Adhikarana 1 (1-2) · Śloka 2
ಅಥಾತಃ ಪೂರ್ವರೂಪೀಯಮಿನ್ದ್ರಿಯಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ||೧||
ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಭಗವಾನಾತ್ರೇಯಃ||೨||
View original
अथातः पूर्वरूपीयमिन्द्रियं व्याख्यास्यामः||१||
इति ह स्माह भगवानात्रेयः||२||
ಇನ್ದ್ರಿಯಗತರಿಷ್ಟಮಭಿಧಾಯ ಸತ್ತ್ವಾದೀನಾಮಗ್ರೇ ಸೂಚಿತಾನಾಮರಿಷ್ಟಮಗ್ರೇ ವಕ್ತುಂ ಯುಜ್ಯತೇ; ತತ್ತ್ವಲ್ಪವಕ್ತವ್ಯತ್ವಾದುಲ್ಲಙ್ಘ್ಯ ಬಹುವಕ್ತವ್ಯಂ ಪೂರ್ವರೂಪರಿಷ್ಟಮಭಿಧಾತುಂ ಪೂರ್ವರೂಪೀಯೋಽಭಿಧೀಯತೇ, ಪ್ರಥಮಾಧ್ಯಾಯೇ ತು ಸತ್ತ್ವಾದೀನಾಮಗ್ರೇಽಭಿಧಾನಮಿನ್ದ್ರಿಯೈಃ ಸಮಂ ಬುದ್ಧಿಸಾಧನತ್ವಾದಿಪ್ರಸಙ್ಗಾಗತಂ ಜ್ಞೇಯಮ್| ವ್ಯಾಧಿಸ್ತು ಯದ್ಯಪಿ ಬಹುವಕ್ತವ್ಯಃ ಕತಮಾನಿಶರೀರೀಯೇಽಗ್ರೇ ಸೂತ್ರಿತಶ್ಚ, ತಥಾಽಪಿ ಪೂರ್ವರೂಪಪೂರ್ವಕತ್ವಾದ್ ವ್ಯಾಧೇಃ ಪೂರ್ವಂ ಪೂರ್ವರೂಪನಿರೂಪಣಮಿಹ; ಸೂತ್ರೇ ತ್ವಗ್ರೇ ವ್ಯಾಧಿವಚನೇನ ಪೂರ್ವಂ ರೂಪಾದ್ ವ್ಯಾಧೇಃ ಪೂರ್ವರೂಪಬೋಧ್ಯಸ್ಯ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯಂ ದರ್ಶಯತಿ||೧-೨||
Adhikarana 2 (3-5) · Śloka 5
ಪೂರ್ವರೂಪಾಣ್ಯಸಾಧ್ಯಾನಾಂ ವಿಕಾರಾಣಾಂ ಪೃಥಕ್ ಪೃಥಕ್|
ಭಿನ್ನಾಭಿನ್ನಾನಿ ವಕ್ಷ್ಯಾಮೋ ಭಿಷಜಾಂ ಜ್ಞಾನವೃದ್ಧಯೇ||೩||
ಪೂರ್ವರೂಪಾಣಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಜ್ವರೋಕ್ತಾನ್ಯತಿಮಾತ್ರಯಾ|
ಯಂ ವಿಶನ್ತಿ ವಿಶತ್ಯೇನಂ ಮೃತ್ಯುರ್ಜ್ವರಪುರಃಸರಃ||೪||
ಅನ್ಯಸ್ಯಾಪಿ ಚ ರೋಗಸ್ಯ ಪೂರ್ವರೂಪಾಣಿ ಯಂ ನರಮ್|
ವಿಶನ್ತ್ಯನೇನ ಕಲ್ಪೇನ ತಸ್ಯಾಪಿ ಮರಣಂ ಧ್ರುವಮ್||೫||
View original
पूर्वरूपाण्यसाध्यानां विकाराणां पृथक् पृथक्|
भिन्नाभिन्नानि वक्ष्यामो भिषजां ज्ञानवृद्धये||३||
पूर्वरूपाणि सर्वाणि ज्वरोक्तान्यतिमात्रया|
यं विशन्ति विशत्येनं मृत्युर्ज्वरपुरःसरः||४||
अन्यस्यापि च रोगस्य पूर्वरूपाणि यं नरम्|
विशन्त्यनेन कल्पेन तस्यापि मरणं ध्रुवम्||५||
ಭಿನ್ನಾಭಿನ್ನಾನೀತಿ ಸಾಧಾರಣಾಸಾಧಾರಣಾನಿ| ತತ್ರ ‘ಪೂರ್ವರೂಪಾಣಿ’ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ‘ತಸ್ಯಾಪಿ ಮರಣಂ ಧ್ರುವಮ್’ ಇತ್ಯನ್ತೇನ ಸರ್ವವ್ಯಾಧಿಪೂರ್ವರೂಪರಿಷ್ಟಂ ಸಾಧಾರಣಮುಕ್ತಂ, ‘ಪೂರ್ವರೂಪೈಕದೇಶಾಂಸ್ತು’ ಇತ್ಯಾದಿನಾ ತು ಪ್ರತಿವ್ಯಾಧಿಭಿನ್ನಪೂವರೂಪಾರಿಷ್ಟಮುಚ್ಯತೇ| ಅನ್ಯೇ ತು ಭಿನ್ನಾಭಿನ್ನಾನೀತಿ ಉಕ್ತಾನುಕ್ತಾನೀತಿ ಬ್ರುವತೇ; ತತ್ರ ಜ್ವರಾದಿಪೂರ್ವರೂಪಾಣ್ಯುಕ್ತಾನಿ, ‘ಶ್ವಭಿರುಷ್ಟ್ರೈಃ ಖರೈಃ’ ಇತ್ಯಾದಿ ತು ಪೂರ್ವರೂಪಮನುಕ್ತಮ್| ಸರ್ವಾಣೀತಿ ಸಮಸ್ತಾನಿ| ಅತಿಮಾತ್ರಯೇತಿ ಅತ್ಯುಲ್ಬಣತ್ವೇನ| ಜ್ವರಪುರಃಸರ ಇತಿ ಜ್ವರಾನನ್ತರಭಾವೀ| ಅನೇನ ಕಲ್ಪೇನೇತ್ಯನೇನ ಸರ್ವಾಣಿ ಚಾತಿಮಾತ್ರಯಾ ಚೇತಿ ದರ್ಶಯತಿ||೩-೫||
Adhikarana 3 (6-9) · Śloka 9
ಪೂರ್ವರೂಪೈಕದೇಶಾಂಸ್ತು ವಕ್ಷ್ಯಾಮೋಽನ್ಯಾನ್ ಸುದಾರುಣಾನ್|
ಯೇ ರೋಗಾನನುಬಧ್ನನ್ತಿ ಮೃತ್ಯುರ್ಯೈರನುಬಧ್ಯತೇ ||೬||
ಬಲಂ ಚ ಹೀಯತೇ ಯಸ್ಯ ಪ್ರತಿಶ್ಯಾಯಶ್ಚ ವರ್ಧತೇ|
ತಸ್ಯ ನಾರೀಪ್ರಸಕ್ತಸ್ಯ ಶೋಷೋಽನ್ತಾಯೋಪಜಾಯತೇ||೭||
ಶ್ವಭಿರುಷ್ಟ್ರೈಃ ಖರೈರ್ವಾಽಪಿ ಯಾತಿ ಯೋ ದಕ್ಷಿಣಾಂ ದಿಶಮ್|
ಸ್ವಪ್ನೇ ಯಕ್ಷ್ಮಾಣಮಾಸಾದ್ಯ ಜೀವಿತಂ ಸ ವಿಮುಞ್ಚತಿ||೮||
ಪ್ರೇತೈಃ ಸಹ ಪಿಬೇನ್ಮದ್ಯಂ ಸ್ವಪ್ನೇ ಯಃ ಕೃಷ್ಯತೇ ಶುನಾ|
ಸುಘೋರಂ ಜ್ವರಮಾಸಾದ್ಯ ಜೀವಿತಂ ಸ ವಿಮುಞ್ಚತಿ||೯||
View original
पूर्वरूपैकदेशांस्तु वक्ष्यामोऽन्यान् सुदारुणान्|
ये रोगाननुबध्नन्ति मृत्युर्यैरनुबध्यते ||६||
बलं च हीयते यस्य प्रतिश्यायश्च वर्धते|
तस्य नारीप्रसक्तस्य शोषोऽन्तायोपजायते||७||
श्वभिरुष्ट्रैः खरैर्वाऽपि याति यो दक्षिणां दिशम्|
स्वप्ने यक्ष्माणमासाद्य जीवितं स विमुञ्चति||८||
प्रेतैः सह पिबेन्मद्यं स्वप्ने यः कृष्यते शुना|
सुघोरं ज्वरमासाद्य जीवितं स विमुञ्चति||९||
ರೋಗಾನನುಬಧ್ನನ್ತೀತಿ ರೋಗೇಣ ಪಶ್ಚಾದ್ಭಾವಿನಾಽವಶ್ಯಂ ಯುಜ್ಯನ್ತೇ| ಮೃತ್ಯುರ್ಯೈರನುಬಧ್ಯತೇ ಇತಿ ಯೈ ರೋಗೈರ್ಮೃತ್ಯುರನುಬಧ್ಯತೇ| ಏತೇನೈತತ್ ಫಲತಿ- ಪೂರ್ವರೂಪಾಣಾಂ ಯೈರ್ವ್ಯಾಧಿಭಿರ್ನಿಯತಃ ಸಮ್ಬನ್ಧಸ್ತೇಽವಶ್ಯಂ ಮಾರಕಾ ಭವನ್ತೀತ್ಯರ್ಥಃ| “ಶ್ವೋಷ್ಟ್ರವರಾಹಖರೈರ್ಯಾನಂ” (ನಿ.ಅ.೬) ಇತ್ಯಾದಿ ಶೋಷನಿದಾನೇಽಪ್ಯುಕ್ತಂ, ತೇನ ದಕ್ಷಿಣದಿಶಾಗಮನವಿಶೇಷಿತಮೇವ ತದ್ರಿಷ್ಟಮ್||೬-೯||
Adhikarana 4 (10-11) · Śloka 11
ಲಾಕ್ಷಾರಕ್ತಾಮ್ಬರಾಭಂ ಯಃ ಪಶ್ಯತ್ಯಮ್ಬರಮನ್ತಿಕಾತ್|
ಸ ರಕ್ತಪಿತ್ತಮಾಸಾದ್ಯ ತೇನೈವಾನ್ತಾಯ ನೀಯತೇ||೧೦||
ರಕ್ತಸ್ರಗ್ರಕ್ತಸರ್ವಾಙ್ಗೋ ರಕ್ತವಾಸಾ ಮುಹುರ್ಹಸನ್|
ಯಃ ಸ್ವಪ್ನೇ ಹ್ರಿಯತೇ ನಾರ್ಯಾ ಸ ರಕ್ತಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಸೀದತಿ||೧೧||
View original
लाक्षारक्ताम्बराभं यः पश्यत्यम्बरमन्तिकात्|
स रक्तपित्तमासाद्य तेनैवान्ताय नीयते||१०||
रक्तस्रग्रक्तसर्वाङ्गो रक्तवासा मुहुर्हसन्|
यः स्वप्ने ह्रियते नार्या स रक्तं प्राप्य सीदति||११||
ಅನ್ತಿಕಾದಿತಿ ಸಮೀಪಾತ್| ರಕ್ತಂ ಪ್ರಾಪ್ಯೇತಿ ರಕ್ತಪಿತ್ತಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ| ಸೀದತಿ ಮ್ರಿಯತೇ||೧೦-೧೧||
Adhikarana 5 (12-13) · Śloka 13
ಶೂಲಾಟೋಪಾನ್ತ್ರಕೂಜಾಶ್ಚ ದೌರ್ಬಲ್ಯಂ ಚಾತಿಮಾತ್ರಯಾ|
ನಖಾದಿಷು ಚ ವೈವರ್ಣ್ಯಂ ಗುಲ್ಮೇನಾನ್ತಕರೋ ಗ್ರಹಃ||೧೨||
ಲತಾ ಕಣ್ಟಕಿನೀ ಯಸ್ಯ ದಾರುಣಾ ಹೃದಿ ಜಾಯತೇ|
ಸ್ವಪ್ನೇ ಗುಲ್ಮಸ್ತಮನ್ತಾಯ ಕ್ರೂರೋ ವಿಶತಿ ಮಾನವಮ್||೧೩||
View original
शूलाटोपान्त्रकूजाश्च दौर्बल्यं चातिमात्रया|
नखादिषु च वैवर्ण्यं गुल्मेनान्तकरो ग्रहः||१२||
लता कण्टकिनी यस्य दारुणा हृदि जायते|
स्वप्ने गुल्मस्तमन्ताय क्रूरो विशति मानवम्||१३||
ಆಟೋಪಃ ಕುಕ್ಷೌ ಶಬ್ದವದ್ವಾತಭ್ರಮಣಮ್| ಗೃಹ್ಯತೇ ಅನೇನೇತಿ ಗ್ರಹೋ ಲಿಙ್ಗಮಿತ್ಯರ್ಥಃ||೧೨-೧೩||
Adhikarana 6 (14-15) · Śloka 15
ಕಾಯೇಽಲ್ಪಮಪಿ ಸಂಸ್ಪೃಷ್ಟಂ ಸುಭೃಶಂ ಯಸ್ಯ ದೀರ್ಯತೇ|
ಕ್ಷತಾನಿ ಚ ನ ರೋಹನ್ತಿ ಕುಷ್ಠೈರ್ಮೃತ್ಯುರ್ಹಿನಸ್ತಿ ತಮ್||೧೪||
ನಗ್ನಸ್ಯಾಜ್ಯಾವಸಿಕ್ತಸ್ಯ ಜುಹ್ವತೋಽಗ್ನಿಮನರ್ಚಿಷಮ್|
ಪದ್ಮಾನ್ಯುರಸಿ ಜಾಯನ್ತೇ ಸ್ವಪ್ನೇ ಕುಷ್ಠೈರ್ಮರಿಷ್ಯತಃ||೧೫||
View original
कायेऽल्पमपि संस्पृष्टं सुभृशं यस्य दीर्यते|
क्षतानि च न रोहन्ति कुष्ठैर्मृत्युर्हिनस्ति तम्||१४||
नग्नस्याज्यावसिक्तस्य जुह्वतोऽग्निमनर्चिषम्|
पद्मान्युरसि जायन्ते स्वप्ने कुष्ठैर्मरिष्यतः||१५||
ಸಂಸ್ಪೃಷ್ಟಮಿತಿ ಶಸ್ತ್ರತೃಣಾದಿಸಂಸ್ಪೃಷ್ಟಮ್||೧೪-೧೫||
Adhikarana 7 (16-17) · Śloka 17
ಸ್ನಾತಾನುಲಿಪ್ತಗಾತ್ರೇಽಪಿ ಯಸ್ಮಿನ್ ಗೃಧ್ನನ್ತಿ ಮಕ್ಷಿಕಾಃ|
ಸ ಪ್ರಮೇಹೇಣ ಸಂಸ್ಪರ್ಶಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ತೇನೈವ ಹನ್ಯತೇ||೧೬||
ಸ್ನೇಹಂ ಬಹುವಿಧಂ ಸ್ವಪ್ನೇ ಚಣ್ಡಾಲೈಃ ಸಹ ಯಃ ಪಿಬೇತ್|
ಬಧ್ಯತೇ ಸ ಪ್ರಮೇಹೇಣ ಸ್ಪೃಶ್ಯತೇಽನ್ತಾಯ ಮಾನವಃ||೧೭||
View original
स्नातानुलिप्तगात्रेऽपि यस्मिन् गृध्नन्ति मक्षिकाः|
स प्रमेहेण संस्पर्शं प्राप्य तेनैव हन्यते||१६||
स्नेहं बहुविधं स्वप्ने चण्डालैः सह यः पिबेत्|
बध्यते स प्रमेहेण स्पृश्यतेऽन्ताय मानवः||१७||
ಯದ್ಯಪಿ ಸ್ನಾತಾನುಲಿಪ್ತಗಾತ್ರೇ ಇತ್ಯಾದಿರಿಷ್ಟಂ ಪುಷ್ಪಿತಕೇ “ಅಪಿಸ್ನಾತಾನುಲಿಪ್ತಸ್ಯ” (ಇಂ.ಅ.೨) ಇತ್ಯಾದಿನೋಕ್ತಂ, ತಥಾಽಪೀಹ ಪ್ರಮೇಹೇಣ ಮರಣೋಪದರ್ಶನಾರ್ಥಂ ಪುನರುಚ್ಯತೇ| ತತ್ರ ಚ ಯದಾ ಪ್ರಮೇಹಪೂರ್ವರೂಪಾನ್ತರಾಣಿ ಭವನ್ತಿ, ಏತಚ್ಚ ಲಕ್ಷಣಂ ಭವತಿ, ತದಾ ಪ್ರಮೇಹೇಣ ಮೃತ್ಯುಃ; ಯದಾ ತು ಪ್ರಮೇಹಪೂರ್ವರೂಪಾಣಿ ನ ಭವನ್ತಿ, ತದಾ ಯೇನ ಕೇನಾಪಿ ವ್ಯಾಧಿನಾ ಮೃತ್ಯುರ್ಜ್ಞೇಯಃ||೧೬-೧೭||
Adhikarana 8 (18-23) · Śloka 23
ಧ್ಯಾನಾಯಾಸೌ ತಥೋದ್ವೇಗೌ ಮೋಹಶ್ಚಾಸ್ಥಾನಸಮ್ಭವಃ|
ಅರತಿರ್ಬಲಹಾನಿಶ್ಚ ಮೃತ್ಯುರುನ್ಮಾದಪೂರ್ವಕಃ||೧೮||
ಆಹಾರದ್ವೇಷಿಣಂ ಪಶ್ಯನ್ ಲುಪ್ತಚಿತ್ತಮುದರ್ದಿತಮ್|
ವಿದ್ಯಾದ್ಧೀರೋ ಮುಮೂರ್ಷುಂ ತಮುನ್ಮಾದೇನಾತಿಪಾತಿನಾ||೧೯||
ಕ್ರೋಧನಂ ತ್ರಾಸಬಹುಲಂ ಸಕೃತ್ಪ್ರಹಸಿತಾನನಮ್|
ಮೂರ್ಚ್ಛಾಪಿಪಾಸಾಬಹುಲಂ ಹನ್ತ್ಯುನ್ಮಾದಃ ಶರೀರಿಣಮ್||೨೦||
ನೃತ್ಯನ್ ರಕ್ಷೋಗಣೈಃ ಸಾಕಂ ಯಃ ಸ್ವಪ್ನೇಽಮ್ಭಸಿ ಸೀದತಿ |
ಸ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಭೃಶಮುನ್ಮಾದಂ ಯಾತಿ ಲೋಕಮತಃ ಪರಮ್||೨೧||
ಅಸತ್ತಮಃ ಪಶ್ಯತಿ ಯಃ ಶೃಣೋತ್ಯಪ್ಯಸತಃ ಸ್ವನಾನ್|
ಬಹೂನ್ ಬಹುವಿಧಾನ್ ಜಾಗ್ರತ್ ಸೋಽಪಸ್ಮಾರೇಣ ಬಧ್ಯತೇ||೨೨||
ಮತ್ತಂ ನೃತ್ಯನ್ತಮಾವಿಧ್ಯ ಪ್ರೇತೋ ಹರತಿ ಯಂ ನರಮ್|
ಸ್ವಪ್ನೇ ಹರತಿ ತಂ ಮೃತ್ಯುರಪಸ್ಮಾರಪುರಃಸರಃ||೨೩||
View original
ध्यानायासौ तथोद्वेगौ मोहश्चास्थानसम्भवः|
अरतिर्बलहानिश्च मृत्युरुन्मादपूर्वकः||१८||
आहारद्वेषिणं पश्यन् लुप्तचित्तमुदर्दितम्|
विद्याद्धीरो मुमूर्षुं तमुन्मादेनातिपातिना||१९||
क्रोधनं त्रासबहुलं सकृत्प्रहसिताननम्|
मूर्च्छापिपासाबहुलं हन्त्युन्मादः शरीरिणम्||२०||
नृत्यन् रक्षोगणैः साकं यः स्वप्नेऽम्भसि सीदति |
स प्राप्य भृशमुन्मादं याति लोकमतः परम्||२१||
असत्तमः पश्यति यः शृणोत्यप्यसतः स्वनान्|
बहून् बहुविधान् जाग्रत् सोऽपस्मारेण बध्यते||२२||
मत्तं नृत्यन्तमाविध्य प्रेतो हरति यं नरम्|
स्वप्ने हरति तं मृत्युरपस्मारपुरःसरः||२३||
ಉದರ್ದಿತಮಿತಿ ಉದರ್ದಯುಕ್ತಂ; ಯದ್ವಾ, ಉದರ್ದಿತಮ್ ಊರ್ಧ್ವವಾತಾರ್ದಿತಮ್| ಆವಿಧ್ಯೇತಿ ಅಧಃಶಿರಸಂ ಕೃತ್ವಾ||೧೮-೨೩||
Adhikarana 9 (24-25) · Śloka 25
ಸ್ತಭ್ಯೇತೇ ಪ್ರತಿಬುದ್ಧಸ್ಯ ಹನೂ ಮನ್ಯೇ ತಥಾಽಕ್ಷಿಣೀ|
ಯಸ್ಯ ತಂ ಬಹಿರಾಯಾಮೋ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಹನ್ತ್ಯಸಂಶಯಮ್||೨೪||
ಶಷ್ಕುಲೀರ್ವಾಽಪ್ಯಪೂಪಾನ್ ವಾ ಸ್ವಪ್ನೇ ಖಾದತಿ ಯೋ ನರಃ|
ಸ ಚೇತ್ತಾದೃಕ್ ಛರ್ದಯತಿ ಪ್ರತಿಬುದ್ಧೋ ನ ಜೀವತಿ||೨೫||
View original
स्तभ्येते प्रतिबुद्धस्य हनू मन्ये तथाऽक्षिणी|
यस्य तं बहिरायामो गृहीत्वा हन्त्यसंशयम्||२४||
शष्कुलीर्वाऽप्यपूपान् वा स्वप्ने खादति यो नरः|
स चेत्तादृक् छर्दयति प्रतिबुद्धो न जीवति||२५||
ತಾದೃಗಿತಿ ಅಪೂಪಶಷ್ಕುಲೀರೂಪಮ್||೨೪-೨೫||
Adhikarana 10 (26) · Śloka 26
ಏತಾನಿ ಪೂರ್ವರೂಪಾಣಿ ಯಃ ಸಮ್ಯಗವಬುಧ್ಯತೇ|
ಸ ಏಷಾಮನುಬನ್ಧಂ ಚ ಫಲಂ ಚ ಜ್ಞಾತುಮರ್ಹತಿ||೨೬||
View original
एतानि पूर्वरूपाणि यः सम्यगवबुध्यते|
स एषामनुबन्धं च फलं च ज्ञातुमर्हति||२६||
ಏಷಾಮನುಬನ್ಧಮಿತಿ ಏತತ್ಪೂರ್ವರೂಪೋತ್ತರಕಾಲಭಾವಿನಂ ವ್ಯಾಧಿಮ್| ಫಲಂ ಚೈಷಾಂ ಮೃತ್ಯುರೂಪಮ್||೨೬||
Adhikarana 11 (27-40) · Śloka 40
ಇಮಾಂಶ್ಚಾಪ್ಯಪರಾನ್ ಸ್ವಪ್ನಾನ್ ದಾರುಣಾನುಪಲಕ್ಷಯೇತ್|
ವ್ಯಾಧಿತಾನಾಂ ವಿನಾಶಾಯ ಕ್ಲೇಶಾಯ ಮಹತೇಽಪಿ ವಾ||೨೭||
ಯಸ್ಯೋತ್ತಮಾಙ್ಗೇ ಜಾಯನ್ತೇ ವಂಶಗುಲ್ಮಲತಾದಯಃ|
ವಯಾಂಸಿ ಚ ವಿಲೀಯನ್ತೇ ಸ್ವಪ್ನೇ ಮೌಣ್ಡ್ಯಮಿಯಾಚ್ಚ ಯಃ||೨೮||
ಗೃಧ್ರೋಲೂಕಶ್ವಕಾಕಾದ್ಯೈಃ ಸ್ವಪ್ನೇ ಯಃ ಪರಿವಾರ್ಯತೇ|
ರಕ್ಷಃಪ್ರೇತಪಿಶಾಚಸ್ತ್ರೀಚಣ್ಡಾಲದ್ರವಿಡಾನ್ಧ್ರಕೈಃ ||೨೯||
ವಂಶವೇತ್ರಲತಾಪಾಶತೃಣಕಣ್ಟಕಸಙ್ಕಟೇ|
ಸಂಸಜ್ಜತಿ ಹಿ ಯಃ ಸ್ವಪ್ನೇ ಯೋ ಗಚ್ಛನ್ ಪ್ರಪತತ್ಯಪಿ||೩೦||
ಭೂಮೌ ಪಾಂಶೂಪಧಾನಾಯಾಂ ವಲ್ಮೀಕೇ ವಾಽಥ ಭಸ್ಮನಿ|
ಶ್ಮಶಾನಾಯತನೇ ಶ್ವಭ್ರೇ ಸ್ವಪ್ನೇ ಯಃ ಪ್ರಪತತ್ಯಪಿ ||೩೧||
ಕಲುಷೇಽಮ್ಭಸಿ ಪಙ್ಕೇ ವಾ ಕೂಪೇ ವಾ ತಮಸಾಽಽವೃತೇ|
ಸ್ವಪ್ನೇ ಮಜ್ಜತಿ ಶೀಘ್ರೇಣ ಸ್ರೋತಸಾ ಹ್ರಿಯತೇ ಚ ಯಃ||೩೨||
ಸ್ನೇಹಪಾನಂ ತಥಾಽಭ್ಯಙ್ಗಃ ಪ್ರಚ್ಛರ್ದನವಿರೇಚನೇ|
ಹಿರಣ್ಯಲಾಭಃ ಕಲಹಃ ಸ್ವಪ್ನೇ ಬನ್ಧಪರಾಜಯೌ||೩೩||
ಉಪಾನದ್ಯುಗನಾಶಶ್ಚ ಪ್ರಪಾತಃ ಪಾದಚರ್ಮಣೋಃ|
ಹರ್ಷಃ ಸ್ವಪ್ನೇ ಪ್ರಕುಪಿತೈಃ ಪಿತೃಭಿಶ್ಚಾವಭರ್ತ್ಸನಮ್||೩೪||
ದನ್ತಚನ್ದ್ರಾರ್ಕನಕ್ಷತ್ರದೇವತಾದೀಪಚಕ್ಷುಷಾಮ್ |
ಪತನಂ ವಾ ವಿನಾಶೋ ವಾ ಸ್ವಪ್ನೇ ಭೇದೋ ನಗಸ್ಯ ವಾ||೩೫||
ರಕ್ತಪುಷ್ಪಂ ವನಂ ಭೂಮಿಂ ಪಾಪಕರ್ಮಾಲಯಂ ಚಿತಾಮ್|
ಗುಹಾನ್ಧಕಾರಸಮ್ಬಾಧಂ ಸ್ವಪ್ನೇ ಯಃ ಪ್ರವಿಶತ್ಯಪಿ||೩೬||
ರಕ್ತಮಾಲೀ ಹಸನ್ನುಚ್ಚೈರ್ದಿಗ್ವಾಸಾ ದಕ್ಷಿಣಾಂ ದಿಶಮ್|
ದಾರುಣಾಮಟವೀಂ ಸ್ವಪ್ನೇ ಕಪಿಯುಕ್ತೇನ ಯಾತಿ ವಾ||೩೭||
ಕಾಷಾಯಿಣಾಮಸೌಮ್ಯಾನಾಂ ನಗ್ನಾನಾಂ ದಣ್ಡಧಾರಿಣಾಮ್|
ಕೃಷ್ಣಾನಾಂ ರಕ್ತನೇತ್ರಾಣಾಂ ಸ್ವಪ್ನೇ ನೇಚ್ಛನ್ತಿ ದರ್ಶನಮ್||೩೮||
ಕೃಷ್ಣಾ ಪಾಪಾ ನಿರಾಚಾರಾ ದೀರ್ಘಕೇಶನಖಸ್ತನೀ|
ವಿರಾಗಮಾಲ್ಯವಸನಾ ಸ್ವಪ್ನೇ ಕಾಲನಿಶಾ ಮತಾ||೩೯||
ಇತ್ಯೇತೇ ದಾರುಣಾಃ ಸ್ವಪ್ನಾ ರೋಗೀ ಯೈರ್ಯಾತಿ ಪಞ್ಚತಾಮ್|
ಅರೋಗಃ ಸಂಶಯಂ ಗತ್ವಾ ಕಶ್ಚಿದೇವ ಪ್ರಮುಚ್ಯತೇ||೪೦||
View original
इमांश्चाप्यपरान् स्वप्नान् दारुणानुपलक्षयेत्|
व्याधितानां विनाशाय क्लेशाय महतेऽपि वा||२७||
यस्योत्तमाङ्गे जायन्ते वंशगुल्मलतादयः|
वयांसि च विलीयन्ते स्वप्ने मौण्ड्यमियाच्च यः||२८||
गृध्रोलूकश्वकाकाद्यैः स्वप्ने यः परिवार्यते|
रक्षःप्रेतपिशाचस्त्रीचण्डालद्रविडान्ध्रकैः ||२९||
वंशवेत्रलतापाशतृणकण्टकसङ्कटे|
संसज्जति हि यः स्वप्ने यो गच्छन् प्रपतत्यपि||३०||
भूमौ पांशूपधानायां वल्मीके वाऽथ भस्मनि|
श्मशानायतने श्वभ्रे स्वप्ने यः प्रपतत्यपि ||३१||
कलुषेऽम्भसि पङ्के वा कूपे वा तमसाऽऽवृते|
स्वप्ने मज्जति शीघ्रेण स्रोतसा ह्रियते च यः||३२||
स्नेहपानं तथाऽभ्यङ्गः प्रच्छर्दनविरेचने|
हिरण्यलाभः कलहः स्वप्ने बन्धपराजयौ||३३||
उपानद्युगनाशश्च प्रपातः पादचर्मणोः|
हर्षः स्वप्ने प्रकुपितैः पितृभिश्चावभर्त्सनम्||३४||
दन्तचन्द्रार्कनक्षत्रदेवतादीपचक्षुषाम् |
पतनं वा विनाशो वा स्वप्ने भेदो नगस्य वा||३५||
रक्तपुष्पं वनं भूमिं पापकर्मालयं चिताम्|
गुहान्धकारसम्बाधं स्वप्ने यः प्रविशत्यपि||३६||
रक्तमाली हसन्नुच्चैर्दिग्वासा दक्षिणां दिशम्|
दारुणामटवीं स्वप्ने कपियुक्तेन याति वा||३७||
काषायिणामसौम्यानां नग्नानां दण्डधारिणाम्|
कृष्णानां रक्तनेत्राणां स्वप्ने नेच्छन्ति दर्शनम्||३८||
कृष्णा पापा निराचारा दीर्घकेशनखस्तनी|
विरागमाल्यवसना स्वप्ने कालनिशा मता||३९||
इत्येते दारुणाः स्वप्ना रोगी यैर्याति पञ्चताम्|
अरोगः संशयं गत्वा कश्चिदेव प्रमुच्यते||४०||
ಕ್ಲೇಶಾಯ ಮಹತೇಽಪಿ ವೇತ್ಯತ್ರಾರೋಗಿಣಾಂ ಕ್ಲೇಶಾಯ ಮಹತ ಇತಿ ಬೋದ್ಧವ್ಯಂ, ರೋಗಿಣಾಂ ತು ಮರಣಾಯೈವ; ಯತ ಉತ್ತರತ್ರೋಪಸಂಹಾರೇ ‘ಇತ್ಯೇತೇ ದಾರುಣಾಃ ಸ್ವಪ್ನಾಃ’ ಇತ್ಯಾದೌ ಯಥೋಕ್ತಮೇವ ವಿಭಾಗಂ ಕರಿಷ್ಯತಿ| ವಯಾಂಸೀತಿ ಪಕ್ಷಿಣಃ| ಗೃಧ್ರಾದಿಕಾಕಾನ್ತೈಃ ಪರಿವಾರ್ಯತ ಇತಿ ಸಮ್ಬನ್ಧಃ| ಸಂಸಜ್ಜತೀತಿ ಸಂಯುಕ್ತೋ ಭವತಿ| ಕಿಂವಾ, ‘ಪ್ರಮುಹ್ಯತಿ’ ಇತಿ ಪಾಠಃ; ತತ್ರ ಪ್ರಮುಹ್ಯತೀತಿ ವಂಶಾದಿಸಙ್ಕಟೇ ಲಗ್ನಃ ಸನ್ನ ನಿರ್ಗಮಮಾರ್ಗಮಾಸಾದಯತಿ| ಪ್ರಪತತ್ಯಪೀತಿ ಭೂಮಾವಿತ್ಯಾದಿನಾ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಪಾಂಶೂಪಧಾನಾಯಾಮಿತಿ ಧೂಲಿಸಂಯುಕ್ತಾಯಾಮ್| ಕಿಂವಾ, ಭೂಮಾವಿತ್ಯಾದಿ ಪ್ರಪತತೀತ್ಯನೇನ ಯೋಜ್ಯಮ್| ಉಪಾನತ್ ಪಾದತ್ರಾಣಮ್| ರಕ್ತಪುಷ್ಪಮಿತಿ ವನವಿಶೇಷಣಮ್| ಗುಹಾನ್ಧಕಾರಸಮ್ಬಾಧಮಿತಿ ಗುಹಾನ್ಧಕಾರರೂಪಂ ಕಷ್ಟಕಾರಕಮ್| ದಿಗ್ವಾಸಾ ನಗ್ನಃ ಸನ್| ಕಪಿಯುಕ್ತೇನ ‘ಯಾನೇನ’ ಇತಿ ಶೇಷಃ| ಕಶ್ಚಿದೇವ ಪ್ರಮುಚ್ಯತ ಇತಿ ಅರೋಗಾನ್ ಪ್ರತಿ ನೈತತ್ ಸ್ವಪ್ನಾನಾಂ ರಿಷ್ಟತ್ವಂ; ತೇನ, ಅರೋಗೇಷ್ವೇತೇಷಾಂ ಮರಣವ್ಯಭಿಚಾರೇಣ ನೈಕಾನ್ತತ್ವೇನ ರಿಷ್ಟತ್ವಮಿತಿ ವದನ್ತಿ||೨೭-೪೦||
Adhikarana 12 (41-42) · Śloka 42
ಮನೋವಹಾನಾಂ ಪೂರ್ಣತ್ವಾದ್ದೋಷೈರತಿಬಲೈಸ್ತ್ರಿಭಿಃ|
ಸ್ರೋತಸಾಂ ದಾರುಣಾನ್ ಸ್ವಪ್ನಾನ್ ಕಾಲೇ ಪಶ್ಯತಿ ದಾರುಣೇ||೪೧||
ನಾತಿಪ್ರಸುಪ್ತಃ ಪುರುಷಃ ಸಫಲಾನಫಲಾಂಸ್ತಥಾ|
ಇನ್ದ್ರಿಯೇಶೇನ ಮನಸಾ ಸ್ವಪ್ನಾನ್ ಪಶ್ಯತ್ಯನೇಕಧಾ||೪೨||
View original
मनोवहानां पूर्णत्वाद्दोषैरतिबलैस्त्रिभिः|
स्रोतसां दारुणान् स्वप्नान् काले पश्यति दारुणे||४१||
नातिप्रसुप्तः पुरुषः सफलानफलांस्तथा|
इन्द्रियेशेन मनसा स्वप्नान् पश्यत्यनेकधा||४२||
ಯಥೈತತ್ ಸ್ವಪ್ನದರ್ಶನಂ ಭವತಿ ತದಾಹ- ಮನೋವಹಾನಾಮಿತ್ಯಾದಿ| ಮನೋವಹಾನಿ ಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಯದ್ಯಪಿ ಪೃಥಙ್ನೋಕ್ತಾನಿ, ತಥಾಽಪಿ ಮನಸಃ “ಕೇವಲಂ ಚೇತನಾವಚ್ಛರೀರಮಯನಭೂತಂ” (ವಿ.ಅ.೫) ಇತ್ಯಭಿಧಾನಾತ್ ಸರ್ವಶರೀರಸ್ರೋತಾಂಸಿ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ, ವಿಶೇಷೇಣ ತು ಹೃದಯಾಶ್ರಿತತ್ವಾನ್ಮನಸಸ್ತದಾಶ್ರಿತಾ ದಶ ಧಮನ್ಯೋ ಮನೋವಹಾ ಅಭಿಧೀಯನ್ತೇ| ತ್ರಿಭಿರಿತಿ ತ್ರಿಭಿರಪೀತ್ಯರ್ಥಃ; ತೇನ, ಪೃಥಗಪಿ ದೋಷೈಃ ಪೂರಣಂ ಜ್ಞೇಯಮ್| ನಾತಿಪ್ರಸುಪ್ತ ಇತಿ ನಾತಿನಿದ್ರಾಭಿಭೂತ ಇತ್ಯರ್ಥಃ| ಇನ್ದ್ರಿಯೇಶೇನೇತಿ ಇನ್ದ್ರಿಯಪ್ರೇರಕೇಣ||೪೧-೪೨||
Adhikarana 13 (43) · Śloka 43
ದೃಷ್ಟಂ ಶ್ರುತಾನುಭೂತಂ ಚ ಪ್ರಾರ್ಥಿತಂ ಕಲ್ಪಿತಂ ತಥಾ|
ಭಾವಿಕಂ ದೋಷಜಂ ಚೈವ ಸ್ವಪ್ನಂ ಸಪ್ತವಿಧಂ ವಿದುಃ||೪೩||
View original
दृष्टं श्रुतानुभूतं च प्रार्थितं कल्पितं तथा|
भाविकं दोषजं चैव स्वप्नं सप्तविधं विदुः||४३||
ಸ್ವಪ್ನಾನಾಂ ಫಲವತ್ತ್ವಮಫಲವತ್ತ್ವಂ ಚೋಕ್ತಂ, ತದ್ದರ್ಶಯಿತುಂ ಸ್ವಪ್ನಪ್ರಕಾರಾನಾಹ- ದೃಷ್ಟಮಿತ್ಯಾದಿ| ದೃಷ್ಟಮಿತಿ ಚಕ್ಷುಷಾ| ಅನುಭೂತಂ ತು ಶೇಷೇನ್ದ್ರಿಯಜ್ಞಾತಮ್| ಕಲ್ಪಿತಮಿತಿ ಮನಸಾ ಭಾವಿತಮ್| ಪ್ರಾರ್ಥಿತಂ ಯಾಞ್ಚಾವಿಷಯೀಕೃತಮ್| ಭಾವಿಕಮಿತಿ ಭಾವಿಶುಭಾಶುಭಫಲಸೂಚಕಮ್| ದೋಷಜಮಿತಿ ಉಲ್ಬಣವಾತಾದಿದೋಷಜನ್ಯಮ್||೪೩||
Adhikarana 14 (44-47) · Śloka 47
ತತ್ರ ಪಞ್ಚವಿಧಂ ಪೂರ್ವಮಫಲಂ ಭಿಷಗಾದಿಶೇತ್|
ದಿವಾಸ್ವಪ್ನಮತಿಹ್ರಸ್ವಮತಿದೀರ್ಘಂ ಚ ಬುದ್ಧಿಮಾನ್||೪೪||
ದೃಷ್ಟಃ ಪ್ರಥಮರಾತ್ರೇ ಯಃ ಸ್ವಪ್ನಃ ಸೋಽಲ್ಪಫಲೋ ಭವೇತ್|
ನ ಸ್ವಪೇದ್ಯಂ ಪುನರ್ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಸ ಸದ್ಯಃ ಸ್ಯಾನ್ಮಹಾಫಲಃ||೪೫||
ಅಕಲ್ಯಾಣಮಪಿ ಸ್ವಪ್ನಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ತತ್ರೈವ ಯಃ ಪುನಃ|
ಪಶ್ಯೇತ್ ಸೌಮ್ಯಂ ಶುಭಾಕಾರಂ ತಸ್ಯ ವಿದ್ಯಾಚ್ಛುಭಂ ಫಲಮ್||೪೬||
ತತ್ರ ಶ್ಲೋಕಃ- ಪೂರ್ವರೂಪಾಣ್ಯಥ ಸ್ವಪ್ನಾನ್ ಯ ಇಮಾನ್ ವೇತ್ತಿ ದಾರುಣಾನ್|
ನ ಸ ಮೋಹಾದಸಾಧ್ಯೇಷು ಕರ್ಮಾಣ್ಯಾರಭತೇ ಭಿಷಕ್||೪೭||
View original
तत्र पञ्चविधं पूर्वमफलं भिषगादिशेत्|
दिवास्वप्नमतिह्रस्वमतिदीर्घं च बुद्धिमान्||४४||
दृष्टः प्रथमरात्रे यः स्वप्नः सोऽल्पफलो भवेत्|
न स्वपेद्यं पुनर्दृष्ट्वा स सद्यः स्यान्महाफलः||४५||
अकल्याणमपि स्वप्नं दृष्ट्वा तत्रैव यः पुनः|
पश्येत् सौम्यं शुभाकारं तस्य विद्याच्छुभं फलम्||४६||
तत्र श्लोकः- पूर्वरूपाण्यथ स्वप्नान् य इमान् वेत्ति दारुणान्|
न स मोहादसाध्येषु कर्माण्यारभते भिषक्||४७||
ಪೂರ್ವಂ ದೃಷ್ಟಾದಿಕಲ್ಪಿತಾನ್ತಂ ಪಞ್ಚವಿಧಸ್ವಪ್ನಮಫಲಮ್| ಅಫಲಸ್ವಪ್ನಾನ್ತರಮಾಹ- ದಿವಾಸ್ವಪ್ನಮಿತ್ಯಾದಿ| ದಿವಾದೃಷ್ಟಂ ಸರ್ವಂ ಸ್ವಪ್ನಂ, ತಥಾ ರಾತ್ರಿದೃಷ್ಟಮಪಿ ಅತಿದೀರ್ಘಮತಿಹ್ರಸ್ವಂ ಚ ಸ್ವಪ್ನಮಫಲಂ ವಿದ್ಯಾತ್, ಫಲಶೂನ್ಯತ್ವಾದಿತಿ| ಪಾರಿಶೇಷ್ಯಾದ್ಭಾವಿಕಂ ದೋಷಜನ್ಯಂ ಚ ಸಫಲಮ್| ತತ್ರ ಭಾವಿಕಂ ಶುಭಾಶುಭರೂಪತಯಾ ಶುಭಾಶುಭಫಲಪ್ರದಂ, ಯತ್ತು ದೋಷಜನ್ಯಂ ತದ್ದೋಷಪ್ರಕೋಪಜನ್ಯವ್ಯಾಧಿರೂಪಫಲಸೂಚಕತಯಾ ಸಫಲಮ್| ಅತ್ರ ಚಾಧ್ಯಾಯೇ ಯೇಷಾಮೇವ ಸ್ವಪ್ನರೂಪವಿಶಿಷ್ಟರಿಷ್ಟಸಮ್ಭವಸ್ತ ಏವೋಕ್ತಾಃ; ತೇನ ಗ್ರಹಣ್ಯಾದೀನಾಂ ಕಿಮಿತಿ ಸ್ವಪ್ನಾರಿಷ್ಟಾನಿ, ನೋಕ್ತಾನೀತಿ ನ ವಾಚ್ಯಂ; ತತ್ರ ವಿಶಿಷ್ಟರಿಷ್ಟಾಸಮ್ಭವಾದೇವಾನಭಿಧಾನಂ ಜ್ಞೇಯಮ್| ‘ದೃಷ್ಟಃ ಪ್ರಥಮಯಾಮೇ ಯಃ’ ಇತ್ಯಾದಿಗ್ರನ್ಥಂ ಕೇಚಿದತ್ರ ಪಠನ್ತಿ| ಸ ವ್ಯಕ್ತಾರ್ಥ ಏವ||೪೪-೪೭||
Adhikarana puShpikA · Śloka 5
ಇತ್ಯಗ್ನಿವೇಶಕೃತೇ ತನ್ತ್ರೇ ಚರಕಪ್ರತಿಸಂಸ್ಕೃತೇ ಇನ್ದ್ರಿಯಸ್ಥಾನೇ ಪೂರ್ವರೂಪೀಯಮಿನ್ದ್ರಿಯಂ ನಾಮ ಪಞ್ಚಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೫||
View original
इत्यग्निवेशकृते तन्त्रे चरकप्रतिसंस्कृते इन्द्रियस्थाने पूर्वरूपीयमिन्द्रियं नाम पञ्चमोऽध्यायः||५||
ಇತಿ ಶ್ರೀಚಕ್ರಪಾಣಿದತ್ತವಿರಚಿತಾಯಾಮಾಯುರ್ವೇದದೀಪಿಕಾಯಾಂ ಚರಕತಾತ್ಪರ್ಯಟೀಕಾಯಾಮಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಥಾನೇ ಪೂರ್ವರೂಪೀಯಮಿನ್ದ್ರಿಯಂ ನಾಮ ಪಞ್ಚಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ||೫||