Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤੋਣੁਜ੍ਯੋਤੀਯਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
अथातोऽणुज्योतीयमिन्द्रियं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ਸਦ੍ਯਃਕਾਲਨਿਯਤਂ ਰਿਸ੍ਟਮਭਿਧਾਯ ਕਾਲਵਿਸ਼ੇਸਨਿਯਤਾਰਿਸ੍ਟਾਭਿਧਾਯਕਮਣੁਜ੍ਯੋਤੀਯਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਅਣੁਜ੍ਯੋਤਿਸ਼੍ਚੇਹ ਯਥਾਸ਼੍ਰੁਤਂ ਰੋਗਂ ਵਰ੍ਜਯਿਤ੍ਵਾ ਸਞ੍ਜ੍ਞਾਯਾਮਨੁਕ੍ਰਿਯਤੇ||੧-੨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
ਅਣੁਜ੍ਯੋਤਿਰਨੇਕਾਗ੍ਰੋ ਦੁਸ਼੍ਛਾਯੋ ਦੁਰ੍ਮਨਾਃ ਸਦਾ| ਰਤਿਂ ਨ ਲਭਤੇ ਯਾਤਿ ਪਰਲੋਕਂ ਸਮਾਨ੍ਤਰਮ੍||੩||
अणुज्योतिरनेकाग्रो दुश्छायो दुर्मनाः सदा| रतिं न लभते याति परलोकं समान्तरम्||३||
🔊 Audio coming soon
ਜ੍ਯੋਤਿਃ ਸਕਲਸ਼ਰੀਰਾਨ੍ਤਰ੍ਗਤਂ ਤੇਜਃ, ਅਣੁਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਮਨ੍ਦਾਗ੍ਨਿਃ| ਅਨੇਕਾਗ੍ਰਃ ਵ੍ਯਾਕੁਲਚਿਤ੍ਤਃ, ਦੁਰ੍ਮਨਾ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਤੁ ਮਨੋਦੌਰ੍ਬਲ੍ਯਮੁਚ੍ਯਤੇ; ਤੇਨ ਨ ਪੌਨਰੁਕ੍ਤ੍ਯਮ੍| ਸਮਾਨ੍ਤਰਮਿਤਿ ਸਮਾਮਧ੍ਯੇ||੩||
Adhikarana 3 (4-6) · Śloka 6
ਬਲਿਂ ਬਲਿਭਤੋ ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਣੀਤਂ ਨੋਪਭੁਞ੍ਜਤੇ| ਲੋਕਾਨ੍ਤਰਗਤਃ ਪਿਣ੍ਡਂ ਭੁਙ੍ਕ੍ਤੇ ਸਂਵਤ੍ਸਰੇਣ ਸਃ||੪|| ਸਪ੍ਤਰ੍ਸੀਣਾਂ ਸਮੀਪਸ੍ਥਾਂ ਯੋ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯਰੁਨ੍ਧਤੀਮ੍| ਸਂਵਤ੍ਸਰਾਨ੍ਤੇ ਜਨ੍ਤੁਃ ਸ ਸਮ੍ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਮਹਤ੍ਤਮਃ||੫|| ਵਿਕਤ੍ਯਾ ਵਿਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਯਃ ਸ਼ੋਭਾਮੁਪਚਯਂ ਧਨਮ੍| ਪ੍ਰਾਪ੍ਨੋਤ੍ਯਤੋ ਵਾ ਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ਂ ਸਮਾਨ੍ਤਂ ਤਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤਮ੍||੬||
बलिं बलिभृतो यस्य प्रणीतं नोपभुञ्जते| लोकान्तरगतः पिण्डं भुङ्क्ते संवत्सरेण सः||४|| सप्तर्षीणां समीपस्थां यो न पश्यत्यरुन्धतीम्| संवत्सरान्ते जन्तुः स सम्पश्यति महत्तमः||५|| विकृत्या विनिमित्तं यः शोभामुपचयं धनम्| प्राप्नोत्यतो वा विभ्रंशं समान्तं तस्य जीवितम्||६||
🔊 Audio coming soon
ਬਲਿਮਿਤਿ ਵਾਯਸਾਨਾਂ ਵਿਧਿਵਦ੍ਦਤ੍ਤਮਨ੍ਨਮ੍| ਮਹਤ੍ਤਮ ਇਤਿ ਮਰਣਰੂਪਂ ਤਮਃ| ਵਿਕਤ੍ਯੇਤਿ ਪ੍ਰਸਿਦ੍ਧਂ ਧਨਾਦਿਕਾਰਣਂ ਵਿਨਾ| ਵਿਨਿਮਿਤ੍ਤਮਿਤਿ ਸ਼ਰੀਰਸਮ੍ਬਦ੍ਧਧਨਾਦਿਸੂਚਕਲਕ੍ਸਣਂ ਵਿਨਾ; ਸ਼ਰੀਰਸਮ੍ਬਦ੍ਧਲਕ੍ਸਣਵਸ਼ਾਦੇਵ ਕਸ੍ਮਿਂਸ਼੍ਚਿਤ੍ਕਾਲੇ ਧਨਾਦਿ ਤਦਪਚਯੋ ਵਾ ਭਵਤਿ; ਤਚ੍ਚ ਲਕ੍ਸਣਨਿਮਿਤ੍ਤਤ੍ਵਾਦਰਿਸ੍ਟਮਿਤਿ ਪ੍ਰਥਮਾਧ੍ਯਾਯ ਏਵੋਕ੍ਤਮ੍| ਉਪਚਯਮਿਤਿ ਸ਼ਰੀਰ ਏਵੋਪਚਯਮ੍| ਅਤੋ ਵਿਭ੍ਰਂਸ਼ਮਿਤਿ ਸ਼ੋਭਾਦ੍ਯਭਾਵਮ੍||੪-੬||
Adhikarana 4 (7) · Śloka 7
ਭਕ੍ਤਿਃ ਸ਼ੀਲਂ ਸ੍ਮਤਿਸ੍ਤ੍ਯਾਗੋ ਬੁਦ੍ਧਿਰ੍ਬਲਮਹੇਤੁਕਮ੍| ਸਡੇਤਾਨਿ ਨਿਵਰ੍ਤਨ੍ਤੇ ਸਡ੍ਭਿਰ੍ਮਾਸੈਰ੍ਮਰਿਸ੍ਯਤਃ||੭||
भक्तिः शीलं स्मृतिस्त्यागो बुद्धिर्बलमहेतुकम्| षडेतानि निवर्तन्ते षड्भिर्मासैर्मरिष्यतः||७||
🔊 Audio coming soon
ਭਕ੍ਤਿਃ ਇਚ੍ਛਾ| ਅਹੇਤੁਕਮਿਤਿ ਕ੍ਰਿਯਾਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍| ਸਙ੍ਖ੍ਯੇਯਨਿਰ੍ਦੇਸ਼ਾਦੇਵ ਸਟ੍ਤ੍ਵੇ ਲਬ੍ਧੇ ਪੁਨਃ ਸਡਿਤਿ ਪਦਂ ਸਣ੍ਣਾਂ ਸਮੁਦਿਤਾਨਾਮੇਵ ਨਿਵਤ੍ਤਿਰਰਿਸ੍ਟਮਿਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਿਤੁਮ੍||੭||
Adhikarana 5 (8-9) · Śloka 9
ਧਮਨੀਨਾਮਪੂਰ੍ਵਾਣਾਂ ਜਾਲਮਤ੍ਯਰ੍ਥਸ਼ੋਭਨਮ੍| ਲਲਾਟੇ ਦਸ਼੍ਯਤੇ ਯਸ੍ਯ ਸਣ੍ਮਾਸਾਨ੍ਨ ਸ ਜੀਵਤਿ||੮|| ਲੇਖਾਭਿਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਵਕ੍ਰਾਭਿਰ੍ਲਲਾਟਮੁਪਚੀਯਤੇ| ਯਸ੍ਯ ਤਸ੍ਯਾਯੁਸਃ ਸਡ੍ਭਿਰ੍ਮਾਸੈਰਨ੍ਤਂ ਸਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍||੯||
धमनीनामपूर्वाणां जालमत्यर्थशोभनम्| ललाटे दृश्यते यस्य षण्मासान्न स जीवति||८|| लेखाभिश्चन्द्रवक्राभिर्ललाटमुपचीयते| यस्य तस्यायुषः षड्भिर्मासैरन्तं समादिशेत्||९||
🔊 Audio coming soon
ਜਾਲਮਿਤਿ ਜਾਲਾਕਾਰਮ੍| ਚਨ੍ਦ੍ਰਵਕ੍ਰਾਭਿਰਿਤਿ ਬਾਲਚਨ੍ਦ੍ਰਵਕ੍ਰਾਭਿਃ||੮-੯||
Adhikarana 6 (10-11) · Śloka 11
ਸ਼ਰੀਰਕਮ੍ਪਃ ਸਮ੍ਮੋਹੋ ਗਤਿਰ੍ਵਚਨਮੇਵ ਚ| ਮਤ੍ਤਸ੍ਯੇਵੋਪਲਭ੍ਯਨ੍ਤੇ ਯਸ੍ਯ ਮਾਸਂ ਨ ਜੀਵਤਿ||੧੦|| ਰੇਤੋਮੂਤ੍ਰਪੁਰੀਸਾਣਿ ਯਸ੍ਯ ਮਜ੍ਜਨ੍ਤਿ ਚਾਮ੍ਭਸਿ| ਸ ਮਾਸਾਤ੍ ਸ੍ਵਜਨਦ੍ਵੇਸ੍ਟਾ ਮਤ੍ਯੁਵਾਰਿਣਿ ਮਜ੍ਜਤਿ||੧੧||
शरीरकम्पः सम्मोहो गतिर्वचनमेव च| मत्तस्येवोपलभ्यन्ते यस्य मासं न जीवति||१०|| रेतोमूत्रपुरीषाणि यस्य मज्जन्ति चाम्भसि| स मासात् स्वजनद्वेष्टा मृत्युवारिणि मज्जति||११||
🔊 Audio coming soon
ਰੇਤ ਇਤ੍ਯਾਦ੍ਯਰਿਸ੍ਟਂ ‘ਨਿਸ੍ਠ੍ਯੂਤਂ ਚ ਪੁਰੀਸਂ ਚ’ (ਇਂ.ਅ.੯) ਇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਯਦ੍ਯਪ੍ਯੁਕ੍ਤਂ, ਤਥਾਪੀਹ ਸਮਾਸਵਚਨਾਤ੍ ਸਮੁਦਿਤਾਨਾਮੇਵ ਰੇਤਃਪ੍ਰਭਤੀਨਾਂ ਮਜ੍ਜਨਂ ਸ੍ਵਜਨਦ੍ਵੇਸੇ ਸਤਿ ਮਾਰਕਂ ਭਵਤੀਤਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍||੧੦-੧੧||
Adhikarana 7 (12-17) · Śloka 17
ਹਸ੍ਤਪਾਦਂ ਮੁਖਂ ਚੋਭੇ ਵਿਸ਼ੇਸਾਦ੍ਯਸ੍ਯ ਸ਼ੁਸ੍ਯਤਃ| ਸ਼ੂਯੇਤੇ ਵਾ ਵਿਨਾ ਦੇਹਾਤ੍ ਸ ਚ ਮਾਸਂ ਨ ਜੀਵਤਿ||੧੨|| ਲਲਾਟੇ ਮੂਰ੍ਧ੍ਨਿ ਬਸ੍ਤੌ ਵਾ ਨੀਲਾ ਯਸ੍ਯ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤੇ| ਰਾਜੀ ਬਾਲੇਨ੍ਦੁਕੁਟਿਲਾ ਨ ਸ ਜੀਵਿਤੁਮਰ੍ਹਤਿ||੧੩|| ਪ੍ਰਵਾਲਗੁਟਿਕਾਭਾਸਾ ਯਸ੍ਯ ਗਾਤ੍ਰੇ ਮਸੂਰਿਕਾਃ| ਉਤ੍ਪਦ੍ਯਾਸ਼ੁ ਵਿਨਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਨ ਚਿਰਾਤ੍ ਸ ਵਿਨਸ਼੍ਯਤਿ||੧੪|| ਗ੍ਰੀਵਾਵਮਰ੍ਦੋ ਬਲਵਾਞ੍ਜਿਹ੍ਵਾਸ਼੍ਵਯਥੁਰੇਵ ਚ| ਬ੍ਰਧ੍ਨਾਸ੍ਯਗਲਪਾਕਸ਼੍ਚ ਯਸ੍ਯ ਪਕ੍ਵਂ ਤਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍||੧੫|| ਸਮ੍ਭ੍ਰਮੋਤਿਪ੍ਰਲਾਪੋਤਿਭੇਦੋਸ੍ਥ੍ਨਾਮਤਿਦਾਰੁਣਃ | ਕਾਲਪਾਸ਼ਪਰੀਤਸ੍ਯ ਤ੍ਰਯਮੇਤਤ੍ ਪ੍ਰਵਰ੍ਤਤੇ||੧੬|| ਪ੍ਰਮੁਹ੍ਯ ਲੁਞ੍ਚਯੇਤ੍ ਕੇਸ਼ਾਨ੍ ਪਰਿਗਹ੍ਣਾਤ੍ਯਤੀਵ ਚ| ਨਰਃ ਸ੍ਵਸ੍ਥਵਦਾਹਾਰਮਬਲਃ ਕਾਲਚੋਦਿਤਃ||੧੭||
हस्तपादं मुखं चोभे विशेषाद्यस्य शुष्यतः| शूयेते वा विना देहात् स च मासं न जीवति||१२|| ललाटे मूर्ध्नि बस्तौ वा नीला यस्य प्रकाशते| राजी बालेन्दुकुटिला न स जीवितुमर्हति||१३|| प्रवालगुटिकाभासा यस्य गात्रे मसूरिकाः| उत्पद्याशु विनश्यन्ति न चिरात् स विनश्यति||१४|| ग्रीवावमर्दो बलवाञ्जिह्वाश्वयथुरेव च| ब्रध्नास्यगलपाकश्च यस्य पक्वं तमादिशेत्||१५|| सम्भ्रमोऽतिप्रलापोऽतिभेदोऽस्थ्नामतिदारुणः | कालपाशपरीतस्य त्रयमेतत् प्रवर्तते||१६|| प्रमुह्य लुञ्चयेत् केशान् परिगृह्णात्यतीव च| नरः स्वस्थवदाहारमबलः कालचोदितः||१७||
🔊 Audio coming soon
ਉਭੇ ਇਤਿ ਵਚਨਂ ਸਮੁਦਿਤਹਸ੍ਤਾਦਿਸ਼ੋਸਮੇਵ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਪ੍ਰਵਾਲਕਤਗੁਟਿਕਾਵਦਾਭਾਸਨ੍ਤ ਇਤਿ ਪ੍ਰਵਾਲਗੁਟਿਕਾਭਾਸਾਃ| ਕਾਲਪਾਸ਼ਪਰੀਤਸ੍ਯੇਤਿ ਸ਼ੀਘ੍ਰਂ ਮਰਿਸ੍ਯਤਃ| ਪਰਿਗਹ੍ਣਾਤਿ ਸ੍ਵਸ੍ਥਵਦਾਹਾਰਮਿਤਿ ਯੋਜਨਾ, ਅਬਲਃ ਸਨ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਥਵਦਾਹਾਰਮਤ੍ਯਰ੍ਥਂ ਕਰੋਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੧੨-੧੭||
Adhikarana 8 (18-19) · Śloka 19
ਸਮੀਪੇ ਚਕ੍ਸੁਸੋਃ ਕਤ੍ਵਾ ਮਗਯੇਤਾਙ੍ਗੁਲੀਕਰਮ੍| ਸ੍ਮਯਤੇਪਿ ਚ ਕਾਲਾਨ੍ਧ ਊਰ੍ਧ੍ਵਗਾਨਿਮਿਸੇਕ੍ਸਣਃ ||੧੮|| ਸ਼ਯਨਾਦਾਸਨਾਦਙ੍ਗਾਤ੍ ਕਾਸ੍ਠਾਤ੍ ਕੁਡ੍ਯਾਦਥਾਪਿ ਵਾ| ਅਸਨ੍ਮਗਯਤੇ ਕਿਞ੍ਚਿਤ੍ ਸ ਮੁਹ੍ਯਨ੍ ਕਾਲਚੋਦਿਤਃ||੧੯||
समीपे चक्षुषोः कृत्वा मृगयेताङ्गुलीकरम्| स्मयतेऽपि च कालान्ध ऊर्ध्वगानिमिषेक्षणः ||१८|| शयनादासनादङ्गात् काष्ठात् कुड्यादथापि वा| असन्मृगयते किञ्चित् स मुह्यन् कालचोदितः||१९||
🔊 Audio coming soon
ਸਮੀਪ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਚਕ੍ਸੁਸੋਃ ਸਮੀਪੇਙ੍ਗੁਲੀਕਰਂ ਕਤ੍ਵਾ ਤਤ੍ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਮਗਯਤੇ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਤੇ, ਸ੍ਮਯਤੇ ਚ ਵਿਸ੍ਮਿਤੋ ਭਵਤਿ| ਊਰ੍ਧ੍ਵਗਮਨਿਮਿਸਂ ਚ ਈਕ੍ਸਣਂ ਯਸ੍ਯ ਸ ਤਥਾ| ਅਸਤ੍ ਅਵਿਦ੍ਯਮਾਨਂ ਸ਼ਯਨਾਸਨਾਦਿ ਮਗਯਤੇ ਪ੍ਰਾਰ੍ਥਯਤੇ||੧੮-੧੯||
Adhikarana 9 (20-21) · Śloka 21
ਅਹਾਸ੍ਯਹਾਸੀ ਸਮ੍ਮੁਹ੍ਯਨ੍ ਪ੍ਰਲੇਢਿ ਦਸ਼ਨਚ੍ਛਦੌ| ਸ਼ੀਤਪਾਦਕਰੋਚ੍ਛ੍ਵਾਸੋ ਯੋ ਨਰੋ ਨ ਸ ਜੀਵਤਿ||੨੦|| ਆਹ੍ਵਯਂਸ੍ਤਂ ਸਮੀਪਸ੍ਥਂ ਸ੍ਵਜਨਂ ਜਨਮੇਵ ਵਾ| ਮਹਾਮੋਹਾਵਤਮਨਾਃ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਨਪਿ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ||੨੧||
अहास्यहासी सम्मुह्यन् प्रलेढि दशनच्छदौ| शीतपादकरोच्छ्वासो यो नरो न स जीवति||२०|| आह्वयंस्तं समीपस्थं स्वजनं जनमेव वा| महामोहावृतमनाः पश्यन्नपि न पश्यति||२१||
🔊 Audio coming soon
ਅਹਾਸ੍ਯਹਾਸੀਤਿ ਅਹਾਸ੍ਯਵਿਸਯੇ ਹਾਸ੍ਯਵਾਨ੍| ਦਸ਼ਨਚ੍ਛਦੌ ਓਸ੍ਠੌ| ਸ਼ੀਤਸ਼ਬ੍ਦ ਉਚ੍ਛ੍ਵਾਸਾਨ੍ਤੈਃ ਸਮ੍ਬਧ੍ਯਤੇ| ਜਨਮਿਤਿ ਗੋਬਲੀਵਰ੍ਦਨ੍ਯਾਯੇਨ ਸ੍ਵਜਨਮ੍||੨੦-੨੧||
Adhikarana 10 (22) · Śloka 22
ਅਯੋਗਮਤਿਯੋਗਂ ਵਾ ਸ਼ਰੀਰੇ ਮਤਿਮਾਨ੍ ਭਿਸਕ੍| ਖਾਦੀਨਾਂ ਯੁਗਪਦ੍ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਭੇਸਜਂ ਨਾਵਚਾਰਯੇਤ੍||੨੨||
अयोगमतियोगं वा शरीरे मतिमान् भिषक्| खादीनां युगपद्दृष्ट्वा भेषजं नावचारयेत्||२२||
🔊 Audio coming soon
ਖਾਦੀਨਾਮਿਤਿ ਖਾਦਿਕਾਰ੍ਯਾਣਾਂ ਧਾਤੂਨਾਂ, ਕਿਂਵਾ ਖਾਦਿਕਾਰ੍ਯਾਣਾਂ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਦੀਨਾਮ੍| ਯੋਗ੍ਯਵਿਸਯਾਗ੍ਰਹਣਮਯੋਗਃ| ਅਵਿਦ੍ਯਮਾਨਵਿਸਯਗ੍ਰਹਣਮਤਿਯੋਗਃ||੨੨||
Adhikarana 11 (23-24) · Śloka 24
ਅਤਿਪ੍ਰਵਦ੍ਧ੍ਯਾ ਰੋਗਾਣਾਂ ਮਨਸਸ਼੍ਚ ਬਲਕ੍ਸਯਾਤ੍| ਵਾਸਮੁਤ੍ਸਜਤਿ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਸ਼ਰੀਰੀ ਦੇਹਸਞ੍ਜ੍ਞਕਮ੍||੨੩|| ਵਰ੍ਣਸ੍ਵਰਾਵਗ੍ਨਿਬਲਂ ਵਾਗਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮਨੋਬਲਮ੍| ਹੀਯਤੇਸੁਕ੍ਸਯੇ ਨਿਦ੍ਰਾ ਨਿਤ੍ਯਾ ਭਵਤਿ ਵਾ ਨ ਵਾ||੨੪||
अतिप्रवृद्ध्या रोगाणां मनसश्च बलक्षयात्| वासमुत्सृजति क्षिप्रं शरीरी देहसञ्ज्ञकम्||२३|| वर्णस्वरावग्निबलं वागिन्द्रियमनोबलम्| हीयतेऽसुक्षये निद्रा नित्या भवति वा न वा||२४||
🔊 Audio coming soon
ਵਾਸਮਿਵ ਵਾਸਂ, ਸ਼ਰੀਰਮਾਤ੍ਮਨੋ ਗਹਮਿਵ ਭਵਤਿ| ਨ ਵਾ ਭਵਤੀਤਿ ਸਰ੍ਵਥਾ ਨ ਭਵਤੀਤ੍ਯਰ੍ਥਃ||੨੩-੨੪||
Adhikarana 12 (25-26) · Śloka 26
ਭਿਸਗ੍ਭੇਸਜਪਾਨਾਨ੍ਨਗੁਰੁਮਿਤ੍ਰਦ੍ਵਿਸਸ਼੍ਚ ਯੇ| ਵਸ਼ਗਾਃ ਸਰ੍ਵ ਏਵੈਤੇ ਬੋਦ੍ਧਵ੍ਯਾਃ ਸਮਵਰ੍ਤਿਨਃ||੨੫|| ਏਤੇਸੁ ਰੋਗਃ ਕ੍ਰਮਤੇ ਭੇਸਜਂ ਪ੍ਰਤਿਹਨ੍ਯਤੇ| ਨੈਸਾਮਨ੍ਨਾਨਿ ਭੁਞ੍ਜੀਤ ਨ ਚੋਦਕਮਪਿ ਸ੍ਪਸ਼ੇਤ੍||੨੬||
भिषग्भेषजपानान्नगुरुमित्रद्विषश्च ये| वशगाः सर्व एवैते बोद्धव्याः समवर्तिनः||२५|| एतेषु रोगः क्रमते भेषजं प्रतिहन्यते| नैषामन्नानि भुञ्जीत न चोदकमपि स्पृशेत्||२६||
🔊 Audio coming soon
ਸਮਵਰ੍ਤਿਨ ਇਤਿ ਯਮਸ੍ਯ; ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਸਮਵਰ੍ਤਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਕਾਲਮਤ੍ਯੁਂ ਬ੍ਰੁਵਤੇ, ਚਸ਼ਬ੍ਦੇਨੋਕ੍ਤਵਕ੍ਸ੍ਯਮਾਣਸਕਲਾਰਿਸ੍ਟਗ੍ਰਹਣਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ; ਤੇਨ ਸਰ੍ਵਮੇਵ ਰਿਸ੍ਟਂ ਕਾਲਮਤ੍ਯੋਃ ਪਰਂ ਭਵਤੀਤਿ ਵਰ੍ਣਯਨ੍ਤਿ| ਅਤ੍ਰ ਚ ਦ੍ਵੇਸਮਨੁ ਰੋਗਕ੍ਰਮਣਂ ਨਿਸ੍ਫਲੋ ਭੇਸਜਪ੍ਰਯੋਗਸ਼੍ਚਾਪਿ ਸ੍ਯਾਦਿਤ੍ਯਾਹ- ਏਤੇਸ੍ਵਿਤ੍ਯਾਦਿ| ਭੇਸਜਂ ਪ੍ਰਤਿਹਨ੍ਯਤ ਇਤਿ ਸਮ੍ਯਕ੍ਕਤਮਪਿ ਭੇਸਜਂ ਹਨ੍ਯਤ ਇਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਨੈਸਾਮਨ੍ਨਾਨਿ ਭੁਞ੍ਜੀਤੇਤਿ ਪ੍ਰਾਯੇਣ ਤਦਨ੍ਨਸ੍ਯਾਵਿਸ਼ੁਦ੍ਧਤ੍ਵਾਤ੍| ਏਵਮੁਦਕਪ੍ਰਤਿਸੇਧੇਪਿ ਬੋਧ੍ਯਮ੍||੨੫-੨੬||
Adhikarana 13 (27) · Śloka 27
ਪਾਦਾਃ ਸਮੇਤਾਸ਼੍ਚਤ੍ਵਾਰਃ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਃ ਸਾਧਕੈਰ੍ਗੁਣੈਃ| ਵ੍ਯਰ੍ਥਾ ਗਤਾਯੁਸੋ ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਵਿਨਾ ਨਾਸ੍ਤਿ ਗੁਣੋਦਯਃ||੨੭||
पादाः समेताश्चत्वारः सम्पन्नाः साधकैर्गुणैः| व्यर्था गतायुषो द्रव्यं विना नास्ति गुणोदयः||२७||
🔊 Audio coming soon
ਪਾਦਾ ਭਿਸਗਾਦਯਃ| ਸਾਧਕੈਰ੍ਗੁਣੈਰਿਤਿ “ਸ਼੍ਰੁਤੇ ਪਰ੍ਯਵਦਾਤਤ੍ਵਂ” (ਸੂ.ਅ.੯) ਇਤ੍ਯਾਦਿਭਿਃ ਸੋਡਸ਼ਗੁਣੈਃ ਸਮ੍ਪਨ੍ਨਾਃ| ਕਸ੍ਮਾਦ੍ਵੈਦ੍ਯਾਦਯੋ ਗਤਾਯੁਸੋ ਰੋਗਾਨ੍ਨ ਸਾਧਯਨ੍ਤੀਤ੍ਯਾਹ- ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਵਿਨਾ ਨਾਸ੍ਤਿ ਗੁਣੋਦਯ ਇਤਿ|- ਦ੍ਰਵ੍ਯਂ ਕਾਰਣਂ ਵਿਨਾ ਆਰੋਗ੍ਯਲਕ੍ਸਣੋ ਗੁਣੋਦਯੋ ਨਾਸ੍ਤਿ| ਕਾਰਣਂ ਚੇਹਾਰੋਗ੍ਯੋਤ੍ਪਤ੍ਤਾਵਗਤਾਯੁਸ੍ਟ੍ਵਂ, ਤਚ੍ਚ ਨਾਸ੍ਤੀਤਿ ਭਾਵਃ||੨੭||
Adhikarana 14 (28) · Śloka 28
ਪਰੀਕ੍ਸ੍ਯਮਾਯੁਰ੍ਭਿਸਜਾ ਨੀਰੁਜਸ੍ਯਾਤੁਰਸ੍ਯ ਚ| ਆਯੁਰ੍ਜ੍ਞਾਨਫਲਂ ਕਤ੍ਸ੍ਨਮਾਯੁਰ੍ਜ੍ਞੇ ਹ੍ਯਨੁਵਰ੍ਤਤੇ||੨੮||
परीक्ष्यमायुर्भिषजा नीरुजस्यातुरस्य च| आयुर्ज्ञानफलं कृत्स्नमायुर्ज्ञे ह्यनुवर्तते||२८||
🔊 Audio coming soon
ਆਯੁਰ੍ਜ੍ਞਾਨਫਲਂ ਵਿਦ੍ਯਮਾਨਾਯੁਸਿ ਭੇਸਜਦਾਨਮ੍||੨੮||
Adhikarana 15 (29) · Śloka 29
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕਃ- ਕ੍ਰਿਯਾਪਥਮਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾਃ ਕੇਵਲਂ ਦੇਹਮਾਪ੍ਲੁਤਾਃ| ਚਿਹ੍ਨਂ ਕੁਰ੍ਵਨ੍ਤਿ ਯਦ੍ਦੋਸਾਸ੍ਤਦਰਿਸ੍ਟਂ ਨਿਰੁਚ੍ਯਤੇ||੨੯||
तत्र श्लोकः- क्रियापथमतिक्रान्ताः केवलं देहमाप्लुताः| चिह्नं कुर्वन्ति यद्दोषास्तदरिष्टं निरुच्यते||२९||
🔊 Audio coming soon
ਰਿਸ੍ਟਲਕ੍ਸਣਮਾਹ- ਕ੍ਰਿਯਾਪਥਮਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਤਿਕ੍ਰਾਨ੍ਤਾ ਇਤਿ ਗਤਾਃ| ਦੂਤਾਦਿਗਤਰਿਸ੍ਟਲਕ੍ਸਣਮੇਤਨ੍ਨ ਭਵਤਿ, ਕਿਨ੍ਤੁ ਸ਼ਰੀਰਗਤਰਿਸ੍ਟਲਕ੍ਸਣਂ; ਤੇਨ ਨਾਵ੍ਯਾਪ੍ਤਿਰ੍ਲਕ੍ਸਣਸ੍ਯ ਵਾਚ੍ਯਾ| ਸਰ੍ਵਰਿਸ੍ਟਵ੍ਯਾਪਕਂ ਤੁ ਲਕ੍ਸਣਂ ਯਥਾ- ਆਯੁਸੋਨ੍ਤਰ੍ਗ(ਗ)ਤਸ੍ਯ ਲਿਙ੍ਗਮਿਤਿ| ਤਚ੍ਚ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਦੇਨੈਵੋਕ੍ਤਮਿਤਿ ਪ੍ਰਥਮਾਧ੍ਯਾਯ ਏਵ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਪਦਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਯਾਂ ਪ੍ਰੋਕ੍ਤਮ੍| ਨਨੁ ਨਿਰ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਂ ਰਿਸ੍ਟਮਿਤ੍ਯੁਕ੍ਤਮ੍, ਇਹ ਦੋਸਜਨ੍ਯਤ੍ਵਂ ਰਿਸ੍ਟਾਨਾਮੁਚ੍ਯਤ ਇਤਿ ਨ ਕਥਂ ਵਿਰੋਧਃ? ਨ, ਨਿਰ੍ਨਿਮਿਤ੍ਤਤ੍ਵਂ ਹ੍ਯਨੁਪਲਭ੍ਯਮਾਨਨਿਮਿਤ੍ਤਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਂ; ਤੇਨ ਰੂਕ੍ਸਾਦਿਹੇਤੁਪ੍ਰਾਪ੍ਤਿਮਨ੍ਤਰੇਣ ਪ੍ਰਤ੍ਯਾਸਨ੍ਨਮਰਣਪ੍ਰਭਾਵਕੁਪਿਤਦੋਸਜਨ੍ਯਤ੍ਵਂ ਤਤ੍ਤਦਰਿਸ੍ਟਾਨਾਮੁਚ੍ਯਤੇ, ਤੇਨੇਹਾਪ੍ਯੁਪਲਭ੍ਯਮਾਨਵ੍ਯਕ੍ਤਨਿਮਿਤ੍ਤਤਾਸਦ੍ਭਾਵਾਨ੍ਨ ਵਿਰੋਧਃ||੨੯||
Adhikarana puShpikA · Śloka 11
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਥਾਨੇਣੁਜ੍ਯੋਤੀਯਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਨਾਮੈਕਾਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੧||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते इन्द्रियस्थानेऽणुज्योतीयमिन्द्रियं नामैकादशोऽध्यायः||११||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਚਕ੍ਰਪਾਣਿਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਦੀਪਿਕਾਯਾਂ ਚਰਕਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਟੀਕਾਯਾਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਥਾਨੇਣੁਜ੍ਯੋਤੀਯਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਨਾਮੈਕਾਦਸ਼ੋਧ੍ਯਾਯਃ||੧੧||