Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
അഥാതോऽണുജ്യോതീയമിന്ദ്രിയം വ്യാഖ്യാസ്യാമഃ||൧|| ഇതി ഹ സ്മാഹ ഭഗവാനാത്രേയഃ||൨||
अथातोऽणुज्योतीयमिन्द्रियं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
സദ്യഃകാലനിയതം രിഷ്ടമഭിധായ കാലവിശേഷനിയതാരിഷ്ടാഭിധായകമണുജ്യോതീയമുച്യതേ| അണുജ്യോതിശ്ചേഹ യഥാശ്രുതം രോഗം വര്ജയിത്വാ സഞ്ജ്ഞായാമനുക്രിയതേ||൧-൨||
Adhikarana 2 (3) · Śloka 3
അണുജ്യോതിരനേകാഗ്രോ ദുശ്ഛായോ ദുര്മനാഃ സദാ| രതിം ന ലഭതേ യാതി പരലോകം സമാന്തരമ്||൩||
अणुज्योतिरनेकाग्रो दुश्छायो दुर्मनाः सदा| रतिं न लभते याति परलोकं समान्तरम्||३||
🔊 Audio coming soon
ജ്യോതിഃ സകലശരീരാന്തര്ഗതം തേജഃ, അണുജ്യോതിര്മന്ദാഗ്നിഃ| അനേകാഗ്രഃ വ്യാകുലചിത്തഃ, ദുര്മനാ ഇത്യനേന തു മനോദൌര്ബല്യമുച്യതേ; തേന ന പൌനരുക്ത്യമ്| സമാന്തരമിതി സമാമധ്യേ||൩||
Adhikarana 3 (4-6) · Śloka 6
ബലിം ബലിഭൃതോ യസ്യ പ്രണീതം നോപഭുഞ്ജതേ| ലോകാന്തരഗതഃ പിണ്ഡം ഭുങ്ക്തേ സംവത്സരേണ സഃ||൪|| സപ്തര്ഷീണാം സമീപസ്ഥാം യോ ന പശ്യത്യരുന്ധതീമ്| സംവത്സരാന്തേ ജന്തുഃ സ സമ്പശ്യതി മഹത്തമഃ||൫|| വികൃത്യാ വിനിമിത്തം യഃ ശോഭാമുപചയം ധനമ്| പ്രാപ്നോത്യതോ വാ വിഭ്രംശം സമാന്തം തസ്യ ജീവിതമ്||൬||
बलिं बलिभृतो यस्य प्रणीतं नोपभुञ्जते| लोकान्तरगतः पिण्डं भुङ्क्ते संवत्सरेण सः||४|| सप्तर्षीणां समीपस्थां यो न पश्यत्यरुन्धतीम्| संवत्सरान्ते जन्तुः स सम्पश्यति महत्तमः||५|| विकृत्या विनिमित्तं यः शोभामुपचयं धनम्| प्राप्नोत्यतो वा विभ्रंशं समान्तं तस्य जीवितम्||६||
🔊 Audio coming soon
ബലിമിതി വായസാനാം വിധിവദ്ദത്തമന്നമ്| മഹത്തമ ഇതി മരണരൂപം തമഃ| വികൃത്യേതി പ്രസിദ്ധം ധനാദികാരണം വിനാ| വിനിമിത്തമിതി ശരീരസമ്ബദ്ധധനാദിസൂചകലക്ഷണം വിനാ; ശരീരസമ്ബദ്ധലക്ഷണവശാദേവ കസ്മിംശ്ചിത്കാലേ ധനാദി തദപചയോ വാ ഭവതി; തച്ച ലക്ഷണനിമിത്തത്വാദരിഷ്ടമിതി പ്രഥമാധ്യായ ഏവോക്തമ്| ഉപചയമിതി ശരീര ഏവോപചയമ്| അതോ വിഭ്രംശമിതി ശോഭാദ്യഭാവമ്||൪-൬||
Adhikarana 4 (7) · Śloka 7
ഭക്തിഃ ശീലം സ്മൃതിസ്ത്യാഗോ ബുദ്ധിര്ബലമഹേതുകമ്| ഷഡേതാനി നിവര്തന്തേ ഷഡ്ഭിര്മാസൈര്മരിഷ്യതഃ||൭||
भक्तिः शीलं स्मृतिस्त्यागो बुद्धिर्बलमहेतुकम्| षडेतानि निवर्तन्ते षड्भिर्मासैर्मरिष्यतः||७||
🔊 Audio coming soon
ഭക്തിഃ ഇച്ഛാ| അഹേതുകമിതി ക്രിയാവിശേഷണമ്| സങ്ഖ്യേയനിര്ദേശാദേവ ഷട്ത്വേ ലബ്ധേ പുനഃ ഷഡിതി പദം ഷണ്ണാം സമുദിതാനാമേവ നിവൃത്തിരരിഷ്ടമിതി ദര്ശയിതുമ്||൭||
Adhikarana 5 (8-9) · Śloka 9
ധമനീനാമപൂര്വാണാം ജാലമത്യര്ഥശോഭനമ്| ലലാടേ ദൃശ്യതേ യസ്യ ഷണ്മാസാന്ന സ ജീവതി||൮|| ലേഖാഭിശ്ചന്ദ്രവക്രാഭിര്ലലാടമുപചീയതേ| യസ്യ തസ്യായുഷഃ ഷഡ്ഭിര്മാസൈരന്തം സമാദിശേത്||൯||
धमनीनामपूर्वाणां जालमत्यर्थशोभनम्| ललाटे दृश्यते यस्य षण्मासान्न स जीवति||८|| लेखाभिश्चन्द्रवक्राभिर्ललाटमुपचीयते| यस्य तस्यायुषः षड्भिर्मासैरन्तं समादिशेत्||९||
🔊 Audio coming soon
ജാലമിതി ജാലാകാരമ്| ചന്ദ്രവക്രാഭിരിതി ബാലചന്ദ്രവക്രാഭിഃ||൮-൯||
Adhikarana 6 (10-11) · Śloka 11
ശരീരകമ്പഃ സമ്മോഹോ ഗതിര്വചനമേവ ച| മത്തസ്യേവോപലഭ്യന്തേ യസ്യ മാസം ന ജീവതി||൧൦|| രേതോമൂത്രപുരീഷാണി യസ്യ മജ്ജന്തി ചാമ്ഭസി| സ മാസാത് സ്വജനദ്വേഷ്ടാ മൃത്യുവാരിണി മജ്ജതി||൧൧||
शरीरकम्पः सम्मोहो गतिर्वचनमेव च| मत्तस्येवोपलभ्यन्ते यस्य मासं न जीवति||१०|| रेतोमूत्रपुरीषाणि यस्य मज्जन्ति चाम्भसि| स मासात् स्वजनद्वेष्टा मृत्युवारिणि मज्जति||११||
🔊 Audio coming soon
രേത ഇത്യാദ്യരിഷ്ടം ‘നിഷ്ഠ്യൂതം ച പുരീഷം ച’ (ഇം.അ.൯) ഇത്യാദിനാ യദ്യപ്യുക്തം, തഥാऽപീഹ സമാസവചനാത് സമുദിതാനാമേവ രേതഃപ്രഭൃതീനാം മജ്ജനം സ്വജനദ്വേഷേ സതി മാരകം ഭവതീതി ജ്ഞേയമ്||൧൦-൧൧||
Adhikarana 7 (12-17) · Śloka 17
ഹസ്തപാദം മുഖം ചോഭേ വിശേഷാദ്യസ്യ ശുഷ്യതഃ| ശൂയേതേ വാ വിനാ ദേഹാത് സ ച മാസം ന ജീവതി||൧൨|| ലലാടേ മൂര്ധ്നി ബസ്തൌ വാ നീലാ യസ്യ പ്രകാശതേ| രാജീ ബാലേന്ദുകുടിലാ ന സ ജീവിതുമര്ഹതി||൧൩|| പ്രവാലഗുടികാഭാസാ യസ്യ ഗാത്രേ മസൂരികാഃ| ഉത്പദ്യാശു വിനശ്യന്തി ന ചിരാത് സ വിനശ്യതി||൧൪|| ഗ്രീവാവമര്ദോ ബലവാഞ്ജിഹ്വാശ്വയഥുരേവ ച| ബ്രധ്നാസ്യഗലപാകശ്ച യസ്യ പക്വം തമാദിശേത്||൧൫|| സമ്ഭ്രമോऽതിപ്രലാപോऽതിഭേദോऽസ്ഥ്നാമതിദാരുണഃ | കാലപാശപരീതസ്യ ത്രയമേതത് പ്രവര്തതേ||൧൬|| പ്രമുഹ്യ ലുഞ്ചയേത് കേശാന് പരിഗൃഹ്ണാത്യതീവ ച| നരഃ സ്വസ്ഥവദാഹാരമബലഃ കാലചോദിതഃ||൧൭||
हस्तपादं मुखं चोभे विशेषाद्यस्य शुष्यतः| शूयेते वा विना देहात् स च मासं न जीवति||१२|| ललाटे मूर्ध्नि बस्तौ वा नीला यस्य प्रकाशते| राजी बालेन्दुकुटिला न स जीवितुमर्हति||१३|| प्रवालगुटिकाभासा यस्य गात्रे मसूरिकाः| उत्पद्याशु विनश्यन्ति न चिरात् स विनश्यति||१४|| ग्रीवावमर्दो बलवाञ्जिह्वाश्वयथुरेव च| ब्रध्नास्यगलपाकश्च यस्य पक्वं तमादिशेत्||१५|| सम्भ्रमोऽतिप्रलापोऽतिभेदोऽस्थ्नामतिदारुणः | कालपाशपरीतस्य त्रयमेतत् प्रवर्तते||१६|| प्रमुह्य लुञ्चयेत् केशान् परिगृह्णात्यतीव च| नरः स्वस्थवदाहारमबलः कालचोदितः||१७||
🔊 Audio coming soon
ഉഭേ ഇതി വചനം സമുദിതഹസ്താദിശോഷമേവ ദര്ശയതി| പ്രവാലകൃതഗുടികാവദാഭാസന്ത ഇതി പ്രവാലഗുടികാഭാസാഃ| കാലപാശപരീതസ്യേതി ശീഘ്രം മരിഷ്യതഃ| പരിഗൃഹ്ണാതി സ്വസ്ഥവദാഹാരമിതി യോജനാ, അബലഃ സന് സ്വസ്ഥവദാഹാരമത്യര്ഥം കരോതീത്യര്ഥഃ||൧൨-൧൭||
Adhikarana 8 (18-19) · Śloka 19
സമീപേ ചക്ഷുഷോഃ കൃത്വാ മൃഗയേതാങ്ഗുലീകരമ്| സ്മയതേऽപി ച കാലാന്ധ ഊര്ധ്വഗാനിമിഷേക്ഷണഃ ||൧൮|| ശയനാദാസനാദങ്ഗാത് കാഷ്ഠാത് കുഡ്യാദഥാപി വാ| അസന്മൃഗയതേ കിഞ്ചിത് സ മുഹ്യന് കാലചോദിതഃ||൧൯||
समीपे चक्षुषोः कृत्वा मृगयेताङ्गुलीकरम्| स्मयतेऽपि च कालान्ध ऊर्ध्वगानिमिषेक्षणः ||१८|| शयनादासनादङ्गात् काष्ठात् कुड्यादथापि वा| असन्मृगयते किञ्चित् स मुह्यन् कालचोदितः||१९||
🔊 Audio coming soon
സമീപ ഇത്യാദി| ചക്ഷുഷോഃ സമീപേऽങ്ഗുലീകരം കൃത്വാ തത് പശ്യന് മൃഗയതേ പ്രാര്ഥയതേ, സ്മയതേ ച വിസ്മിതോ ഭവതി| ഊര്ധ്വഗമനിമിഷം ച ഈക്ഷണം യസ്യ സ തഥാ| അസത് അവിദ്യമാനം ശയനാസനാദി മൃഗയതേ പ്രാര്ഥയതേ||൧൮-൧൯||
Adhikarana 9 (20-21) · Śloka 21
അഹാസ്യഹാസീ സമ്മുഹ്യന് പ്രലേഢി ദശനച്ഛദൌ| ശീതപാദകരോച്ഛ്വാസോ യോ നരോ ന സ ജീവതി||൨൦|| ആഹ്വയംസ്തം സമീപസ്ഥം സ്വജനം ജനമേവ വാ| മഹാമോഹാവൃതമനാഃ പശ്യന്നപി ന പശ്യതി||൨൧||
अहास्यहासी सम्मुह्यन् प्रलेढि दशनच्छदौ| शीतपादकरोच्छ्वासो यो नरो न स जीवति||२०|| आह्वयंस्तं समीपस्थं स्वजनं जनमेव वा| महामोहावृतमनाः पश्यन्नपि न पश्यति||२१||
🔊 Audio coming soon
അഹാസ്യഹാസീതി അഹാസ്യവിഷയേ ഹാസ്യവാന്| ദശനച്ഛദൌ ഓഷ്ഠൌ| ശീതശബ്ദ ഉച്ഛ്വാസാന്തൈഃ സമ്ബധ്യതേ| ജനമിതി ഗോബലീവര്ദന്യായേന സ്വജനമ്||൨൦-൨൧||
Adhikarana 10 (22) · Śloka 22
അയോഗമതിയോഗം വാ ശരീരേ മതിമാന് ഭിഷക്| ഖാദീനാം യുഗപദ്ദൃഷ്ട്വാ ഭേഷജം നാവചാരയേത്||൨൨||
अयोगमतियोगं वा शरीरे मतिमान् भिषक्| खादीनां युगपद्दृष्ट्वा भेषजं नावचारयेत्||२२||
🔊 Audio coming soon
ഖാദീനാമിതി ഖാദികാര്യാണാം ധാതൂനാം, കിംവാ ഖാദികാര്യാണാം ശ്രോത്രാദീനാമ്| യോഗ്യവിഷയാഗ്രഹണമയോഗഃ| അവിദ്യമാനവിഷയഗ്രഹണമതിയോഗഃ||൨൨||
Adhikarana 11 (23-24) · Śloka 24
അതിപ്രവൃദ്ധ്യാ രോഗാണാം മനസശ്ച ബലക്ഷയാത്| വാസമുത്സൃജതി ക്ഷിപ്രം ശരീരീ ദേഹസഞ്ജ്ഞകമ്||൨൩|| വര്ണസ്വരാവഗ്നിബലം വാഗിന്ദ്രിയമനോബലമ്| ഹീയതേऽസുക്ഷയേ നിദ്രാ നിത്യാ ഭവതി വാ ന വാ||൨൪||
अतिप्रवृद्ध्या रोगाणां मनसश्च बलक्षयात्| वासमुत्सृजति क्षिप्रं शरीरी देहसञ्ज्ञकम्||२३|| वर्णस्वरावग्निबलं वागिन्द्रियमनोबलम्| हीयतेऽसुक्षये निद्रा नित्या भवति वा न वा||२४||
🔊 Audio coming soon
വാസമിവ വാസം, ശരീരമാത്മനോ ഗൃഹമിവ ഭവതി| ന വാ ഭവതീതി സര്വഥാ ന ഭവതീത്യര്ഥഃ||൨൩-൨൪||
Adhikarana 12 (25-26) · Śloka 26
ഭിഷഗ്ഭേഷജപാനാന്നഗുരുമിത്രദ്വിഷശ്ച യേ| വശഗാഃ സര്വ ഏവൈതേ ബോദ്ധവ്യാഃ സമവര്തിനഃ||൨൫|| ഏതേഷു രോഗഃ ക്രമതേ ഭേഷജം പ്രതിഹന്യതേ| നൈഷാമന്നാനി ഭുഞ്ജീത ന ചോദകമപി സ്പൃശേത്||൨൬||
भिषग्भेषजपानान्नगुरुमित्रद्विषश्च ये| वशगाः सर्व एवैते बोद्धव्याः समवर्तिनः||२५|| एतेषु रोगः क्रमते भेषजं प्रतिहन्यते| नैषामन्नानि भुञ्जीत न चोदकमपि स्पृशेत्||२६||
🔊 Audio coming soon
സമവര്തിന ഇതി യമസ്യ; അന്യേ തു സമവര്തിശബ്ദേന കാലമൃത്യും ബ്രുവതേ, ചശബ്ദേനോക്തവക്ഷ്യമാണസകലാരിഷ്ടഗ്രഹണം കുര്വന്തി; തേന സര്വമേവ രിഷ്ടം കാലമൃത്യോഃ പരം ഭവതീതി വര്ണയന്തി| അത്ര ച ദ്വേഷമനു രോഗക്രമണം നിഷ്ഫലോ ഭേഷജപ്രയോഗശ്ചാപി സ്യാദിത്യാഹ- ഏതേഷ്വിത്യാദി| ഭേഷജം പ്രതിഹന്യത ഇതി സമ്യക്കൃതമപി ഭേഷജം ഹന്യത ഇത്യര്ഥഃ| നൈഷാമന്നാനി ഭുഞ്ജീതേതി പ്രായേണ തദന്നസ്യാവിശുദ്ധത്വാത്| ഏവമുദകപ്രതിഷേധേऽപി ബോധ്യമ്||൨൫-൨൬||
Adhikarana 13 (27) · Śloka 27
പാദാഃ സമേതാശ്ചത്വാരഃ സമ്പന്നാഃ സാധകൈര്ഗുണൈഃ| വ്യര്ഥാ ഗതായുഷോ ദ്രവ്യം വിനാ നാസ്തി ഗുണോദയഃ||൨൭||
पादाः समेताश्चत्वारः सम्पन्नाः साधकैर्गुणैः| व्यर्था गतायुषो द्रव्यं विना नास्ति गुणोदयः||२७||
🔊 Audio coming soon
പാദാ ഭിഷഗാദയഃ| സാധകൈര്ഗുണൈരിതി “ശ്രുതേ പര്യവദാതത്വം” (സൂ.അ.൯) ഇത്യാദിഭിഃ ഷോഡശഗുണൈഃ സമ്പന്നാഃ| കസ്മാദ്വൈദ്യാദയോ ഗതായുഷോ രോഗാന്ന സാധയന്തീത്യാഹ- ദ്രവ്യം വിനാ നാസ്തി ഗുണോദയ ഇതി|- ദ്രവ്യം കാരണം വിനാ ആരോഗ്യലക്ഷണോ ഗുണോദയോ നാസ്തി| കാരണം ചേഹാരോഗ്യോത്പത്താവഗതായുഷ്ട്വം, തച്ച നാസ്തീതി ഭാവഃ||൨൭||
Adhikarana 14 (28) · Śloka 28
പരീക്ഷ്യമായുര്ഭിഷജാ നീരുജസ്യാതുരസ്യ ച| ആയുര്ജ്ഞാനഫലം കൃത്സ്നമായുര്ജ്ഞേ ഹ്യനുവര്തതേ||൨൮||
परीक्ष्यमायुर्भिषजा नीरुजस्यातुरस्य च| आयुर्ज्ञानफलं कृत्स्नमायुर्ज्ञे ह्यनुवर्तते||२८||
🔊 Audio coming soon
ആയുര്ജ്ഞാനഫലം വിദ്യമാനായുഷി ഭേഷജദാനമ്||൨൮||
Adhikarana 15 (29) · Śloka 29
തത്ര ശ്ലോകഃ- ക്രിയാപഥമതിക്രാന്താഃ കേവലം ദേഹമാപ്ലുതാഃ| ചിഹ്നം കുര്വന്തി യദ്ദോഷാസ്തദരിഷ്ടം നിരുച്യതേ||൨൯||
तत्र श्लोकः- क्रियापथमतिक्रान्ताः केवलं देहमाप्लुताः| चिह्नं कुर्वन्ति यद्दोषास्तदरिष्टं निरुच्यते||२९||
🔊 Audio coming soon
രിഷ്ടലക്ഷണമാഹ- ക്രിയാപഥമതിക്രാന്താ ഇത്യാദി| അതിക്രാന്താ ഇതി ഗതാഃ| ദൂതാദിഗതരിഷ്ടലക്ഷണമേതന്ന ഭവതി, കിന്തു ശരീരഗതരിഷ്ടലക്ഷണം; തേന നാവ്യാപ്തിര്ലക്ഷണസ്യ വാച്യാ| സര്വരിഷ്ടവ്യാപകം തു ലക്ഷണം യഥാ- ആയുഷോऽന്തര്ഗ(ഗ)തസ്യ ലിങ്ഗമിതി| തച്ച ഇന്ദ്രിയപദേനൈവോക്തമിതി പ്രഥമാധ്യായ ഏവ ഇന്ദ്രിയപദവ്യാഖ്യായാം പ്രോക്തമ്| നനു നിര്നിമിത്തം രിഷ്ടമിത്യുക്തമ്, ഇഹ ദോഷജന്യത്വം രിഷ്ടാനാമുച്യത ഇതി ന കഥം വിരോധഃ? ന, നിര്നിമിത്തത്വം ഹ്യനുപലഭ്യമാനനിമിത്തത്വമുക്തം; തേന രൂക്ഷാദിഹേതുപ്രാപ്തിമന്തരേണ പ്രത്യാസന്നമരണപ്രഭാവകുപിതദോഷജന്യത്വം തത്തദരിഷ്ടാനാമുച്യതേ, തേനേഹാപ്യുപലഭ്യമാനവ്യക്തനിമിത്തതാസദ്ഭാവാന്ന വിരോധഃ||൨൯||
Adhikarana puShpikA · Śloka 11
ഇത്യഗ്നിവേശകൃതേ തന്ത്രേ ചരകപ്രതിസംസ്കൃതേ ഇന്ദ്രിയസ്ഥാനേऽണുജ്യോതീയമിന്ദ്രിയം നാമൈകാദശോऽധ്യായഃ||൧൧||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते इन्द्रियस्थानेऽणुज्योतीयमिन्द्रियं नामैकादशोऽध्यायः||११||
🔊 Audio coming soon
ഇതി ശ്രീചക്രപാണിദത്തവിരചിതായാമായുര്വേദദീപികായാം ചരകതാത്പര്യടീകായാമിന്ദ്രിയസ്ഥാനേऽണുജ്യോതീയമിന്ദ്രിയം നാമൈകാദശോऽധ്യായഃ||൧൧||