Skip to content
AYANAAYURVEDAby Dr Vijaya Dwarampudi
Open navigation
Explore AyurvedaBook appointment

11. aṇujyōtīyamindriyam

Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2

அதாதோऽணுஜ்யோதீயமிந்த்ரியஂ வ்யாக்யாஸ்யாமஃ||௧|| இதி ஹ ஸ்மாஹ பகவாநாத்ரேயஃ||௨||

View original

अथातोऽणुज्योतीयमिन्द्रियं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||

🔊 Audio coming soon

ஸத்யஃகாலநியதஂ ரிஷ்டமபிதாய காலவிஶேஷநியதாரிஷ்டாபிதாயகமணுஜ்யோதீயமுச்யதே| அணுஜ்யோதிஶ்சேஹ யதாஶ்ருதஂ ரோகஂ வர்ஜயித்வா ஸஞ்ஜ்ஞாயாமநுக்ரியதே||௧-௨||

Adhikarana 2 (3) · Śloka 3

அணுஜ்யோதிரநேகாக்ரோ துஶ்சாயோ துர்மநாஃ ஸதா| ரதிஂ ந லபதே யாதி பரலோகஂ ஸமாந்தரம்||௩||

View original

अणुज्योतिरनेकाग्रो दुश्छायो दुर्मनाः सदा| रतिं न लभते याति परलोकं समान्तरम्||३||

🔊 Audio coming soon

ஜ்யோதிஃ ஸகலஶரீராந்தர்கதஂ தேஜஃ, அணுஜ்யோதிர்மந்தாக்நிஃ| அநேகாக்ரஃ வ்யாகுலசித்தஃ, துர்மநா இத்யநேந து மநோதௌர்பல்யமுச்யதே; தேந ந பௌநருக்த்யம்| ஸமாந்தரமிதி ஸமாமத்யே||௩||

Adhikarana 3 (4-6) · Śloka 6

பலிஂ பலிபதோ யஸ்ய ப்ரணீதஂ நோபபுஞ்ஜதே| லோகாந்தரகதஃ பிண்டஂ புங்க்தே ஸஂவத்ஸரேண ஸஃ||௪|| ஸப்தர்ஷீணாஂ ஸமீபஸ்தாஂ யோ ந பஶ்யத்யருந்ததீம்| ஸஂவத்ஸராந்தே ஜந்துஃ ஸ ஸம்பஶ்யதி மஹத்தமஃ||௫|| விகத்யா விநிமித்தஂ யஃ ஶோபாமுபசயஂ தநம்| ப்ராப்நோத்யதோ வா விப்ரஂஶஂ ஸமாந்தஂ தஸ்ய ஜீவிதம்||௬||

View original

बलिं बलिभृतो यस्य प्रणीतं नोपभुञ्जते| लोकान्तरगतः पिण्डं भुङ्क्ते संवत्सरेण सः||४|| सप्तर्षीणां समीपस्थां यो न पश्यत्यरुन्धतीम्| संवत्सरान्ते जन्तुः स सम्पश्यति महत्तमः||५|| विकृत्या विनिमित्तं यः शोभामुपचयं धनम्| प्राप्नोत्यतो वा विभ्रंशं समान्तं तस्य जीवितम्||६||

🔊 Audio coming soon

பலிமிதி வாயஸாநாஂ விதிவத்தத்தமந்நம்| மஹத்தம இதி மரணரூபஂ தமஃ| விகத்யேதி ப்ரஸித்தஂ தநாதிகாரணஂ விநா| விநிமித்தமிதி ஶரீரஸம்பத்ததநாதிஸூசகலக்ஷணஂ விநா; ஶரீரஸம்பத்தலக்ஷணவஶாதேவ கஸ்மிஂஶ்சித்காலே தநாதி ததபசயோ வா பவதி; தச்ச லக்ஷணநிமித்தத்வாதரிஷ்டமிதி ப்ரதமாத்யாய ஏவோக்தம்| உபசயமிதி ஶரீர ஏவோபசயம்| அதோ விப்ரஂஶமிதி ஶோபாத்யபாவம்||௪-௬||

Adhikarana 4 (7) · Śloka 7

பக்திஃ ஶீலஂ ஸ்மதிஸ்த்யாகோ புத்திர்பலமஹேதுகம்| ஷடேதாநி நிவர்தந்தே ஷட்பிர்மாஸைர்மரிஷ்யதஃ||௭||

View original

भक्तिः शीलं स्मृतिस्त्यागो बुद्धिर्बलमहेतुकम्| षडेतानि निवर्तन्ते षड्भिर्मासैर्मरिष्यतः||७||

🔊 Audio coming soon

பக்திஃ இச்சா| அஹேதுகமிதி க்ரியாவிஶேஷணம்| ஸங்க்யேயநிர்தேஶாதேவ ஷட்த்வே லப்தே புநஃ ஷடிதி பதஂ ஷண்ணாஂ ஸமுதிதாநாமேவ நிவத்திரரிஷ்டமிதி தர்ஶயிதும்||௭||

Adhikarana 5 (8-9) · Śloka 9

தமநீநாமபூர்வாணாஂ ஜாலமத்யர்தஶோபநம்| லலாடே தஶ்யதே யஸ்ய ஷண்மாஸாந்ந ஸ ஜீவதி||௮|| லேகாபிஶ்சந்த்ரவக்ராபிர்லலாடமுபசீயதே| யஸ்ய தஸ்யாயுஷஃ ஷட்பிர்மாஸைரந்தஂ ஸமாதிஶேத்||௯||

View original

धमनीनामपूर्वाणां जालमत्यर्थशोभनम्| ललाटे दृश्यते यस्य षण्मासान्न स जीवति||८|| लेखाभिश्चन्द्रवक्राभिर्ललाटमुपचीयते| यस्य तस्यायुषः षड्भिर्मासैरन्तं समादिशेत्||९||

🔊 Audio coming soon

ஜாலமிதி ஜாலாகாரம்| சந்த்ரவக்ராபிரிதி பாலசந்த்ரவக்ராபிஃ||௮-௯||

Adhikarana 6 (10-11) · Śloka 11

ஶரீரகம்பஃ ஸம்மோஹோ கதிர்வசநமேவ ச| மத்தஸ்யேவோபலப்யந்தே யஸ்ய மாஸஂ ந ஜீவதி||௧௦|| ரேதோமூத்ரபுரீஷாணி யஸ்ய மஜ்ஜந்தி சாம்பஸி| ஸ மாஸாத் ஸ்வஜநத்வேஷ்டா மத்யுவாரிணி மஜ்ஜதி||௧௧||

View original

शरीरकम्पः सम्मोहो गतिर्वचनमेव च| मत्तस्येवोपलभ्यन्ते यस्य मासं न जीवति||१०|| रेतोमूत्रपुरीषाणि यस्य मज्जन्ति चाम्भसि| स मासात् स्वजनद्वेष्टा मृत्युवारिणि मज्जति||११||

🔊 Audio coming soon

ரேத இத்யாத்யரிஷ்டஂ ‘நிஷ்ட்யூதஂ ச புரீஷஂ ச’ (இஂ.அ.௯) இத்யாதிநா யத்யப்யுக்தஂ, ததாऽபீஹ ஸமாஸவசநாத் ஸமுதிதாநாமேவ ரேதஃப்ரபதீநாஂ மஜ்ஜநஂ ஸ்வஜநத்வேஷே ஸதி மாரகஂ பவதீதி ஜ்ஞேயம்||௧௦-௧௧||

Adhikarana 7 (12-17) · Śloka 17

ஹஸ்தபாதஂ முகஂ சோபே விஶேஷாத்யஸ்ய ஶுஷ்யதஃ| ஶூயேதே வா விநா தேஹாத் ஸ ச மாஸஂ ந ஜீவதி||௧௨|| லலாடே மூர்த்நி பஸ்தௌ வா நீலா யஸ்ய ப்ரகாஶதே| ராஜீ பாலேந்துகுடிலா ந ஸ ஜீவிதுமர்ஹதி||௧௩|| ப்ரவாலகுடிகாபாஸா யஸ்ய காத்ரே மஸூரிகாஃ| உத்பத்யாஶு விநஶ்யந்தி ந சிராத் ஸ விநஶ்யதி||௧௪|| க்ரீவாவமர்தோ பலவாஞ்ஜிஹ்வாஶ்வயதுரேவ ச| ப்ரத்நாஸ்யகலபாகஶ்ச யஸ்ய பக்வஂ தமாதிஶேத்||௧௫|| ஸம்ப்ரமோऽதிப்ரலாபோऽதிபேதோऽஸ்த்நாமதிதாருணஃ | காலபாஶபரீதஸ்ய த்ரயமேதத் ப்ரவர்ததே||௧௬|| ப்ரமுஹ்ய லுஞ்சயேத் கேஶாந் பரிகஹ்ணாத்யதீவ ச| நரஃ ஸ்வஸ்தவதாஹாரமபலஃ காலசோதிதஃ||௧௭||

View original

हस्तपादं मुखं चोभे विशेषाद्यस्य शुष्यतः| शूयेते वा विना देहात् स च मासं न जीवति||१२|| ललाटे मूर्ध्नि बस्तौ वा नीला यस्य प्रकाशते| राजी बालेन्दुकुटिला न स जीवितुमर्हति||१३|| प्रवालगुटिकाभासा यस्य गात्रे मसूरिकाः| उत्पद्याशु विनश्यन्ति न चिरात् स विनश्यति||१४|| ग्रीवावमर्दो बलवाञ्जिह्वाश्वयथुरेव च| ब्रध्नास्यगलपाकश्च यस्य पक्वं तमादिशेत्||१५|| सम्भ्रमोऽतिप्रलापोऽतिभेदोऽस्थ्नामतिदारुणः | कालपाशपरीतस्य त्रयमेतत् प्रवर्तते||१६|| प्रमुह्य लुञ्चयेत् केशान् परिगृह्णात्यतीव च| नरः स्वस्थवदाहारमबलः कालचोदितः||१७||

🔊 Audio coming soon

உபே இதி வசநஂ ஸமுதிதஹஸ்தாதிஶோஷமேவ தர்ஶயதி| ப்ரவாலகதகுடிகாவதாபாஸந்த இதி ப்ரவாலகுடிகாபாஸாஃ| காலபாஶபரீதஸ்யேதி ஶீக்ரஂ மரிஷ்யதஃ| பரிகஹ்ணாதி ஸ்வஸ்தவதாஹாரமிதி யோஜநா, அபலஃ ஸந் ஸ்வஸ்தவதாஹாரமத்யர்தஂ கரோதீத்யர்தஃ||௧௨-௧௭||

Adhikarana 8 (18-19) · Śloka 19

ஸமீபே சக்ஷுஷோஃ கத்வா மகயேதாங்குலீகரம்| ஸ்மயதேऽபி ச காலாந்த ஊர்த்வகாநிமிஷேக்ஷணஃ ||௧௮|| ஶயநாதாஸநாதங்காத் காஷ்டாத் குட்யாததாபி வா| அஸந்மகயதே கிஞ்சித் ஸ முஹ்யந் காலசோதிதஃ||௧௯||

View original

समीपे चक्षुषोः कृत्वा मृगयेताङ्गुलीकरम्| स्मयतेऽपि च कालान्ध ऊर्ध्वगानिमिषेक्षणः ||१८|| शयनादासनादङ्गात् काष्ठात् कुड्यादथापि वा| असन्मृगयते किञ्चित् स मुह्यन् कालचोदितः||१९||

🔊 Audio coming soon

ஸமீப இத்யாதி| சக்ஷுஷோஃ ஸமீபேऽங்குலீகரஂ கத்வா தத் பஶ்யந் மகயதே ப்ரார்தயதே, ஸ்மயதே ச விஸ்மிதோ பவதி| ஊர்த்வகமநிமிஷஂ ச ஈக்ஷணஂ யஸ்ய ஸ ததா| அஸத் அவித்யமாநஂ ஶயநாஸநாதி மகயதே ப்ரார்தயதே||௧௮-௧௯||

Adhikarana 9 (20-21) · Śloka 21

அஹாஸ்யஹாஸீ ஸம்முஹ்யந் ப்ரலேடி தஶநச்சதௌ| ஶீதபாதகரோச்ச்வாஸோ யோ நரோ ந ஸ ஜீவதி||௨௦|| ஆஹ்வயஂஸ்தஂ ஸமீபஸ்தஂ ஸ்வஜநஂ ஜநமேவ வா| மஹாமோஹாவதமநாஃ பஶ்யந்நபி ந பஶ்யதி||௨௧||

View original

अहास्यहासी सम्मुह्यन् प्रलेढि दशनच्छदौ| शीतपादकरोच्छ्वासो यो नरो न स जीवति||२०|| आह्वयंस्तं समीपस्थं स्वजनं जनमेव वा| महामोहावृतमनाः पश्यन्नपि न पश्यति||२१||

🔊 Audio coming soon

அஹாஸ்யஹாஸீதி அஹாஸ்யவிஷயே ஹாஸ்யவாந்| தஶநச்சதௌ ஓஷ்டௌ| ஶீதஶப்த உச்ச்வாஸாந்தைஃ ஸம்பத்யதே| ஜநமிதி கோபலீவர்தந்யாயேந ஸ்வஜநம்||௨௦-௨௧||

Adhikarana 10 (22) · Śloka 22

அயோகமதியோகஂ வா ஶரீரே மதிமாந் பிஷக்| காதீநாஂ யுகபத்தஷ்ட்வா பேஷஜஂ நாவசாரயேத்||௨௨||

View original

अयोगमतियोगं वा शरीरे मतिमान् भिषक्| खादीनां युगपद्दृष्ट्वा भेषजं नावचारयेत्||२२||

🔊 Audio coming soon

காதீநாமிதி காதிகார்யாணாஂ தாதூநாஂ, கிஂவா காதிகார்யாணாஂ ஶ்ரோத்ராதீநாம்| யோக்யவிஷயாக்ரஹணமயோகஃ| அவித்யமாநவிஷயக்ரஹணமதியோகஃ||௨௨||

Adhikarana 11 (23-24) · Śloka 24

அதிப்ரவத்த்யா ரோகாணாஂ மநஸஶ்ச பலக்ஷயாத்| வாஸமுத்ஸஜதி க்ஷிப்ரஂ ஶரீரீ தேஹஸஞ்ஜ்ஞகம்||௨௩|| வர்ணஸ்வராவக்நிபலஂ வாகிந்த்ரியமநோபலம்| ஹீயதேऽஸுக்ஷயே நித்ரா நித்யா பவதி வா ந வா||௨௪||

View original

अतिप्रवृद्ध्या रोगाणां मनसश्च बलक्षयात्| वासमुत्सृजति क्षिप्रं शरीरी देहसञ्ज्ञकम्||२३|| वर्णस्वरावग्निबलं वागिन्द्रियमनोबलम्| हीयतेऽसुक्षये निद्रा नित्या भवति वा न वा||२४||

🔊 Audio coming soon

வாஸமிவ வாஸஂ, ஶரீரமாத்மநோ கஹமிவ பவதி| ந வா பவதீதி ஸர்வதா ந பவதீத்யர்தஃ||௨௩-௨௪||

Adhikarana 12 (25-26) · Śloka 26

பிஷக்பேஷஜபாநாந்நகுருமித்ரத்விஷஶ்ச யே| வஶகாஃ ஸர்வ ஏவைதே போத்தவ்யாஃ ஸமவர்திநஃ||௨௫|| ஏதேஷு ரோகஃ க்ரமதே பேஷஜஂ ப்ரதிஹந்யதே| நைஷாமந்நாநி புஞ்ஜீத ந சோதகமபி ஸ்பஶேத்||௨௬||

View original

भिषग्भेषजपानान्नगुरुमित्रद्विषश्च ये| वशगाः सर्व एवैते बोद्धव्याः समवर्तिनः||२५|| एतेषु रोगः क्रमते भेषजं प्रतिहन्यते| नैषामन्नानि भुञ्जीत न चोदकमपि स्पृशेत्||२६||

🔊 Audio coming soon

ஸமவர்திந இதி யமஸ்ய; அந்யே து ஸமவர்திஶப்தேந காலமத்யுஂ ப்ருவதே, சஶப்தேநோக்தவக்ஷ்யமாணஸகலாரிஷ்டக்ரஹணஂ குர்வந்தி; தேந ஸர்வமேவ ரிஷ்டஂ காலமத்யோஃ பரஂ பவதீதி வர்ணயந்தி| அத்ர ச த்வேஷமநு ரோகக்ரமணஂ நிஷ்பலோ பேஷஜப்ரயோகஶ்சாபி ஸ்யாதித்யாஹ- ஏதேஷ்வித்யாதி| பேஷஜஂ ப்ரதிஹந்யத இதி ஸம்யக்கதமபி பேஷஜஂ ஹந்யத இத்யர்தஃ| நைஷாமந்நாநி புஞ்ஜீதேதி ப்ராயேண ததந்நஸ்யாவிஶுத்தத்வாத்| ஏவமுதகப்ரதிஷேதேऽபி போத்யம்||௨௫-௨௬||

Adhikarana 13 (27) · Śloka 27

பாதாஃ ஸமேதாஶ்சத்வாரஃ ஸம்பந்நாஃ ஸாதகைர்குணைஃ| வ்யர்தா கதாயுஷோ த்ரவ்யஂ விநா நாஸ்தி குணோதயஃ||௨௭||

View original

पादाः समेताश्चत्वारः सम्पन्नाः साधकैर्गुणैः| व्यर्था गतायुषो द्रव्यं विना नास्ति गुणोदयः||२७||

🔊 Audio coming soon

பாதா பிஷகாதயஃ| ஸாதகைர்குணைரிதி “ஶ்ருதே பர்யவதாதத்வஂ” (ஸூ.அ.௯) இத்யாதிபிஃ ஷோடஶகுணைஃ ஸம்பந்நாஃ| கஸ்மாத்வைத்யாதயோ கதாயுஷோ ரோகாந்ந ஸாதயந்தீத்யாஹ- த்ரவ்யஂ விநா நாஸ்தி குணோதய இதி|- த்ரவ்யஂ காரணஂ விநா ஆரோக்யலக்ஷணோ குணோதயோ நாஸ்தி| காரணஂ சேஹாரோக்யோத்பத்தாவகதாயுஷ்ட்வஂ, தச்ச நாஸ்தீதி பாவஃ||௨௭||

Adhikarana 14 (28) · Śloka 28

பரீக்ஷ்யமாயுர்பிஷஜா நீருஜஸ்யாதுரஸ்ய ச| ஆயுர்ஜ்ஞாநபலஂ கத்ஸ்நமாயுர்ஜ்ஞே ஹ்யநுவர்ததே||௨௮||

View original

परीक्ष्यमायुर्भिषजा नीरुजस्यातुरस्य च| आयुर्ज्ञानफलं कृत्स्नमायुर्ज्ञे ह्यनुवर्तते||२८||

🔊 Audio coming soon

ஆயுர்ஜ்ஞாநபலஂ வித்யமாநாயுஷி பேஷஜதாநம்||௨௮||

Adhikarana 15 (29) · Śloka 29

தத்ர ஶ்லோகஃ- க்ரியாபதமதிக்ராந்தாஃ கேவலஂ தேஹமாப்லுதாஃ| சிஹ்நஂ குர்வந்தி யத்தோஷாஸ்ததரிஷ்டஂ நிருச்யதே||௨௯||

View original

तत्र श्लोकः- क्रियापथमतिक्रान्ताः केवलं देहमाप्लुताः| चिह्नं कुर्वन्ति यद्दोषास्तदरिष्टं निरुच्यते||२९||

🔊 Audio coming soon

ரிஷ்டலக்ஷணமாஹ- க்ரியாபதமதிக்ராந்தா இத்யாதி| அதிக்ராந்தா இதி கதாஃ| தூதாதிகதரிஷ்டலக்ஷணமேதந்ந பவதி, கிந்து ஶரீரகதரிஷ்டலக்ஷணஂ; தேந நாவ்யாப்திர்லக்ஷணஸ்ய வாச்யா| ஸர்வரிஷ்டவ்யாபகஂ து லக்ஷணஂ யதா- ஆயுஷோऽந்தர்க(க)தஸ்ய லிங்கமிதி| தச்ச இந்த்ரியபதேநைவோக்தமிதி ப்ரதமாத்யாய ஏவ இந்த்ரியபதவ்யாக்யாயாஂ ப்ரோக்தம்| நநு நிர்நிமித்தஂ ரிஷ்டமித்யுக்தம், இஹ தோஷஜந்யத்வஂ ரிஷ்டாநாமுச்யத இதி ந கதஂ விரோதஃ? ந, நிர்நிமித்தத்வஂ ஹ்யநுபலப்யமாநநிமித்தத்வமுக்தஂ; தேந ரூக்ஷாதிஹேதுப்ராப்திமந்தரேண ப்ரத்யாஸந்நமரணப்ரபாவகுபிததோஷஜந்யத்வஂ தத்ததரிஷ்டாநாமுச்யதே, தேநேஹாப்யுபலப்யமாநவ்யக்தநிமித்ததாஸத்பாவாந்ந விரோதஃ||௨௯||

Adhikarana puShpikA · Śloka 11

இத்யக்நிவேஶகதே தந்த்ரே சரகப்ரதிஸஂஸ்கதே இந்த்ரியஸ்தாநேऽணுஜ்யோதீயமிந்த்ரியஂ நாமைகாதஶோऽத்யாயஃ||௧௧||

View original

इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते इन्द्रियस्थानेऽणुज्योतीयमिन्द्रियं नामैकादशोऽध्यायः||११||

🔊 Audio coming soon

இதி ஶ்ரீசக்ரபாணிதத்தவிரசிதாயாமாயுர்வேததீபிகாயாஂ சரகதாத்பர்யடீகாயாமிந்த்ரியஸ்தாநேऽணுஜ்யோதீயமிந்த்ரியஂ நாமைகாதஶோऽத்யாயஃ||௧௧||

11. aṇujyōtīyamindriyam — Charaka Samhita | Ayana Ayurveda | Dr Vijaya Dwarampudi