ਼੍ਚ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਕੁਪਿਤਃ ਕਫਃ| ਪ੍ਰਦਰਂ ਕੁਰੁਤੇ ਤਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਂ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ ਸ਼ਣੁ||੨੧੭|| ਪਿਚ੍ਛਿਲਂ ਪਾਣ੍ਡੁਵਰ੍ਣਂ ਚ ਗੁਰੁ ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਚ ਸ਼ੀਤਲਮ੍| ਸ੍ਰਵਤ੍ਯਸਕ੍ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਲਂ ਚ ਘਨਂ ਮਨ੍ਦਰੁਜਾਕਰਮ੍||੨੧੮|| ਛਰ੍ਦ੍ਯਰੋਚਕਹਲ੍ਲਾਸਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਸਮਨ੍ਵਿਤਮ੍| (ਵਕ੍ਸ੍ਯਤੇ ਕ੍ਸੀਰਦੋਸਾਣਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਮਿਹ ਕਾਰਣਮ੍||੨੧੯|| ਯਤ੍ਤਦੇਵ ਤ੍ਰਿਦੋਸਸ੍ਯ ਕਾਰਣਂ ਪ੍ਰਦਰਸ੍ਯ ਤੁ)| ਤ੍ਰਿਲਿਙ੍ਗਸਂਯੁਤਂ ਵਿਦ੍ਯਾਨ੍ਨੈਕਾਵਸ੍ਥਮਸਗ੍ਦਰਮ੍||੨੨੦|| ਨਾਰੀ ਤ੍ਵਤਿਪਰਿਕ੍ਲਿਸ੍ਟਾ ਯਦਾ ਪ੍ਰਕ੍ਸੀਣਸ਼ੋਣਿਤਾ| ਸਰ੍ਵਹੇਤੁਸਮਾਚਾਰਾਦਤਿਵਦ੍ਧਸ੍ਤਦਾਨਿਲਃ||੨੨੧|| ਰਕ੍ਤਮਾਰ੍ਗੇਣ ਸਜਤਿ ਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕਬਲਂ ਕਫਮ੍| ਦੁਰ੍ਗਨ੍ਧਂ ਪਿਚ੍ਛਿਲਂ ਪੀਤਂ ਵਿਦਗ੍ਧਂ ਪਿਤ੍ਤਤੇਜਸਾ||੨੨੨|| ਵਸਾਂ ਮੇਦਸ਼੍ਚ ਯਾਵਦ੍ਧਿ ਸਮੁਪਾਦਾਯ ਵੇਗਵਾਨ੍| ਸਜਤ੍ਯਪਤ੍ਯਮਾਰ੍ਗੇਣ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਮਜ੍ਜਵਸੋਪਮਮ੍||੨੨੩|| ਸ਼ਸ਼੍ਵਤ੍ ਸ੍ਰਵਤ੍ਯਥਾਸ੍ਰਾਵਂ ਤਸ੍ਣਾਦਾਹਜ੍ਵਰਾਨ੍ਵਿਤਾਮ੍| ਕ੍ਸੀਣਰਕ੍ਤਾਂ ਦੁਰ੍ਬਲਾਂ ਸ ਤਾਮਸਾਧ੍ਯਾਂ ਵਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍||੨੨੪||
यः पूर्वमुक्तः प्रदरः शृणु हेत्वादिभिस्तु तम्||२०४|| याऽत्यर्थं सेवते नारी लवणाम्लगुरूणि च| कटून्यथ विदाहीनि स्निग्धानि पिशितानि च||२०५|| ग्राम्यौदकानि मेद्यानि कृशरां पायसं दधि | शुक्तमस्तुसुरादीनि भजन्त्याः कुपितोऽनिलः||२०६|| रक्तं प्रमाणमुत्क्रम्य गर्भाशयगताः सिराः| रजोवहाः समाश्रित्य रक्तमादाय तद्रजः||२०७|| यस्माद्विवर्धयत्याशु रसभावाद्विमानता | तस्मादसृग्दरं प्राहुरेतत्तन्त्रविशारदाः||२०८|| रजः प्रदीर्यते यस्मात् प्रदरस्तेन स स्मृतः| सामान्यतः समुद्दिष्टं कारणं लिङ्गमेव च||२०९|| चतुर्विधं व्यासतस्तु वाताद्यैः सन्निपाततः| अतःपरं प्रवक्ष्यामि हेत्वाकृतिभिषग्जितम्||२१०|| रूक्षादिभिर्मारुतस्तु रक्तमादाय पूर्ववत्| कुपितः प्रदरं कुर्याल्लक्षणं तस्य मे शृणु||२११|| फेनिलं तनु रूक्षं च श्यावं चारुणमेव च| किंशुकोदकसङ्काशं सरुजं वाऽथ नीरुजम्||२१२|| कटिवङ्क्षणहृत्पार्श्वपृष्ठश्रोणिषु मारुतः| कुरुते वेदनां तीव्रामेतद्वातात्मकं विदुः||२१३|| अम्लोष्णलवणक्षारैः पित्तं प्रकुपितं यदा| पूर्ववत् प्रदरं कुर्यात् पैत्तिकं लिङ्गतः शृणु||२१४|| सनीलमथवा पीतमत्युष्णमसितं तथा| नितान्तरक्तं स्रवति मुहुर्मुहुरथार्तिमत्||२१५|| दाहरागतृषामोहज्वरभ्रमसमायुतम्| असृग्दरं पैत्तिकं स्याच्छ्लैष्मिकं तु प्रवक्ष्यते||२१६|| गुर्वादिभिर्हेतुभिश्च पूर्ववत् कुपितः कफः| प्रदरं कुरुते तस्य लक्षणं तत्त्वतः शृणु||२१७|| पिच्छिलं पाण्डुवर्णं च गुरु स्निग्धं च शीतलम्| स्रवत्यसृक् श्लेष्मलं च घनं मन्दरुजाकरम्||२१८|| छर्द्यरोचकहृल्लासश्वासकाससमन्वितम्| (वक्ष्यते क्षीरदोषाणां सामान्यमिह कारणम्||२१९|| यत्तदेव त्रिदोषस्य कारणं प्रदरस्य तु)| त्रिलिङ्गसंयुतं विद्यान्नैकावस्थमसृग्दरम्||२२०|| नारी त्वतिपरिक्लिष्टा यदा प्रक्षीणशोणिता| सर्वहेतुसमाचारादतिवृद्धस्तदाऽनिलः||२२१|| रक्तमार्गेण सृजति प्रत्यनीकबलं कफम्| दुर्गन्धं पिच्छिलं पीतं विदग्धं पित्ततेजसा||२२२|| वसां मेदश्च यावद्धि समुपादाय वेगवान्| सृजत्यपत्यमार्गेण सर्पिर्मज्जवसोपमम्||२२३|| शश्वत् स्रवत्यथास्रावं तृष्णादाहज्वरान्विताम्| क्षीणरक्तां दुर्बलां स तामसाध्यां विवर्जयेत्||२२४||
🔊 Audio coming soon
ਯਃ ਪੂਰ੍ਵਮੁਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਦਰ ਇਤ੍ਯਾਦੌ ਉਪਦ੍ਰਵਰੂਪਤਯਾ ਪੂਰ੍ਵਮੁਕ੍ਤਃ ਪ੍ਰਦਰ ਇਤਿ ਵਦਨ੍ਤਿ; ਕਿਨ੍ਤੁ ਰਕ੍ਤਯੋਨਿਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇ ਅਸਗ੍ਦਰਸਞ੍ਜ੍ਞਯੈਵ ਰਕ੍ਤਯੋਨਿਕਥਨੇਨ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਦੋਸਭੇਦੇਨ ਚ ਤਤ੍ਰੈਵ ਰਕ੍ਤਯੋਨਿਰਸਗ੍ਦਰਰੂਪਾ ਵ੍ਯਾਕ(ਹ)ਤਾ, ਤੇਨੇਹ ਪੁਨਰਸਗ੍ਦਰਲਕ੍ਸਣਾਭਿਧਾਨਂ ਪੂਰ੍ਵਟੀਕਾਕਤਾਮਸਮ੍ਮਤਮ੍| ਇਹ ਯੇਪ੍ਯਮੁਂ ਗ੍ਰਨ੍ਥਂ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਤਸ੍ਯੈਵਾਯਂ ਪ੍ਰਭੇਦਃ ਪ੍ਰਪਞ੍ਚੋ ਵਾਭਿਧੀਯਤ ਇਤਿ ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਤਿ| ਵਯਂ ਤੁ ਭੂਰਿਪੁਸ੍ਤਕੇਸ੍ਵੇਵਂ ਪਾਠਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦਸ੍ਯ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਂ ਕੁਰ੍ਮਃ| ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਗਤਾ ਇਤਿ ਗਰ੍ਭਾਸ਼ਯਸਮ੍ਬਦ੍ਧਾਃ| ਅਸਗ੍ਦਰਸ਼ਬ੍ਦਵ੍ਯੁਤ੍ਪਤ੍ਤਿਮਾਹ- ਕੁਪਿਤੋਨਿਲ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਰਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਮਾਣਮੁਤ੍ਕ੍ਰਮ੍ਯ ਇਤਿ ਰਕ੍ਤਂ ਪ੍ਰਮਾਣਾਧਿਕਂ ਕਤ੍ਵਾ ਰਕ੍ਤਮਾਦਾਯ ਤਦ੍ਰਜੋ ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਵਿਵਰ੍ਧਯਤਿ (ਵਦ੍ਧੇਨ ਰਕ੍ਤੇਨ ਯੋਜਯਿਤ੍ਵਾ ਰਜੋ ਵਿਵਰ੍ਧਯਤਿ ਯਸ੍ਮਾਤ੍ ) ਪਵਨਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦਸਗ੍ਰਜੋਮੇਲਕਰੂਪਤ੍ਵਾਦਯਂ ਵ੍ਯਾਧਿਰਸਗ੍ਦਰ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ‘ਪ੍ਰਦੀਰ੍ਯਤੇ ਇਤਿ ਵਿਸ੍ਤਾਰਿਤੋ ਭਵਤਿ’ ਇਤਿ ਪ੍ਰਦਰਃ, ‘ਅਸਗ੍ ਦੀਰ੍ਯਤੇ ਯਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਤਿ ਅਸਗ੍ਦਰ’ ਇਤ੍ਯੇਸਾਪਿ ਨਿਰੁਕ੍ਤਿਰਤ੍ਰ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਾ| ਨੈਕਾਵਸ੍ਥਮਿਤਿ ਵਾਤਕਤਨਾਨਾਵਸ੍ਥਾਯੁਕ੍ਤਮ੍| ਨਾਰੀ ਤ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਏਤਦਨੁਬਨ੍ਧਕਤਾਮਵਸ੍ਥਾਮਾਹ||੨੦੪-੨੨੪||
Adhikarana 46 (225-228) · Śloka 228
ਮਾਸਾਨ੍ਨਿਸ੍ਪਿਚ੍ਛਦਾਹਾਰ੍ਤਿ ਪਞ੍ਚਰਾਤ੍ਰਾਨੁਬਨ੍ਧਿ ਚ| ਨੈਵਾਤਿਬਹੁ ਨਾਤ੍ਯਲ੍ਪਮਾਰ੍ਤਵਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍||੨੨੫|| ਗੁਞ੍ਜਾਫਲਸਵਰ੍ਣਂ ਚ ਪਦ੍ਮਾਲਕ੍ਤਕਸਨ੍ਨਿਭਮ੍ | ਇਨ੍ਦ੍ਰਗੋਪਕਸਙ੍ਕਾਸ਼ਮਾਰ੍ਤਵਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍||੨੨੬|| ਯੋਨੀਨਾਂ ਵਾਤਲਾਦ੍ਯਾਨਾਂ ਯਦੁਕ੍ਤਮਿਹ ਭੇਸਜਮ੍| ਚਤੁਰ੍ਣਾਂ ਪ੍ਰਦਰਾਣਾਂ ਚ ਤਤ੍ ਸਰ੍ਵਂ ਕਾਰਯੇਦ੍ਭਿਸਕ੍||੨੨੭|| ਰਕ੍ਤਾਤਿਸਾਰਿਣਾਂ ਯਚ੍ਚ ਤਥਾ ਸ਼ੋਣਿਤਪਿਤ੍ਤਿਨਾਮ੍| ਰਕ੍ਤਾਰ੍ਸ਼ਸਾਂ ਚ ਯਤ੍ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਂ ਭੇਸਜਂ ਤਚ੍ਚ ਕਾਰਯੇਤ੍||੨੨੮||
मासान्निष्पिच्छदाहार्ति पञ्चरात्रानुबन्धि च| नैवातिबहु नात्यल्पमार्तवं शुद्धमादिशेत्||२२५|| गुञ्जाफलसवर्णं च पद्मालक्तकसन्निभम् | इन्द्रगोपकसङ्काशमार्तवं शुद्धमादिशेत्||२२६|| योनीनां वातलाद्यानां यदुक्तमिह भेषजम्| चतुर्णां प्रदराणां च तत् सर्वं कारयेद्भिषक्||२२७|| रक्तातिसारिणां यच्च तथा शोणितपित्तिनाम्| रक्तार्शसां च यत् प्रोक्तं भेषजं तच्च कारयेत्||२२८||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਰ੍ਤਵਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਾਰ੍ਤਵਕਥਨਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਲ੍ਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਮਾਸਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਪਞ੍ਚਰਾਤ੍ਰਾਨੁਬਨ੍ਧੀਤਿ ਉਦ੍ਭੂਤਤਯਾ ਪਞ੍ਚਰਾਤ੍ਰਮਨੁਬਧ੍ਨਾਤੀਤਿ ਪਞ੍ਚਰਾਤ੍ਰਾਨੁਬਨ੍ਧਿ, ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਰਾਤ੍ਰਾਨੁਬਨ੍ਧਿਤ੍ਵਾਦਾਰ੍ਤਵਕਾਲਸ੍ਯ; ਕਿਂਵਾ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ਰਾਤ੍ਰਪਰ੍ਯਨ੍ਤਂ ਗਰ੍ਭਾਰਮ੍ਭਕਤ੍ਵਮਾਰ੍ਤਵਸ੍ਯ ਨਤੁ ਪ੍ਰਵਤ੍ਤਿਰਿਤਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਗੁਞ੍ਜਾਫਲਸਵਰ੍ਣਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਵਰ੍ਣਭੇਦਸ਼੍ਚਾਰ੍ਤਵੇ ਪ੍ਰਕਤਿਭੇਦਾਦੇਵ ਭਵਤਿ||੨੨੫-੨੨੮||
Adhikarana 47 (229-231) · Śloka 231
ਧਾਤ੍ਰੀਸ੍ਤਨਸ੍ਤਨ੍ਯਸਮ੍ਪਦੁਕ੍ਤਾ ਵਿਸ੍ਤਰਤਃ ਪੁਰਾ| ਸ੍ਤਨ੍ਯਸਞ੍ਜਨਨਂ ਚੈਵ ਸ੍ਤਨ੍ਯਸ੍ਯ ਚ ਵਿਸ਼ੋਧਨਮ੍||੨੨੯|| ਵਾਤਾਦਿਦੁਸ੍ਟੇ ਲਿਙ੍ਗਂ ਚ ਕ੍ਸੀਣਸ੍ਯ ਚ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਤਤ੍ਸਰ੍ਵਮੁਕ੍ਤਂ ਯੇ ਤ੍ਵਸ੍ਟੌ ਕ੍ਸੀਰਦੋਸਾਃ ਪ੍ਰਕੀਰ੍ਤਿਤਾਃ||੨੩੦|| ਵਾਤਾਦਿਸ੍ਵੇਵ ਤਾਨ੍ ਵਿਦ੍ਯਾਚ੍ਛਾਸ੍ਤ੍ਰਚਕ੍ਸੁਰ੍ਭਿਸਕ੍ਤਮਃ| ਤ੍ਰਿਵਿਧਾਸ੍ਤੁ ਯਤਃ ਸ਼ਿਸ੍ਯਾਸ੍ਤਤੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮਿ ਵਿਸ੍ਤਰਮ੍||੨੩੧||
धात्रीस्तनस्तन्यसम्पदुक्ता विस्तरतः पुरा| स्तन्यसञ्जननं चैव स्तन्यस्य च विशोधनम्||२२९|| वातादिदुष्टे लिङ्गं च क्षीणस्य च चिकित्सितम्| तत्सर्वमुक्तं ये त्वष्टौ क्षीरदोषाः प्रकीर्तिताः||२३०|| वातादिष्वेव तान् विद्याच्छास्त्रचक्षुर्भिषक्तमः| त्रिविधास्तु यतः शिष्यास्ततो वक्ष्यामि विस्तरम्||२३१||
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਪ੍ਰਦਰਂ ਸਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਭਿਧਾਯ ਸ੍ਤ੍ਰੀਰੋਗਾਭਿਧਾਨਪ੍ਰਸਙ੍ਗਾਦਪਰਮਪਿ ਸ੍ਤ੍ਰੀਰੋਗਂ ਸ੍ਤਨ੍ਯਦੋਸਮਭਿਧਿਤ੍ਸੁਰਾਹ- ਧਾਤ੍ਰੀਸ੍ਤਨਸ੍ਤਨ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵਾਤਾਦਿਦੁਸ੍ਟੇ ਇਤ੍ਯਾਦਿ ਵਾਤਾਦਿਵਿਕਾਰੇਸ੍ਵੇਵਾਨ੍ਤਰ੍ਨਿਵਿਸ੍ਟਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਤ੍ਰਿਵਿਧਾਸ੍ਤੁ ਯਤੋ ਸ਼ਿਸ੍ਯਾਸ੍ਤਤੋ ਵਕ੍ਸ੍ਯਾਮੀਤਿ ਤ੍ਰਿਵਿਧਪ੍ਰਭੇਦੇਸੁ ਸ਼ਿਸ੍ਯੇਸੁ ਮਨ੍ਦਬੁਦ੍ਧਿਸ਼ਿਸ੍ਯਾਣਾਂ ਸੁਖਪ੍ਰਤਿਪਤ੍ਤ੍ਯਰ੍ਥਮ੍||੨੨੯-੨੩੧||
Adhikarana 48 (232-281) · Śloka 282
ਅਜੀਰ੍ਣਾਸਾਤ੍ਮ੍ਯਵਿਸਮਵਿਰੁਦ੍ਧਾਤ੍ਯਰ੍ਥਭੋਜਨਾਤ੍| ਲਵਣਾਮ੍ਲਕਟੁਕ੍ਸਾਰਪ੍ਰਕ੍ਲਿਨ੍ਨਾਨਾਂ ਚ ਸੇਵਨਾਤ੍||੨੩੨|| ਮਨਃਸ਼ਰੀਰਸਨ੍ਤਾਪਾਦਸ੍ਵਪ੍ਨਾਨ੍ਨਿਸ਼ਿ ਚਿਨ੍ਤਨਾਤ੍| ਪ੍ਰਾਪ੍ਤਵੇਗਪ੍ਰਤੀਘਾਤਾਦਪ੍ਰਾਪ੍ਤੋਦੀਰਣੇਨ ਚ||੨੩੩|| ਪਰਮਾਨ੍ਨਂ ਗੁਡਕਤਂ ਕਸ਼ਰਾਂ ਦਧਿ ਮਨ੍ਦਕਮ੍ | ਅਭਿਸ੍ਯਨ੍ਦੀਨਿ ਮਾਂਸਾਨਿ ਗ੍ਰਾਮ੍ਯਾਨੂਪੌਦਕਾਨਿ ਚ||੨੩੪|| ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵਾ ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਾਨ੍ਮਦ੍ਯਸ੍ਯਾਤਿਨਿਸੇਵਣਾਤ੍| ਅਨਾਯਾਸਾਦਭੀਘਾਤਾਤ੍ ਕ੍ਰੋਧਾਚ੍ਚਾਤਙ੍ਕਕਰ੍ਸ਼ਨੈਃ||੨੩੫|| ਦੋਸਾਃ ਕ੍ਸੀਰਵਹਾਃ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਸਿਰਾਃ ਸ੍ਤਨ੍ਯਂ ਪ੍ਰਦੂਸ੍ਯ ਚ| ਕੁਰ੍ਯੁਰਸ੍ਟਵਿਧਂ ਭੂਯੋ ਦੋਸਤਸ੍ਤਨ੍ਨਿਬੋਧ ਮੇ||੨੩੬|| ਵੈਰਸ੍ਯਂ ਫੇਨਸਙ੍ਘਾਤੋ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਂ ਚੇਤ੍ਯਨਿਲਾਤ੍ਮਕੇ| ਪਿਤ੍ਤਾਦ੍ਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯੇ ਸ੍ਨੇਹਪੈਚ੍ਛਿਲ੍ਯਗੌਰਵਮ੍||੨੩੭|| ਕਫਾਦ੍ਭਵਤਿ ਰੂਕ੍ਸਾਦ੍ਯੈਰਨਿਲਃ ਸ੍ਵੈਃ ਪ੍ਰਕੋਪਣੈਃ| ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਃ ਕ੍ਸੀਰਾਸ਼ਯਂ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਰਸਂ ਸ੍ਤਨ੍ਯਸ੍ਯ ਦੂਸਯੇਤ੍||੨੩੮|| ਵਿਰਸਂ ਵਾਤਸਂਸਸ੍ਟਂ ਕਸ਼ੀਭਵਤਿ ਤਤ੍ ਪਿਬਨ੍| ਨ ਚਾਸ੍ਯ ਸ੍ਵਦਤੇ ਕ੍ਸੀਰਂ ਕਚ੍ਛ੍ਰੇਣ ਚ ਵਿਵਰ੍ਧਤੇ||੨੩੯|| ਤਥੈਵ ਵਾਯੁਃ ਕੁਪਿਤਃ ਸ੍ਤਨ੍ਯਮਨ੍ਤਰ੍ਵਿਲੋਡਯਨ੍| ਕਰੋਤਿ ਫੇਨਸਙ੍ਘਾਤਂ ਤਤ੍ਤੁ ਕਚ੍ਛ੍ਰਾਤ੍ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ||੨੪੦|| ਤੇਨ ਕ੍ਸਾਮਸ੍ਵਰੋ ਬਾਲੋ ਬਦ੍ਧਵਿਣ੍ਮੂਤ੍ਰਮਾਰੁਤਃ| ਵਾਤਿਕਂ ਸ਼ੀਰ੍ਸਰੋਗਂ ਵਾ ਪੀਨਸਂ ਵਾਧਿਗਚ੍ਛਤਿ||੨੪੧|| ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਕੁਪਿਤਃ ਸ੍ਤਨ੍ਯੇ ਸ੍ਨੇਹਂ ਸ਼ੋਸਯਤੇਨਿਲਃ| ਰੂਕ੍ਸਂ ਤਤ੍ ਪਿਬਤੋ ਰੌਕ੍ਸ੍ਯਾਦ੍ਬਲਹ੍ਰਾਸਃ ਪ੍ਰਜਾਯਤੇ||੨੪੨|| ਪਿਤ੍ਤਮੁਸ੍ਣਾਦਿਭਿਃ ਕ੍ਰੁਦ੍ਧਂ ਸ੍ਤਨ੍ਯਾਸ਼ਯਮਭਿਪ੍ਲੁਤਮ੍| ਕਰੋਤਿ ਸ੍ਤਨ੍ਯਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਂ ਨੀਲਪੀਤਾਸਿਤਾਦਿਕਮ੍||੨੪੩|| ਵਿਵਰ੍ਣਗਾਤ੍ਰਃ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਸ੍ਣਾਲੁਰ੍ਭਿਨ੍ਨਵਿਟ੍ ਸ਼ਿਸ਼ੁਃ| ਨਿਤ੍ਯਮੁਸ੍ਣਸ਼ਰੀਰਸ਼੍ਚ ਨਾਭਿਨਨ੍ਦਤਿ ਤਂ ਸ੍ਤਨਮ੍||੨੪੪|| ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਕੁਪਿਤੇ ਪਿਤ੍ਤੇ ਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਂ ਕ੍ਸੀਰਮਚ੍ਛਤਿ| ਪਾਣ੍ਡ੍ਵਾਮਯਸ੍ਤਤ੍ਪਿਬਤਃ ਕਾਮਲਾ ਚ ਭਵੇਚ੍ਛਿਸ਼ੋਃ||੨੪੫|| ਕ੍ਰੁਦ੍ਧੋ ਗੁਰ੍ਵਾਦਿਭਿਃ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾ ਕ੍ਸੀਰਾਸ਼ਯਗਤਃ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਾਃ| ਸ੍ਨੇਹਾਨ੍ਵਿਤਤ੍ਵਾਤ੍ਤਤ੍ਕ੍ਸੀਰਮਤਿਸ੍ਨਿਗ੍ਧਂ ਕਰੋਤਿ ਤੁ||੨੪੬|| ਛਰ੍ਦਨਃ ਕੁਨ੍ਥਨਸ੍ਤੇਨ ਲਾਲਾਲੁਰ੍ਜਾਯਤੇ ਸ਼ਿਸ਼ੁਃ| ਨਿਤ੍ਯੋਪਦਿਗ੍ਧੈਃ ਸ੍ਰੋਤੋਭਿਰ੍ਨਿਦ੍ਰਾਕ੍ਲਮਸਮਨ੍ਵਿਤਃ ||੨੪੭|| ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਪਰੀਤਸ੍ਤੁ ਪ੍ਰਸੇਕਤਮਕਾਨ੍ਵਿਤਃ| ਅਭਿਭੂਯ ਕਫਃ ਸ੍ਤਨ੍ਯਂ ਪਿਚ੍ਛਿਲਂ ਕੁਰੁਤੇ ਯਦਾ||੨੪੮|| ਲਾਲਾਲੁਃ ਸ਼ੂਨਵਕ੍ਤ੍ਰਾਕ੍ਸਿਰ੍ਜਡਃ ਸ੍ਯਾਤ੍ਤਤ੍ ਪਿਬਞ੍ਛਿਸ਼ੁਃ| ਕਫਃ ਕ੍ਸੀਰਾਸ਼ਯਗਤੋ ਗੁਰੁਤ੍ਵਾਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਗੌਰਵਮ੍||੨੪੯|| ਕਰੋਤਿ ਗੁਰੁ ਤਤ੍ ਪੀਤ੍ਵਾ ਬਾਲੋ ਹਦ੍ਰੋਗਮਚ੍ਛਤਿ| ਅਨ੍ਯਾਂਸ਼੍ਚ ਵਿਵਿਧਾਤ੍ਰੋਗਾਨ੍ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ਕ੍ਸੀਰਸਮਾਸ਼੍ਰਿਤਾਨ੍||੨੫੦|| ਕ੍ਸੀਰੇ ਵਾਤਾਦਿਭਿਰ੍ਦੁਸ੍ਟੇ ਸਮ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਤਦਾਤ੍ਮਕਾਃ| ਤਤ੍ਰਾਦੌ ਸ੍ਤਨ੍ਯਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਧਾਤ੍ਰੀਂ ਸ੍ਨੇਹੋਪਪਾਦਿਤਾਮ੍||੨੫੧|| ਸਂਸ੍ਵੇਦ੍ਯ ਵਿਧਿਵਦ੍ਵੈਦ੍ਯੋ ਵਮਨੇਨੋਪਪਾਦਯੇਤ੍| ਵਚਾਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗੁਯਸ੍ਟ੍ਯਾਹ੍ਵਫਲਵਤ੍ਸਕਸਰ੍ਸਪੈਃ||੨੫੨|| ਕਲ੍ਕੈਰ੍ਨਿਮ੍ਬਪਟੋਲਾਨਾਂ ਕ੍ਵਾਥੈਃ ਸਲਵਣੈਰ੍ਵਮੇਤ੍| ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਾਨ੍ਤਾਂ ਯਥਾਨ੍ਯਾਯਂ ਕਤਸਂਸਰ੍ਜਨਾਂ ਤਤਃ||੨੫੩|| ਦੋਸਕਾਲਬਲਾਪੇਕ੍ਸੀ ਸ੍ਨੇਹਯਿਤ੍ਵਾ ਵਿਰੇਚਯੇਤ੍| ਤ੍ਰਿਵਤਾਮਭਯਾਂ ਵਾਪਿ ਤ੍ਰਿਫਲਾਰਸਸਂਯੁਤਾਮ੍||੨੫੪|| ਪਾਯਯੇਨ੍ਮਧੁਸਂਯੁਕ੍ਤਾਮਭਯਾਂ ਵਾਪਿ ਕੇਵਲਾਮ੍| (ਪਾਯਯੇਨ੍ਮੂਤ੍ਰਸਂਯੁਕ੍ਤਾਂ ਵਿਰੇਕਾਰ੍ਥਂ ਚ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਤ੍ )||੨੫੫|| ਸਮ੍ਯਗ੍ਵਿਰਿਕ੍ਤਾਂ ਮਤਿਮਾਨ੍ ਕਤਸਂਸਰ੍ਜਨਾਂ ਪੁਨਃ| ਤਤੋ ਦੋਸਾਵਸ਼ੇਸਘ੍ਨੈਰਨ੍ਨਪਾਨੈਰੁਪਾਚਰੇਤ੍ ||੨੫੬|| ਸ਼ਾਲਯਃ ਸਸ੍ਟਿਕਾ ਵਾ ਸ੍ਯੁਃ ਸ਼੍ਯਾਮਾਕਾ ਭੋਜਨੇ ਹਿਤਾਃ| ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗਵਃ ਕੋਰਦੂਸਾ ਯਵਾ ਵੇਣੁਯਵਾਸ੍ਤਥਾ||੨੫੭|| ਵਂਸ਼ਵੇਤ੍ਰਕਲਾਯਾਸ਼੍ਚ ਸ਼ਾਕਾਰ੍ਥੇ ਸ੍ਨੇਹਸਂਸ੍ਕਤਾਃ| ਮੁਦ੍ਗਾਨ੍ ਮਸੂਰਾਨ੍ ਯੂਸਾਰ੍ਥੇ ਕੁਲਤ੍ਥਾਂਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਕਲ੍ਪਯੇਤ੍||੨੫੮|| ਨਿਮ੍ਬਵੇਤ੍ਰਾਗ੍ਰਕੁਲਕਵਾਰ੍ਤਾਕਾਮਲਕੈਃ ਸ਼ਤਾਨ੍| ਸਵ੍ਯੋਸਸੈਨ੍ਧਵਾਨ੍ ਯੂਸਾਨ੍ਦਾਪਯੇਤ੍ਸ੍ਤਨ੍ਯਸ਼ੋਧਨਾਨ੍||੨੫੯|| ਸ਼ਸ਼ਾਨ੍ ਕਪਿਞ੍ਜਲਾਨੇਣਾਨ੍ ਸਂਸ੍ਕਤਾਂਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਦਾਪਯੇਤ੍| ਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗੇਸ੍ਟਾਸਪ੍ਤਪਰ੍ਣਤ੍ਵਗਸ਼੍ਵਗਨ੍ਧਾਸ਼ਤਂ ਜਲਮ੍||੨੬੦|| ਪਾਯਯੇਤਾਥਵਾ ਸ੍ਤਨ੍ਯਸ਼ੁਦ੍ਧਯੇ ਰੋਹਿਣੀਸ਼ਤਮ੍| ਅਮਤਾਸਪ੍ਤਪਰ੍ਣਤ੍ਵਕ੍ਕ੍ਵਾਥਂ ਚੈਵ ਸਨਾਗਰਮ੍||੨੬੧|| ਕਿਰਾਤਤਿਕ੍ਤਕਕ੍ਵਾਥਂ ਸ਼੍ਲੋਕਪਾਦੇਰਿਤਾਨ੍ ਪਿਬੇਤ੍| ਤ੍ਰੀਨੇਤਾਨ੍ਸ੍ਤਨ੍ਯਸ਼ੁਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਮਿਤਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯਭੇਸਜਮ੍||੨੬੨|| ਕੀਰ੍ਤਿਤਂ ਸ੍ਤਨ੍ਯਦੋਸਾਣਾਂ ਪਥਗਨ੍ਯਂ ਨਿਬੋਧਤ| ਪਾਯਯੇਦ੍ਵਿਰਸਕ੍ਸੀਰਾਂ ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਮਧੁਕਸਾਰਿਵਾਃ||੨੬੩|| ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਪਿਸ੍ਟਾਂ ਪਯਸ੍ਯਾਂ ਚ ਸਮਾਲੋਡ੍ਯ ਸੁਖਾਮ੍ਬੁਨਾ| ਪਞ੍ਚਕੋਲਕੁਲਤ੍ਥੈਸ਼੍ਚ ਪਿਸ੍ਟੈਰਾਲੇਪਯੇਤ੍ ਸ੍ਤਨੌ||੨੬੪|| ਸ਼ੁਸ੍ਕੌ ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲ੍ਯ ਨਿਰ੍ਦੁਹ੍ਯਾਤ੍ਤਥਾ ਸ੍ਤਨ੍ਯਂ ਵਿਸ਼ੁਧ੍ਯਤਿ| ਫੇਨਸਙ੍ਘਾਤਵਤ੍ਕ੍ਸੀਰਂ ਯਸ੍ਯਾਸ੍ਤਾਂ ਪਾਯਯੇਤ੍ ਸ੍ਤ੍ਰਿਯਮ੍||੨੬੫|| ਪਾਠਾਨਾਗਰਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗੇਸ੍ਟਾਮੂਰ੍ਵਾਃ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਸੁਖਾਮ੍ਬੁਨਾ| ਅਞ੍ਜਨਂ ਨਾਗਰਂ ਦਾਰੁ ਬਿਲ੍ਵਮੂਲਂ ਪ੍ਰਿਯਙ੍ਗਵਃ||੨੬੬|| ਸ੍ਤਨਯੋਃ ਪੂਰ੍ਵਵਤ੍ ਕਾਰ੍ਯਂ ਲੇਪਨਂ ਕ੍ਸੀਰਸ਼ੋਧਨਮ੍| ਕਿਰਾਤਤਿਕ੍ਤਕਂ ਸ਼ੁਣ੍ਠੀਂ ਸਾਮਤਾਂ ਕ੍ਵਾਥਯੇਦ੍ਭਿਸਕ੍||੨੬੭|| ਤਂ ਕ੍ਵਾਥਂ ਪਾਯਯੇਦ੍ਧਾਤ੍ਰੀਂ ਸ੍ਤਨ੍ਯਦੋਸਨਿਬਰ੍ਹਣਮ੍| ਸ੍ਤਨੌ ਚਾਲੇਪਯੇਤ੍ ਪਿਸ੍ਟੈਰ੍ਯਵਗੋਧੂਮਸਰ੍ਸਪੈਃ||੨੬੮|| ਸਡ੍ਵਿਰੇਕਾਸ਼੍ਰਿਤੀਯੋਕ੍ਤੈਰੌਸਧੈਃ ਸ੍ਤਨ੍ਯਸ਼ੋਧਨੈਃ| ਰੂਕ੍ਸਕ੍ਸੀਰਾ ਪਿਬੇਤ੍ ਕ੍ਸੀਰਂ ਤੈਰ੍ਵਾ ਸਿਦ੍ਧਂ ਘਤਂ ਪਿਬੇਤ੍||੨੬੯|| ਪੂਰ੍ਵਵਜ੍ਜੀਵਕਾਦ੍ਯਂ ਚ ਪਞ੍ਚਮੂਲਂ ਪ੍ਰਲੇਪਨਮ੍| ਸ੍ਤਨਯੋਃ ਸਂਵਿਧਾਤਵ੍ਯਂ ਸੁਖੋਸ੍ਣਂ ਸ੍ਤਨ੍ਯਸ਼ੋਧਨਮ੍||੨੭੦|| ਯਸ੍ਟੀਮਧੁਕਮਦ੍ਵੀਕਾਪਯਸ੍ਯਾਸਿਨ੍ਧੁਵਾਰਿਕਾਃ| ਸ਼ੀਤਾਮ੍ਬੁਨਾ ਪਿਬੇਤ੍ਕਲ੍ਕਂ ਕ੍ਸੀਰਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਨਾਸ਼ਨਮ੍||੨੭੧|| ਦ੍ਰਾਕ੍ਸਾਮਧੁਕਕਲ੍ਕੇਨ ਸ੍ਤਨੌ ਚਾਸ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਲੇਪਯੇਤ੍| ਪ੍ਰਕ੍ਸਾਲ੍ਯ ਵਾਰਿਣਾ ਚੈਵ ਨਿਰ੍ਦੁਹ੍ਯਾਤ੍ਤੌ ਪੁਨਃ ਪੁਨਃ||੨੭੨|| ਵਿਸਾਣਿਕਾਜਸ਼ਙ੍ਗ੍ਯੌ ਚ ਤ੍ਰਿਫਲਾਂ ਰਜਨੀਂ ਵਚਾਮ੍| ਪਿਬੇਚ੍ਛੀਤਾਮ੍ਬੁਨਾ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਕ੍ਸੀਰਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਨਾਸ਼ਿਨੀਮ੍||੨੭੩|| ਲਿਹ੍ਯਾਦ੍ਵਾਪ੍ਯਭਯਾਚੂਰ੍ਣਂ ਸਵ੍ਯੋਸਂ ਮਾਕ੍ਸਿਕਪ੍ਲੁਤਮ੍| ਕ੍ਸੀਰਦੌਰ੍ਗਨ੍ਧ੍ਯਨਾਸ਼ਾਰ੍ਥਂ ਧਾਤ੍ਰੀ ਪਥ੍ਯਾਸ਼ਿਨੀ ਤਥਾ||੨੭੪|| ਸਾਰਿਵੋਸ਼ੀਰਮਞ੍ਜਿਸ੍ਠਾਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਾਤਕਕੁਚਨ੍ਦਨੈਃ| ਪਤ੍ਰਾਮ੍ਬੁਚਨ੍ਦਨੋਸ਼ੀਰੈਃ ਸ੍ਤਨੌ ਚਾਸ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਲੇਪਯੇਤ੍||੨੭੫|| ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਕ੍ਸੀਰਾ ਦਾਰੁਮੁਸ੍ਤਪਾਠਾਃ ਪਿਸ੍ਟ੍ਵਾ ਸੁਖਾਮ੍ਬੁਨਾ| ਪੀਤ੍ਵਾ ਸਸੈਨ੍ਧਵਾਃ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਕ੍ਸੀਰਸ਼ੁਦ੍ਧਿਮਵਾਪ੍ਨੁਯਾਤ੍||੨੭੬|| ਪਾਯਯੇਤ੍ ਪਿਚ੍ਛਿਲਕ੍ਸੀਰਾਂ ਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗੇਸ੍ਟਾਮਭਯਾਂ ਵਚਾਮ੍| ਮੁਸ੍ਤਨਾਗਰਪਾਠਾਸ਼੍ਚ ਪੀਤਾਃ ਸ੍ਤਨ੍ਯਵਿਸ਼ੋਧਨਾਃ||੨੭੭|| ਤਕ੍ਰਾਰਿਸ੍ਟਂ ਪਿਬੇਚ੍ਚਾਪਿ ਯਦੁਕ੍ਤਂ ਗੁਦਜਾਪਹਮ੍| ਵਿਦਾਰੀਬਿਲ੍ਵਮਧੁਕੈਃ ਸ੍ਤਨੌ ਚਾਸ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਲੇਪਯੇਤ੍||੨੭੮|| ਤ੍ਰਾਯਮਾਣਾਮਤਾਨਿਮ੍ਬਪਟੋਲਤ੍ਰਿਫਲਾਸ਼ਤਮ੍| ਗੁਰੁਕ੍ਸੀਰਾ ਪਿਬੇਦਾਸ਼ੁ ਸ੍ਤਨ੍ਯਦੋਸਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਯੇ||੨੭੯|| ਪਿਬੇਦ੍ਵਾ ਪਿਪ੍ਪਲੀਮੂਲਚਵ੍ਯਚਿਤ੍ਰਕਨਾਗਰਮ੍| ਬਲਾਨਾਗਰਸ਼ਾਰ੍ਙ੍ਗੇਸ੍ਟਾਮੂਰ੍ਵਾਭਿਰ੍ਲੇਪਯੇਤ੍ ਸ੍ਤਨੌ||੨੮੦|| ਪਸ਼੍ਨਿਪਰ੍ਣੀਪਯਸ੍ਯਾਭ੍ਯਾਂ ਸ੍ਤਨੌ ਚਾਸ੍ਯਾਃ ਪ੍ਰਲੇਪਯੇਤ੍| ਅਸ੍ਟਾਵੇਤੇ ਕ੍ਸੀਰਦੋਸਾ ਹੇਤੁਲਕ੍ਸਣਭੇਸਜੈਃ||੨੮੧|| ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਃ ਕ੍ਸੀਰਦੋਸੋਤ੍ਥਾਸ੍ਤਥੋਕ੍ਤਾਃ ਕੇਚਿਦਾਮਯਾਃ|੨੮੨|
अजीर्णासात्म्यविषमविरुद्धात्यर्थभोजनात्| लवणाम्लकटुक्षारप्रक्लिन्नानां च सेवनात्||२३२|| मनःशरीरसन्तापादस्वप्नान्निशि चिन्तनात्| प्राप्तवेगप्रतीघातादप्राप्तोदीरणेन च||२३३|| परमान्नं गुडकृतं कृशरां दधि मन्दकम् | अभिष्यन्दीनि मांसानि ग्राम्यानूपौदकानि च||२३४|| भुक्त्वा भुक्त्वा दिवास्वप्नान्मद्यस्यातिनिषेवणात्| अनायासादभीघातात् क्रोधाच्चातङ्ककर्शनैः||२३५|| दोषाः क्षीरवहाः प्राप्य सिराः स्तन्यं प्रदूष्य च| कुर्युरष्टविधं भूयो दोषतस्तन्निबोध मे||२३६|| वैरस्यं फेनसङ्घातो रौक्ष्यं चेत्यनिलात्मके| पित्ताद्वैवर्ण्यदौर्गन्ध्ये स्नेहपैच्छिल्यगौरवम्||२३७|| कफाद्भवति रूक्षाद्यैरनिलः स्वैः प्रकोपणैः| क्रुद्धः क्षीराशयं प्राप्य रसं स्तन्यस्य दूषयेत्||२३८|| विरसं वातसंसृष्टं कृशीभवति तत् पिबन्| न चास्य स्वदते क्षीरं कृच्छ्रेण च विवर्धते||२३९|| तथैव वायुः कुपितः स्तन्यमन्तर्विलोडयन्| करोति फेनसङ्घातं तत्तु कृच्छ्रात् प्रवर्तते||२४०|| तेन क्षामस्वरो बालो बद्धविण्मूत्रमारुतः| वातिकं शीर्षरोगं वा पीनसं वाऽधिगच्छति||२४१|| पूर्ववत् कुपितः स्तन्ये स्नेहं शोषयतेऽनिलः| रूक्षं तत् पिबतो रौक्ष्याद्बलह्रासः प्रजायते||२४२|| पित्तमुष्णादिभिः क्रुद्धं स्तन्याशयमभिप्लुतम्| करोति स्तन्यवैवर्ण्यं नीलपीतासितादिकम्||२४३|| विवर्णगात्रः स्विन्नः स्यात्तृष्णालुर्भिन्नविट् शिशुः| नित्यमुष्णशरीरश्च नाभिनन्दति तं स्तनम्||२४४|| पूर्ववत् कुपिते पित्ते दौर्गन्ध्यं क्षीरमृच्छति| पाण्ड्वामयस्तत्पिबतः कामला च भवेच्छिशोः||२४५|| क्रुद्धो गुर्वादिभिः श्लेष्मा क्षीराशयगतः स्त्रियाः| स्नेहान्वितत्वात्तत्क्षीरमतिस्निग्धं करोति तु||२४६|| छर्दनः कुन्थनस्तेन लालालुर्जायते शिशुः| नित्योपदिग्धैः स्रोतोभिर्निद्राक्लमसमन्वितः ||२४७|| श्वासकासपरीतस्तु प्रसेकतमकान्वितः| अभिभूय कफः स्तन्यं पिच्छिलं कुरुते यदा||२४८|| लालालुः शूनवक्त्राक्षिर्जडः स्यात्तत् पिबञ्छिशुः| कफः क्षीराशयगतो गुरुत्वात् क्षीरगौरवम्||२४९|| करोति गुरु तत् पीत्वा बालो हृद्रोगमृच्छति| अन्यांश्च विविधात्रोगान्कुर्यात्क्षीरसमाश्रितान्||२५०|| क्षीरे वातादिभिर्दुष्टे सम्भवन्ति तदात्मकाः| तत्रादौ स्तन्यशुद्ध्यर्थं धात्रीं स्नेहोपपादिताम्||२५१|| संस्वेद्य विधिवद्वैद्यो वमनेनोपपादयेत्| वचाप्रियङ्गुयष्ट्याह्वफलवत्सकसर्षपैः||२५२|| कल्कैर्निम्बपटोलानां क्वाथैः सलवणैर्वमेत्| सम्यग्वान्तां यथान्यायं कृतसंसर्जनां ततः||२५३|| दोषकालबलापेक्षी स्नेहयित्वा विरेचयेत्| त्रिवृतामभयां वाऽपि त्रिफलारससंयुताम्||२५४|| पाययेन्मधुसंयुक्तामभयां वाऽपि केवलाम्| (पाययेन्मूत्रसंयुक्तां विरेकार्थं च शास्त्रवित् )||२५५|| सम्यग्विरिक्तां मतिमान् कृतसंसर्जनां पुनः| ततो दोषावशेषघ्नैरन्नपानैरुपाचरेत् ||२५६|| शालयः षष्टिका वा स्युः श्यामाका भोजने हिताः| प्रियङ्गवः कोरदूषा यवा वेणुयवास्तथा||२५७|| वंशवेत्रकलायाश्च शाकार्थे स्नेहसंस्कृताः| मुद्गान् मसूरान् यूषार्थे कुलत्थांश्च प्रकल्पयेत्||२५८|| निम्बवेत्राग्रकुलकवार्ताकामलकैः शृतान्| सव्योषसैन्धवान् यूषान्दापयेत्स्तन्यशोधनान्||२५९|| शशान् कपिञ्जलानेणान् संस्कृतांश्च प्रदापयेत्| शार्ङ्गेष्टासप्तपर्णत्वगश्वगन्धाशृतं जलम्||२६०|| पाययेताथवा स्तन्यशुद्धये रोहिणीशृतम्| अमृतासप्तपर्णत्वक्क्वाथं चैव सनागरम्||२६१|| किराततिक्तकक्वाथं श्लोकपादेरितान् पिबेत्| त्रीनेतान्स्तन्यशुद्ध्यर्थमिति सामान्यभेषजम्||२६२|| कीर्तितं स्तन्यदोषाणां पृथगन्यं निबोधत| पाययेद्विरसक्षीरां द्राक्षामधुकसारिवाः||२६३|| श्लक्ष्णपिष्टां पयस्यां च समालोड्य सुखाम्बुना| पञ्चकोलकुलत्थैश्च पिष्टैरालेपयेत् स्तनौ||२६४|| शुष्कौ प्रक्षाल्य निर्दुह्यात्तथा स्तन्यं विशुध्यति| फेनसङ्घातवत्क्षीरं यस्यास्तां पाययेत् स्त्रियम्||२६५|| पाठानागरशार्ङ्गेष्टामूर्वाः पिष्ट्वा सुखाम्बुना| अञ्जनं नागरं दारु बिल्वमूलं प्रियङ्गवः||२६६|| स्तनयोः पूर्ववत् कार्यं लेपनं क्षीरशोधनम्| किराततिक्तकं शुण्ठीं सामृतां क्वाथयेद्भिषक्||२६७|| तं क्वाथं पाययेद्धात्रीं स्तन्यदोषनिबर्हणम्| स्तनौ चालेपयेत् पिष्टैर्यवगोधूमसर्षपैः||२६८|| षड्विरेकाश्रितीयोक्तैरौषधैः स्तन्यशोधनैः| रूक्षक्षीरा पिबेत् क्षीरं तैर्वा सिद्धं घृतं पिबेत्||२६९|| पूर्ववज्जीवकाद्यं च पञ्चमूलं प्रलेपनम्| स्तनयोः संविधातव्यं सुखोष्णं स्तन्यशोधनम्||२७०|| यष्टीमधुकमृद्वीकापयस्यासिन्धुवारिकाः| शीताम्बुना पिबेत्कल्कं क्षीरवैवर्ण्यनाशनम्||२७१|| द्राक्षामधुककल्केन स्तनौ चास्याः प्रलेपयेत्| प्रक्षाल्य वारिणा चैव निर्दुह्यात्तौ पुनः पुनः||२७२|| विषाणिकाजशृङ्ग्यौ च त्रिफलां रजनीं वचाम्| पिबेच्छीताम्बुना पिष्ट्वा क्षीरदौर्गन्ध्यनाशिनीम्||२७३|| लिह्याद्वाऽप्यभयाचूर्णं सव्योषं माक्षिकप्लुतम्| क्षीरदौर्गन्ध्यनाशार्थं धात्री पथ्याशिनी तथा||२७४|| सारिवोशीरमञ्जिष्ठाश्लेष्मातककुचन्दनैः| पत्राम्बुचन्दनोशीरैः स्तनौ चास्याः प्रलेपयेत्||२७५|| स्निग्धक्षीरा दारुमुस्तपाठाः पिष्ट्वा सुखाम्बुना| पीत्वा ससैन्धवाः क्षिप्रं क्षीरशुद्धिमवाप्नुयात्||२७६|| पाययेत् पिच्छिलक्षीरां शार्ङ्गेष्टामभयां वचाम्| मुस्तनागरपाठाश्च पीताः स्तन्यविशोधनाः||२७७|| तक्रारिष्टं पिबेच्चापि यदुक्तं गुदजापहम्| विदारीबिल्वमधुकैः स्तनौ चास्याः प्रलेपयेत्||२७८|| त्रायमाणामृतानिम्बपटोलत्रिफलाशृतम्| गुरुक्षीरा पिबेदाशु स्तन्यदोषविशुद्धये||२७९|| पिबेद्वा पिप्पलीमूलचव्यचित्रकनागरम्| बलानागरशार्ङ्गेष्टामूर्वाभिर्लेपयेत् स्तनौ||२८०|| पृश्निपर्णीपयस्याभ्यां स्तनौ चास्याः प्रलेपयेत्| अष्टावेते क्षीरदोषा हेतुलक्षणभेषजैः||२८१|| निर्दिष्टाः क्षीरदोषोत्थास्तथोक्ताः केचिदामयाः|२८२|
🔊 Audio coming soon
ਕ੍ਵਾਥਂ ਚੈਵ ਸਨਾਗਰਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਨਾਗਰਕਤ ਏਵ ਕ੍ਵਾਥੋ ਜ੍ਞੇਯਃ| ਪੂਰ੍ਵਵਜ੍ਜੀਵਕਾਦ੍ਯਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਜੀਵਕਾਦ੍ਯਂ ਜੀਵਨੀਯਮ੍||੨੩੨-੨੮੧||-
Adhikarana 49 (282-287) · Śloka 287
ਦੋਸਦੂਸ੍ਯਮਲਾਸ਼੍ਚੈਵ ਮਹਤਾਂ ਵ੍ਯਾਧਯਸ਼੍ਚ ਯੇ||੨੮੨|| ਤ ਏਵ ਸਰ੍ਵੇ ਬਾਲਾਨਾਂ ਮਾਤ੍ਰਾ ਤ੍ਵਲ੍ਪਤਰਾ ਮਤਾ| ਨਿਵਤ੍ਤਿਰ੍ਵਮਨਾਦੀਨਾਂ ਮਦੁਤ੍ਵਂ ਪਰਤਨ੍ਤ੍ਰਤਾਮ੍||੨੮੩|| ਵਾਕ੍ਚੇਸ੍ਟਯੋਰਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਂ ਵੀਕ੍ਸ੍ਯ ਬਾਲੇਸੁ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਤ੍| ਭੇਸਜਂ ਸ੍ਵਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਂ ਤੁ ਯਥਾਵ੍ਯਾਧਿ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍||੨੮੪|| ਮਧੁਰਾਣਿ ਕਸਾਯਾਣਿ ਕ੍ਸੀਰਵਨ੍ਤਿ ਮਦੂਨਿ ਚ| ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਦ੍ਭਿਸਗ੍ਬਾਲੇ ਮਤਿਮਾਨਪ੍ਰਮਾਦਤਃ||੨੮੫|| ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਸ੍ਨਿਗ੍ਧਰੂਕ੍ਸੋਸ੍ਣਮਮ੍ਲਂ ਕਟੁਵਿਪਾਕਿ ਚ| ਗੁਰੁ ਚੌਸਧਪਾਨਾਨ੍ਨਮੇਤਦ੍ਬਾਲੇਸੁ ਗਰ੍ਹਿਤਮ੍||੨੮੬|| ਸਮਾਸਾਤ੍ ਸਰ੍ਵਰੋਗਾਣਾਮੇਤਦ੍ਬਾਲੇਸੁ ਭੇਸਜਮ੍| ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਦ੍ਵੈਦ੍ਯਃ ਪ੍ਰਵਿਵਿਚ੍ਯ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍||੨੮੭||
दोषदूष्यमलाश्चैव महतां व्याधयश्च ये||२८२|| त एव सर्वे बालानां मात्रा त्वल्पतरा मता| निवृत्तिर्वमनादीनां मृदुत्वं परतन्त्रताम्||२८३|| वाक्चेष्टयोरसामर्थ्यं वीक्ष्य बालेषु शास्त्रवित्| भेषजं स्वल्पमात्रं तु यथाव्याधि प्रयोजयेत्||२८४|| मधुराणि कषायाणि क्षीरवन्ति मृदूनि च| प्रयोजयेद्भिषग्बाले मतिमानप्रमादतः||२८५|| अत्यर्थस्निग्धरूक्षोष्णमम्लं कटुविपाकि च| गुरु चौषधपानान्नमेतद्बालेषु गर्हितम्||२८६|| समासात् सर्वरोगाणामेतद्बालेषु भेषजम्| निर्दिष्टं शास्त्रविद्वैद्यः प्रविविच्य प्रयोजयेत्||२८७||
🔊 Audio coming soon
ਦੁਸ੍ਟਕ੍ਸੀਰਸੇਵਨਾਦੁਤ੍ਪਨ੍ਨਬਾਲਵਿਕਾਰਾਣਾਂ ਸ੍ਵਰੂਪਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤ੍ਵਾ ਯਥਾਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਭੇਸਜਮਾਹ- ਦੋਸੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੋਸਾ ਵਾਤਾਦਯਃ, ਦੂਸ੍ਯਾਣਿ ਰਕ੍ਤਾਦੀਨਿ, ਮਲਾਃ ਸ਼ਕਨ੍ਮੂਤ੍ਰਸ੍ਵੇਦਾਦਯਃ| ਏਤੇ ਦੋਸਾਦਯੋ ਯ ਏਵ ਮਹਤਾਂ ਤ ਏਵ ਬਾਲਾਨਾਮਪਿ ਭਵਨ੍ਤਿ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਬਾਲਾਨ੍ ਪ੍ਰਾਪ੍ਯ ਤੇਸਾਂ ਦੋਸਾਦੀਨਾਂ ਮਾਤ੍ਰਾ ਤ੍ਵਲ੍ਪਤਰੇਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸਃ; ਤੇਨ ਦੋਸਾਦਿਮਾਤ੍ਰਾਪੇਕ੍ਸਾ ਭੇਸਜਮਾਤ੍ਰਾਪ੍ਯਲ੍ਪਾ ਭਵਤੀਤਿ ਭਾਵਃ| ਨਿਵਤ੍ਤਿਰ੍ਵਮਨਾਦੀਨਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦ੍ਵਿਵਿਧਾ ਬਾਲਾ ਭਵਨ੍ਤਿ- ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਵਤ੍ਤਯਃ, ਪਰਤਨ੍ਤ੍ਰਵਤ੍ਤਯਸ਼੍ਚ; ਤਤ੍ਰ ਪਰਤਨ੍ਤ੍ਰਤ੍ਵਂ ਬਾਲੇਸੁ ਵੀਕ੍ਸ੍ਯ ਵਮਨਾਦੀਨਾਂ ਨਿਵਤ੍ਤਿਃ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾ, ਵਾਕ੍ਚੇਸ੍ਟਯੋਸ਼੍ਚ ਬਾਲਸ੍ਯ ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਂ ਵੀਕ੍ਸ੍ਯ ਸ੍ਵਤਨ੍ਤ੍ਰਤਾਯਾਂ ਜਾਤਾਯਾਂ ਵਮਨਾਦੀਨਾਂ ਮਦੁਤ੍ਵਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਵਿਦ੍ਵੈਦ੍ਯਃ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਤ੍, ਤਥਾ ਸਂਸ਼ਮਨਮਪਿ ਭੇਸਜਮਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਂ ਯਥਾਵ੍ਯਾਧਿ ਬਾਲੇਸੁ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਦਿਤਿ ਵਾਕ੍ਯਾਰ੍ਥਃ; ਕਿਂਵਾ ਬਾਲੇਸੁ ਮਦੁਤ੍ਵਂ ਪਰਤਨ੍ਤ੍ਰਤਾਂ ਚ ਵੀਕ੍ਸ੍ਯ ਵਮਨਾਦੀਨਾਂ ਨਿਵਤ੍ਤਿਰ੍ਵਿਧਾਤਵ੍ਯਾ, ਵਾਕ੍ਚੇਸ੍ਟਯੋਸ਼੍ਚ ਬਾਲੇਸੁ ਸਾਮਰ੍ਥ੍ਯਂ ਵੀਕ੍ਸ੍ਯ ਸਂਸ਼ਮਨਂ ਭੇਸਜਮਲ੍ਪਮਾਤ੍ਰਂ ਯਥਾਵ੍ਯਾਧਿ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਦਿਤਿ ਯੋਜਨੀਯਮ੍| ਮਧੁਰਾਣੀਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਬਾਲੇਸੁ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਭੇਸਜਮਾਹ| ਅਤ੍ਯਰ੍ਥਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਪ੍ਰਯੋਜਯੇਦਿਤ੍ਯਨ੍ਤੋ ਗ੍ਰਨ੍ਥ ਆਰ੍ਸਤ੍ਵੇ ਸਵਿਵਾਦਃ||੨੮੨-੨੮੭||
Adhikarana 50 (288) · Śloka 288
ਭਵਨ੍ਤਿ ਚਾਤ੍ਰ- ਇਤਿ ਸਰ੍ਵਵਿਕਾਰਾਣਾਮੁਕ੍ਤਮੇਤਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮ੍| ਸ੍ਥਾਨਮੇਤਦ੍ਧਿ ਤਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯ ਰਹਸ੍ਯਂ ਪਰਮੁਤ੍ਤਮਮ੍ ||੨੮੮||
भवन्ति चात्र- इति सर्वविकाराणामुक्तमेतच्चिकित्सितम्| स्थानमेतद्धि तन्त्रस्य रहस्यं परमुत्तमम् ||२८८||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸਰ੍ਵਵਿਕਾਰਾਣਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੋਕ੍ਤਮਰ੍ਥਮੁਪਸਙ੍ਗਹ੍ਣਾਤਿ| ਸਰ੍ਵਵਿਕਾਰਾਣਾਮਿਤਿ ਵਚਨੇਨ ਅਨੁਕ੍ਤਾਨਾਮਪਿ ਵਿਕਾਰਾਣਾਮੇਤਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਬੀਜਸੂਤ੍ਰਮਿਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਰਹਸ੍ਯਮਿਤਿ ਅਤ੍ਯਨ੍ਤੋਪਯੁਕ੍ਤਚਿਕਿਤ੍ਸਾਭਿਧਾਯਕਤਯਾ ਗੋਪ੍ਯਂ, ਨ ਕਸ੍ਮੈਚਿਤ੍ ਪਾਪਿਸ੍ਠਾਯ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨੀਯਮਿਤਿ||੨੮੮||
Adhikarana 51 (289-290) · Śloka 290
ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਸਪ੍ਤਦਸ਼ਾਧ੍ਯਾਯਾਃ ਕਲ੍ਪਾਃ ਸਿਦ੍ਧਯ ਏਵ ਚ| ਨਾਸਾਦ੍ਯਨ੍ਤੇਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਸ੍ਯ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਸਂਸ੍ਕਤੇ||੨੮੯|| ਤਾਨੇਤਾਨ੍ ਕਾਪਿਲਬਲਿਃ ਸ਼ੇਸਾਨ੍ ਦਢਬਲੋਕਰੋਤ੍| ਤਨ੍ਤ੍ਰਸ੍ਯਾਸ੍ਯ ਮਹਾਰ੍ਥਸ੍ਯ ਪੂਰਣਾਰ੍ਥਂ ਯਥਾਤਥਮ੍||੨੯੦||
अस्मिन् सप्तदशाध्यायाः कल्पाः सिद्धय एव च| नासाद्यन्तेऽग्निवेशस्य तन्त्रे चरकसंस्कृते||२८९|| तानेतान् कापिलबलिः शेषान् दृढबलोऽकरोत्| तन्त्रस्यास्य महार्थस्य पूरणार्थं यथातथम्||२९०||
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਦਢਬਲਃ ਸ੍ਵਕੀਯਸਂਸ੍ਕਾਰਵਿਸਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਅਸ੍ਮਿਨ੍ਨਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਸਪ੍ਤਦਸ਼ਾਧ੍ਯਾਯਾ ਇਤਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇ ਸਪ੍ਤਦਸ਼ਾਧ੍ਯਾਯਾਃ; ਤੇ ਚ ਚਰਕਸਂਸ੍ਕਤਾਨ੍ ਯਕ੍ਸ੍ਮਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਾਨ੍ਤਾਨਸ੍ਟਾਵਧ੍ਯਾਯਾਨ੍, ਤਥਾਰ੍ਸ਼ੋਤੀਸਾਰਵਿਸਰ੍ਪਦ੍ਵਿਵ੍ਰਣੀਯਮਦਾਤ੍ਯਯੋਕ੍ਤਾਨ੍ ਵਿਹਾਯ ਜ੍ਞੇਯਾਃ| (ਪਰਿਸ਼ਿਸ੍ਟਸਂਸ੍ਕਾਰਸ੍ਯਾਦਸ੍ਟਾਤਿਸ਼ਯਸਮ੍ਪਾਦ੍ਯਤ੍ਵਾਦਾਤ੍ਮਨੋਦਸ੍ਟਾਤਿਸ਼ਯਮੇਵ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਤਚ੍ਛਙ੍ਕਰਮਿਤ੍ਯਾਦਿ )||੨੮੯-੨੯੦||
Adhikarana 52 (291) · Śloka 291
ਰੋਗਾ ਯੇਪ੍ਯਤ੍ਰ ਨੋਦ੍ਦਿਸ੍ਟਾ ਬਹੁਤ੍ਵਾਨ੍ਨਾਮਰੂਪਤਃ| ਤੇਸਾਮਪ੍ਯੇਤਦੇਵ ਸ੍ਯਾਦ੍ਦੋਸਾਦੀਨ੍ ਵੀਕ੍ਸ੍ਯ ਭੇਸਜਮ੍||੨੯੧||
रोगा येऽप्यत्र नोद्दिष्टा बहुत्वान्नामरूपतः| तेषामप्येतदेव स्याद्दोषादीन् वीक्ष्य भेषजम्||२९१||
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਉਕ੍ਤਾਨੁਕ੍ਤਰੋਗਚਿਕਿਤ੍ਸਾਤਿਦੇਸ਼ਾਰ੍ਥਮਾਹ- ਰੋਗਾ ਯੇਪ੍ਯਤ੍ਰੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਤਦੇਵੇਤ੍ਯਾਦਿ ਏਤਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਭੇਸਜਮ੍; ਏਤਦੇਵ ਹਿ ਭੇਸਜਂ ਨਾਮਰੂਪਾਦਿਨਾ ਵਿਸ਼ੇਸੇਣਾਨੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯਤਸ਼੍ਚ ਵਾਤਾਦਿਜਨ੍ਯਤਯੋਕ੍ਤਾਨ੍ ਰੋਗਾਨਪੇਕ੍ਸ੍ਯ ਤਥਾਯੁਕ੍ਤਂ ਸਦ੍ ਭੇਸਜਂ ਭਵਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਦੋਸਾਦੀਨਿਤਿ ਦੋਸਦੂਸ੍ਯਨਿਦਾਨਾਨ੍ਯਗ੍ਰੇ ਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਾਨਿ; ਕਿਂਵਾ ਦੋਸ-ਭੇਸਜ-ਦੇਸ਼-ਕਾਲ-ਬਲ-ਸ਼ਰੀਰਾਹਾਰ-ਸਾਤ੍ਮ੍ਯ-ਸਤ੍ਤ੍ਵ-ਪ੍ਰਕਤਿ-ਵਯਾਂਸਿ ਸੂਤ੍ਰਸ੍ਥਾਨੋਕ੍ਤਾਨਿ||੨੯੧||
Adhikarana 53 (292) · Śloka 292
ਦੋਸਦੂਸ੍ਯਨਿਦਾਨਾਨਾਂ ਵਿਪਰੀਤਂ ਹਿਤਂ ਧ੍ਰੁਵਮ੍| ਉਕ੍ਤਾਨੁਕ੍ਤਾਨ੍ ਗਦਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਾਨ੍ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ||੨੯੨||
दोषदूष्यनिदानानां विपरीतं हितं ध्रुवम्| उक्तानुक्तान् गदान् सर्वान् सम्यग्युक्तं नियच्छति||२९२||
🔊 Audio coming soon
ਅਥ ਕਥਮੇਤਦ੍ਭੇਸਜਮਨੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਗਦਾਨਾਂ ਭੇਸਜਂ ਭਵਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਦੋਸਦੂਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੋਸਾ ਵਾਤਾਦਯਃ, ਦੂਸ੍ਯਾਣਿ ਰਕ੍ਤਾਦੀਨਿ, ਨਿਦਾਨਾਨਿ ਰੂਕ੍ਸਾਦੀਨਿ, ਏਸਾਂ ਵ੍ਯਸ੍ਤਾਨਾਂ ਸਮਸ੍ਤਾਨਾਂ ਵਾ ਯਦ੍ ਵਿਪਰੀਤਂ, ਹਿਤਮਿਤਿ ਭੇਸਜਂ, ਤਤ੍ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਸਦੁਕ੍ਤਾਨੁਕ੍ਤਾਨ੍ ਗਦਾਨ੍ ਧ੍ਰੁਵਂ ਨਿਯਚ੍ਛਤਿ; ਉਕ੍ਤਾਨਿਤਿ ਨਾਮਰੂਪਾਦਿਭਿਃ, ਅਨੁਕ੍ਤਾਨਿਤਿ ਨਾਮਰੂਪਾਦਿਵਿਸ਼ੇਸੇਣਾਨੁਕ੍ਤਾਨ੍| ਏਤੇਨ ਯਦੇਵੈਤਦ੍ ਦੋਸਾਦਿਵਿਪਰੀਤਤਯਾ ਪ੍ਰਤਿਪਾਦਿਤਂ ਭਵਤਿ ਤਦੈਵਾਨੁਕ੍ਤਾਨਾਮਪਿ ਗਦਾਨਾਂ ਦੋਸਾਦੀਨ੍ ਬੁਦ੍ਧ੍ਵਾ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਭੇਸਜਂ ਭਵਤੀਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਚ ਯਨ੍ਨਿਦਾਨਵਿਪਰੀਤਂ ਭੇਸਜਂ ਤਦ੍ਦੋਸਵਿਪਰੀਤੇਨੈਵ ਗ੍ਰਹੀਤੁਂ ਪਾਰ੍ਯਤੇ, ਯਤੋ ਨਿਦਾਨੇਨ ਦੋਸਪ੍ਰਕੋਪਃ ਕ੍ਰਿਯਤੇ, ਤਸ੍ਯ ਚ ਦੋਸਸ੍ਯ ਵਿਪਰੀਤਂ ਯਥਾ ਰੂਕ੍ਸਨਿਦਾਨਵਦ੍ਧੇ ਵਾਯੌ ਰੂਕ੍ਸੇ ਯੋ ਵਿਪਰੀਤਃ ਸ੍ਨੇਹਃ ਸ ਨਿਦਾਨੇਪਿ ਵਿਪਰੀਤ ਏਵ; ਤਥਾਪਿ ਦੋਸਸ੍ਯੈਵਾਂਸ਼ਵੈਪਰੀਤ੍ਯੇਨ ਭੇਸਜਪ੍ਰਯੋਗੋਪਦਰ੍ਸ਼ਨਾਰ੍ਥਂ ਨਿਦਾਨਵਿਪਰੀਤੋਪਾਦਾਨਮਿਹ| ਯਥਾ- ਯਦਿ ਵਾਯੁਃ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾ ਪ੍ਰਕੁਪਿਤਸ੍ਤਦਾ ਤਸ੍ਯ ਵਾਯੋਰ੍ਯਦ੍ਵਿਪਰੀਤਂ ਤੈਲਂ ਤਤ੍ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ, ਯਦਾ ਤੁ ਸ਼ੀਤੇਨ ਵਾਯੁਰ੍ਵਦ੍ਧਸ੍ਤਦਾ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਨਾ ਵਿਰੁਦ੍ਧਂ ਤੈਲਮੁਤ੍ਸਜ੍ਯ ਯਦੇਵ ਸ਼ੀਤਤ੍ਵੇ ਹਿਤਂ ਤਸ੍ਯੈਵ ਸ਼ੀਤਗੁਣਸ੍ਯ ਪ੍ਰਸ਼ਮਾਰ੍ਥਂ ਹੇਤੁਵਿਪਰੀਤਮੁਸ੍ਣਂ ਭੇਸਜਂ ਪ੍ਰਯੁਜ੍ਯਤੇ| ਅਤ ਏਵੋਕ੍ਤਂ- “ਸ਼ੀਤੇਨੋਸ੍ਣਕਤਾਨ੍ ਰੋਗਾਞ੍ ਸ਼ਮਯਨ੍ਤਿ ਭਿਸਗ੍ਵਿਦਃ” (ਵਿ.ਅ.੩) ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਇਹ ਤੁ ਦੋਸਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਾਦ੍ ਦੋਸਦੂਸ੍ਯਸਮੁਦਾਯਾਤ੍ਮਾ ਵ੍ਯਾਧਿਰਪਿ ਲਭ੍ਯਤੇ, ਤੇਨ ਵ੍ਯਾਧਿਵਿਪਰੀਤਮਪਿ ਭੇਸਜਮਵਰੁਦ੍ਧਮ੍| ਵਿਪਰੀਤਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਚੇਹ ਪ੍ਰਤਿਕੂਲਮੁਚ੍ਯਤੇ, ਨ ਵਿਪਰੀਤਗੁਣਮਾਤ੍ਰਂ; ਤੇਨ ਵਿਪਰ੍ਯਸ੍ਤਾਰ੍ਥਕਾਰਿਣਾਮਪਿ ਭੇਸਜਾਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਂ ਭਵਤਿ| ਯਤ੍ਤੁ ਸਮਾਨਮੇਵ ਕ੍ਸੀਣਾਨਾਂ ਦੋਸਾਣਾਂ ਧਾਤੂਨਾਂ ਵਾ ਭੇਸਜਂ ਭਵਤਿ ਤਦ੍ ਦੋਸਾਦਿਕ੍ਸਯਵ੍ਯਾਧਿਵਦ੍ਧਿਜਨਕਤਯਾ ਵਿਪਰੀਤਮੇਵ, ਯੇਨ ਤਤ੍ਰ ਨ ਦੋਸਾਦਯਃ ਪ੍ਰਤਿਕਰ੍ਤਵ੍ਯਾਃ ਕਿਨ੍ਤੁ ਤਤ੍ਕ੍ਸਯਾਃ, ਤੇਨ ਕ੍ਸਯੇ ਦੋਸਾਦਿਵਿਪਰੀਤਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਸਦ੍ਦੋਸਾਦੀਨ੍ ਨਿਯਚ੍ਛਤੀਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ, ਤਤੋ ਦੋਸਾਦਿਸਮਾਨਮੇਵ ਵਿਪਰੀਤਮਿਤਿ ਨ ਕਸ਼੍ਚਿਦ੍ਦੋਸਃ||੨੯੨||
Adhikarana 54 (293) · Śloka 293
ਦੇਸ਼ਕਾਲਪ੍ਰਮਾਣਾਨਾਂ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਸਾਤ੍ਮ੍ਯਸ੍ਯ ਚੈਵ ਹਿ| ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗੋਨ੍ਯਥਾ ਹ੍ਯੇਸਾਂ ਪਥ੍ਯਮਪ੍ਯਨ੍ਯਥਾ ਭਵੇਤ੍||੨੯੩||
देशकालप्रमाणानां सात्म्यासात्म्यस्य चैव हि| सम्यग्योगोऽन्यथा ह्येषां पथ्यमप्यन्यथा भवेत्||२९३||
🔊 Audio coming soon
ਅਥ ਯੇਨ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗੇਨ ਯੁਕ੍ਤਂ ਭੇਸਜਂ ਕਾਰ੍ਯਕਰਂ ਭਵਤਿ ਤਮੇਵ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗਮਾਹ- ਦੇਸ਼ਕਾਲੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਏਸਾਂ ਤੁ ਦੇਸ਼ਾਦਿਯੋਗਾਨਾਮੁਦਾਹਰਣਾਨ੍ਯਾਚਾਰ੍ਯੇਣੈਵ ਕਤਾਨਿ ‘ਆਸ੍ਯਾਦਾਮਾਸ਼ਯਸ੍ਥਾਨ੍’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ‘ਨਾਤਿਦੋਸਂ ਚ ਬਹ੍ਵਪਿ’ ਇਤ੍ਯਨ੍ਤੇਨ| ਤਤ੍ਰ ਦੇਸ਼ ਆਤੁਰਰੂਪ ਏਵੋਕ੍ਤਃ, ਭੂਮਿਰੂਪਦੇਸ਼ਾਪੇਕ੍ਸਾ ਤੁ ਯੋਜਨਾ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਪੇਕ੍ਸਯੋਜਨਾਭਿਧਾਨੇਨੈਵ ਗਹੀਤਾ| ਕਾਲਃ ਸਡ੍ਵਿਧੋ ਦਿਨਾਤੁਰੌਸਧਾਦਿਭਿਃ| ਤਤ੍ਰੌਸਧਕਾਲੋ ਦਸ਼ਵਿਧਃ| ਪ੍ਰਮਾਣਮੌਸਧਸ੍ਯ ਤ੍ਰਿਵਿਧਮ੍- ਅਲ੍ਪਂ, ਬਹੁ, ਸਮਂ ਚ| ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਦ੍ਵਿਵਿਧਂ ਦੇਸ਼ਸ਼ਰੀਰਯੋਃ; ਵ੍ਯਾਧਿਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਤ੍ਵੌਸਧਾਨ੍ਤਰ੍ਨਿਵਿਸ੍ਟਮੇਵ; ਤੁਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਚ ਕਾਲਗਹੀਤਂ; ਪ੍ਰਮਾਣਸਾਤ੍ਮ੍ਯਗ੍ਰਹਣਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗੇਨੈਵ ਕਤਮ੍| ਅਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਯਤ੍ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਵਿਪਰੀਤਮ੍| ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗਃ ਯਥਾਵਤ੍ਪ੍ਰਯੋਗਃ| ਵਿਪਰ੍ਯਯੇ ਦੋਸਮਾਹ- ਅਨ੍ਯਥਾ ਹ੍ਯੇਸਾਂ ਪਥ੍ਯਮਪ੍ਯਨ੍ਯਥਾ ਭਵੇਤ੍; ਏਸਾਂ ਦੇਸ਼ਾਦੀਨਾਮ੍, ਅਨ੍ਯਥੇਤਿ ਅਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗੇ, ਪਥ੍ਯਮਪੀਤਿ ਭੇਸਜਂ ਦੋਸਾਦਿਪਰੀਤਮਪਿ, ਅਨ੍ਯਥੇਤਿ ਅਪਥ੍ਯਂ ਭਵਤਿ| ਯਾਨਿ ਚਾਪਰਾਣਿ ਬਲਸਤ੍ਤ੍ਵਾਦੀਨਿ ਦਸ਼ਵਿਧਦੋਸਾਦ੍ਯਨ੍ਤਰ੍ਗਤਾਨਿ ਪਰੀਕ੍ਸ੍ਯਾਣਿ ਨੇਹੋਕ੍ਤਾਨਿ ਤਾਨਿ ਦੋਸਾਦਿਸ੍ਵਨ੍ਤਰ੍ਭਾਵਨੀਯਾਨਿ||੨੯੩||
Adhikarana 55 (294-295) · Śloka 295
ਆਸ੍ਯਾਦਾਮਾਸ਼ਯਸ੍ਥਾਨ੍ ਹਿ ਰੋਗਾਨ੍ ਨਸ੍ਤਃਸ਼ਿਰੋਗਤਾਨ੍| ਗੁਦਾਤ੍ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਸ੍ਥਾਂਸ਼੍ਚ ਹਨ੍ਤ੍ਯਾਸ਼ੁ ਦਤ੍ਤਮੌਸਧਮ੍||੨੯੪|| ਸ਼ਰੀਰਾਵਯਵੋਤ੍ਥੇਸੁ ਵਿਸਰ੍ਪਪਿਡਕਾਦਿਸੁ| ਯਥਾਦੇਸ਼ਂ ਪ੍ਰਦੇਹਾਦਿ ਸ਼ਮਨਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸਤਃ||੨੯੫||
आस्यादामाशयस्थान् हि रोगान् नस्तःशिरोगतान्| गुदात् पक्वाशयस्थांश्च हन्त्याशु दत्तमौषधम्||२९४|| शरीरावयवोत्थेषु विसर्पपिडकादिषु| यथादेशं प्रदेहादि शमनं स्याद्विशेषतः||२९५||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ਰੀਰਾਪੇਕ੍ਸਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗੋਦਾਹਰਣਮਾਹ- ਆਸ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਸ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਦੌ ਤਤੀਯਾਸ੍ਥਾਨੇ ਪਞ੍ਚਮੀ; ਤੇਨਾਸ੍ਯੇਨ ਦਤ੍ਤਮੌਸਧਂ ਵਮਨਾਦ੍ਯਾਮਾਸ਼ਯਸ੍ਥਾਨ੍ ਗਦਾਨਾਸ਼ੁਤਰਂ ਨਿਹਨ੍ਤਿ| ਏਵਂ ਨਾਸਯਾ ਦਤ੍ਤਮੌਸਧਂ ਸ਼ਿਰੋਗਤਾਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ| ਗੁਦੇਨ ਦਤ੍ਤਂ ਪਕ੍ਵਾਸ਼ਯਸ੍ਥਾਨ੍ ਹਨ੍ਤਿ| ਬਹਿਃ ਪਰਿਸਾਰ੍ਜਨਭੇਸਜਪ੍ਰਯੋਗਂ ਸ਼ਰੀਰਦੇਸ਼ਾਪੇਕ੍ਸਮਾਹ- ਸ਼ਰੀਰਾਵਯਵੋਤ੍ਥੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਥਾਦੇਸ਼ਮਿਤਿ ਵ੍ਯਾਧਿਦੇਸ਼ੇ| ਪ੍ਰਦੇਹਾਦੀਨਿ ਪ੍ਰਦੇਹਪਰਿਸੇਕੋਪਨਾਹਾਦੀਨਿ||੨੯੪-੨੯੫||
Adhikarana 56 (296-312) · Śloka 312
ਦਿਨਾਤੁਰੌਸਧਵ੍ਯਾਧਿਜੀਰ੍ਣਲਿਙ੍ਗਰ੍ਤ੍ਵਵੇਕ੍ਸਣਮ੍ | ਕਾਲਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਦਿਨਾਵੇਕ੍ਸਃ ਪੂਰ੍ਵਾਹ੍ਣੇ ਵਮਨਂ ਯਥਾ||੨੯੬|| ਰੋਗ੍ਯਵੇਕ੍ਸੋ ਯਥਾ ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਨਿਰਨ੍ਨੋ ਬਲਵਾਨ੍ ਪਿਬੇਤ੍| ਭੇਸਜਂ ਲਘੁਪਥ੍ਯਾਨ੍ਨੈਰ੍ਯੁਕ੍ਤਮਦ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਦੁਰ੍ਬਲਃ||੨੯੭|| ਭੈਸਜ੍ਯਕਾਲੋ ਭੁਕ੍ਤਾਦੌ ਮਧ੍ਯੇ ਪਸ਼੍ਚਾਨ੍ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ| ਸਾਮੁਦ੍ਗਂ ਭਕ੍ਤਸਂਯੁਕ੍ਤਂ ਗ੍ਰਾਸਗ੍ਰਾਸਾਨ੍ਤਰੇ ਦਸ਼||੨੯੮|| ਅਪਾਨੇ ਵਿਗੁਣੇ ਪੂਰ੍ਵਂ, ਸਮਾਨੇ ਮਧ੍ਯਭੋਜਨਮ੍| ਵ੍ਯਾਨੇ ਤੁ ਪ੍ਰਾਤਰਸ਼ਿਤਮੁਦਾਨੇ ਭੋਜਨੋਤ੍ਤਰਮ੍||੨੯੯|| ਵਾਯੌ ਪ੍ਰਾਣੇ ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟੇ ਤੁ ਗ੍ਰਾਸਗ੍ਰਾਸਾਨ੍ਤਰਿਸ੍ਯਤੇ| ਸ਼੍ਵਾਸਕਾਸਪਿਪਾਸਾਸੁ ਤ੍ਵਵਚਾਰ੍ਯਂ ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਃ||੩੦੦|| ਸਾਮੁਦ੍ਗਂ ਹਿਕ੍ਕਿਨੇ ਦੇਯਂ ਲਘੁਨਾਨ੍ਨੇਨ ਸਂਯੁਤਮ੍| ਸਮ੍ਭੋਜ੍ਯਂ ਤ੍ਵੌਸਧਂ ਭੋਜ੍ਯੈਰ੍ਵਿਚਿਤ੍ਰੈਰਰੁਚੌ ਹਿਤਮ੍||੩੦੧|| ਜ੍ਵਰੇ ਪੇਯਾਃ ਕਸਾਯਾਸ਼੍ਚ ਕ੍ਸੀਰਂ ਸਰ੍ਪਿਰ੍ਵਿਰੇਚਨਮ੍| ਸਡਹੇ ਸਡਹੇ ਦੇਯਂ ਕਾਲਂ ਵੀਕ੍ਸ੍ਯਾਮਯਸ੍ਯ ਚ||੩੦੨|| ਕ੍ਸੁਦ੍ਵੇਗਮੋਕ੍ਸੌ ਲਘੁਤਾ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰ੍ਜੀਰ੍ਣਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਤਦਾ ਭੇਸਜਮਾਦੇਯਂ ਸ੍ਯਾਦ੍ਧਿ ਦੋਸਵਦਨ੍ਯਥਾ||੩੦੩|| ਚਯਾਦਯਸ਼੍ਚ ਦੋਸਾਣਾਂ ਵਰ੍ਜ੍ਯਂ ਸੇਵ੍ਯਂ ਚ ਯਤ੍ਰ ਯਤ੍| ਤਾਵਵੇਕ੍ਸ੍ਯਂ ਯਤ੍ ਕਰ੍ਮ ਪੂਰ੍ਵਂ ਸਰ੍ਵਮੁਦਾਹਤਮ੍||੩੦੪|| (ਉਪਕ੍ਰਮਾਣਾਂ ਕਰਣਂ ਪ੍ਰਤਿਸੇਧੇ ਚ ਕਾਰਣਮ੍| ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਮਬਲਾਨਾਂ ਸਵਿਕਲ੍ਪਾਨਾਮਵੇਕ੍ਸਣੇ||੩੦੫|| ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਸ਼੍ਚ ਰੋਗਾਣਾਮਵਸ੍ਥਾਮਾਤੁਰਸ੍ਯ ਚ| ਅਵੇਕ੍ਸਮਾਣਸ੍ਤੁ ਭਿਸਕ੍ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਯਾਂ ਨ ਮੁਹ੍ਯਤਿ)||੩੦੬|| ਇਤ੍ਯੇਵਂ ਸਡ੍ਵਿਧਂ ਕਾਲਮਨਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਭਿਸਗ੍ਜਿਤਮ੍| ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਮਹਿਤਾਯ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਸਸ੍ਯਸ੍ਯਾਕਾਲਵਰ੍ਸਵਤ੍||੩੦੭|| ਵ੍ਯਾਧੀਨਾਮਤ੍ਵਹੋਰਾਤ੍ਰਵਯਸਾਂ ਭੋਜਨਸ੍ਯ ਚ| ਵਿਸ਼ੇਸੋ ਭਿਦ੍ਯਤੇ ਯਸ੍ਤੁ ਕਾਲਾਵੇਕ੍ਸਃ ਸ ਉਚ੍ਯਤੇ||੩੦੮|| ਵਸਨ੍ਤੇ ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜਾ ਰੋਗਾਃ ਸ਼ਰਤ੍ਕਾਲੇ ਤੁ ਪਿਤ੍ਤਜਾਃ| ਵਰ੍ਸਾਸੁ ਵਾਤਿਕਾਸ਼੍ਚੈਵ ਪ੍ਰਾਯਃ ਪ੍ਰਾਦੁਰ੍ਭਵਨ੍ਤਿ ਹਿ||੩੦੯|| ਨਿਸ਼ਾਨ੍ਤੇ ਦਿਵਸਾਨ੍ਤੇ ਚ ਵਰ੍ਸਾਨ੍ਤੇ ਵਾਤਜਾ ਗਦਾਃ| ਪ੍ਰਾਤਃ ਕ੍ਸਪਾਦੌ ਕਫਜਾਸ੍ਤਯੋਰ੍ਮਧ੍ਯੇ ਤੁ ਪਿਤ੍ਤਜਾਃ||੩੧੦|| ਵਯੋਨ੍ਤਮਧ੍ਯਪ੍ਰਥਮੇ ਵਾਤਪਿਤ੍ਤਕਫਾਮਯਾਃ| ਬਲਵਨ੍ਤੋ ਭਵਨ੍ਤ੍ਯੇਵ ਸ੍ਵਭਾਵਾਦ੍ਵਯਸੋ ਨਣਾਮ੍||੩੧੧|| ਜੀਰ੍ਣਾਨ੍ਤੇ ਵਾਤਜਾ ਰੋਗਾ ਜੀਰ੍ਯਮਾਣੇ ਤੁ ਪਿਤ੍ਤਜਾਃ| ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜਾ ਭੁਕ੍ਤਮਾਤ੍ਰੇ ਤੁ ਲਭਨ੍ਤੇ ਪ੍ਰਾਯਸ਼ੋ ਬਲਮ੍||੩੧੨||
दिनातुरौषधव्याधिजीर्णलिङ्गर्त्ववेक्षणम् | कालं विद्याद्दिनावेक्षः पूर्वाह्णे वमनं यथा||२९६|| रोग्यवेक्षो यथा प्रातर्निरन्नो बलवान् पिबेत्| भेषजं लघुपथ्यान्नैर्युक्तमद्यात्तु दुर्बलः||२९७|| भैषज्यकालो भुक्तादौ मध्ये पश्चान्मुहुर्मुहुः| सामुद्गं भक्तसंयुक्तं ग्रासग्रासान्तरे दश||२९८|| अपाने विगुणे पूर्वं, समाने मध्यभोजनम्| व्याने तु प्रातरशितमुदाने भोजनोत्तरम्||२९९|| वायौ प्राणे प्रदुष्टे तु ग्रासग्रासान्तरिष्यते| श्वासकासपिपासासु त्ववचार्यं मुहुर्मुहुः||३००|| सामुद्गं हिक्किने देयं लघुनाऽन्नेन संयुतम्| सम्भोज्यं त्वौषधं भोज्यैर्विचित्रैररुचौ हितम्||३०१|| ज्वरे पेयाः कषायाश्च क्षीरं सर्पिर्विरेचनम्| षडहे षडहे देयं कालं वीक्ष्यामयस्य च||३०२|| क्षुद्वेगमोक्षौ लघुता विशुद्धिर्जीर्णलक्षणम्| तदा भेषजमादेयं स्याद्धि दोषवदन्यथा||३०३|| चयादयश्च दोषाणां वर्ज्यं सेव्यं च यत्र यत्| ऋताववेक्ष्यं यत् कर्म पूर्वं सर्वमुदाहृतम्||३०४|| (उपक्रमाणां करणं प्रतिषेधे च कारणम्| व्याख्यातमबलानां सविकल्पानामवेक्षणे||३०५|| मुहुर्मुहुश्च रोगाणामवस्थामातुरस्य च| अवेक्षमाणस्तु भिषक् चिकित्सायां न मुह्यति)||३०६|| इत्येवं षड्विधं कालमनवेक्ष्य भिषग्जितम्| प्रयुक्तमहिताय स्यात् सस्यस्याकालवर्षवत्||३०७|| व्याधीनामृत्वहोरात्रवयसां भोजनस्य च| विशेषो भिद्यते यस्तु कालावेक्षः स उच्यते||३०८|| वसन्ते श्लेष्मजा रोगाः शरत्काले तु पित्तजाः| वर्षासु वातिकाश्चैव प्रायः प्रादुर्भवन्ति हि||३०९|| निशान्ते दिवसान्ते च वर्षान्ते वातजा गदाः| प्रातः क्षपादौ कफजास्तयोर्मध्ये तु पित्तजाः||३१०|| वयोन्तमध्यप्रथमे वातपित्तकफामयाः| बलवन्तो भवन्त्येव स्वभावाद्वयसो नृणाम्||३११|| जीर्णान्ते वातजा रोगा जीर्यमाणे तु पित्तजाः| श्लेष्मजा भुक्तमात्रे तु लभन्ते प्रायशो बलम्||३१२||
🔊 Audio coming soon
ਦੇਸ਼ਮਨੁ ਕਾਲਾਪੇਕ੍ਸਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗੋਦਾਹਰਣਾਨਿ ਕਾਲਵਿਭਾਗਪੂਰ੍ਵਕਮਾਹ- ਦਿਨਾਤੁਰੌਸਧੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦਿਨਾਦਿਭਿਰਵੇਕ੍ਸਣਸ਼ਬ੍ਦਃ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ; ਅਵੇਕ੍ਸਣਮ੍ ਅਵੇਕ੍ਸਾ| ਅਤ੍ਰ ਦਿਨਾਵੇਕ੍ਸਾਦਿਕਾਲਾਨ੍ ਕ੍ਰਮਾਦੁਦਾਹਰਤਿ- ਦਿਨਾਵੇਕ੍ਸ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਰੋਗ੍ਯਵੇਕ੍ਸ ਇਤਿ ਰੋਗਿਣੋ ਵਿਸ਼ੇਸਂ ਬਲਵਤ੍ਤ੍ਵਮਬਲਵਤ੍ਤ੍ਵਂ ਚਾਵੇਕ੍ਸ੍ਯ ਭਵਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਨਿਰਨ੍ਨ ਇਤਿ ਔਸਧਮੁਪਯੁਜ੍ਯਾਪਿ ਉਪਕ੍ਸਣਮਭੁਞ੍ਜਾਨਃ| ਔਸਧਾਵੇਕ੍ਸਾਨਗਦਕਾਲਾਨਾਹ- ਭੈਸਜ੍ਯਕਾਲਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰ ਭੁਕ੍ਤਾਦਾਵਿਤ੍ਯਨੇਨ ਕਾਲਦ੍ਵਯਮੁਚ੍ਯਤੇ; ਯਥਾ ਪ੍ਰਾਤਰੇਵ ਨਿਰਨ੍ਨਂ, ਤਥਾ ਪ੍ਰਾਗ੍ਭੋਜਨਂ ਚ| ਤਥਾ ਪਸ਼੍ਚਾਦਿਤ੍ਯਨੇਨ ਚ ਕਾਲਦ੍ਵਯਮੇਵ ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਭੋਜਨੋਤ੍ਤਰਕਾਲਂ, ਅਪਰਂ ਤੁ ਸਾਯਂ ਭੋਜਨੋਤ੍ਤਰਕਾਲਮ੍| ਮਧ੍ਯੇਭੁਕ੍ਤਂ ਤੁ ਯਦਰ੍ਧਂ ਭੁਕ੍ਤ੍ਵੋਪਯੁਜ੍ਯਤੇ, ਪਸ਼੍ਚਾਤ੍ ਪੁਨਰਰ੍ਧਂ ਭੁਜ੍ਯਤੇ| ਮੁਹੁਰ੍ਮੁਹੁਰ੍ਭੁਕ੍ਤਂ ਨਾਮ ਯਦ੍ਭੋਜਨਸਮਯੇ ਪ੍ਰਤਿਕ੍ਸਣਂ ਭੁਜ੍ਯਤੇ| ਸਾਮੁਦ੍ਗਂ ਨਾਮ ਯਦ੍ਭਕ੍ਤਸ੍ਯਾਦਾਵਨ੍ਤੇ ਚ ਭੁਜ੍ਯਤੇ, ਤਤ੍ਸਮੁਦ੍ਗਵਦਾਹਾਰਾਵਰਣਾਤ੍ ‘ਸਾਮੁਦ੍ਗਂ’ ਇਤ੍ਯਭਿਧੀਯਤੇ| ਭੁਕ੍ਤਮਿਤਿ ਪਦਂ ਭੁਕ੍ਤਾਦਾਵਿਤ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਅਨ੍ਤਰਾਭਕ੍ਤਂ ਨਾਮ ਯਦਨ੍ਨੇਨ ਸਂਯੋਗਾਤ੍ ਸਂਸ੍ਕਾਰਾਦ੍ਵਾ ਤਦ੍ਵਿਮਿਸ਼੍ਰਿਤਂ ਭੁਜ੍ਯਤੇ| ਗ੍ਰਾਸਗ੍ਰਾਸਾਨ੍ਤਰਂ ਤੁ ਭੁਕ੍ਤਂ ਨਾਮ ਯਦ੍ ਗ੍ਰਾਸਾਨਾਂ ਮਧ੍ਯੇਸੁ ਭੁਜ੍ਯਤੇ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ‘ਗ੍ਰਾਸਗ੍ਰਾਸਾਨ੍ਤਰੇ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਏਕਂ ਚ ਭੇਸਜਕਾਲਂ ਵਦਨ੍ਤਿ; ਭੁਕ੍ਤਮਿਤਿਪਦੇਨ ਚ ਭੇਸਜਕਾਲਾਨ੍ਤਰਮਭਿਧਾਯ ਦਸ਼ੌਸਧਕਾਲਪੂਰਣਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ| ਅਤ ਏਵ ‘ਵਾਯੌ ਪ੍ਰਾਣੇ ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟੇ ਤੁ ਗ੍ਰਾਸਗ੍ਰਾਸਾਨ੍ਤਰਿਸ੍ਯਤੇ’ ਇਤਿ ਵਚਨੇਨ ਚਾਚਾਰ੍ਯੇਣੈਕ ਏਵ ਕਾਲ ਉਕ੍ਤਃ| ਤਤ੍ਰ ਗ੍ਰਾਸਸ੍ਯ ਗ੍ਰਾਸਾਨ੍ਤਰਮਧ੍ਯੇ ਯਦੌਸਧਂ ਤਦ੍ ਗ੍ਰਾਸਗ੍ਰਾਸਾਨ੍ਤਰਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਭੁਕ੍ਤਮਿਤ੍ਯਸ੍ਯ ਲਕ੍ਸਣਂ- ਭੁਕ੍ਤਂ ਲਘੁਨਾਨ੍ਨੇਨ ਸਂਯੁਤਮਿਤਿ; ਲਘੁਨਾ ਪੇਯਾਦਿਨਾ ਅਨ੍ਨੇਨ ਸਂਯੁਤਂ ਯਦ੍ਭੁਜ੍ਯਤੇ ਤਦ੍ਭੁਕ੍ਤਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਸਮ੍ਭੋਜ੍ਯਂ ਤ੍ਵੌਸਧੈਰਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਤੁ ਯਦੌਸਧਸਂਸ੍ਕਤਮਨ੍ਨਮੁਪਯੁਜ੍ਯਤੇ ਅਲਘੁ ਲਘੁ ਵਾ ਤਤ੍ ਸਮ੍ਭੁਕ੍ਤਸ਼ਬ੍ਦੇਨੋਚ੍ਯਤੇ| ਯੇ ਤੁ ‘ਗ੍ਰਾਸੇ ਗ੍ਰਾਸਾਨ੍ਤਰੇ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤੇ ਪ੍ਰਾਣੇ ਪ੍ਰਦੁਸ੍ਟੇ ਗ੍ਰਾਸੇ ਗ੍ਰਾਸਾਨ੍ਤਰੇ ਵਾ ਭੇਸਜੋਪਯੋਗੇਨ ਕਾਲਦ੍ਵਯਂ ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਤਿ, ਲਘੁਨਾਨ੍ਨੇਨ ਸਂਯੁਤਮਿਤਿਪਦਂ ਸਮ੍ਭੋਜ੍ਯਮਿਤ੍ਯਸ੍ਯੈਵ ਵਿਸ਼ੇਸਣਂ ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਤਿ; ਭੁਕ੍ਤਮਿਤਿ ਤੁ ਪਦਂ ਵਿਵਰਣਗ੍ਰਨ੍ਥੇਪਿ ਸਰ੍ਵਾਤ੍ਮਕਾਲੋਪਯੋਜਨੀਯਭੇਸਜਵਿਸ਼ੇਸਣਮਿਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਯਨ੍ਤਿ| ਏਵਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੇ ‘ਅਪਾਨੇ ਵਿਗੁਣੇ’ ਇਤ੍ਯਾਦਿਭੇਸਜਕਾਲਵਿਵਰਣਂ ਵ੍ਯਕ੍ਤਮੇਵੇਤਿ ਨ ਪੁਨਰ੍ਵ੍ਯਾਹ੍ਰਿਯਤੇ| ਏਤੇ ਚ ਕਾਲਾ ਯਦ੍ਯਪਿ ਰੋਗਵਿਸ਼ੇਸਵਿਸਯਤਯਾ ਵਿਹਿਤਾਃ, ਤਥਾਪਿ ਭੇਸਜਸ੍ਯੈਵਾਮੀ ਵਿਗੁਣਾਪਾਨਾਦਿਵਿਧੇਯਸ੍ਯ ਕਾਲਾ ਭਵਨ੍ਤਿ| ਅਪਾਨਵੈਗੁਣ੍ਯਾਦਯਸ੍ਤੁ ਗਦਾ ਇਹ ਭੇਸਜਵਿਸਯਤਯੋਪਾਤ੍ਤਾਃ| ਤੇਨਾਪਾਨੇ ਵਿਗੁਣੇ ਯਦੌਸਧਂ ਤਸ੍ਯਾਪ੍ਯੇਤੇ ਕਾਲਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਿਬਨ੍ਧੋ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਃ| ਯਸ੍ਤੁ ਵ੍ਯਾਧ੍ਯਵੇਕ੍ਸਃ ਕਾਲਃ ਸ ਵ੍ਯਾਧ੍ਯਵਸ੍ਥਾਰੂਪ ਇਹ ਵਕ੍ਤਵ੍ਯ ਇਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਔਸਧਾਵੇਕ੍ਸਂ ਕਾਲਮਭਿਧਾਯ ਵ੍ਯਾਧ੍ਯਵੇਕ੍ਸਂ ਕਾਲਮਾਹ- ਜ੍ਵਰੇ ਪੇਯਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤ੍ਰ ਚ ਪੇਯਾਕਸਾਯਸਰ੍ਪਿਃਕ੍ਸੀਰਵਿਰੇਚਨਾਨਾਮੁਤ੍ਸਰ੍ਗਵਿਧਯਾ ਜ੍ਵਰਾਹਾਦਾਰਭ੍ਯ ਸਡਹੇ ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ ਦੇਯਤ੍ਵਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਸਡਹਾਤਿਕ੍ਰਮੇ ਪੇਯਾਦਾਨਂ ਨ ਵਿਰੋਧਮਾਵਹਤਿ, ਸਾਮਾਨ੍ਯਵਿਧੇਰ੍ਵਿਰੋਧਵਿਧਿਨਾ ਬਾਧਨਸ੍ਯ ਸਰ੍ਵਤ੍ਰੈਵਾਨੁਮਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਤੇਨ ਲਙ੍ਘਿਤਸ੍ਯ ਕਸਾਯਸਡਹੇ ਪੇਯਾਦਾਨਂ ਯਤ੍ ਪ੍ਰਸਜ੍ਯਤੇ “ਲਙ੍ਘਿਤਂ ਵਮਿਤਂ ਕਾਲੇ ਯਵਾਗੂਭਿਰੁਪਾਚਰੇਤ੍” (ਚਿ.ਅ.੩) ਇਤਿ ਵਚਨੇਨ, ਤਦਪਿ ਨ ਵਿਰੋਧਿ; ਤਸ੍ਯ ਚ ਸ਼੍ਲੋਕਸ੍ਯ ਪ੍ਰਪਞ੍ਚੋ ਜ੍ਵਰਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤ ਏਵ ਕਤ ਇਤਿ ਨੇਹ ਕ੍ਰਿਯਤੇ| ਕਾਲਂ ਵੀਕ੍ਸ੍ਯਾਮਯਸ੍ਯ ਤ੍ਵਿਤਿ ਅਵਸ੍ਥਾਰੂਪਂ ਕਾਲਂ ਜ੍ਵਰਲਕ੍ਸਣਸ੍ਯਾਮਯਸ੍ਯ ਵੀਕ੍ਸ੍ਯ ਸਡਹੇ ਪੇਯਾ ਦੇਯੇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਜੀਰ੍ਣਲਿਙ੍ਗਾਪੇਕ੍ਸਂ ਕਾਲਮਾਹ- ਕ੍ਸੁਦ੍ਵੇਗੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਕ੍ਸੁਦਿਤਿ ਬੁਭੁਕ੍ਸਾ ਭਵਤਿ, ਵੇਗਮੋਕ੍ਸ ਇਤਿ ਪੁਰੀਸਾਦਿਨਿਰ੍ਗਮਃ| ਲਘੁਤਾ ਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਰਿਤਿ ਹਦਯੋਦ੍ਗਾਰਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਿਃ| ਜੀਰ੍ਣਲਕ੍ਸਣਮਿਤਿ ਜੀਰ੍ਣਾਨ੍ਨਲਕ੍ਸਣਮ੍| ਏਤਚ੍ਚ ਜੀਰ੍ਣਲਕ੍ਸਣਂ ਯਦ੍ਯਪਿ ਰਸਵਿਮਾਨੇਪ੍ਯਭਿਹਿਤਂ, ਤਥਾਪੀਹ ਕਾਲਾਵੇਕ੍ਸਯਾ ਪ੍ਰਕਰਣਾਗਤਤ੍ਵਾਦਭਿਧਾਨਂ ਨ ਪੁਨਰੁਕ੍ਤਦੋਸਕਰਮ੍| ਤਦਾ ਭੇਸਜਮਾਦੇਯਮਿਤਿ ਵਚਨੇਨ ਪ੍ਰਾਤਰ੍ਯਦੌਸਧਮਨਨ੍ਨਂ ਦੀਯਤੇ ਤਦ੍ਭੇਸਜਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯਵਮਸ਼ਤਿ, ਯਦਨ੍ਨੋਤ੍ਤਰਕਾਲਂ ਤਦਜੀਰ੍ਣ ਏਵ ਪ੍ਰਾਤਰਾਸ਼ੇ ਦੀਯਤੇ; ਕਿਂਵਾ ਭੋਜਨੋਤ੍ਤਰਕਾਲਮਪਿ ਯਦੌਸਧਂ ਦੀਯਤੇ ਤਦਪਿ ਦਿਨਾਨ੍ਤਰਭੁਕ੍ਤੇਨ੍ਨੇ ਜੀਰ੍ਣ ਏਵ ਦੀਯਤੇ| ਅਨ੍ਯਥਾ ਸ੍ਯਾਦ੍ਧਿ ਦੋਸਵਦਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਕੇਚਿਦ੍ ‘ਦ੍ਵਿਦੋਸਵਤ੍’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ, ਤੇਨ ਜੀਰ੍ਯਤਿ ਜੀਰ੍ਯਮਾਣੇ ਚ ਦੋਸਦ੍ਵਯਯੁਕ੍ਤਂ ਸ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ‘ਸ੍ਯਾਤ੍ਤੁ ਦੋਸਵਦਨ੍ਯਥਾ’ ਇਤਿ ਪਾਠ ਆਕਰਃ| ਤੁਰੂਪਕਾਲਾਵੇਕ੍ਸਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗਂ ਵਿਭਜਤੇ- ਚਯਾਦਯਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਚਯਾਦਯ ਇਤਿ ਚਯਪ੍ਰਕੋਪਪ੍ਰਸ਼ਮਾਃ| ਤੇ ਚ ਚਯਾਦਯੋ ਯਥਾ- ਕਫਸ੍ਯ ਹੇਮਨ੍ਤੇ ਚਯਃ, ਪ੍ਰਕੋਪੋ ਵਸਨ੍ਤੇ, ਗ੍ਰੀਸ੍ਮੇ ਪ੍ਰਸ਼ਮ ਇਤ੍ਯਾਦਿਸ੍ਵਭਾਵਃ| ਵਰ੍ਜ੍ਯਂ ਸੇਵ੍ਯਂ ਚ ਤਾਵੁਕ੍ਤਂ, ਤਤ੍ਰੈਵ ਚ ਗੁਰ੍ਵਨ੍ਨਾਦਿ ਵਰ੍ਜ੍ਯਮੁਕ੍ਤਂ, ਤੇਨ ਤਤ੍ਰੈਵ ਤਜ੍ਜ੍ਞੇਯਮ੍| ਉਪਕ੍ਰਮਾਣਾਮਿਤ੍ਯਾਦਿਕਂ ਸਾਰ੍ਧਂ ਸ਼੍ਲੋਕਂ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ; ਤਮਨਾਰ੍ਸਂ ਵਦਨ੍ਤਿ| ਉਕ੍ਤਸਙ੍ਵਿਧਕਾਲਾਨਵੇਕ੍ਸਪ੍ਰਯੋਗੇਨਿਸ੍ਟਫਲਂ ਸਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤਮਾਹ- ਇਤ੍ਯੇਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਥਾ ਸਸ੍ਯਸ੍ਯਾਕਾਲਵਰ੍ਸੇਣ ਪੀਡਾ ਮਰਣਂ ਵਾ ਭਵਤਿ, ਤਦ੍ਵਦੌਸਧਮਪਿ ਸਡ੍ਵਿਧਮਕਾਲਾਨਵੇਕ੍ਸਮੁਪਯੁਕ੍ਤਂ ਕ੍ਲੇਸ਼ਾਯ ਵਿਨਾਸ਼ਾਯ ਵਾ ਭਵਤਿ| ਪੁਨਰਨ੍ਯਥਾ ਕਾਲਾਵੇਕ੍ਸਂ ਯੋਗਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਤਃ ਕੇਚਿਤ੍ ਪਠਨ੍ਤਿ- ਵ੍ਯਾਧੀਨਾਮਤ੍ਵਹੋਰਾਤ੍ਰਨਿਯਮਾਦਿਸ਼੍ਲੋਕਚਤੁਸ੍ਟਯਮ੍, ਏਤਦਪਿ ਨਾਤਿਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਮ੍||੨੯੬-੩੧੨||
Adhikarana 57 (313-314) · Śloka 314
ਨਾਲ੍ਪਂ ਹਨ੍ਤ੍ਯੌਸਧਂ ਵ੍ਯਾਧਿਂ ਯਥਾਪੋਲ੍ਪਾ ਮਹਾਨਲਮ੍| ਦੋਸਵਚ੍ਚਾਤਿਮਾਤ੍ਰਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ਸਸ੍ਯਸ੍ਯਾਤ੍ਯੁਦਕਂ ਯਥਾ||੩੧੩|| ਸਮ੍ਪ੍ਰਧਾਰ੍ਯ ਬਲਂ ਤਸ੍ਮਾਦਾਮਯਸ੍ਯੌਸਧਸ੍ਯ ਚ| ਨੈਵਾਤਿਬਹੁ ਨਾਤ੍ਯਲ੍ਪਂ ਭੈਸਜ੍ਯਮਵਚਾਰਯੇਤ੍||੩੧੪||
नाल्पं हन्त्यौषधं व्याधिं यथाऽऽपोऽल्पा महानलम्| दोषवच्चातिमात्रं स्यात्सस्यस्यात्युदकं यथा||३१३|| सम्प्रधार्य बलं तस्मादामयस्यौषधस्य च| नैवातिबहु नात्यल्पं भैषज्यमवचारयेत्||३१४||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਮਾਣਵਿਸ਼ੇਸਾਵੇਕ੍ਸਂ ਯੋਗਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਨਾਲ੍ਪਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਯਦ੍ਯਪਿ ਚੇਹ ਭੇਸਜਸ੍ਯ ਪ੍ਰਮਾਣਂ ਸ਼ਙ੍ਗਗ੍ਰਾਹਿਕਯਾ ਨੋਕ੍ਤਂ, ਤਥਾਪੀਹ “ਦੋਸਪ੍ਰਮਾਣਾਨੁਰੂਪੋ ਹਿ ਭੈਸਜ੍ਯਪ੍ਰਮਾਣਵਿਕਲ੍ਪੋ ਬਲਪ੍ਰਮਾਣਵਿਸ਼ੇਸਾਪੇਕ੍ਸੋ ਭਵਤਿ” (ਵਿ.ਅ.੮) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨੋਕ੍ਤਂ ਮਧ੍ਯਭੇਸਜਪ੍ਰਮਾਣਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍||੩੧੩-੩੧੪||
Adhikarana 58 (315-319) · Śloka 320
ਔਚਿਤ੍ਯਾਦ੍ਯਸ੍ਯ ਯਤ੍ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਦੇਸ਼ਸ੍ਯ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਚ| ਅਪਥ੍ਯਮਪਿ ਨੈਕਾਨ੍ਤਾਤ੍ਤਤ੍ਤ੍ਯਜਂਲ੍ਲਭਤੇ ਸੁਖਮ੍||੩੧੫|| ਬਾਹ੍ਲੀਕਾਃ ਪਹ੍ਲਵਾਸ਼੍ਚੀਨਾਃ ਸ਼ੂਲੀਕਾ ਯਵਨਾਃ ਸ਼ਕਾਃ| ਮਾਂਸਗੋਧੂਮਮਾਧ੍ਵੀਕਸ਼ਸ੍ਤ੍ਰਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰੋਚਿਤਾਃ||੩੧੬|| ਮਤ੍ਸ੍ਯਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਸ੍ਤਥਾ ਪ੍ਰਾਚ੍ਯਾਃ ਕ੍ਸੀਰਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਸ਼੍ਚ ਸੈਨ੍ਧਵਾਃ| ਅਸ਼੍ਮਕਾਵਨ੍ਤਿਕਾਨਾਂ ਤੁ ਤੈਲਾਮ੍ਲਂ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮੁਚ੍ਯਤੇ||੩੧੭|| ਕਨ੍ਦਮੂਲਫਲਂ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਵਿਦ੍ਯਾਨ੍ਮਲਯਵਾਸਿਨਾਮ੍| ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਦਕ੍ਸਿਣਤਃ ਪੇਯਾ ਮਨ੍ਥਸ਼੍ਚੋਤ੍ਤਰਪਸ਼੍ਚਿਮੇ ||੩੧੮|| ਮਧ੍ਯਦੇਸ਼ੇ ਭਵੇਤ੍ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਯਵਗੋਧੂਮਗੋਰਸਾਃ| ਤੇਸਾਂ ਤਤ੍ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਭੈਸਜਾਨ੍ਯਵਚਾਰਯੇਤ੍||੩੧੯|| ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਹ੍ਯਾਸ਼ੁ ਬਲਂ ਧਤ੍ਤੇ ਨਾਤਿਦੋਸਂ ਚ ਬਹ੍ਵਪਿ|੩੨੦|
औचित्याद्यस्य यत् सात्म्यं देशस्य पुरुषस्य च| अपथ्यमपि नैकान्तात्तत्त्यजंल्लभते सुखम्||३१५|| बाह्लीकाः पह्लवाश्चीनाः शूलीका यवनाः शकाः| मांसगोधूममाध्वीकशस्त्रवैश्वानरोचिताः||३१६|| मत्स्यसात्म्यास्तथा प्राच्याः क्षीरसात्म्याश्च सैन्धवाः| अश्मकावन्तिकानां तु तैलाम्लं सात्म्यमुच्यते||३१७|| कन्दमूलफलं सात्म्यं विद्यान्मलयवासिनाम्| सात्म्यं दक्षिणतः पेया मन्थश्चोत्तरपश्चिमे ||३१८|| मध्यदेशे भवेत् सात्म्यं यवगोधूमगोरसाः| तेषां तत्सात्म्ययुक्तानि भैषजान्यवचारयेत्||३१९|| सात्म्यं ह्याशु बलं धत्ते नातिदोषं च बह्वपि|३२०|
🔊 Audio coming soon
ਅਥ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਵੇਕ੍ਸਂ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗਂ ਵਿਭਜਨ੍ਨਾਹ- ਔਚਿਤ੍ਯਾਦ੍ਯਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਔਚਿਤ੍ਯਾਦਿਤਿ ਅਭ੍ਯਾਸਾਤ੍, ਅਪਥ੍ਯਮਪਿ ਯਦ੍ਯਸ੍ਯ ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਤਦੇਕਾਨ੍ਤਾਤ੍ ਤ੍ਯਜਨ੍ ਨ ਸੁਖਂ ਲਭਤੇ ਇਤਿ ਯੋਜਨਾ| ਏਕਾਨ੍ਤਾਤ੍ ਝਟਿਤਿ ਸਰ੍ਵਥਾ ਚ ਤ੍ਯਜਨ੍| ਏਤੇਨਾਪਥ੍ਯਮਪਿ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮੇਕਾਨ੍ਤਾਤ੍ ਤ੍ਯਜਤਃ ਸੁਖਂ ਨ ਭਵਤੀਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ; ਪਥ੍ਯਸ੍ਯ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਸ੍ਯ ਪਰਿਤ੍ਯਾਗੇ ਤੁ ਨਿਤਰਾਮੇਵ ਦੁਃਖਂ ਭਵਤੀਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਦੇਸ਼ਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਚੇਹ ਦੇਸ਼ਵਾਚਿਨੋ ਜਨਪਦਾ ਅਭਿਪ੍ਰੇਤਾਃ| ਤੇਨ ਦੇਸ਼ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਤਦ੍ਦੇਸ਼ਜਾਤਤ੍ਵੇਨੈਵ ਪੁਰੁਸੈਰ੍ਯਤ੍ ਸੇਵ੍ਯਤੇ ਤਤ੍ ਸਾਧਾਰਣਂ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਗਹ੍ਯਤੇ| ਪੁਰੁਸਸਾਤ੍ਮ੍ਯਗ੍ਰਹਣੇਨ ਤੁ ਯਤ੍ ਪ੍ਰਤਿਨਿਯਤਪੁਰੁਸਸ੍ਯੈਵਾਭ੍ਯਾਸਾਤ੍ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਤਾਂ ਯਾਤਿ ਤਤ੍ ਪੁਰੁਸਪ੍ਰਤਿਨਿਯਤਂ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਗਹ੍ਯਤੇ| ਯਤ੍ਤੁ ਪੂਰ੍ਵਂ “ਦੇਸ਼ਾਨਾਮਾਮਯਾਨਾਂ ਚ ਵਿਪਰੀਤਗੁਣਂ ਗੁਣੈਃ| ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮਿਚ੍ਛਨ੍ਤਿ” (ਸੂ.ਅ.੬) ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਦੇਸ਼ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮੁਕ੍ਤਂ, ਤਦ੍ਦੇਸ਼ਵਿਪਰੀਤਗੁਣਤ੍ਵੇਨ ਤਦ੍ਦੇਸ਼ਨਿਵਾਸਿਨਾਂ ਪੁਰੁਸਾਣਾਂ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮੁਕ੍ਤਮ੍; ਇਦਂ ਤੁ ਦੇਸ਼ਵਿਪਰੀਤਗੁਣਂ ਭਵਤੁ ਮਾ ਭਵਤੁ ਵਾ, ਤਥਾਪਿ ਤਦ੍ਦੇਸ਼ਨਿਵਾਸਿਨਾਮਭ੍ਯਾਸੇਨ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਤਦਿਹ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਮੁਚ੍ਯਤ ਇਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸਃ| ਪੁਰੁਸਸਾਤ੍ਮ੍ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਾਯਃ ਪ੍ਰਤਿਪੁਰੁਸਂ ਭਿਨ੍ਨਤ੍ਵੇਨਾਨਿਯਤਤ੍ਵਾਚ੍ਛਙ੍ਗਗ੍ਰਾਹਿਕਯਾ ਉਦਾਹਰਣਂ ਨ ਕਤਮ੍| ਤੇਨ ਦੇਸ਼ਾਭ੍ਯਾਸਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਨਿ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਾਨ੍ਯੁਦਾਹਰਤਿ- ਬਾਹ੍ਲੀਕਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਵੈਸ਼੍ਵਾਨਰੋਚਿਤਾ ਇਤਿ ਅਤ੍ਰੋਚਿਤਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਭ੍ਯਾਸ ਉਚ੍ਯਤੇ| ਤੈਲਂ ਚਾਮ੍ਲਂ ਚੇਤਿ ਤੈਲਾਮ੍ਲਮ੍| ਦਕ੍ਸਿਣਤ ਇਤਿ ਦਕ੍ਸਿਣਾਪਥੇ| ਉਤ੍ਤਰੇ ਚ ਪਸ਼੍ਚਿਮੇ ਚੇਤਿ ਉਤ੍ਤਰਪਸ਼੍ਚਿਮੇ| ਤੇਸਾਮਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਤਚ੍ਛਬ੍ਦੇਨ ਜਨਪਦਾਃ ਪੁਰੁਸਾਸ਼੍ਚ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਤੇਨ ਤਤ੍ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਯੁਕ੍ਤਾਨੀਤਿ ਉਕ੍ਤਦੇਸ਼ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਯੁਕ੍ਤਪੁਰੁਸਸਾਤ੍ਮ੍ਯਯੁਕ੍ਤਾਨਿ| ਸਾਤ੍ਮ੍ਯੋਪਯੋਗਫਲਮਾਹ- ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਹ੍ਯਾਸ਼ੁ ਬਲਮਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਬਹ੍ਵਪੀਤਿ ਅਤਿਮਾਤ੍ਰਮਪਿ||੩੧੫-੩੧੯||-
Adhikarana 59 (320) · Śloka 321
ਯੋਗੈਰੇਵ ਚਿਕਿਤ੍ਸਨ੍ ਹਿ ਦੇਸ਼ਾਦ੍ਯਜ੍ਞੋਪਰਾਧ੍ਯਤਿ||੩੨੦|| ਵਯੋਬਲਸ਼ਰੀਰਾਦਿਭੇਦਾ ਹਿ ਬਹਵੋ ਮਤਾਃ |੩੨੧|
योगैरेव चिकित्सन् हि देशाद्यज्ञोऽपराध्यति||३२०|| वयोबलशरीरादिभेदा हि बहवो मताः |३२१|
🔊 Audio coming soon
ਉਕ੍ਤਦੇਸ਼ਾਦਿਪਰੀਕ੍ਸਾਵ੍ਯਤਿਰੇਕੇਣ ਕੇਵਲਂ ਯਥੋਕ੍ਤਯੋਗੈਰੇਵ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਂ ਕੁਰ੍ਵਤੋ ਦੋਸਮਾਹ- ਯੋਗੈਰੇਵੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੇਸ਼ਾਦ੍ਯਜ੍ਞ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਦੇਸ਼ਾਦ੍ਯਜ੍ਞਾਨਾਦ੍ ਦੇਸ਼ਾਦਿਵਿਗੁਣਚਿਕਿਤ੍ਸਾਕਾਰਕਂ ਪੁਰੁਸਂ ਲਕ੍ਸਯਤਿ| ਅਪਰਾਧ੍ਯਤਿ ਨ ਈਪ੍ਸਿਤਂ ਸਾਧਯਤਿ| ਦੇਸ਼ਾਦ੍ਯਜ੍ਞ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰਾਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਕਾਲਾਦੀਨਾਮੁਕ੍ਤਾਨਾਂ ਤਥਾ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ਾਨ੍ਤਰੋਕ੍ਤਵਯੋ-ਬਲ-ਸ਼ਰੀਰ-ਪ੍ਰਕਤਿ-ਸਤ੍ਤ੍ਵਾਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਦੇਸ਼ਾਦ੍ਯਜ੍ਞਃ ਕੁਤੋਪਰਾਧ੍ਯਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਵਯੋਬਲੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਆਦਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਪ੍ਰਕਤਿਸਤ੍ਤ੍ਵਾਦੀਨਾਂ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਯਸ੍ਮਾਦ੍ਵਯੋਬਲਾਦਿਭੇਦਾ ਬਹਵਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਵੇਕ੍ਸਣੀਯਾਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਕਾਨਾਂ ਮਤਾਃ ਸਨ੍ਤਿ, ਤਸ੍ਮਾਦ੍ ਦੇਸ਼ਾਦਿਨਿਰਪੇਕ੍ਸਾ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਕ੍ਰਿਯਮਾਣਾ ਨ ਈਪ੍ਸਿਤਂ ਸਾਧਯਤੀਤਿ ਭਾਵਃ||੩੨੦||-
Adhikarana 60 (321-325) · Śloka 326
ਤਥਾਨ੍ਤਃਸਨ੍ਧਿਮਾਰ੍ਗਾਣਾਂ ਦੋਸਾਣਾਂ ਗੂਢਚਾਰਿਣਾਮ੍||੩੨੧|| ਭਵੇਤ੍ ਕਦਾਚਿਤ੍ ਕਾਰ੍ਯਾਪਿ ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਭਿਮਤਾ ਕ੍ਰਿਯਾ| ਪਿਤ੍ਤਮਨ੍ਤਰ੍ਗਤਂ ਗੂਢਂ ਸ੍ਵੇਦਸੇਕੋਪਨਾਹਨੈਃ||੩੨੨|| ਨੀਯਤੇ ਬਹਿਰੁਸ੍ਣੈਰ੍ਹਿ ਤਥੋਸ੍ਣਂ ਸ਼ਮਯਨ੍ਤਿ ਤੇ| ਬਾਹ੍ਯੈਸ਼੍ਚ ਸ਼ੀਤੈਃ ਸੇਕਾਦ੍ਯੈਰੂਸ੍ਮਾਨ੍ਤਰ੍ਯਾਤਿ ਪੀਡਿਤਃ||੩੨੩|| ਸੋਨ੍ਤਰ੍ਗੂਢਂ ਕਫਂ ਹਨ੍ਤਿ ਸ਼ੀਤਂ ਸ਼ੀਤੈਸ੍ਤਥਾ ਜਯੇਤ੍| ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਪਿਸ੍ਟੋ ਘਨੋ ਲੇਪਸ਼੍ਚਨ੍ਦਨਸ੍ਯਾਪਿ ਦਾਹਕਤ੍||੩੨੪|| ਤ੍ਵਗ੍ਗਤਸ੍ਯੋਸ੍ਮਣੋ ਰੋਧਾਚ੍ਛੀਤਕਚ੍ਚਾਨ੍ਯਥਾਗੁਰੋਃ| ਛਰ੍ਦਿਘ੍ਨੀ ਮਕ੍ਸਿਕਾਵਿਸ੍ਠਾ ਮਕ੍ਸਿਕੈਵ ਤੁ ਵਾਮਯੇਤ੍||੩੨੫|| ਦ੍ਰਵ੍ਯੇਸੁ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਜਗ੍ਧੇਸੁ ਚੈਵ ਤੇਸ੍ਵੇਵ ਵਿਕ੍ਰਿਯਾ|੩੨੬|
तथाऽन्तःसन्धिमार्गाणां दोषाणां गूढचारिणाम्||३२१|| भवेत् कदाचित् कार्याऽपि विरुद्धाभिमता क्रिया| पित्तमन्तर्गतं गूढं स्वेदसेकोपनाहनैः||३२२|| नीयते बहिरुष्णैर्हि तथोष्णं शमयन्ति ते| बाह्यैश्च शीतैः सेकाद्यैरूष्माऽन्तर्याति पीडितः||३२३|| सोऽन्तर्गूढं कफं हन्ति शीतं शीतैस्तथा जयेत्| श्लक्ष्णपिष्टो घनो लेपश्चन्दनस्यापि दाहकृत्||३२४|| त्वग्गतस्योष्मणो रोधाच्छीतकृच्चान्यथाऽगुरोः| छर्दिघ्नी मक्षिकाविष्ठा मक्षिकैव तु वामयेत्||३२५|| द्रव्येषु स्विन्नजग्धेषु चैव तेष्वेव विक्रिया|३२६|
🔊 Audio coming soon
ਸਾਮਾਨ੍ਯੋਕ੍ਤਚਿਕਿਤ੍ਸਾਯਾਃ ਪ੍ਰਕਾਰਾਨ੍ਤਰੇਣਾਪਿ ਵਿਸ਼ਿਸ੍ਟਾਰ੍ਥਕਰ੍ਤਤ੍ਵਮਾਹ- ਤਥਾਨ੍ਤਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨ੍ਤਰ੍ਮਾਰ੍ਗਾਃ ਕੋਸ੍ਠਾਸ਼੍ਰਯਿਣਃ, ਸਨ੍ਧਿਮਾਰ੍ਗਾ ਮਧ੍ਯਮਾਰ੍ਗਾਸ਼੍ਰਯਿਣਃ| ਗੂਢਚਾਰਿਣਾਮਿਤਿ ਅਨ੍ਤਃਸਨ੍ਧਿਗਤਤ੍ਵੇਨਾਵ੍ਯਕ੍ਤਗਤੀਨਾਂ ਦੋਸਾਣਾਂ ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਭਿਮਤਾਪਿ ਕ੍ਰਿਯਾ ਕਦਾਚਿਦ੍ਭਵਤਿ, ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਭਿਮਤਾ ਵਿਪਰੀਤਤ੍ਵੇਨ ਖ੍ਯਾਤਾ| ਕਿਂਵਾ ਨ ਕੇਵਲਂ ਵਯੋਬਲਾਦਿਭੇਦਾ ਬਹਵੋ ਮਤਾਃ ਕਿਨ੍ਤੁ ਅਨ੍ਤਃਸਨ੍ਧਿਮਾਰ੍ਗਾਣਾਂ ਦੋਸਾਣਾਂ ਗੂਢਚਾਰਿਣਾਂ ਭੇਦਾ ਬਹਵਸ਼੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਵੇਕ੍ਸਣੀਯਾ ਮਤਾ ਇਤਿ; ਤਤੋ ਗੂਢਚਾਰਿਣੋ ਦੋਸਭੇਦੇਨ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਭੇਦੋ ਭਵੇਤ੍ ਕਦਾਚਿਦਿਤ੍ਯਾਦਿ ਯੋਜਨੀਯਮ੍| ਵਿਰੁਦ੍ਧਾਭਿਮਤਕ੍ਰਿਯਾਕਰਣੋਦਾਹਰਣਮਾਹ- ਪਿਤ੍ਤਮਨ੍ਤਰ੍ਗਤਮਿਤ੍ਯਾਦਿਨਾ| ਨੀਯਤੇ ਬਹਿਰਿਤਿ ਬਾਹ੍ਯਰੋਮਕੂਪਨਿਃਸਾਰਣੇਨ ਨੀਯਤੇ ਬਹਿਰੁਸ੍ਣੈਃ| ਤਥੇਤਿ ਤਥਾ ਉਕ੍ਤੇਨ ਪ੍ਰਕਾਰੇਣ ਉਸ੍ਣਂ ਪਿਤ੍ਤਮੁਸ੍ਣੈਃ ਸ੍ਵੇਦਾਦਿਭਿਃ ਸ਼ਮਯਨ੍ਤਿ| ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਸ਼ੀਤੇਨ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤੇਨ ਸ਼ੀਤਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਸ਼ਮਨੋਦਾਹਰਣਮਾਹ- ਬਾਹ੍ਯੈਸ਼੍ਚੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਪੀਡਿਤ ਇਤਿ ਬਹਿਰ੍ਗਚ੍ਛਨ੍ ਨਿਰੁਦ੍ਧਃ| ਅਥ ਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕਸ੍ਯਾਪਿ ਕਲ੍ਪਨਾਵਿਸ਼ੇਸਾਦਨ੍ਯਥਾਕਰ੍ਤਤ੍ਵਮਾਹ- ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਪਿਸ੍ਟ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਤ੍ਵਗ੍ਗਤਸ੍ਯੋਸ੍ਮਣੋ ਰੋਧਾਦਿਤਿ ਤ੍ਵਙ੍ਮਾਰ੍ਗੇਣ ਨਿਰ੍ਗਚ੍ਛਤ ਊਸ੍ਮਣੋ ਰੋਧਾਤ੍| ਸ਼ੀਤਕਚ੍ਚਾਨ੍ਯਥਾਗੁਰੋਰਿਤਿ ਅਗੁਰੋਰੁਸ੍ਣਸ੍ਯਾਪਿ ਪਿਸ੍ਟੋਘਨਸ਼੍ਚ ਲੇਪਃ ਸ਼ੀਤਕਤ੍ ਸ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਵਿਰੁਦ੍ਧਕ੍ਰਿਯਾਭਿਧਾਨਪ੍ਰਸਙ੍ਗੇਨ ਸਮੁਦਾਯਾਪੇਕ੍ਸਯੈਕਦੇਸ਼ਸ੍ਯ ਵਿਰੁਦ੍ਧਕਾਰ੍ਯਕਰਣੋਦਾਹਰਣਮਾਹ- ਛਰ੍ਦਿਘ੍ਨੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਦ੍ਰਵ੍ਯੇਸੁ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਜਗ੍ਧੇਸ੍ਵੇਵਂ ਤੇਸ੍ਵੇਵ ਵਿਕ੍ਰਿਯੇਤਿ ਅਨੇਨ ਮਕ੍ਸਿਕਾਵਿਸ੍ਠਾਰਮ੍ਭਕੇਸੁ ਦ੍ਰਵ੍ਯੇਸੁ ਮਕ੍ਸਿਕਾਜਠਰਾਗ੍ਨਿਸ੍ਵਿਨ੍ਨੇਸੁ ਏਵਂ ਵਿਕ੍ਰਿਯਾ ਮਕ੍ਸਿਕਾਸ਼ਰੀਰਗਤਤਯਾ ਵਿਸ੍ਠਾਗਤਤਯਾ ਚ ਵਿਰੁਦ੍ਧਾ ਕ੍ਰਿਯਾ ਯਥੋਕ੍ਤਾ ਭਵਤੀਤਿ ਵਾਕ੍ਯਾਰ੍ਥਃ; ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਜਗ੍ਧੇਸ੍ਵਿਤਿ ਖਾਦਿਤਾਨਨ੍ਤਰਮਗ੍ਨਿਪਕ੍ਵੇਸੁ, ਵਿਕ੍ਰਿਯੇਤਿ ਵਿਰੁਦ੍ਧਕ੍ਰਿਯਾ| ਕਿਂਵਾ ਸਂਸ੍ਕਾਰੇਣ ਪੂਰ੍ਵਦ੍ਰਵ੍ਯਕਾਰ੍ਯਵਿਰੁਦ੍ਧੋਦਾਹਰਣਾਰ੍ਥਮਾਹ- ਦ੍ਰਵ੍ਯੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਸ੍ਮਿਨ੍ ਪਕ੍ਸੇ ‘ਜਗ੍ਧੇਸੁ’ ਇਤ੍ਯਸ੍ਯ ਸ੍ਥਾਨੇ ‘ਦਗ੍ਧੇਸੁ’ ਇਤਿ ਪਠਨ੍ਤਿ| ਤਤ੍ਰ ਲਾਜਸਕ੍ਤੂਨਾਂ ਸਿਦ੍ਧਪਿਣ੍ਡੇਸੁ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਤਯਾ ਲਾਜਵਿਪਰੀਤਾ ਗੁਰੁਤ੍ਵੇਨਾਗ੍ਨਿਵਧਾਦਿਕਾਰਿਕਾ ਕ੍ਰਿਯਾ; ਤਥਾ ਉਤ੍ਪਲਨਾਲੇਸੁ ਦਗ੍ਧੇਸੁ ਕ੍ਸਾਰਤਯਾ ਸ਼ੀਤਵਿਰੁਦ੍ਧਾ ਕ੍ਰਿਯਾ ਛੇਦਨਾਦਿਕ੍ਰਿਯਾ ਇਤ੍ਯਾਦ੍ਯੁਦਾਹਾਰ੍ਯਮ੍| ਯਦਾ ‘ਯਸ੍ਮਿਨ੍ ਜਗ੍ਧੇਸੁ’ ਇਤਿ ਪਾਠਃ, ਤਦਾਪਿ ਸ੍ਵਿਨ੍ਨਾਨਨ੍ਤਰਂ ਜਗ੍ਧੇਸ੍ਵਿਤਿ ਕਤ੍ਵਾ ਸਕ੍ਤੁਸਿਦ੍ਧਪਿਣ੍ਡਕ ਏਵੋਦਾਹਰਣਂ ਜ੍ਞੇਯਮ੍||੩੨੧-੩੨੫||-
Adhikarana 61 (326) · Śloka 327
ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਦੋਸੌਸਧਾਦੀਨਿ ਪਰੀਕ੍ਸ੍ਯ ਦਸ਼ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ||੩੨੬|| ਕੁਰ੍ਯਾਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਪ੍ਰਾਜ੍ਞੋ ਨ ਯੋਗੈਰੇਵ ਕੇਵਲਮ੍|੩੨੭|
तस्माद्दोषौषधादीनि परीक्ष्य दश तत्त्वतः||३२६|| कुर्याच्चिकित्सितं प्राज्ञो न योगैरेव केवलम्|३२७|
🔊 Audio coming soon
ਪਰੀਕ੍ਸਾਫਲਮੁਪਸਂਹਰਤਿ- ਤਸ੍ਮਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਦੋਸੌਸਧਾਦੀਨਿ ਉਪਕਲ੍ਪਨੀਯੇ (ਸੂ.ਅ.੧੫) ਏਕਾਦਸ਼ ਪਠਿਤਾਨਿ, ਵਿਮਾਨੇ ਚ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ ਪਠਿਤਾਨਿ, ਤੇਨ ਤਦ੍ਗ੍ਰਹਣੇਨੇਹੋਕ੍ਤਂ ਦਸ਼ਸਙ੍ਖ੍ਯਤ੍ਵਂ ਵ੍ਯਾਹਨ੍ਯਤੇ; ਤੇਨ ਦਢਬਲੇਨੈਵ ਨਿਰੂਹਪ੍ਰਸ੍ਤਾਵੇ ਯਾਨਿ ਦੋਸੌਸਧਾਦੀਨਿ ਦਸ਼ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾਨਿ “ਸਮੀਕ੍ਸ੍ਯ ਦੋਸੌਸਧਦੇਸ਼ਕਾਲਸਾਤ੍ਮ੍ਯਾਗ੍ਨਿਸਤ੍ਤ੍ਵੌਕਵਯੋਬਲਾਨਿ” (ਸਿ.ਅ.੩) ਇਤ੍ਯਨੇਨ, ਤਾਨ੍ਯੇਵਾਤ੍ਰ ਦਸ਼ ਗਹ੍ਯਨ੍ਤੇ| ਏਤਦ੍ਦਸ਼ਕ ਏਵੋਪਕਲ੍ਪਨੀਯੋਕ੍ਤੈਕਾਦਸ਼ਕਸ੍ਯ ਪਰੀਕ੍ਸ੍ਯਸ੍ਯ ਤਥਾ ਵਿਮਾਨੋਕ੍ਤਦ੍ਵਾਦਸ਼ਕਸ੍ਯ ਚਾਵਰੋਧਃ| ਤਥਾਹਿ- ਉਪਕਲ੍ਪਨੀਯੇ ਏਤਦ੍ਦਸ਼ਤ ਅਨ੍ਯੇ ਪ੍ਰਕਤਿਸ਼ਰੀਰਾਹਾਰਾ ਉਕ੍ਤਾਃ; ਤਤ੍ਰ ਸ਼ਰੀਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕਤੇਸ਼੍ਚ ਦੇਸ਼ਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਭੂਮ੍ਯਾਤੁਰਗ੍ਰਾਹਿਣਾ ਗ੍ਰਹਣਮ੍, ਉਕ੍ਤਂ ਹਿ- “ਦੇਸ਼ੋ ਭੂਮਿਰਾਤੁਰਸ਼੍ਚ” (ਵਿ.ਅ.੮) ਇਤਿ; ਆਹਾਰਸ੍ਯ ਤੁ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਗ੍ਰਹਣੇਨੈਵ ਗ੍ਰਹਣਮ੍| ਵਿਮਾਨੇ ਚ ਯੋ ਦ੍ਵਾਦਸ਼ੋ ਵਿਕਾਰਃ ਪਠਿਤਃ, ਸ ਦੋਸਗ੍ਰਹਣਗਹੀਤਃ| ਏਵਂ ਸਰ੍ਵੋਪਕਲ੍ਪਨੀਯਾਦ੍ਯੁਕ੍ਤਾਰ੍ਥੋਪਗ੍ਰਹੋ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯੇਯਃ| ਯਤ੍ਤੁ ਆਸਾਢਵਰ੍ਮਪ੍ਰਭਤਿਭਿਰਤਦ੍ਗੁਣਬਹੁਵ੍ਰੀਹਿਪਕ੍ਸਾਸ਼੍ਰਯੇਣੋਪਕਲ੍ਪਨੀਯੋਕ੍ਤਾਨਾਮੇਵ ਦਸ਼ਤ੍ਵਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਮਿਹ, ਤਦ੍ ਹ੍ਯਸ਼ਾਬ੍ਦਮਸਙ੍ਗਤਂ ਚ| ਨ ਯੋਗੈਰੇਵੇਤਿ ਨ ਪ੍ਰਯੋਗਮਾਤ੍ਰੇਣ||੩੨੬||-
Adhikarana 62 (327-328) · Śloka 329
ਨਿਵਤ੍ਤੋਪਿ ਪੁਨਰ੍ਵ੍ਯਾਧਿਃ ਸ੍ਵਲ੍ਪੇਨਾਯਾਤਿ ਹੇਤੁਨਾ||੩੨੭|| ਕ੍ਸੀਣੇ ਮਾਰ੍ਗੀਕਤੇ ਦੇਹੇ ਸ਼ੇਸਃ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮ ਇਵਾਨਲਃ| ਤਸ੍ਮਾਤ੍ਤਮਨੁਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਯੋਗੇਣਾਨਪਾਯਿਨਾ||੩੨੮|| ਸਿਦ੍ਧ੍ਯਰ੍ਥਂ ਪ੍ਰਾਕ੍ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਸਿਦ੍ਧਸ੍ਯਾਪ੍ਯੌਸਧਸ੍ਯ ਤੁ|੩੨੯|
निवृत्तोऽपि पुनर्व्याधिः स्वल्पेनायाति हेतुना||३२७|| क्षीणे मार्गीकृते देहे शेषः सूक्ष्म इवानलः| तस्मात्तमनुबध्नीयात् प्रयोगेणानपायिना||३२८|| सिद्ध्यर्थं प्राक्प्रयुक्तस्य सिद्धस्याप्यौषधस्य तु|३२९|
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਚਿਕਿਤ੍ਸਯਾ ਨਿਵਤ੍ਤੇ ਵ੍ਯਾਧੌ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਂ ਦਰ੍ਸ਼ਯਨ੍ਨਾਹ- ਨਿਵਤ੍ਤੋਪਿ ਪੁਨਰਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਨਿਵਤ੍ਤ ਇਵ ਨਿਵਤ੍ਤਃ, ਕਿਞ੍ਚਿਦਵਸ਼ਿਸ੍ਟਦੋਸਰੂਪਮੂਲਃ; ਨ ਤੁ ਸਰ੍ਵਥਾ ਨਿਵਤ੍ਤਃ, ਤਸ੍ਯ ਤੁਲ੍ਯਹੇਤੁਨਾ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਗਮਨਵਿਰੋਧਾਤ੍, ਤਥਾ ਸੂਕ੍ਸ੍ਮਾਨਲਦਸ੍ਟਾਨ੍ਤਵਿਸਦਸ਼ਤ੍ਵਾਚ੍ਚ| ਕ੍ਸੀਣੇ ਅਪਚਿਤਮਾਂਸਾਦਿਕੇ| ਮਾਰ੍ਗੀਕਤੇ ਇਤਿ ਵ੍ਯਾਧ੍ਯਪ੍ਰਤਿਬਨ੍ਧਕਤਯਾ ਮਾਰ੍ਗਸਦਸ਼ੀਕਤੇ| ਸ਼ੇਸ ਇਤਿ ਅਨਲਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍| ਅਪਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਨਿਵਤ੍ਤੋਪਿ ਯਦਾ ਸ੍ਵਲ੍ਪੇਨ ਹੇਤੁਨਾ ਆਯਾਤਿ ਤਦਾ ਪ੍ਰਸ਼ਮਾਭਿਮੁਖੋ ਨਿਤਰਾਮੇਵਾਯਾਤੀਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਏਵਂ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤੇ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਾਹ- ਤਸ੍ਮਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨੁਬਧ੍ਨੀਯਾਤ੍ ਪ੍ਰਯੋਗੇਣੇਤਿ ਪੁਨਰਪ੍ਯਨੁਬਨ੍ਧਭੇਸਜਪ੍ਰਯੋਗਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍| ਅਨਪਾਯਿਨੇਤਿ ਰੋਗਾਨ੍ਤਰਾਕਾਰਕੇਣ| ਕਿਮਰ੍ਥਮਨੁਬਧ੍ਨੀਯਾਦਿਤ੍ਯਾਹ- ਦਾਰ੍ਢ੍ਯਾਰ੍ਥਮਿਤਿ| ਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਸਿਦ੍ਧੌਸਧਕਤਵ੍ਯਾਧਿਨਿਵਤ੍ਤਿਲਕ੍ਸਣਸ੍ਯਾਰ੍ਥਸ੍ਯ ਦਾਰ੍ਢ੍ਯਾਰ੍ਥਂ, ਸ੍ਥੈਰ੍ਯਾਰ੍ਥਮਿਤਿ ਯਾਵਤ੍||੩੨੭-੩੨੮||-
Adhikarana 63 (329-330) · Śloka 331
ਕਾਠਿਨ੍ਯਾਦੂਨਭਾਵਾਦ੍ਵਾ ਦੋਸੋਨ੍ਤਃ ਕੁਪਿਤੋ ਮਹਾਨ੍||੩੨੯|| ਪਥ੍ਯੈਰ੍ਮਦ੍ਵਲ੍ਪਤਾਂ ਨੀਤੋ ਮਦੁਦੋਸਕਰੋ ਭਵੇਤ੍| ਪਥ੍ਯਮਪ੍ਯਸ਼੍ਨਤਸ੍ਤਸ੍ਮਾਦ੍ਯੋ ਵ੍ਯਾਧਿਰੁਪਜਾਯਤੇ||੩੩੦|| ਜ੍ਞਾਤ੍ਵੈਵਂ ਵਦ੍ਧਿਮਭ੍ਯਾਸਮਥਵਾ ਤਸ੍ਯ ਕਾਰਯੇਤ੍|੩੩੧|
काठिन्यादूनभावाद्वा दोषोऽन्तः कुपितो महान्||३२९|| पथ्यैर्मृद्वल्पतां नीतो मृदुदोषकरो भवेत्| पथ्यमप्यश्नतस्तस्माद्यो व्याधिरुपजायते||३३०|| ज्ञात्वैवं वृद्धिमभ्यासमथवा तस्य कारयेत्|३३१|
🔊 Audio coming soon
ਅਪਰਮਪਿ ਪ੍ਰਯੋਗਾਨੁਬਨ੍ਧਵਿਸਯਮਾਹ- ਕਾਠਿਨ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਕਾਠਿਨ੍ਯਾਦਿਤਿ ਦੋਸਚਯਰੂਪਸਂਹਤਤ੍ਵਾਤ੍| ਊਨਭਾਵਾਤ੍ ਅਚਯਪ੍ਰਕੋਪਾਤ੍; ਅਚਯੇਪਿ ਚ ਦੋਸਾਣਾਂ ਪ੍ਰਕੋਪੋ ਭਵਤ੍ਯੇਵ; ਯਥਾ- ਬਲਵਦ੍ਵਿਗ੍ਰਹਾਦਿਭਿਰ੍ਵਾਯੋਃ, ਪਿਤਸ੍ਯ ਕ੍ਰੋਧਾਦਿਭਿਃ, ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਣਸ਼੍ਚ ਦਿਵਾਸ੍ਵਪ੍ਨਾਦਿਭਿਃ; ਅਯਂ ਚਾਚਯਪ੍ਰਕੋਪੋ ਘਨਾਵਯਵੋਪਚਯਾਕਰ੍ਤਤ੍ਵਾਤ੍ ‘ਊਨਭਾਵਾਤ੍ ਪ੍ਰਕੋਪ’ ਇਤ੍ਯੁਚ੍ਯਤੇ| ਦੋਸੋਨ੍ਤਃਕੁਪਿਤੋ ਮਹਾਨਿਤ੍ਯਤ੍ਰ ਕਾਠਿਨ੍ਯਾਤ੍ ਕੁਪਿਤ ਊਨਭਾਵਾਚ੍ਚ ਕੁਪਿਤੋ ਮਹਾਨ੍ ਭਵਤੀਤਿ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਾ| ਕਾਠਿਨ੍ਯਾਦ੍ਧਿ ਅਚਯਕੋਪੋਨ੍ਤਰੇਵ ਪ੍ਰਾਯੋ ਭਵਤਿ, ਊਨਭਾਵਾਤ੍ਤੁ ਅਚਯਪ੍ਰਕੋਪਃ ਪ੍ਰਸਰਣਸ੍ਵਭਾਵਤ੍ਵਾਤ੍ਤੁ ਲਘੁਚਯਬਨ੍ਧਸਾਰੋ(?)ਪਿ ਮਹਾਨ੍ ਭਵਤਿ| ਮਦ੍ਵਲ੍ਪਤਾਂ ਨੀਤ ਇਤਿ ਯਥਾਕ੍ਰਮਂ, ਤੇਨ ਯਃ ਕਾਠਿਨ੍ਯਾਦਨ੍ਤਃਕੁਪਿਤਃ ਸ ਮਦੁਤਾਂ ਨੀਤਃ, ਸ੍ਥੂਲਭਾਵਾਨ੍ਮਾਹਾਨ੍ ਕੁਪਿਤੋਲ੍ਪਤਾਂ ਨੀਤਃ; ਮਦੁਦੋਸਕਰ ਇਤਿ ਅਲ੍ਪਵਿਕਾਰਕਰਃ| ਕਿਂਵਾ ਕਾਠਿਨ੍ਯਾਦਿਤਿ ਦੋਸਦੂਸ੍ਯਸਮ੍ਬਨ੍ਧਕਤਸ੍ਥੈਰ੍ਯਾਤ੍, ਊਨਭਾਵਾਦਿਤਿ ਯਥੋਕ੍ਤਕਾਠਿਨ੍ਯਂ ਵਿਨਾ| ਅਨ੍ਤਰਿਤਿ ਸ਼ਰੀਰਾਨੁਤ੍ਤਾਨਦੇਸ਼ੇ| ਮਹਾਨਿਤਿ ਚ ਪਦਂ ਦ੍ਵਾਭ੍ਯਾਮਪਿ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਏਕਸ੍ਯ ਕਾਰਣਪ੍ਰਚਯੇਨ ਮਹਤ੍ਤ੍ਵਮ੍| ਪਥ੍ਯਮਪ੍ਯਸ਼੍ਨਤ ਇਤਿ ਹਿਤਮਪਿ ਭੇਸਜਮੁਪਯੁਞ੍ਜਾਨਸ੍ਯ| ਉਪਜਾਯਤ ਇਤਿ ਮਦੁਤਯਾ ਅਲ੍ਪਤਯਾ ਵਾ ਅਨੁਵਰ੍ਤਤੇ| ਜ੍ਞਾਤ੍ਵੈਵਮਿਤਿ ਪਥ੍ਯਮਿਦਮਸ੍ਯ ਭੇਸਜਮ੍, ਅਯਂ ਤੁ ਵ੍ਯਾਧਿਰਿਤਿ, ਮਹਤ੍ਤ੍ਵਾਦ੍ਗਮ੍ਭੀਰਤ੍ਵਾਦ੍ਵਾ ਸਰ੍ਵਥਾ ਨ ਨਿਵਰ੍ਤਤੇ ਮਗ੍ਨਃ, ਏਵਂ ਜ੍ਞਾਤ੍ਵਾ ਤਥੈਵ ਪੂਰ੍ਵਪ੍ਰਯੁਕ੍ਤਪ੍ਰਯੋਗਸ੍ਯ ਵਦ੍ਧਿਂ ਵਾ ਅਭ੍ਯਾਸਂ ਵਾ ਕਾਰਯੇਤ੍, ਨ ਤਤ੍ਪ੍ਰਯੋਗਾਸ਼੍ਰਯਪ੍ਰਯੋਗਾਨ੍ਤਰਂ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍; ਵਦ੍ਧਿਰ੍ਮਾਤ੍ਰਾਧਿਕ੍ਯਮ੍, ਅਭ੍ਯਾਸਃ ਸਤਤੋਪਯੋਗਃ| ਅਯਮਰ੍ਥੋਨ੍ਯਤ੍ਰਾਪ੍ਯੁਕ੍ਤਃ- “ਅਭ੍ਯਸ੍ਯਮਾਨਾਃ ਕ੍ਰਮਸ਼ਸ੍ਤੁ ਯੋਗਾ ਜਯਨ੍ਤਿ ਰੋਗਾਨ੍ ਬਲਿਨਃ ਸ੍ਥਿਰਾਂਸ਼੍ਚ| ਤਸ੍ਮਾਦਖਿਨ੍ਨਃ ਪੁਰੁਸੋਭ੍ਯੁਪੇਯਾਦ੍ਯੋਗਪ੍ਰਯੋਗਾਨ੍ ਸਮੁਦੀਰ੍ਣਰੋਗੇ” ਇਤਿ||੩੨੯-੩੩੦||-
Adhikarana 64 (331-333) · Śloka 334
ਸਾਤਤ੍ਯਾਤ੍ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਭਾਵਾਦ੍ਵਾ ਪਥ੍ਯਂ ਦ੍ਵੇਸ੍ਯਤ੍ਵਮਾਗਤਮ੍||੩੩੧|| ਕਲ੍ਪਨਾਵਿਧਿਭਿਸ੍ਤੈਸ੍ਤੈਃ ਪ੍ਰਿਯਤ੍ਵਂ ਗਮਯੇਤ੍ ਪੁਨਃ| ਮਨਸੋਰ੍ਥਾਨੁਕੂਲ੍ਯਾਦ੍ਧਿ ਤੁਸ੍ਟਿਰੂਰ੍ਜਾ ਰੁਚਿਰ੍ਬਲਮ੍||੩੩੨|| ਸੁਖੋਪਭੋਗਤਾ ਚ ਸ੍ਯਾਦ੍ਵ੍ਯਾਧੇਸ਼੍ਚਾਤੋ ਬਲਕ੍ਸਯਃ| ਲੌਲ੍ਯਾਦ੍ਦੋਸਕ੍ਸਯਾਦ੍ਵ੍ਯਾਧੇਰ੍ਵੈਧਰ੍ਮ੍ਯਾਚ੍ਚਾਪਿ ਯਾ ਰੁਚਿਃ||੩੩੩|| ਤਾਸੁ ਪਥ੍ਯੋਪਚਾਰਃ ਸ੍ਯਾਦ੍ਯੋਗੇਨਾਦ੍ਯਂ ਵਿਕਲ੍ਪਯੇਤ੍|੩੩੪|
सातत्यात्स्वाद्वभावाद्वा पथ्यं द्वेष्यत्वमागतम्||३३१|| कल्पनाविधिभिस्तैस्तैः प्रियत्वं गमयेत् पुनः| मनसोऽर्थानुकूल्याद्धि तुष्टिरूर्जा रुचिर्बलम्||३३२|| सुखोपभोगता च स्याद्व्याधेश्चातो बलक्षयः| लौल्याद्दोषक्षयाद्व्याधेर्वैधर्म्याच्चापि या रुचिः||३३३|| तासु पथ्योपचारः स्याद्योगेनाद्यं विकल्पयेत्|३३४|
🔊 Audio coming soon
ਉਕ੍ਤਸਤਤੋਪਯੋਗੇ ਯਦਿ ਪਥ੍ਯਂ ਸਾਤਤ੍ਯਾਤ੍ ਸਤਤੋਪਯੋਗਾਦ੍ਧੇਤੋਰ੍ਦ੍ਵੇਸ੍ਯਤ੍ਵਮਾਗਤਂ ਭਵਤਿ, ਤਥਾ ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਭਾਵਾਦ੍ਵਾ ਅਨਿਸ੍ਟਤ੍ਵਾਦ੍ਦ੍ਵੇਸ੍ਯਤ੍ਵਮਾਗਤਂ ਭਵਤਿ, ਤਦਾਪਿ ਤਦੇਵ ਪਥ੍ਯਂ ਤੈਸ੍ਤੈਃ ਕਲ੍ਪਨਾਵਿਧਿਭਿਃ ਸ੍ਵਰਸਸ਼ਤਕਲ੍ਕਾਦਿਭਿਃ ਸੂਦਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰੋਕ੍ਤੈਸ਼੍ਚ ਵਿਧਾਨੈਃ ਪੁਨਰਾਤੁਰਸ੍ਯ ਪ੍ਰਿਯਤ੍ਵਮਾਪਾਦਯੇਤ੍| ਸ੍ਵਾਦ੍ਵਪਿ ਸਤਤੋਪਯੋਗਾਦਪ੍ਰਿਯਂ ਭਵਤੀਤਿ ਦਸ੍ਟਮ੍, ਅਸ੍ਵਾਦੁ ਤੁ ਸ੍ਵਭਾਵਾਦੇਵਾਪ੍ਰਿਯਮ੍| ਸ੍ਵਾਦੁਸ਼ਬ੍ਦੇਨਾਤ੍ਰ ਪ੍ਰਿਯੋ ਰਸੋਭਿਧੀਯਤੇ| ਪ੍ਰਿਯਤ੍ਵਾਪਾਦਨਪ੍ਰਯੋਜਨਮਾਹ- ਮਨਸੋਰ੍ਥਾਨੁਕੂਲ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਦਿ|- ਮਨਸੋਨੁਕੂਲਭੇਸਜਾਦਿਰੂਪਾਨੁਕਲ੍ਪਨਾਤ੍| ਊਰ੍ਜਾ ਮਨੋਬਲਮ੍| ਸੁਖੋਪਭੋਗਤਾ ਭੇਸਜਸ੍ਯਾਪ੍ਰਾਤਿਕੂਲ੍ਯੇਨੋਪਯੋਗਃ| ਅਤ੍ਰ ਚਾਤਿਤਸ੍ਣਾਦਿਭ੍ਯਃ ਸੁਖੋਪਭੋਗਾਨ੍ਤੇ ਵਿਰੇਚਨੇ ਅਰੁਚੌ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਭਿਧਾਯ ਰੁਚਿਵਿਸ਼ੇਸੇ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਤਾਮਾਹ- ਲੌਲ੍ਯਾਦਿਤਿ| ਅਤ੍ਰ ਲੌਲ੍ਯਾਦੇਵ ਹਿ ਕਸ੍ਯਚਿਤ੍ਪੁਰੁਸਸ੍ਯ ਕਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਿਦ੍ਵਿਸ਼ੇਸੇ ਰੁਚਿਰ੍ਭਵਤਿ; ਦੋਸਕ੍ਸਯਾਦਪਿ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ਰੁਚਿਰ੍ਭਵਤਿ; ਤਥਾ ਵ੍ਯਾਧਿਯੁਕ੍ਤਸ੍ਯ ਚ ਪੇਯੇ ਰੁਚਿਰ੍ਭਵਤਿ; ਵ੍ਯਾਧਿਮਹਿਮ੍ਨਾ ਕ੍ਵਚਿਦ੍ਰੁਚਿਰ੍ਭਵਤਿ, ਯਥਾ- ਪਾਣ੍ਡੁਰੋਗੇ ਮਤ੍ਤਿਕਾਯਾਂ; ਵੈਧਰ੍ਮ੍ਯਾਚ੍ਚ ਰੁਚਿਰ੍ਭਵਤਿ, ਯਥਾ- ਸ੍ਨਿਗ੍ਧਸ੍ਯ ਰੂਕ੍ਸੇ, ਮਧੁਰਸ੍ਯ ਚਾਮ੍ਲੇ; ਯਦੁਕ੍ਤਮ੍- “ਅਮ੍ਲੇਨ ਕੇਚਿਦ੍ਵਿਹਤਾ ਮਨੁਸ੍ਯਾ ਮਾਧੁਰ੍ਯਯੋਗੇ ਪ੍ਰਣਯੀਭਵਨ੍ਤਿ” (ਸੁ.ਸੂ.ਅ.੪੬) ਇਤਿ; ਕਿਂਵਾ ਵ੍ਯਾਧਿਵੈਧਰ੍ਮ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯੇਕ ਏਵ ਹੇਤੁਃ; ਅਤ੍ਰੋਦਾਹਰਣਂ ਯਥਾ- ਸ਼੍ਲੇਸ੍ਮਜ੍ਵਰੇਮ੍ਲਕਟੁਕੇਚ੍ਛੁਤਾ| ਏਤੈਰ੍ਲੌਲ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਕਂ ਜਨਿਤਾ ਰੁਚਿਃ, ਆਸੁ ਰੁਚਿਸੁ ਲੌਲ੍ਯਾਦਿਜਨਿਤਾਸੁ ਪਥ੍ਯੋਪਚਾਰਃ ਸ੍ਯਾਤ੍, ਪਥ੍ਯਮੇਵ ਦੇਯਂ ਨਾਪਥ੍ਯਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਤ੍ਰ ਯਦਿ ਪਥ੍ਯਂ ਚ ਭਵਤਿ ਰੁਚਿਵਿਸਯਂ ਚ ਭਵਤਿ ਤਦਾ ਸਾਧ੍ਵੇਵ, ਯਦਾ ਤੁ ਰੁਚਿਵਿਸਯਮਪਥ੍ਯਂ ਸ੍ਯਾਤ੍ ਤਦਾ ਕਰ੍ਤਵ੍ਯਮਾਹ- ਯੋਗੇਨਾਦ੍ਯਂ ਵਿਕਲ੍ਪਯੇਦਿਤਿ|- ਭੇਸਜਯੋਗੇਨਾਦ੍ਯਮ੍ ਇਚ੍ਛਾਵਿਸਯਂ ਭੋਜ੍ਯਂ ਸਂਸ੍ਕਤ੍ਯ ਦਦ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਅਨ੍ਯੈਸ੍ਤੁ ਲੌਲ੍ਯਾਦਿਦੋਸਜਾ ਤ੍ਰਿਵਿਧਾਤ੍ਰਾਰੁਚਿਰੁਚ੍ਯਤੇ; ਤਤ੍ਰ ਲੌਲ੍ਯਜਾਯਾਮਰੁਚੌ ਪਥ੍ਯੋਪਚਾਰਃ, ਦੋਸਕ੍ਸਯਜਾਯਾਮਰੁਚੌ ਯੋਗੇਨੇਤਿ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗੇਨੋਪਚਾਰਃ, ਵ੍ਯਾਧਿਵੈਧਰ੍ਮ੍ਯਜਾਯਾਂ ਚਾਦ੍ਯਮਦਨੀਯਂ ਵ੍ਯਾਧਿਪ੍ਰਤ੍ਯਨੀਕਪ੍ਰਯੋਗੈਰੁਪਕਲ੍ਪਯੇਦਿਤਿ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਤਮ੍| ਪੂਰ੍ਵਮੇਵ ਤੁ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਨਮਾਦ੍ਰਿਯਾਮਹੇ||੩੩੧-੩੩੩||-
Adhikarana 65 (334-341) · Śloka 341
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕਾਃ- ਵਿਂਸ਼ਤਿਰ੍ਵ੍ਯਾਪਦੋ ਯੋਨੇਰ੍ਨਿਦਾਨਂ ਲਿਙ੍ਗਮੇਵ ਚ||੩੩੪|| ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਚਾਪਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾ ਸ਼ਿਸ੍ਯਾਣਾਂ ਹਿਤਕਾਮ੍ਯਯਾ| ਸ਼ੁਕ੍ਰਦੋਸਾਸ੍ਤਥਾ ਚਾਸ੍ਟੌ ਨਿਦਾਨਾਕਤਿਭੇਸਜੈਃ||੩੩੫|| ਕ੍ਲੈਬ੍ਯਾਨ੍ਯੁਕ੍ਤਾਨਿ ਚਤ੍ਵਾਰਿ ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਪ੍ਰਦਰਾਸ੍ਤਥਾ| ਤੇਸਾਂ ਨਿਦਾਨਂ ਲਿਙ੍ਗਂ ਚ ਭੈਸਜ੍ਯਂ ਚੈਵ ਕੀਰ੍ਤਿਤਮ੍||੩੩੬|| ਕ੍ਸੀਰਦੋਸਾਸ੍ਤਥਾ ਚਾਸ੍ਟੌ ਹੇਤੁਲਿਙ੍ਗਭਿਸਗ੍ਜਿਤੈਃ| ਰੇਤਸੋ ਰਜਸਸ਼੍ਚੈਵ ਕੀਰ੍ਤਿਤਂ ਸ਼ੁਦ੍ਧਿਲਕ੍ਸਣਮ੍||੩੩੭|| ਉਕ੍ਤਾਨੁਕ੍ਤਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਚ ਸਮ੍ਯਗ੍ਯੋਗਸ੍ਤਥੈਵ ਚ| ਦੇਸ਼ਾਦਿਗੁਣਸ਼ਂਸਾ ਚ ਕਾਲਃ ਸਙ੍ਵਿਧ ਏਵ ਚ||੩੩੮|| ਦੇਸ਼ੇ ਦੇਸ਼ੇ ਚ ਯਤ੍ ਸਾਤ੍ਮ੍ਯਂ ਯਥਾ ਵੈਦ੍ਯੋਪਰਾਧ੍ਯਤਿ| ਚਿਕਿਤ੍ਸਾ ਚਾਪਿ ਨਿਰ੍ਦਿਸ੍ਟਾ ਦੋਸਾਣਾਂ ਗੂਢਚਾਰਿਣਾਮ੍||੩੩੯|| ਯੋ ਹਿ ਸਮ੍ਯਙ੍ਨ ਜਾਨਾਤਿ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਂ ਸ਼ਾਸ੍ਤ੍ਰਾਰ੍ਥਮੇਵ ਚ| ਨ ਕੁਰ੍ਯਾਤ੍ ਸ ਕ੍ਰਿਯਾਂ ਚਿਤ੍ਰਮਚਕ੍ਸੁਰਿਵ ਚਿਤ੍ਰਕਤ੍||੩੪੦|| ਅਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇ| ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਮਿਦਂ ਸ੍ਥਾਨਂ ਸਸ੍ਠਂ ਪਰਿਸਮਾਪਿਤਮ੍||੩੪੧||
तत्र श्लोकाः- विंशतिर्व्यापदो योनेर्निदानं लिङ्गमेव च||३३४|| चिकित्सा चापि निर्दिष्टा शिष्याणां हितकाम्यया| शुक्रदोषास्तथा चाष्टौ निदानाकृतिभेषजैः||३३५|| क्लैब्यान्युक्तानि चत्वारि चत्वारः प्रदरास्तथा| तेषां निदानं लिङ्गं च भैषज्यं चैव कीर्तितम्||३३६|| क्षीरदोषास्तथा चाष्टौ हेतुलिङ्गभिषग्जितैः| रेतसो रजसश्चैव कीर्तितं शुद्धिलक्षणम्||३३७|| उक्तानुक्तचिकित्सा च सम्यग्योगस्तथैव च| देशादिगुणशंसा च कालः षङ्विध एव च||३३८|| देशे देशे च यत् सात्म्यं यथा वैद्योऽपराध्यति| चिकित्सा चापि निर्दिष्टा दोषाणां गूढचारिणाम्||३३९|| यो हि सम्यङ्न जानाति शास्त्रं शास्त्रार्थमेव च| न कुर्यात् स क्रियां चित्रमचक्षुरिव चित्रकृत्||३४०|| अग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते| चिकित्सितमिदं स्थानं षष्ठं परिसमापितम्||३४१||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਂਸ਼ਤਿਰਿਤ੍ਯਾਦਿਸਙ੍ਗ੍ਰਹਃ ਸੁਬੋਧ ਏਵ||੩੩੪-੩੪੧||
Adhikarana puShpikA · Śloka 30
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇਪ੍ਰਾਪ੍ਤੇ ਦਢਬਲਸਮ੍ਪੂਰਿਤੇ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇ ਯੋਨਿਵ੍ਯਾਪਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੩੦|| ਇਤਿ ਚਰਕਸਂਹਿਤਾਯਾਂ ਸਸ੍ਠਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਸ੍ਥਾਨਂ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਮ੍|
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृतेऽप्राप्ते दृढबलसम्पूरिते चिकित्सास्थाने योनिव्यापच्चिकित्सितं नाम त्रिंशोऽध्यायः||३०|| इति चरकसंहितायां षष्ठं चिकित्सितस्थानं सम्पूर्णम्|
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਨਾਰਾਯਣਦਤ੍ਤਾਤ੍ਮਜਸ਼੍ਰੀਚਕ੍ਰਪਾਣਿਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਂ ਚਰਕਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਟੀਕਾਯਾਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਦੀਪਿਕਾਯਾਂ ਚਿਕਿਤ੍ਸਾਸ੍ਥਾਨੇ ਯੋਨਿਵ੍ਯਾਪਚ੍ਚਿਕਿਤ੍ਸਿਤਂ ਨਾਮ ਤ੍ਰਿਂਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੩੦||