Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨੀਕਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
अथात इन्द्रियानीकमिन्द्रियं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
ਉਦ੍ਦੇਸ਼ਕ੍ਰਮਾਨੁਰੋਧਾਦਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗੋਚਰਾਰਿਸ੍ਟਾਭਿਧਾਨਾਰ੍ਥਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨੀਕਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਮਨੀਕਂ ਸਮੂਹਃ, ਤਮਧਿਕਤ੍ਯ ਕਤਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨੀਕਮ੍||੧-੨||
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਯਥਾ ਜਨ੍ਤੋਃ ਪਰੀਕ੍ਸੇਤ ਵਿਸ਼ੇਸਵਿਤ੍| ਜ੍ਞਾਤੁਮਿਚ੍ਛਨ੍ ਭਿਸਙ੍ਮਾਨਮਾਯੁਸਸ੍ਤਨ੍ਨਿਬੋਧਤ ||੩|| ਅਨੁਮਾਨਾਤ੍ ਪਰੀਕ੍ਸੇਤ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦੀਨਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ| ਅਦ੍ਧਾ ਹਿ ਵਿਦਿਤਂ ਜ੍ਞਾਨਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਮਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮ੍||੪||
इन्द्रियाणि यथा जन्तोः परीक्षेत विशेषवित्| ज्ञातुमिच्छन् भिषङ्मानमायुषस्तन्निबोधत ||३|| अनुमानात् परीक्षेत दर्शनादीनि तत्त्वतः| अद्धा हि विदितं ज्ञानमिन्द्रियाणामतीन्द्रियम्||४||
🔊 Audio coming soon
ਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਚਕ੍ਸੁਃ; ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦੀਨਿ ਚਕ੍ਸੁਰਾਦੀਨਿ ਪਞ੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ| ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਂ ਪਰੀਕ੍ਸਾ ਨ ਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸੇਣੇਤ੍ਯਾਹ- ਅਦ੍ਧਾ ਹੀਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਦ੍ਧੇਤਿ ਅਵਿਤਥਮ੍| ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਮਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਤ੍ਵਾਦਨੁਮਾਨੇਨੈਵ ਪਰੀਕ੍ਸਣਮਿਤਿ ਸ਼ੇਸਃ ||੩-੪||
Adhikarana 3 (5-6) · Śloka 6
ਸ੍ਵਸ੍ਥੇਭ੍ਯੋ ਵਿਕਤਂ ਯਸ੍ਯ ਜ੍ਞਾਨਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਂਸ਼੍ਰਯਮ੍ | ਆਲਕ੍ਸ੍ਯੇਤਾਨਿਮਿਤ੍ਤੇਨ ਲਕ੍ਸਣਂ ਮਰਣਸ੍ਯ ਤਤ੍||੫|| ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਲਕ੍ਸਣਂ ਸਮ੍ਯਗਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸ੍ਵਸ਼ੁਭੋਦਯਮ੍| ਤਦੇਵ ਤੁ ਪੁਨਰ੍ਭੂਯੋ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਨਿਬੋਧਤ||੬||
स्वस्थेभ्यो विकृतं यस्य ज्ञानमिन्द्रियसंश्रयम् | आलक्ष्येतानिमित्तेन लक्षणं मरणस्य तत्||५|| इत्युक्तं लक्षणं सम्यगिन्द्रियेष्वशुभोदयम्| तदेव तु पुनर्भूयो विस्तरेण निबोधत||६||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਵਸ੍ਥੇਭ੍ਯ ਇਤਿ ਪ੍ਰਕਤਿਸ੍ਥੇਭ੍ਯ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਭ੍ਯਃ; ‘ਉਤ੍ਪਨ੍ਨਮ੍’ ਇਤਿ ਸ਼ੇਸਃ| ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਂਸ਼੍ਰਯਮਿਤਿ ਬਾਹ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਜਨ੍ਯਮ੍| ਅਨਿਮਿਤ੍ਤੇਨੇਤਿ ਵਿਕਤਿਜ੍ਞਾਨਜਨਕਬਾਹ੍ਯਹੇਤੁਵ੍ਯਤਿਰੇਕੇਣ; ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗਤਿਕਤਜ੍ਞਾਨਜਨਕਦੋਸਨਿਰਾਸਸ੍ਤੁ ‘ਸ੍ਵਸ੍ਥੇਭ੍ਯਃ’ ਇਤਿ ਵਿਸ਼ੇਸਣੇਨੈਵ ਕਤਃ| ਅਸ਼ੁਭੋਦਯਮਿਤਿ ਮਰਣਕਾਰਣਮ੍| ਪੁਨਃਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨੇ, ਯਥਾ- “ਦੋਸਾਃ ਪੁਨਸ੍ਤ੍ਰਯਃ” (ਵਿ.ਅ.੧) ਇਤਿ| ਭੂਯਃਸ਼ਬ੍ਦਃ ਪੁਨਃਪੁਨਰਰ੍ਥੇ, ਕਿਂਵਾ ਭੂਯਃਸ਼ਬ੍ਦੋ ਮਹਦਰ੍ਥਃ; ਤੇਨ, ਪੁਨਰ੍ਭੂਯਃਸ਼ਬ੍ਦਯੋਰ੍ਭਿਨ੍ਨਾਰ੍ਥਤ੍ਵਮ੍||੫-੬||
Adhikarana 4 (7) · Śloka 7
ਘਨੀਭੂਤਮਿਵਾਕਾਸ਼ਮਾਕਾਸ਼ਮਿਵ ਮੇਦਿਨੀਮ੍| ਵਿਗੀਤਮੁਭਯਂ ਹ੍ਯੇਤਤ੍ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਮਰਣਮਚ੍ਛਤਿ||੭||
घनीभूतमिवाकाशमाकाशमिव मेदिनीम्| विगीतमुभयं ह्येतत् पश्यन् मरणमृच्छति||७||
🔊 Audio coming soon
ਘਨੀਭੂਤਮਿਤਿ ਕਠਿਨਤਾਂ ਗਤਂ; ਕਿਂਵਾ ਭੂਤਸ਼ਬ੍ਦਃ ਕਤਾਰ੍ਥੇ, ਯਥਾ- ਉਪਧਾਨੀਭੂਤਮ੍| ਤੇਨ, ਇਵਸ਼ਬ੍ਦਸ਼੍ਚੋਪਮਾਨੇ ਭਵਤਿ| ਅਨ੍ਯੇ ਤੁ ਘਨੀਭੂਤਂ ਪਥਿਵੀਰੂਪਤਾਂ ਯਾਤਂ ਵਦਨ੍ਤਿ| ਆਕਾਸ਼ਮਿਵ ਮੇਦਿਨੀਮਿਤਿ ਸ਼ੂਨ੍ਯਰੂਪਾਂ ਮੇਦਿਨੀਮ੍| ਵਿਗੀਤਮਿਤਿ ਵਿਪਰੀਤਤ੍ਵੇਨ ਜ੍ਞਾਤਮ੍| ਉਭਯਮਿਤ੍ਯਨੇਨ ਯੌਗਪਦ੍ਯੇਨ ਪਥਿਵ੍ਯਾਕਾਸ਼ਵਿਪਰੀਤੋਪਲਮ੍ਭੋ ਰਿਸ੍ਟਂ, ਨੈਕੈਕਸ਼੍ਯੇਨ| ਅਯਂ ਚਾਰਿਸ੍ਟਮਹਿਮਾ ਯਦੇਵਂਰੂਪਮੇਵ ਰਿਸ੍ਟਂ ਭਵਤਿ, ਏਵਮੁਕ੍ਤਾਰਿਸ੍ਟੇਸੁ ਤਥਾ ਤਥੋਤ੍ਪਾਦਃ ਸ੍ਵਮਹਿਮ੍ਨੈਵ ਜ੍ਞੇਯਃ| ਏਤਾਨਿ ਚਾਰਿਸ੍ਟਾਨਿ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨੈਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰਿਸ੍ਟਾਭਿਧਾਯਕਪ੍ਰਕਰਣਲਬ੍ਧਾਨ੍ਯਪਿ ਪ੍ਰਾਯੋਭਾਵਿਤ੍ਵੇਨ ਸ਼ਙ੍ਗਗ੍ਰਾਹਿਕਯਾਭਿਧੀਯਨ੍ਤੇ||੭||
Adhikarana 5 (8) · Śloka 8
ਯਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਾਯਾਤਿ ਮਾਰੁਤੋਮ੍ਬਰਗੋਚਰਃ| ਅਗ੍ਨਿਰ੍ਨਾਯਾਤਿ ਚਾਦੀਪ੍ਤਸ੍ਤਸ੍ਯਾਯੁਃਕ੍ਸਯਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍||੮||
यस्य दर्शनमायाति मारुतोऽम्बरगोचरः| अग्निर्नायाति चादीप्तस्तस्यायुःक्षयमादिशेत्||८||
🔊 Audio coming soon
ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਿਤਿ ਚਕ੍ਸੁਰ੍ਗੋਚਰਤਾਮ੍| ਅਮ੍ਬਰਗੋਚਰ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਭੂਮਿਸ੍ਠਦੇਵਤਾਰੂਪਵਾਤਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਨਿਸੇਧਯਤਿ| ਏਤੇਨ ‘ਏਸ ਵਾਯੁਃ, ਇਤ੍ਯਾਕਾਰਵਾਨ੍’ ਇਤਿਤਿ ਮਾਰੁਤਪ੍ਰਤ੍ਯਕ੍ਸਜ੍ਞਾਨਮਰਿਸ੍ਟਮ੍| ਨਾਯਾਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਿਤਿ ਸਮ੍ਬਨ੍ਧਃ||੮||
Adhikarana 6 (9) · Śloka 9
ਜਲੇ ਸੁਵਿਮਲੇ ਜਾਲਮਜਾਲਾਵਤਤੇ ਨਰਃ| ਸ੍ਥਿਤੇ ਗਚ੍ਛਤਿ ਵਾ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਜੀਵਿਤਾਤ੍ ਪਰਿਮੁਚ੍ਯਤੇ||੯||
जले सुविमले जालमजालावतते नरः| स्थिते गच्छति वा दृष्ट्वा जीवितात् परिमुच्यते||९||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਥਿਤੇ ਇਤਿ ਸ੍ਥਿਰੇ| ਗਚ੍ਛਤਿ ਵਹਮਾਨੇ| ਯੇਸੁ ਚੇਹ ਰਿਸ੍ਟੇਸੁ ਮਰਣਕਾਲਨਿਯਮੋ ਨੋਕ੍ਤਸ੍ਤਤ੍ਰ ਸਂਵਤ੍ਸਰਮਵਧਿਰ੍ਭਵਤਿ, ਤਤਃ ਪਰੇਣ ਹਿ ਰਿਸ੍ਟੇ ਮਰਣਾਨਭਿਧਾਨਾਤ੍||੯||
Adhikarana 7 (10) · Śloka 10
ਜਾਗ੍ਰਤ੍ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਯਃ ਪ੍ਰੇਤਾਨ੍ ਰਕ੍ਸਾਂਸਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ| ਅਨ੍ਯਦ੍ਵਾਪ੍ਯਦ੍ਭੁਤਂ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਨ ਸ ਜੀਵਿਤੁਮਰ੍ਹਤਿ||੧੦||
जाग्रत् पश्यति यः प्रेतान् रक्षांसि विविधानि च| अन्यद्वाऽप्यद्भुतं किञ्चिन्न स जीवितुमर्हति||१०||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰੇਤਾਨਿਤ੍ਯਾਦਿਬਹੁਵਚਨਾਨ੍ਨੈਕਪ੍ਰੇਤਾਦਿਦਰ੍ਸ਼ਨਂ ਰਿਸ੍ਟਮਿਤਿ ਭਾਵਃ||੧੦||
Adhikarana 8 (11) · Śloka 11
ਯੋਗ੍ਨਿਂ ਪ੍ਰਕਤਿਵਰ੍ਣਸ੍ਥਂ ਨੀਲਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਨਿਸ੍ਪ੍ਰਭਮ੍| ਕਸ੍ਣਂ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਨਿਸ਼ਾਂ ਵ੍ਰਜਤਿ ਸਪ੍ਤਮੀਮ੍||੧੧||
योऽग्निं प्रकृतिवर्णस्थं नीलं पश्यति निष्प्रभम्| कृष्णं वा यदि वा शुक्लं निशां व्रजति सप्तमीम्||११||
🔊 Audio coming soon
ਪ੍ਰਕਤਿਵਰ੍ਣਸ੍ਥਮਿਤਿ ਵੈਵਰ੍ਣ੍ਯਵਿਕਤ੍ਯਾਦਿਕਾਰਕਸਵਿਸਾਨ੍ਨਵਰ੍ਣਾਦਿਵਿਰਹੇਣ ਸ੍ਵੀਯ ਏਵ ਲੋਹਿਤਕਪਿਲੇ ਵਰ੍ਣੇ ਵ੍ਯਵਸ੍ਥਿਤਮ੍| ਸਪ੍ਤਮੀਂ ਨਿਸ਼ਾਂ ਵ੍ਰਜਤਿ, ਤੇਨਾਸ੍ਟਾਹਾਨ੍ਮਰਣਮ੍||੧੧||
Adhikarana 9 (12) · Śloka 12
ਮਰੀਚੀਨਸਤੋ ਮੇਘਾਨ੍ਮੇਘਾਨ੍ ਵਾਪ੍ਯਸਤੋਮ੍ਬਰੇ| ਵਿਦ੍ਯੁਤੋ ਵਾ ਵਿਨਾ ਮੇਘੈਃ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਮਰਣਮਚ੍ਛਤਿ||੧੨||
मरीचीनसतो मेघान्मेघान् वाऽप्यसतोऽम्बरे| विद्युतो वा विना मेघैः पश्यन् मरणमृच्छति||१२||
🔊 Audio coming soon
ਮਰੀਚੀਨਸਤ ਇਤ੍ਯਤ੍ਰ ਪ੍ਰਕਰਣਾਨ੍ਮਰੀਚਿਸ਼ਬ੍ਦੇਨ ਮੇਘਜ੍ਯੋਤਿਰੁਚ੍ਯਤੇ| ਮਰੀਚੀਨਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸਣਮ੍- ਅਸਤ ਇਤਿ| ਵਿਦ੍ਯੁਤੋ ਵਾ ਵਿਨਾ ਮੇਘਾਦਿਤਿ ਅਭ੍ਰਾਨ੍ਤਚ੍ਛਟਾ ਏਵ ਸਰ੍ਵਦਾ ਮੇਘਸਮ੍ਬਨ੍ਧੋਪਲਭ੍ਯਮਾਨਾ ਗ੍ਰਾਹ੍ਯਾ, ਨਾਨ੍ਯਾ ਵਿਦ੍ਯੁਦਿਤਿ; ਤਾ ਹਿ ਵਿਨਾ ਮੇਘਦਰ੍ਸ਼ਨਮਪਿ ਸੁਦੂਰਾਤ੍ ਸ੍ਵਸ੍ਥੈਰਪ੍ਯੁਪਲਭ੍ਯਨ੍ਤੇ||੧੨||
Adhikarana 10 (13-18) · Śloka 18
ਮਨ੍ਮਯੀਮਿਵ ਯਃ ਪਾਤ੍ਰੀਂ ਕਸ੍ਣਾਮ੍ਬਰਸਮਾਵਤਾਮ੍| ਆਦਿਤ੍ਯਮੀਕ੍ਸਤੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਂ ਵਾ ਨ ਸ ਜੀਵਤਿ||੧੩|| ਅਪਰ੍ਵਣਿ ਯਦਾ ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍ ਸੂਰ੍ਯਾਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸੋਰ੍ਗ੍ਰਹਮ੍| ਅਵ੍ਯਾਧਿਤੋ ਵ੍ਯਾਧਿਤੋ ਵਾ ਤਦਨ੍ਤਂ ਤਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤਮ੍||੧੪|| ਨਕ੍ਤਂ ਸੂਰ੍ਯਮਹਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਨਗ੍ਨੌ ਧੂਮਮੁਤ੍ਥਿਤਮ੍| ਅਗ੍ਨਿਂ ਵਾ ਨਿਸ੍ਪ੍ਰਭਂ ਰਾਤ੍ਰੌ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਮਰਣਮਚ੍ਛਤਿ||੧੫|| ਪ੍ਰਭਾਵਤਃ ਪ੍ਰਭਾਹੀਨਾਨ੍ਨਿਸ੍ਪ੍ਰਭਾਂਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਭਾਵਤਃ| ਨਰਾ ਵਿਲਿਙ੍ਗਾਨ੍ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਭਾਵਾਨ੍ ਭਾਵਾਞ੍ਜਿਹਾਸਵਃ ||੧੬|| ਵ੍ਯਾਕਤੀਨਿ ਵਿਵਰ੍ਣਾਨਿ ਵਿਸਙ੍ਖ੍ਯੋਪਗਤਾਨਿ ਚ| ਵਿਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਿ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਰੂਪਾਣ੍ਯਾਯੁਃਕ੍ਸਯੇ ਨਰਾਃ||੧੭|| ਯਸ਼੍ਚ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯਦਸ਼੍ਯਾਨ੍ ਵੈ ਦਸ਼੍ਯਾਨ੍ ਯਸ਼੍ਚ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਤਾਵੁਭੌ ਪਸ਼੍ਯਤਃ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਯਮਕ੍ਸਯਮਸਂਸ਼ਯਮ੍||੧੮||
मृन्मयीमिव यः पात्रीं कृष्णाम्बरसमावृताम्| आदित्यमीक्षते शुद्धं चन्द्रं वा न स जीवति||१३|| अपर्वणि यदा पश्येत् सूर्याचन्द्रमसोर्ग्रहम्| अव्याधितो व्याधितो वा तदन्तं तस्य जीवितम्||१४|| नक्तं सूर्यमहश्चन्द्रमनग्नौ धूममुत्थितम्| अग्निं वा निष्प्रभं रात्रौ दृष्ट्वा मरणमृच्छति||१५|| प्रभावतः प्रभाहीनान्निष्प्रभांश्च प्रभावतः| नरा विलिङ्गान् पश्यन्ति भावान् भावाञ्जिहासवः ||१६|| व्याकृतीनि विवर्णानि विसङ्ख्योपगतानि च| विनिमित्तानि पश्यन्ति रूपाण्यायुःक्षये नराः||१७|| यश्च पश्यत्यदृश्यान् वै दृश्यान् यश्च न पश्यति| तावुभौ पश्यतः क्षिप्रं यमक्षयमसंशयम्||१८||
🔊 Audio coming soon
ਸ਼ੁਦ੍ਧਮਿਤਿ ਮੇਘਾਨਨ੍ਤਰਿਤਮ੍| ਰਾਤ੍ਰਾਵਿਤ੍ਯਨੇਨ ਦਿਵਾ ਵਹ੍ਨਿਨਿਸ੍ਪ੍ਰਭਤ੍ਵਦਰ੍ਸ਼ਨਮਰਿਸ੍ਟਂ ਨੈਵੇਤਿ ਦਰ੍ਸ਼ਯਤਿ| ਵਿਲਿਙ੍ਗਾਨਿਤਿ ਵਿਗਤਸਹਜਲਿਙ੍ਗਾਨ੍| ਤੇਨ ਪ੍ਰਭਾਵ੍ਯਤਿਰਿਕ੍ਤਾਞ੍ਜਨਾਦਿ(?)ਲਿਙ੍ਗਵਿਪਰ੍ਯਯੇ ਰਿਸ੍ਟਂ ਭਵਤਿ| ਭਾਵਾਨਿਤਿ ਪ੍ਰਾਣਾਨ੍; ਕਿਂਵਾ ਭਾਵਾਨਿਤਿ ਪਞ੍ਚਮਹਾਭੂਤਾਨਿ ਸ਼ਰੀਰਰੂਪਾਣਿ| ਵ੍ਯਾਕਤੀਨੀਤਿ ਵਿਵਿਧਾਕਤੀਨਿ| ਵਿਵਰ੍ਣਾਨੀਤਿ ਵਿਰੁਦ੍ਧਵਰ੍ਣਾਨਿ| ਵਿਸਙ੍ਖ੍ਯੋਪਗਤਾਨੀਤਿ ਵਿਪਰੀਤਸਙ੍ਖ੍ਯਾਯੁਕ੍ਤਾਨਿ| ਵਿਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨੀਤਿ ਵਿਗਤਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਿ| ਵ੍ਯਾਕਤ੍ਯਾਦਿਕਾਰਕਹੇਤੁਵ੍ਯਤਿਰੇਕੇਣ ਵ੍ਯਾਕਤ੍ਯਾਦਿਯੁਕ੍ਤਰੂਪਦਰ੍ਸ਼ਨਮਰਿਸ੍ਟਮਿਤ੍ਯਰ੍ਥਃ| ਰੂਪਾਣੀਤਿ ਰੂਪਵਨ੍ਤਿ ਦ੍ਰਵ੍ਯਾਣਿ||੧੩-੧੮||
Adhikarana 11 (19-20) · Śloka 20
ਅਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ ਚ ਯਃ ਸ਼੍ਰੋਤਾ ਸ਼ਬ੍ਦਾਨ੍ ਯਸ਼੍ਚ ਨ ਬੁਧ੍ਯਤੇ| ਦ੍ਵਾਵਪ੍ਯੇਤੌ ਯਥਾ ਪ੍ਰੇਤੌ ਤਥਾ ਜ੍ਞੇਯੌ ਵਿਜਾਨਤਾ ||੧੯|| ਸਂਵਤ੍ਯਾਙ੍ਗੁਲਿਭਿਃ ਕਰ੍ਣੌ ਜ੍ਵਾਲਾਸ਼ਬ੍ਦਂ ਯ ਆਤੁਰਃ| ਨ ਸ਼ਣੋਤਿ ਗਤਾਸੁਂ ਤਂ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍||੨੦||
अशब्दस्य च यः श्रोता शब्दान् यश्च न बुध्यते| द्वावप्येतौ यथा प्रेतौ तथा ज्ञेयौ विजानता ||१९|| संवृत्याङ्गुलिभिः कर्णौ ज्वालाशब्दं य आतुरः| न शृणोति गतासुं तं बुद्धिमान् परिवर्जयेत्||२०||
🔊 Audio coming soon
ਅਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਸ਼੍ਰੋਤ੍ਰਾਰਿਸ੍ਟਮਾਹ| ਜ੍ਵਾਲਾਯਾਃ ਸ਼ਬ੍ਦ ਇਵ ਸ਼ਬ੍ਦੋ ਜ੍ਵਾਲਾਸ਼ਬ੍ਦਃ, ਤਮ੍||੧੯-੨੦||
Adhikarana 12 (21) · Śloka 21
ਵਿਪਰ੍ਯਯੇਣ ਯੋ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਗਨ੍ਧਾਨਾਂ ਸਾਧ੍ਵਸਾਧੁਤਾਮ੍| ਨ ਵਾ ਤਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਸ਼ੋ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਤਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਵਿਗਤਾਯੁਸਮ੍||੨੧||
विपर्ययेण यो विद्याद्गन्धानां साध्वसाधुताम्| न वा तान् सर्वशो विद्यात्तं विद्याद्विगतायुषम्||२१||
🔊 Audio coming soon
ਵਿਪਰ੍ਯਯੇਣੇਤ੍ਯਾਦਿਨਾ ਘ੍ਰਾਣਾਰਿਸ੍ਟਮੁਚ੍ਯਤੇ| ਨ ਵਾ ਤਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਸ਼ੋ ਵਿਦ੍ਯਾਦਿਤਿ ਸਰ੍ਵਥੈਵ ਗਨ੍ਧਾਞ੍ਛੁਭਾਨਸ਼ੁਭਾਨ੍ ਵਾ ਨ ਵੇਤ੍ਤਿ||੨੧||
Adhikarana 13 (22) · Śloka 22
ਯੋ ਰਸਾਨ੍ਨ ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਨ ਵਾ ਜਾਨਾਤਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ| ਮੁਖਪਾਕਾਦਤੇ ਪਕ੍ਵਂ ਤਮਾਹੁਃ ਕੁਸ਼ਲਾ ਨਰਮ੍||੨੨||
यो रसान्न विजानाति न वा जानाति तत्त्वतः| मुखपाकादृते पक्वं तमाहुः कुशला नरम्||२२||
🔊 Audio coming soon
ਤਤ੍ਤ੍ਵਤ ਇਤਿ ਸ੍ਵਕੀਯੇਨ ਰੂਪੇਣ| ਮੁਖਪਾਕਸ਼ਬ੍ਦੋ ਰਸਨਾਦੋਸੋਪਲਕ੍ਸਣਂ; ਤੇਨ, ਪਿਤ੍ਤਦੁਸ੍ਟਰਸਨਤ੍ਵਾਦ੍ਰਸਾਨ੍ਯਥਾਤ੍ਵਗ੍ਰਾਹਕਸ੍ਯ ਵ੍ਯੁਦਾਸੋਵਰੁਧ੍ਯਤੇ| ਪਕ੍ਵਮਿਤਿ ਸਮ੍ਪੂਰ੍ਣਾਯੁਃਕਾਲਮ੍||੨੨||
Adhikarana 14 (23) · Śloka 23
ਉਸ੍ਣਾਞ੍ਛੀਤਾਨ੍ ਖਰਾਞ੍ਛ੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਾਨ੍ਮਦੂਨਪਿ ਚ ਦਾਰੁਣਾਨ੍| ਸ੍ਪਸ਼੍ਯਾਨ੍ ਸ੍ਪਸ੍ਟ੍ਵਾ ਤਤੋਨ੍ਯਤ੍ਵਂ ਮੁਮੂਰ੍ਸੁਸ੍ਤੇਸੁ ਮਨ੍ਯਤੇ||੨੩||
उष्णाञ्छीतान् खराञ्छ्लक्ष्णान्मृदूनपि च दारुणान्| स्पृश्यान् स्पृष्ट्वा ततोऽन्यत्वं मुमूर्षुस्तेषु मन्यते||२३||
🔊 Audio coming soon
ਤਤੋਨ੍ਯਤ੍ਵਮਿਤਿ ਉਸ੍ਣੇ ਸ਼ੀਤਤ੍ਵਂ, ਸ਼੍ਲਕ੍ਸ੍ਣੇ ਖਰਤ੍ਵਮਿਤ੍ਯਾਦਿ ਮਨ੍ਯਤੇ||੨੩||
Adhikarana 15 (24-25) · Śloka 25
ਅਨ੍ਤਰੇਣ ਤਪਸ੍ਤੀਵ੍ਰਂ ਯੋਗਂ ਵਾ ਵਿਧਿਪੂਰ੍ਵਕਮ੍| ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਰਧਿਕਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਪਞ੍ਚਤ੍ਵਮਧਿਗਚ੍ਛਤਿ||੨੪|| ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਮਤੇ ਦਸ੍ਟੇਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਾਨਦੋਸਜਾਨ੍| ਨਰਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਯਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਰ੍ਨ ਸ ਜੀਵਤਿ||੨੫||
अन्तरेण तपस्तीव्रं योगं वा विधिपूर्वकम्| इन्द्रियैरधिकं पश्यन् पञ्चत्वमधिगच्छति||२४|| इन्द्रियाणामृते दृष्टेरिन्द्रियार्थानदोषजान्| नरः पश्यति यः कश्चिदिन्द्रियैर्न स जीवति||२५||
🔊 Audio coming soon
ਸਮ੍ਪ੍ਰਤਿ ਸਰ੍ਵੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਰਿਸ੍ਟਂ ਸਾਮਾਨ੍ਯੇਨ ਬ੍ਰੂਤੇ- ਅਨ੍ਤਰੇਣੇਤ੍ਯਾਦਿ| ਅਨ੍ਤਰੇਣੇਤਿ ਵਿਨਾ| ਯੋਗਮਿਤ੍ਯਸ੍ਯ ਵਿਸ਼ੇਸਣਂ- ਵਿਧਿਪੂਰ੍ਵਕਮਿਤਿ; ਅਨੇਨ ਯਥਾਵਿਧਿਕਤਸ੍ਯੈਵ ਯੋਗਸ੍ਯਾਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਜ੍ਞਾਨੇ ਸਮਰ੍ਥਤ੍ਵਮੁਕ੍ਤਮ੍| ਅਧਿਕਮਿਤਿ ਅਸ੍ਮਦਾਦੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਵਿਸਯਮ੍| ਪਞ੍ਚਤ੍ਵਮਿਤਿ ਮਰਣਮ੍| ਦਸ੍ਟਿਃ ਉਪਲਬ੍ਧਿਃ, ਤਯਾ ਦਸ੍ਟ੍ਯਾ ਦਸ੍ਟਿਸ਼ਕ੍ਤਿਰੁਪਚਾਰਾਦੁਚ੍ਯਤੇ; ਤੇਨ ਤੇ ਦਸ੍ਟਿਮਿਤਿ ਉਪਲਬ੍ਧਿਂ ਵਿਨਾ; ਤਤਸ਼੍ਚੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਮੁਪਲਬ੍ਧਿਸ਼ਾਕ੍ਤਿਂ ਵਿਨਾ ਯ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਰੁਪਲਬ੍ਧੁਮਸ਼ਕ੍ਯਾਨ੍ ਪਸ਼੍ਯੇਦਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਃ, ਨ ਸ ਜੀਵਤਿ| ਅਦੋਸਜਾਨਿਤ੍ਯਨੇਨ ਚ ਦੋਸਸ੍ਵਭਾਵਾਦਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਸ਼ਕ੍ਯਾਰ੍ਥਗ੍ਰਹਣਂ ਨਿਰਾਕਰੋਤਿ| ਯਥਾ- ਅਙ੍ਗੁਲਿਯਨ੍ਤ੍ਰਿਤਂ ਚਕ੍ਸੁਰ੍ਵਾਤਦੁਸ੍ਟ੍ਯਾਸਨ੍ਨਵਸ੍ਤੁਦ੍ਵਯਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਵਿਸਯਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ, ਤਥਾ ਪਿਤ੍ਤਦੁਸ੍ਟਰਸਨਂ ਗੁਡਂ ਨ ਮਧੁਰਂ ਪ੍ਰਤ੍ਯੇਤੀਤ੍ਯਾਦਿ ਬੋਧ੍ਯਮ੍||੨੪-੨੫||
Adhikarana 16 (26) · Śloka 26
ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਃ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਵਿਪਰ੍ਯਾਸੈਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥੇਸੁ ਵੈਕਤਮ੍| ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਯੇਸਦ੍ਬਹੁਸ਼ਸ੍ਤੇਸਾਂ ਮਰਣਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍||੨੬||
स्वस्थाः प्रज्ञाविपर्यासैरिन्द्रियार्थेषु वैकृतम्| पश्यन्ति येऽसद्बहुशस्तेषां मरणमादिशेत्||२६||
🔊 Audio coming soon
ਸ੍ਵਸ੍ਥਾ ਇਤਿ ਅਵਿਕਤੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮਨਸਃ| ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਵਿਪਰ੍ਯਾਸੈਰਿਤਿ ਸ਼ੇਸੀਭੂਤਾਸੁਪ੍ਰਭਾਵਕਤਃ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਵਿਪਰ੍ਯਾਸਃ| ਅਸਦਿਤਿ ਅਯਥਾਭੂਤਮ੍| ਬਹੁਸ਼ ਇਤ੍ਯਨੇਨ ਸਕਦ੍ਦਰ੍ਸ਼ਨਸ੍ਯ ਨਾਰਿਸ੍ਟਤ੍ਵਮ੍||੨੬||
Adhikarana 17 (27) · Śloka 27
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕਃ- ਏਤਦਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਯਥਾਤਥਮ੍| ਮਰਣਂ ਜੀਵਿਤਂ ਚੈਵ ਸ ਭਿਸਕ੍ ਜ੍ਞਾਤੁਮਰ੍ਹਤਿ||੨੭||
तत्र श्लोकः- एतदिन्द्रियविज्ञानं यः पश्यति यथातथम्| मरणं जीवितं चैव स भिषक् ज्ञातुमर्हति||२७||
🔊 Audio coming soon
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਜ੍ਞਾਨਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਗਤਰਿਸ੍ਟਵਿਜ੍ਞਾਨਮ੍| ਜੀਵਿਤਜ੍ਞਾਨਂ ਚੇਹ ਰਿਸ੍ਟਸ਼ੂਨ੍ਯੇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਜ੍ਞਾਨੇ ਸਤਿ ਭਵਤੀਤਿ ਜ੍ਞੇਯਮ੍||੨੭||
Adhikarana puShpikA · Śloka 4
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਥਾਨੇ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨੀਕਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਨਾਮ ਚਤੁਰ੍ਥੋਧ੍ਯਾਯਃ||੪||
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते इन्द्रियस्थाने इन्द्रियानीकमिन्द्रियं नाम चतुर्थोऽध्यायः||४||
🔊 Audio coming soon
ਇਤਿ ਸ਼੍ਰੀਚਕ੍ਰਪਾਣਿਦਤ੍ਤਵਿਰਚਿਤਾਯਾਮਾਯੁਰ੍ਵੇਦਦੀਪਿਕਾਯਾਂ ਚਰਕਤਾਤ੍ਪਰ੍ਯਟੀਕਾਯਾਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਥਾਨੇ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨੀਕਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਨਾਮ ਚਤੁਰ੍ਥੋਧ੍ਯਾਯਃ||੪||