Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ਅਥਾਤ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨੀਕਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਵ੍ਯਾਖ੍ਯਾਸ੍ਯਾਮਃ||੧|| ਇਤਿ ਹ ਸ੍ਮਾਹ ਭਗਵਾਨਾਤ੍ਰੇਯਃ||੨||
View original
अथात इन्द्रियानीकमिन्द्रियं व्याख्यास्यामः||१|| इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
🔊 Audio coming soon
4. indriyānīkamindriyam
Adhikarana 2 (3-4) · Śloka 4
ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਿ ਯਥਾ ਜਨ੍ਤੋਃ ਪਰੀਕ੍ਸੇਤ ਵਿਸ਼ੇਸਵਿਤ੍| ਜ੍ਞਾਤੁਮਿਚ੍ਛਨ੍ ਭਿਸਙ੍ਮਾਨਮਾਯੁਸਸ੍ਤਨ੍ਨਿਬੋਧਤ ||੩|| ਅਨੁਮਾਨਾਤ੍ ਪਰੀਕ੍ਸੇਤ ਦਰ੍ਸ਼ਨਾਦੀਨਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ| ਅਦ੍ਧਾ ਹਿ ਵਿਦਿਤਂ ਜ੍ਞਾਨਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਮਤੀਨ੍ਦ੍ਰਿਯਮ੍||੪||
View original
इन्द्रियाणि यथा जन्तोः परीक्षेत विशेषवित्| ज्ञातुमिच्छन् भिषङ्मानमायुषस्तन्निबोधत ||३|| अनुमानात् परीक्षेत दर्शनादीनि तत्त्वतः| अद्धा हि विदितं ज्ञानमिन्द्रियाणामतीन्द्रियम्||४||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 3 (5-6) · Śloka 6
ਸ੍ਵਸ੍ਥੇਭ੍ਯੋ ਵਿਕਤਂ ਯਸ੍ਯ ਜ੍ਞਾਨਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸਂਸ਼੍ਰਯਮ੍ | ਆਲਕ੍ਸ੍ਯੇਤਾਨਿਮਿਤ੍ਤੇਨ ਲਕ੍ਸਣਂ ਮਰਣਸ੍ਯ ਤਤ੍||੫|| ਇਤ੍ਯੁਕ੍ਤਂ ਲਕ੍ਸਣਂ ਸਮ੍ਯਗਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੇਸ੍ਵਸ਼ੁਭੋਦਯਮ੍| ਤਦੇਵ ਤੁ ਪੁਨਰ੍ਭੂਯੋ ਵਿਸ੍ਤਰੇਣ ਨਿਬੋਧਤ||੬||
View original
स्वस्थेभ्यो विकृतं यस्य ज्ञानमिन्द्रियसंश्रयम् | आलक्ष्येतानिमित्तेन लक्षणं मरणस्य तत्||५|| इत्युक्तं लक्षणं सम्यगिन्द्रियेष्वशुभोदयम्| तदेव तु पुनर्भूयो विस्तरेण निबोधत||६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 4 (7) · Śloka 7
ਘਨੀਭੂਤਮਿਵਾਕਾਸ਼ਮਾਕਾਸ਼ਮਿਵ ਮੇਦਿਨੀਮ੍| ਵਿਗੀਤਮੁਭਯਂ ਹ੍ਯੇਤਤ੍ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਮਰਣਮਚ੍ਛਤਿ||੭||
View original
घनीभूतमिवाकाशमाकाशमिव मेदिनीम्| विगीतमुभयं ह्येतत् पश्यन् मरणमृच्छति||७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 5 (8) · Śloka 8
ਯਸ੍ਯ ਦਰ੍ਸ਼ਨਮਾਯਾਤਿ ਮਾਰੁਤੋਮ੍ਬਰਗੋਚਰਃ| ਅਗ੍ਨਿਰ੍ਨਾਯਾਤਿ ਚਾਦੀਪ੍ਤਸ੍ਤਸ੍ਯਾਯੁਃਕ੍ਸਯਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍||੮||
View original
यस्य दर्शनमायाति मारुतोऽम्बरगोचरः| अग्निर्नायाति चादीप्तस्तस्यायुःक्षयमादिशेत्||८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 6 (9) · Śloka 9
ਜਲੇ ਸੁਵਿਮਲੇ ਜਾਲਮਜਾਲਾਵਤਤੇ ਨਰਃ| ਸ੍ਥਿਤੇ ਗਚ੍ਛਤਿ ਵਾ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਜੀਵਿਤਾਤ੍ ਪਰਿਮੁਚ੍ਯਤੇ||੯||
View original
जले सुविमले जालमजालावतते नरः| स्थिते गच्छति वा दृष्ट्वा जीवितात् परिमुच्यते||९||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 7 (10) · Śloka 10
ਜਾਗ੍ਰਤ੍ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਯਃ ਪ੍ਰੇਤਾਨ੍ ਰਕ੍ਸਾਂਸਿ ਵਿਵਿਧਾਨਿ ਚ| ਅਨ੍ਯਦ੍ਵਾਪ੍ਯਦ੍ਭੁਤਂ ਕਿਞ੍ਚਿਨ੍ਨ ਸ ਜੀਵਿਤੁਮਰ੍ਹਤਿ||੧੦||
View original
जाग्रत् पश्यति यः प्रेतान् रक्षांसि विविधानि च| अन्यद्वाऽप्यद्भुतं किञ्चिन्न स जीवितुमर्हति||१०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 8 (11) · Śloka 11
ਯੋਗ੍ਨਿਂ ਪ੍ਰਕਤਿਵਰ੍ਣਸ੍ਥਂ ਨੀਲਂ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਨਿਸ੍ਪ੍ਰਭਮ੍| ਕਸ੍ਣਂ ਵਾ ਯਦਿ ਵਾ ਸ਼ੁਕ੍ਲਂ ਨਿਸ਼ਾਂ ਵ੍ਰਜਤਿ ਸਪ੍ਤਮੀਮ੍||੧੧||
View original
योऽग्निं प्रकृतिवर्णस्थं नीलं पश्यति निष्प्रभम्| कृष्णं वा यदि वा शुक्लं निशां व्रजति सप्तमीम्||११||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 9 (12) · Śloka 12
ਮਰੀਚੀਨਸਤੋ ਮੇਘਾਨ੍ਮੇਘਾਨ੍ ਵਾਪ੍ਯਸਤੋਮ੍ਬਰੇ| ਵਿਦ੍ਯੁਤੋ ਵਾ ਵਿਨਾ ਮੇਘੈਃ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਮਰਣਮਚ੍ਛਤਿ||੧੨||
View original
मरीचीनसतो मेघान्मेघान् वाऽप्यसतोऽम्बरे| विद्युतो वा विना मेघैः पश्यन् मरणमृच्छति||१२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 10 (13-18) · Śloka 18
ਮਨ੍ਮਯੀਮਿਵ ਯਃ ਪਾਤ੍ਰੀਂ ਕਸ੍ਣਾਮ੍ਬਰਸਮਾਵਤਾਮ੍| ਆਦਿਤ੍ਯਮੀਕ੍ਸਤੇ ਸ਼ੁਦ੍ਧਂ ਚਨ੍ਦ੍ਰਂ ਵਾ ਨ ਸ ਜੀਵਤਿ||੧੩|| ਅਪਰ੍ਵਣਿ ਯਦਾ ਪਸ਼੍ਯੇਤ੍ ਸੂਰ੍ਯਾਚਨ੍ਦ੍ਰਮਸੋਰ੍ਗ੍ਰਹਮ੍| ਅਵ੍ਯਾਧਿਤੋ ਵ੍ਯਾਧਿਤੋ ਵਾ ਤਦਨ੍ਤਂ ਤਸ੍ਯ ਜੀਵਿਤਮ੍||੧੪|| ਨਕ੍ਤਂ ਸੂਰ੍ਯਮਹਸ਼੍ਚਨ੍ਦ੍ਰਮਨਗ੍ਨੌ ਧੂਮਮੁਤ੍ਥਿਤਮ੍| ਅਗ੍ਨਿਂ ਵਾ ਨਿਸ੍ਪ੍ਰਭਂ ਰਾਤ੍ਰੌ ਦਸ੍ਟ੍ਵਾ ਮਰਣਮਚ੍ਛਤਿ||੧੫|| ਪ੍ਰਭਾਵਤਃ ਪ੍ਰਭਾਹੀਨਾਨ੍ਨਿਸ੍ਪ੍ਰਭਾਂਸ਼੍ਚ ਪ੍ਰਭਾਵਤਃ| ਨਰਾ ਵਿਲਿਙ੍ਗਾਨ੍ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਭਾਵਾਨ੍ ਭਾਵਾਞ੍ਜਿਹਾਸਵਃ ||੧੬|| ਵ੍ਯਾਕਤੀਨਿ ਵਿਵਰ੍ਣਾਨਿ ਵਿਸਙ੍ਖ੍ਯੋਪਗਤਾਨਿ ਚ| ਵਿਨਿਮਿਤ੍ਤਾਨਿ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਰੂਪਾਣ੍ਯਾਯੁਃਕ੍ਸਯੇ ਨਰਾਃ||੧੭|| ਯਸ਼੍ਚ ਪਸ਼੍ਯਤ੍ਯਦਸ਼੍ਯਾਨ੍ ਵੈ ਦਸ਼੍ਯਾਨ੍ ਯਸ਼੍ਚ ਨ ਪਸ਼੍ਯਤਿ| ਤਾਵੁਭੌ ਪਸ਼੍ਯਤਃ ਕ੍ਸਿਪ੍ਰਂ ਯਮਕ੍ਸਯਮਸਂਸ਼ਯਮ੍||੧੮||
View original
मृन्मयीमिव यः पात्रीं कृष्णाम्बरसमावृताम्| आदित्यमीक्षते शुद्धं चन्द्रं वा न स जीवति||१३|| अपर्वणि यदा पश्येत् सूर्याचन्द्रमसोर्ग्रहम्| अव्याधितो व्याधितो वा तदन्तं तस्य जीवितम्||१४|| नक्तं सूर्यमहश्चन्द्रमनग्नौ धूममुत्थितम्| अग्निं वा निष्प्रभं रात्रौ दृष्ट्वा मरणमृच्छति||१५|| प्रभावतः प्रभाहीनान्निष्प्रभांश्च प्रभावतः| नरा विलिङ्गान् पश्यन्ति भावान् भावाञ्जिहासवः ||१६|| व्याकृतीनि विवर्णानि विसङ्ख्योपगतानि च| विनिमित्तानि पश्यन्ति रूपाण्यायुःक्षये नराः||१७|| यश्च पश्यत्यदृश्यान् वै दृश्यान् यश्च न पश्यति| तावुभौ पश्यतः क्षिप्रं यमक्षयमसंशयम्||१८||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 11 (19-20) · Śloka 20
ਅਸ਼ਬ੍ਦਸ੍ਯ ਚ ਯਃ ਸ਼੍ਰੋਤਾ ਸ਼ਬ੍ਦਾਨ੍ ਯਸ਼੍ਚ ਨ ਬੁਧ੍ਯਤੇ| ਦ੍ਵਾਵਪ੍ਯੇਤੌ ਯਥਾ ਪ੍ਰੇਤੌ ਤਥਾ ਜ੍ਞੇਯੌ ਵਿਜਾਨਤਾ ||੧੯|| ਸਂਵਤ੍ਯਾਙ੍ਗੁਲਿਭਿਃ ਕਰ੍ਣੌ ਜ੍ਵਾਲਾਸ਼ਬ੍ਦਂ ਯ ਆਤੁਰਃ| ਨ ਸ਼ਣੋਤਿ ਗਤਾਸੁਂ ਤਂ ਬੁਦ੍ਧਿਮਾਨ੍ ਪਰਿਵਰ੍ਜਯੇਤ੍||੨੦||
View original
अशब्दस्य च यः श्रोता शब्दान् यश्च न बुध्यते| द्वावप्येतौ यथा प्रेतौ तथा ज्ञेयौ विजानता ||१९|| संवृत्याङ्गुलिभिः कर्णौ ज्वालाशब्दं य आतुरः| न शृणोति गतासुं तं बुद्धिमान् परिवर्जयेत्||२०||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 12 (21) · Śloka 21
ਵਿਪਰ੍ਯਯੇਣ ਯੋ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਗਨ੍ਧਾਨਾਂ ਸਾਧ੍ਵਸਾਧੁਤਾਮ੍| ਨ ਵਾ ਤਾਨ੍ ਸਰ੍ਵਸ਼ੋ ਵਿਦ੍ਯਾਤ੍ਤਂ ਵਿਦ੍ਯਾਦ੍ਵਿਗਤਾਯੁਸਮ੍||੨੧||
View original
विपर्ययेण यो विद्याद्गन्धानां साध्वसाधुताम्| न वा तान् सर्वशो विद्यात्तं विद्याद्विगतायुषम्||२१||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 13 (22) · Śloka 22
ਯੋ ਰਸਾਨ੍ਨ ਵਿਜਾਨਾਤਿ ਨ ਵਾ ਜਾਨਾਤਿ ਤਤ੍ਤ੍ਵਤਃ| ਮੁਖਪਾਕਾਦਤੇ ਪਕ੍ਵਂ ਤਮਾਹੁਃ ਕੁਸ਼ਲਾ ਨਰਮ੍||੨੨||
View original
यो रसान्न विजानाति न वा जानाति तत्त्वतः| मुखपाकादृते पक्वं तमाहुः कुशला नरम्||२२||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 14 (23) · Śloka 23
ਉਸ੍ਣਾਞ੍ਛੀਤਾਨ੍ ਖਰਾਞ੍ਛ੍ਲਕ੍ਸ੍ਣਾਨ੍ਮਦੂਨਪਿ ਚ ਦਾਰੁਣਾਨ੍| ਸ੍ਪਸ਼੍ਯਾਨ੍ ਸ੍ਪਸ੍ਟ੍ਵਾ ਤਤੋਨ੍ਯਤ੍ਵਂ ਮੁਮੂਰ੍ਸੁਸ੍ਤੇਸੁ ਮਨ੍ਯਤੇ||੨੩||
View original
उष्णाञ्छीतान् खराञ्छ्लक्ष्णान्मृदूनपि च दारुणान्| स्पृश्यान् स्पृष्ट्वा ततोऽन्यत्वं मुमूर्षुस्तेषु मन्यते||२३||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 15 (24-25) · Śloka 25
ਅਨ੍ਤਰੇਣ ਤਪਸ੍ਤੀਵ੍ਰਂ ਯੋਗਂ ਵਾ ਵਿਧਿਪੂਰ੍ਵਕਮ੍| ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਰਧਿਕਂ ਪਸ਼੍ਯਨ੍ ਪਞ੍ਚਤ੍ਵਮਧਿਗਚ੍ਛਤਿ||੨੪|| ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਣਾਮਤੇ ਦਸ੍ਟੇਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥਾਨਦੋਸਜਾਨ੍| ਨਰਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਯਃ ਕਸ਼੍ਚਿਦਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯੈਰ੍ਨ ਸ ਜੀਵਤਿ||੨੫||
View original
अन्तरेण तपस्तीव्रं योगं वा विधिपूर्वकम्| इन्द्रियैरधिकं पश्यन् पञ्चत्वमधिगच्छति||२४|| इन्द्रियाणामृते दृष्टेरिन्द्रियार्थानदोषजान्| नरः पश्यति यः कश्चिदिन्द्रियैर्न स जीवति||२५||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 16 (26) · Śloka 26
ਸ੍ਵਸ੍ਥਾਃ ਪ੍ਰਜ੍ਞਾਵਿਪਰ੍ਯਾਸੈਰਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਰ੍ਥੇਸੁ ਵੈਕਤਮ੍| ਪਸ਼੍ਯਨ੍ਤਿ ਯੇਸਦ੍ਬਹੁਸ਼ਸ੍ਤੇਸਾਂ ਮਰਣਮਾਦਿਸ਼ੇਤ੍||੨੬||
View original
स्वस्थाः प्रज्ञाविपर्यासैरिन्द्रियार्थेषु वैकृतम्| पश्यन्ति येऽसद्बहुशस्तेषां मरणमादिशेत्||२६||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana 17 (27) · Śloka 27
ਤਤ੍ਰ ਸ਼੍ਲੋਕਃ- ਏਤਦਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਵਿਜ੍ਞਾਨਂ ਯਃ ਪਸ਼੍ਯਤਿ ਯਥਾਤਥਮ੍| ਮਰਣਂ ਜੀਵਿਤਂ ਚੈਵ ਸ ਭਿਸਕ੍ ਜ੍ਞਾਤੁਮਰ੍ਹਤਿ||੨੭||
View original
तत्र श्लोकः- एतदिन्द्रियविज्ञानं यः पश्यति यथातथम्| मरणं जीवितं चैव स भिषक् ज्ञातुमर्हति||२७||
🔊 Audio coming soon
Adhikarana puShpikA · Śloka 4
ਇਤ੍ਯਗ੍ਨਿਵੇਸ਼ਕਤੇ ਤਨ੍ਤ੍ਰੇ ਚਰਕਪ੍ਰਤਿਸਂਸ੍ਕਤੇ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਸ੍ਥਾਨੇ ਇਨ੍ਦ੍ਰਿਯਾਨੀਕਮਿਨ੍ਦ੍ਰਿਯਂ ਨਾਮ ਚਤੁਰ੍ਥੋਧ੍ਯਾਯਃ||੪||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते इन्द्रियस्थाने इन्द्रियानीकमिन्द्रियं नाम चतुर्थोऽध्यायः||४||
🔊 Audio coming soon